Skip to main content

Full text of "Historia Ecclesiae Hamburgensis diplomatica, das ist: Hamburgische Kirchen-Geschichte, aus Glaubwürdigen und mehrentheils noch ungedruckten Urkunden,... gessammelt, beschrieben und in Ordnung gebracht"

See other formats


iMlQfi  Mlle  Ubiiry 
Botton.MA021ie 


^°^5f^>5r\.i5:; 


ERATIJ     QVONDAM  TEMEBRAL  . 


HISTORIA 

ECCLESI^  HAMBURGENSIS 

DI0LOMATICA, 


m  ifl: 

am&«rflif$e 


fo  mi 

M^\:ii^^tif  MiMMmi  %kmMf  ©rafKc^cit/ ?c. 

dI«au(|>^ab(Ht(|)m/  €ts^S3tf(&Dfit(&en/  S5tf(|)6flt(^en  ttntxiiitret 

beiDer  @eifl(ic[)er  ai^  3CeitIicf)er  «Perfonen  refpeaivd  &mt>mf  greifeeit^^  unb  Q5efldtigunfl^? 

SSnefen ,  Conccflionen ,  Indulten ,  (gfiffitungen ,  ^ermdc&eniiffen ,  Q5erorl)nunfien/ 

Statuten/  QSertrdfien/  Contraaen,  Q3erglei*un()enunl)ant)ernl)erglei(6tn 

t)ie(fd(ti9en  ©cj^rifFten,    * 

eefammlct/  ((rcf^nieben  mi  (n  OrDnung  QtM^U 


irt  »ef(J)em  ^  ^  ^ 

©te  ©efd)t(i^ten  tev  Rcformation  t)on  hnA^ii.  bt^  1531.  tdtgefteuet 

ipert  en ,  tvobef  am  (EnDe  Me  3dt)t:Hc^e  ®  cfwlt  U^  Wefiaen  €♦  qSreDiflamt^  /  Me 
Forraula  ccmmittendij^  ttttti  We^efdnntnftjfe  Oer^amtuP 
•  •  '  •  flif^S^cn  jlir c^c  grfuaet  ift* 

f#^OCi!/      I^/ 


.'.  t"     ";•  '. 


NjGOLAUM 


» •  >   ' 


M  fcl.%otot;  S()tifiopl)  gflainer^  saJiettue,  1729. 


Aim 


!        f    -L  •< 


1 


7 


r  ti  h 


l  / 


l\ 


i  l 


»•    •'  •     •«»    ■■••■  . 
f  •'  "■  »  •    •  •  *     ■■'  ^ 


•  •  e    e     o 


"«  <J  *' 


-•S  >": 


wmmMM 


mcigtct: 


a^  5ln^cncf cn  m  m  ;;tvct&unt>ctt  3af)tcn  6ci  unfcrn  55otfa()rcn 
flcrcl)ef)cncn  S^cltfltoniS-^cvbcflcvung,  n)clct)C^D<e^mnkirct(c^e 
:Eird;e  ain  ©onntasc  Cantate  tm  abflcnjt^ncm  3a^r  off  cntlicO 
flcfctrct  f)at  /  ifl  Dcr  Stntrtcb  Dct  mtr  gcnjcfcn,  mctnc  l)crt^ltct)e 
grcuDc  unD  ttcffcSancfbarfctrubcr  unDflcgcn  btefe  (jrofTc®obI^ 
tWeOtMf  mtttclftbtefcrn)cnt9en2(rbettabjule.qen.  llnbgen^tg,  jege* 
naucr  l>u  (Sefc&tc&ten  btefcr  2(nrtc|)tung  be^  n)al)rcn  (Sottc6btenftc^  bct  nnil, 
ctngefcbcn  njcrben,  je  mebr  n)irb  manbte  guttge  ^onbOOSSc^  ju  unfcrn 
Sefien  bartn  gewabr  ivcrben.  ©ann  wte  ju  DencnScttcn  ba6  ^abftt^um 
bct  nngJamma^ttgften  fctitengen^orbcn  jufctn,  muftebcffenSaUfo  ploeiic^ 
(tcbetitftcUen,  unb,  nja^nocbnicbr?  G^felbftcnbcnfclbenbefortern^clffcn; 
nnb  n)tc  e^  burcO  bcn  bauffKgen  Sann ,  burci)  bic  SiJItgbrducbe  ber  angcmagten 
^eficnung  bcr  ^trcbcn  unb  ©cbuI^^Stener ,  burcl)  tk  OD^cnge  bcr  q3rtefier/ 
DurcO  bte^crmebrung  bc^^ctltgen^©tenftc^tn  bemSSIcp-Opfer  unD  ttetcn 
gcfttdgen  am()5^ftengcfttegenn)ar,  fomuflcn  cben  btefc  crjcl)lte  ©titcfe  btc 
©clegenbcttfctn  e^tt)(eberj)erunterxu  brtngcn,  unb/  burc^  ®0tte6  ©nabC/ 
beiun^garabjufcbaffem  • 

(E^tftam  2age,  bafmanim^abfttbumfelbffallettJcgetiberbtegctcOt» 
(tnntgf ett  mtrDcm  ^rtttnjuDcrfabren,  nnl)  bc(ten  groflcn  SWtfibraucttgcfla* 
getbat,  unb,  bamtttcb^ettfauffigfeit  Dcrmctbe/  n)tItcbmtd&nuraufDa6/ 
wa^  auc5 benen  Excerptis  Sumrnas  de  vitiis ,  ivdd^c  tn  Dcm  bretjcbenbcn  ^abr* 
^unDertgefcbrieben  (tnb,  mii  tn  Dcm  brttten  Sanbe  bc^  erften  'Xbcttep.^i^-*  tin* 
gerucf et  n)orben ,  beruff^cn»  ©abero  tm  e^ ,  Dafi  man  ftcb  tWl^  wmiQ  Daran 
f ebrte ,  tbetl^  bcfTttg  ftct)  baruber  befcbn>crte*  QBtc  (tct)  bte  bcnacbbarte  35rc^ 
mer  An.  i2i4»  unb  tn  folgcnbcn  3aOrcn ,  Da  tbncn  Woldemarvis  jum  ert^-SSi* 
fct)cff;  n)tbcrGerhardumln)oTteaufgebrungenn)crDcn/  anben23rtt>nntcbt 
gefebretbaben,  unbbcffclbenungeacbtctiutbrcmSielgefommen  fctn,  ift  tn 
biefem  ecfd^id)Ul5ui^t  u  Sb.  i-  55.  p.  639.  fqq.  Dcrmelbet  XV^xUti.  ai^  An, 
1269»  ;\<t)tfcCcn(J£9{abtunb  bcmCapitulcinSJerglctd^gctrofl^ennjarb/ftjat 
untei;  anbernPunctcnaucI)  btefer  Dartn:  £)a^  Capitulum  ntcdt  glctc^  uncr^ 

(i3  ftor* 


f^bm  ©acOe  mit  Dem  :Sanne ,  auf  Die  geringde  mmtinu  ^SefeiDigung, 
fonDern  crDcntlic^,  nac^  Denen  in  t>ei*  ^ambntQifd^m  ^irc^c  bergcbracbtcn 
®en)of)nbeiten  mto  ©ebr(Jucf;enmfa()ren  felte.  (L2t)»2»S.p.  5-3, 5-40  au^ 
Demfelben SanDe  (p.fpi-^s^.)  ift xuerrel^en,  tt>ic Dic  ©tabt  An.  1335-, nnD 
aberma^Ie^An.i337>  bi^  An j3s6An  De^i^apittel^^nn,  blog  barum,  bag 
(te  jcne^  iUDringKc^e ®en)a!t (ntDcItlic^en  Singennicbt  (ciDenfonncn,  gera' 
t^en,  unD  DieferDabtn  gefc[)drifetworDcn  fei,  DagmcOt  nurDer  SircbenDicnll 
aclegct,  fonDeraucODadierbofteCAPiTULUM(icbau^Der©taDt,  n)e(cl)c 
c^  furDerUucbetbieltc,  flcmaci&t  babc;  tt)ic  n^enig  aber  unfer  53orfa()ren  Dic^ 
fe^  Uttternel)men  geacOtet,  unDit)icDie()icitgeFrancifcaner,  Die  fogcnannte 
Sacra  Dem9laf)t  ntcOtDcrfiigct  ()aben,  unDaneDie@titft^*J£)crrn  (n  Dem  An» 
nss*  crric&tctcn  ^crglcicb,  Die©ute  a(lcma()(  beietwanlt^crdugenDenSr- 
runcjett,  jui?crfucOcn,  Sbrcj^^agcnbeiDlabtattiiubringen,  unD  D^ecbt  oDcr 
^Bergleict)  crwarten  jiUtt)o((en,  ftcban()ci(Ii(igcmacl)t,  if!Dafe(bf!juc\(cicbmtt 
fleme(Det  tvorDen.  An.  1499.  ()attc  Capitulum  abcnna()(^  itiit  Detu  ^ann  um 
(tcl) gcttjorjfen ,  DaitnicbfiitDc^DagmttcrDcn^SefcOttJcrDen,  tt)e(c()cam2)oit* 
ncrftagc  nact)  aHcr  J^ei^igcn  itbergeben  tt)orDen ,  Dic  crftc  ifl :  Van  oe^  ^ait* 
ne^  toegen ,  batinm  eefmncn  roaren  f^ctt  J£)crman  Cangcnbccf  nnb  ^ert: 
3o()ann  J^ugcuttbemmt ftc!  befurc^ten muffe,  battottcnebc^an^e T^atl^ 
in  bcn  Sann  qmmCf  battoolben  be^orger  ernfllid)  Ijebben ,  bat  fc  ftd  bco 
55anncnDe^ent()olben,  fe  bac^ten  fci;(t4)t6  nenen  SSann  tj^o  I^ebbenbe,  (b 
ferne  alfe  fe  bad^tcn  |>ter  tn  bcn  Porten  to  b(tx?enbe*  Sldcin  Da^  6!apitte(  ((ef? 
ftd&  n(c()t  cinfagcn,  fonDcrn  beicgtcDicStaDt  An.  ifoi.  Durcft  2(uf()cbun3  Dei^ 
StrcOcnDienftc^ ,  fo  aitt  ©onntagc  Trinitatis  acfcOal)  mit  Dicfcr  cicifilicbcn 
©traffe,  DicUrfacbctt^ar/  DagDie©taDtti>fi^cn  M  aitgcricbtetcn  35runne5 
auf  bcm  33erge ,  Datoon  m  Capittuls  ®((cDVr  unD  ^crtvanDtc  DaeJOBaffcr 
fcWpfftctt/  uttDju  ©(cicbtcruncjtcr  ^tcn,  fo  aufDicScftung  Der  ©taDtgc* 
ttJCttDct ,  cinen  bititgcn  SJcitrag ,  angcfcbcn  bciDc^  ju  i()rcn  S^uoc n  m(t.qcre(c6* 
te,  foDcrte,  Darummuflc  ((^ttCtt^^crgcbmiflDcr  ©itttDcn,  Der6ffeut(t(^e®ot* 
tc^Dicnft,  unDibrcm^Sorgcbenitacl),  auc|)Dcr^(itnnc(fc(bft,  t?crjagctmtD 
abgcfproc()cn,  tvcrDcit.  Dbnun  jttjarDcrungcnatttttc^crfaiTcr,  DcrttacO 
Der^cri^cicbttuf}  obcngcDacbtcr  A.  1499.  ubcrflcbencr  ^efcbtt)crDcn  (tt)clcbe 
gcticbtc^  @Dtt  (m  IV»  oDcr  V.  •^BanDe  Dc^  u  Hijcil^  mttgett^cilct  tt)crDctt  fodcn ) 
i)injufet3Ct ,  bae  bicfce  Interdi(^um  ufque  ad  profeftum  Martini  gebauret  i)a> 

be ,  fo  fc^einct  c^  Docl)  au^  Dcncn  UmftattDen ,  M^  Dicfe  St;raHtti|c()c  (^cmlt^ 
Ubutt(i  ctttst)cDcr  (dttflcr  unfere  23orfat)ren  mitfle  .acDrttcfct  ()aben,  oDer  Doc& 
Da(D  Darauf  tvicDcr  muffe  t)oracnoittmcn  fein  /  tn  ^ctrac^tunfl  Da^  An.  1^03. 

a  20. 


d.  2o.MajiDcrDama()l(9e!>irt()t^l)en:  igermattJiobettbore  jtt)0  Commendcti 
in  fcixmmx  i\)n\  (n  ©♦  ^eter^  ^irc^e  erbauten  unD  Der  ^.  2(itnen  genjtDmc* 
ten  Capeile,  m\\>  Die  2e()ntt)att  Darubei:,  nicOt  DurcO  oa^  Saptttcl,  fonoem 

DurcO  Den  Cardinal  Raymundum  (t)cttic  jtt)(rcOenDer@taDt  unD  Dcn  Dm^ 
^ntoaimm  obfc&ttJcbenDe  ^rrungcn  auf  cine  Compromifs-^cicJjung  bebaii* 
De(t()atte)  unD  DetTen  Seyodmdct^ttgte,  beftdtigen  unD  3l)m  bei(egen  ((e(f/ 
welcOc^  (Jr  /  tt?ann  Die  auf  fiebuna  De^  :Banme  fcOon  gefcOet^en  (vire,  ol)nit\)C(^ 
fel  bei  Dem  Capitul  a(^  Ordinario  tt)urDe  gcfuc^ct  \)abtn ,  m\)in  Dan  Der  Car.- 
dinal  iuDcmDarubcr  crtf?ci(cm*Sr(cfeunten  p33^ot)n}t\)eifc(  Da(3  er  Dem  Or- 
dinario  auffcr  Dicfcmjad  f  unff  tig  fein  inveftituriRc^t  t)orbc()a(t/  mag  cjcfc^eti 
l)abcn,  uuDaue^  Der^auDfuugDie  An.  15-08.  in  @.  3<^cob6^  Stircbe  (tt)(e  it)(c 
ba(Dfa(jentt)o(len)  gefc^ei^enift,  fcj)e(nete^,  Dafi  aucft  Da^ma^i  Der  ^Sami 
nod)  nicOt  aufgc^obcn  (jenjefen  fe(. 

SiueDiefem,  tvaf^gemeiDet/lie^etjuJage,  tt)(efcbrD(c(}eift(ofe®e(f!- 
I(cf)e  a(l)ie  Die  ^e(t(icbe  Durct)  Den  35ann  gcDruetet,  (tcft  fe(bft  aber  DaDurcO  \)0t: 
&Dtt  unD  esncnfc^cn  (lraff(icO  flemacbt  ^aben.  SWein  au^  Diefem  35aMbe  er* 
fc^einet  flber  Dcm ,  tt)(e  fo gar  ®c((i((c^e  n)(Der  ® eiftiicee  mit  Dicfcr  ©traffe  ge^' 
it)utet  ()aben.  3*i^t(n(cf)tfa9entt)(e^abft,  (ErobifcOoffc,  ^rSbfte,  Ar- 
chidiaconi,  Decani  &c.  n(cOtanDer6a(^be(@tratfeDe^35atin€i5(^reSefef)^ 
le  au^deffen ,  fouDern  tt)ie  f  eine  ©c()u{t-93erf(t)re(bun9  untcr  Dcr  (£(crcfe(  gefcftc^ 
ben,  a(jSbc(@traffeDe^35mtneiJ,  tt)e(^ernurin  Der  ©tunDeDedSoDee^  f6n* 
te  aufge^oben  ttJcrDen/.  manfan  DenSetveiguntenp.aoj-^fq.si^.  327.ftnDen» 
5Bic  (angebiefe  ^laQc  unfere  ^orfat)renno^  naci&  1^03.  oDer  ifog»  geDrucfet^ 
me(Den  r>ic  (SefcfticOten  jtt)ar  nicbt ,  Dod)  erfc&einet  aui^  Dencn  9]ac^rtcCten  Don 
Der  9lc(t9ion^^^erbeffcrung  bci  un^ ,  Da^  Diefelbe  fe()r  naf)C an  Diefe  "^citcn  gc^ 
reicOet  babe ,  ancrtj^ogen  D(e  ^urger  An.  15-26.  (m  amfange  baS  Jabrc^  D(c  Ur^ 
facOe ,  Daf3  Dae^  (lanunev'® utb  (m  fRucf ftanD  mv  Den  t^erinafebeiettben  15ah 
btt  fie(tT(i*ett  fc^cn ,  ftcb  Deefaff e(  auf Dae^  Beugnug  Dci^  3?af)ti^  unD  Die  (Erfab- 
rungbcruffenDe,  ftcbeuntenp.io.  Dafiaberau^Dem^anneDen  eineetaDt 
trug,  ?)^act)tl)ei(  unD  ecC)aDe  cm  ^anDe(  unD  <2BanDe(  unD  einfo^gficb  2(bbrud) 
am  (lammer^^url)  entfrc()enmuffcn,  (fl  Da()er  offcnbar,  DagDcr:5annitid)t 
nur  Den  Umgancj  tntt  auDern ,  fonDern  aucO  Die  53erfluc()un(j  De6  Drre^ ,  Den 
crtraff,  (nftd)fagre,  tt)c(cOeeJ8e6term(t  ^erentfcrnun^  Der<I(erifei  t)on  Dc* 
nen  t)erbanncten  t)crf aupffet  mv.  (Einen  gnutiramcn  ^Scnjcifj  Dat)on  tvcrDen 
it)ir,  (^cKBOttl  (tnlV.^SanDcDe^erftenSbct^^beibrtugcn,  altvo  e(n  t)6l^ 
{(ger  35mttt'^Procers  erfcf)e(nen,  xmh  Die  ©acOc  Deutiicf)  mad)en  tvirD.  Sa 
«un  Da^  'iSRaa^  m  Capitularen  t)o(l  mv,  lantuurtc  (&OXX  fcine^  SJo^cfe^, 

n  3  un^ 


X)^mb€* 


m\>  gab  iW  SKut^  unD  ^tafft ,  Dag  e^  ftc&  An.  \S22,  mit  Dcncn  Obetn  ii\  allen 
^trct)fpie(en  M^in  Dercinbabtte:  ft4>  bcnm  Inhibitionen  uub  :i5annm  bet 
iSd^lid^tdt  5U  t»iber(e^eti,  bei  einmit>erl)alten,  unb  feine  3offen  babei 
(paren xpolten 5  p.4^  ivoDurcOtinn,  ft)tee^Dec9lugcnrct;eintt?ctret,  Dei'©6tt«» 
«c{)en  Q23ac&ett  Der  ^eg  bcrettct  ifr 

Sritc^t  wentger  murte  Dcr  SDii^braucO  ber  am^^<^9ten  :^e|TeHunc  bei: 
2lirc^Htnb  Bd^ut^Diener  t>ei:  9i6mirct)'Sc|tnnten  (Slcrtfei  jum  Sad  (]crcict)cu, 
unb  nuct)  t»cr  SW)ntnfl®0tte6  Dcr  'SefoDerung  Dc^  SDatigelii  bet  m^  Dat)ec 
©elegen^eit  erwacbfcn.  2(1^  jn)tfc6enAn.  1164.  unD  1168.  Die  (la\>cik  ju  ©. 
tntcolai  \>ou  Dettcn  etnwobncrn  Dee^  fieutigcu  ^ircerpiel^,  ituD  Damal^iigcn 
SteuftaDt  erbauet  tvarD ,  Ijat  |tc6  Derfelben  !Sau  Dae  C  APITUL ,  untcr  Dein 
^orwanD,  Da^mano()ne  (cittem 2^orit?i(|en  unD  bcfc6el)cncr  einwtUi.qung, 
ancinem  Orte,  Dcnc^;\ufcitterParochiercc6nete,  fcineSircte  oDcr  ®Ottc^* 
JP)au6erbaucntnufte,  autt^iDergetcget,  unD  Durc^^^crtnittcIuncjDe^Daiua^- 
Itaen  eri^bifcl;off^  gcfc^al^c^,  Da^®raf3(boIp!?DerDritte,  tt)eIct;crDcn^IaO 
Der  SSurgcrfclctfft  gefcbcncfet  f^mcf  fein  ^ca)t  unD  Stnfpcuc^  an  bcfagte  ^a* 
pelle  Dcr  bcilicjcn  ^uttgfran  9}larien  i\um  ^el)ueff  Der  Sanonictcn  Dafeibft  uti^ 
ter  Der  ^cncnnuna  eincr  mtlDcn  ^ermac&tnufi  unD.  ®ottfeIiflcn  ©tiffrung 
(Atvau  i.2t).KS5.p. 577- tqq.  Di^tt^arDa^ingcmeittct, DafiDietnfolcecrRir^» 
^eattjurtd&tenDeStltdrc,  VicaricnuttD  Commendcn  it)re  ©ttfftunaunD  Se^ 
ftdtiguna\)omCapitulbabcn,  unDDieDabciju beftetlenDeqjrtefter Durcl)  Daf^ 
felbe  gefc^ct  tt)erDen  m6ct)tcn,  n>elct)c^  Dan ,  al^  DicnnDern  53farr^  j?irct)en 
mtti.  eat^anncn uttD  3accbi,  tt)tc aucl) Da^  ^efpital  jum  ^. ®eift  unD jn 
©.®corg,  tmglctcOeuDtcdapcaen  jue.(Slcmcn^mtD  ju  @*  ©crtruD  Daju 
fatnen  iuDcnctifelbcn  glctctfaU^gcfct)al)e,  fo  DaflDiebeneficiaunDbeneficiati, 

Curati  unD  non  curati ,  Re61:ores ,  Plebani ,  Vice -  Reftores ,  Vice  -  Plebani , 

Officiati,  Altarift^  Dctn Capitulitutciwrffcntt^arcn,  tt)te folcl)c0 au^ Dein 
ttn  Drittcn  SanDe  Dc^  erftcn  Sbcil^  beigebrac6tcn  Vifitatione5^SucI)c  tntt  mefe* 
tern  cr&cllct.  ©aeJSRegimentabcr  unD  Die  ^ern)aItungDerSirct;cntt)ar  aitf 
Den  5u6,  tt)te  c^nod)  ^eutc  ftcbct:  Bic  ^attcn  tbre  Patronos,  tt)elct)c  man 
Provifores,  ^orfidnDer  unD  ^ircI)fpicl^;JP)crrcnncnnete,  unDtnagtcftmtcO 
Dt^fal^  nur  auf  Die  Faftos  Proconfulares  &  Confulares  berufeu,  in  tt)elctien 

tt)tr  Dcnen  ?Ral)mcn  Dcr  ^x^rn.  S^urgermeiftcrn  unD  sKatbmdnnern  bcigefceet 

antreffen :  Provifor  S.  Spiritus ,  S.  Gcorgii ,  S.  Elifabeth ,  6cc.  3n  unfertn 
(0efltic^t^25ud;e  bcftttDet  itcl),  Dag  An.1264.  Diejtt)cnedltefle  .^^.Orn-^ur* 
Qcrtneiftcre  Patroni  jjum  -^.  ® etfi  gcttjefcn  fctn,  (  k  21).  2.  ^.  106. )  uttD  An. 
1388.  fommt  ^t;,3tlbertieiebecte  tHaDmaU/  a\^Voxmx\ni>  icvZatdmj^o 


lO^m^t. 


imv^iiuynmifut  ^cinc  von  bcm  25erBe  ^ocftdnDer  eben  Dctrfelbcn  5tir* 
cCe  (e.  V.  p,84i»  8320  miD  An.  1421.  ttjav  gletctifad^  einei:  cingJ  Dem  dia^ 
Mfdbfi  Vot\lanbct  (ibid.  p.  805*0  An.  1437.  mt  ^nfgevmciftei*  ^cmi<fy 
^orer  Provifor  fuperior  t)on  Dcm  ©.  (Jfifabetben  *^anfe,  Dcm  Dte  beiten 
§ni\qci:  2^etnart  van  bcm  ^roge  nnD  ^art^olb  33oet^  al^  Procuratores 
jnijcjcUet tvarcn.  (L2t).3»S3.p.5-3.)  An.ii-os-  am Sin^rtacje nacOnacbJu- 
dica  beftdtigen  Der  3irci;fpiel-)§err  nnD  ^or|lanber,  tt)ie  anct)  JP)eiI.  ge(c(> 
nam^  nnD  j^trcOgcfd^wome  jn  &*  3acob  Den  t)on  Dcr  Zanct-^tubctfd^aift 
gcpifftcten  ncucn  Sdtar  ncb(!;Dcr  Commende ,  unD  (^ebcn  Dcm  beflelltcn 
^]3r(cftcr  Da^  Primat  oDer  Dorcjcbent  in  Dem  5DIe^Icfen.  (u2l).2.S.  p.  soj-O 
An.  15-26.  mn  SSfirflcrmetftcr  (Sct\>atb  von  ^oltc  L.  Patronus  Der  j^irc6en 
5n  ©.  91icolai/  ttJclcOer  Die  Sinfu&rnnfl  De^  Paftoris  tjcrbotl).  (flc^ennteu 
p.  14.)  tt)te  nun  jeDc  Sirc&e  ibren  Patronen  an^  etnc^  f^odbxo.  ^al)td  '^Mt^ 
tcl  l)atte ,  fo  llunDen  ancfi  Derfctben Dte  ®efc(;tt)orne,  fo an^^  Der SSnrgerfct^afft 
ern)cl)let  tvnrDen,  m.  &  ergiebet  jtcO  foIcBci?  fcOon  an^  Dem  xoa^  t)orl)cr 
gemclDct  ift,  anmebrcrnSScnjcil  aberDtenetnicbtnnrDieinDemDritten25ai^ 
De  De^  iftcn  Sbetl^  beigebracOte  ^crjetcf)nii6  Der  5?irc(^(gefc()n)ornen  i^n  @. 
q3eter ,  fonDern  ancb  Dtefer ^anD  bej^enget,  xvk  Dte  ®efcl)tt)orne  Der  Sirct)en 
mit  (SG.  D^atbe  alle^  jum  SSeften  Der  ©taDt  unD  Der  «ircben  t)or  unD  bet  Der 
Reformation,  iiberlegct,  bebauDcIt  uitD  ju<S3crcfegertci)tet^abcn,  mitbin 
Dag  Dad  f)^cg(ntcnt  unD  Dte  53ertt)altun9  Dcr  ^ircbcn  bci  fRabt  unDSSurgern 
anc&  felbft  tm  ?^abfttl)um  bt^  an  Dte  Reformation,  gleic^  tvte  noct)  jeijnnD 
ift,  9ctt)efen  fet» 

3tt)0  ecfeuten  t)at  DieStaDt  tmq3abfttf)nm  .^ebabt;  Dteetiteam©oni 

tVClc^cS.  Anfcharius  gcbauet,  UtlD  DCtSr6?t8ifc6o|f  UnA^ranus  An.  1013.  au^ 

Der  2(fc^en  mieDcr  I^crgcftellet ;  Dte  anDcfe  ^n  ©♦  ?)^icoIat,  tt)elc&c  An.  128U 
Don  Denen  etnge pfartcn  Dafelbft  tbren  Slnfang  aenommen ,  unD  t)on  Dem 
q3abft  Martino  bcftdtiflct  tft.  ( i.  Xb- 2. 25.  p.  5-9.)  uberDteerfJebatteDerCa- 
nonicus  Scholafticus  Dte  2lnfftct)t  unD  beftellcte  Dcn  ©cl)u(meifter;  tiber  Dte 
anDre  abcr  ^atten  Dfd  f)^ccl)t  DorbemelDte  ©cfct;n)orne  jugletcb  mitDcr  35cftd^ 
tigunger^altcn,  tt)eIc^ceJ  (te  aber  nnter  fletvifTcn  SScDinguitgen  A.  nsp.Durct) 
^cimtttelung  Gifelberti  De^(5r^::?5if^off^t)on  33remen  an  t^orgeDaci^ten 
©cfeolaftcr  abtratcn.  (ibid.  p.  80.)  Dag  e^  aber  mitSeftcIInitg  DererStrbet* 
tcr  beiDe  tn  Dcn  S(rct)cn  al^  tn  Dcn  ©ct)ulen  nuD  mtt  Der  ^elobnnng  Diefer 
lei5tcren  nic&t  ailjutvol  bcrgegangen  fet ,  erbellet  au6  Dem  an.  1337.  ;^tt)ifcbcn 
Dcin  Capitui  unD  Der@taDt  erricl)teten  SSergletcO,  aln)0  e^  l)ni(iU  Canoni- 

b  ^  ci  Ila- 


X>Wihe* 


€i  ftatueht  in  ecclefiis  parochialibus  Reftores  &  Capellanos  literatos  &  ido- 

nebs,  qui  populoprajeflemoribus,  dodrinis  &  exemplis  poiTunt    Simi- 

liter  Scholafticus  providebit  fcholis  de  Re(^oribus  literatis  &  idoneis ,  qui 

in  fuo  falario  vetera  ftipendia  non  augeant ,  nec  nova  in  antea  non  impo- 

liant  D.  h  Dte  ^anonidm  fbllen  in  bmm  Pfarr-^trd;cn  gelel^rte  nnb^c^ 

f^idtc  Capellanen  (e^ett,  welc^e  betn\)oIc!e  ^x^mpel  bct  tcl)U  unb  be^ 

i^ebenc  (ettt  fonttett.    De6gletc|)ett  rotrb  ber  Scholafticus  bteBc^uIett  mxt 

gelel^rten  m^  ^c(<\)idtcn  Redtorn  Derfel^en  /  xoc\d)c  ^«6  a\tc  @4>ulBeIb 

ntc^tx?er|?6|)en,  mt  iCDenisrten  «ber  neue  2(uf[rt5cn  ma6)cn  follen.  (i.Sft^ 

2. ©♦  p.  5-99. )  jinfon^ev^dt  xooxl  an.  1339. 1)etn  Capitulo  Dutcl)  i^r(5'5Sifcl)off= 

Mn\  tScfct)!  mifgclcget  mit  ©orgfalr  Dorauf  ju  fcbcn ,  Dag  Dcr  Scholafti- 

cus ,  tvan  cr  jemanDcn  5^*ct)l)cit  j^u  Icl)rcn  crtt)cilcte ,  Dafur  fcin  ©elD  ncf)^' 

mcn  m6cl)te ;  Dajj  Dcm  Redori  unD  (3ct)ul'<gelH*cr  cine  (^c^cmcnDc  S5cfo^ 

Dung  bciQclcgct  \vi\x\>c ,  unD  Dag  3l)m ,  Die  antjcrtraute  ©ct)Ukr  in  guter 

3ucl)txucrl)altcn,  alle  greibctt  gcIajTcn  tDcrDc.  (ibid.  p.6020  mMssAmi 

terl)oNct  Capitulum  Dic  an.  i337«  gctl^aue^cvfprccbung  Die  ec()ul=unDM** 

c^cn^gcbrer  bctrclfenD  (ibid.p.73iO  ^^t>cfinDctficl)aber,  DagDicfcrcrvicO^ 

tctctt  ^crtrdge  unD  Dcr  (Jr6'®ifc()otTIicf;cn23cfcl)Icn  un(^cacl)tet,  Dcr  bcfaj^te 

«XiiiPraucl)  nict)t  abgcPeaet  fci.    S)a\i  an.  1477.  bcfcl)n)crtc  Itct)  Dcr 3ia()t  uor 

DcmCapitulountcranDcrn  aucODarubcr:  Datbe^orgerBttiber,  betlpor 

0d;olen  s«l;n,   havcn  be  Concordien  befct>weret  rourbett ,   fo  ^at  bat 

^o\)n  mercflif ett  tjl  Derl^oget ,  unb  be  @d;oImejIer6  baeeltf en  voat  nice  er- 

bencBen ;  hat  nn  fo  tn  Eorten  ttefcl)el;ett  i6 ,  uttbe  tn  VITenung  xperen ,  ^at 

fe  ben  ^orgern ,  bebenLocatenbeBo(lget)en,  mel)r  ?3efd;tr>erune  rmt 

crett  :3&iitbertt  toegen  wtllen  rplegj^en,  fo  mcn  cfn  %in\>  fc^olbe  frtg  fyn. 

S)i^  tt)ar  an.  1499.  nocf)  nic6t  gcdnDcrt ,   Darum  bicg  e^  in  Dcr  ol)cn  bercft^ 

frmclnucn  ©cfirifft:  <^d  x>an  X>erl;6etnge  ber  ©c^iolen ,  t>at  (Itolbe  bc 

Scholafticus  af^el;ren  unbertfrtcllen,  nnb  l;oIben  ttaofber  UO^l^nl^ett  Q23o* 

bei  nDcf)cine^Ia(jefomt:  <l>cE(Ii;oIbemen  tta  btffemDasett  ncvncn  B^rrf^ 

l;eren  {cttcn  mit  xx)ebber\vtllen  ber  Barfpellube ,  t>at  l;abbett  be  SSorger 

fo  befc^Iatett.    ^ermutl)ltcl)  \\t  ci ,  Dafi  Dicfcr  ^DIigbrauci)  W  an.  1^22.  ^c- 

Dauret  babe,  in  tt)clc5cm  ^abr  DieSurgcrftcf)  mcinbabren  betn uneegrutt- 

t>ctcm  Unterfansen  ber  Clertfet  \)ic  Pfarr  -^  ^erren  of;ne  t»tf]en  \\nt>  xoxWcn 

ber  \)or(f ef;er  ettt-  uttb  absufet^ctt,  a\\6)  bem ^Setrteb  be6  Sd;olrt|ler^ ,  ber 

itc^  ber  Sc^ulen  3U  S.  nicolat ,  uber  t>ic  (Bebufjr  anma^ctc ,  \xnb  mit 

taf;rItdKr  Penfion  wteber  bejtegelte  "Srtefe  unb  Inftrumenten,  be(ci;xx)erte/ 

(tc&iufcijctt,  (untmp.40  uufcvelicbe53cvfal)mt,  mfottOcrt)citWcDon@. 


?RM(iit  crfcnncn  an.  15-28.  liie  ebttlid^c  ^crWngnug  atDtcfcr tDicDcr^ergei 
bracf)tcn  Scftcllung  Dcrgct)rcr  an  DaeJ^irc&fpicl,  unD  bcrorDncn  rolc^c^cc* 
fcncn  }u  crn)c^lcn,  be  myd;^  Wotbm  nnb  Wctden  wtl^  red;ter  gcunbbe^ 
billtgen  ^van^cUi  "^^erman  '^uncl  mb  (Dlb  belecen ,  nnb  im  Zatdcn^^ 
bccnfic  ftd  aI(o  €i^ti\iM  ertocl^en  nnb  i^olbcn ,  bcxX)  babotd^  cBottI)>fc 
^rn rnb ibernmn^^Seti^ertngeB^efobertroerbe,  (untcn p.iii"»)  2iu^n?ct 
ct)cm  Dan  suglcicf)  otfcnba()r  trirD,  Dafi  (tcO  DaeJ^lSabrtff^um  \^c\  un^,  Dnrcft 
ben  V1Tt^brau4)  ber  angemapten  25e(IeUuncj  ber  ici)tct  in  Btrc^en  unb 
ed;ulcn  felbft gcftur^et,  unD  Dcn €inbruct) DceJ  (E\?angcf ti tvtcDcr  fcincn  2i5il- 
lcnbcfeDcrnmufTcm 

9^icmabb^  iSt  Dic  9}lac|)t  Dcr  5(nftcrnufi  \ic\  un|crn  ^orfaI)rcn  (jroffct: 
<)cn)cfcn ,  al^  in  Dcn  funffi^c[)cnDen  3al)rl)unDert  unD  in  Dcm  Sinfan^c  m  iccD^» 
5cl)cnDcn.  S)an  je  bcflcr  man  Dte  ^lammen  Ded  ert<c()tctcn  gcgfcuer^  ju  ma* 
c()cn  fu^te,  jc  mct^r  man  Sic^tcr  bei)  Dcncn  Siltdrcn  unD  Dencn  ^ciligcn  SBllDcrn 
bauffctc,  je  Duncf Icr  n^arD  Dcr  ^crftanD  unD  je  flroffcr  Dic  ^crftnftcruuii  Dtc 
Dcn  tvabrcn  ®  laubcn  unD  Da^  }u^crftct)tlicl)e  25criraucn  an  uuD  auf  Sbriftuin 
\)crtricb*  (Einc  ungefecure  SOfleuge  blinDer  ungclcbrter  unD  eigcnnui^i^icr 
^falfcn  fucl)te  ftc^  Don  Dcr  Unn)t(Ten()ett  De^  23oIcte^  ;^u  bcreic^ern ;  Die  93\cp 
fcn,  Dic^ciHqcn,  DieScfttdgen^urDcngcl^duffct,  mittc()rct,  ctn.qcfii^rct, 
unD  Dte  qsricftcr  fcl)cuctcn  ftcft  ntcOt  ju  bcfcnncn,  Daf3  Durcb  Die  ^ad^tni^Cf 
(  Memorien  uuD  ©ecImcjTcu  )  t}?re2ienten  t)erbefjert  xv)urbc« ,  tt)ie  ivir  Da* 

t)cn  An.  144^.  etn  eFcmpcI  fiabcn  p.  838-  tn  Dcm2.  "^owU  Wo  iflcn  a:bcil^i 
UnD  Damit  folct)e  Dcfto  reic^Itc&cr  \)crmer)rct  tt)urDcn ,  bcmu()te  man  ftd)  Dcn 
93lcg:^ unD  -P^ctltcjcit^Sicnft  um  fo  toicl  ^crrlicbcr  in  macf)cn.  SHan  ftena  Dc^ 
^lbcitDil  Dtc  fo^c^cnanntc  5(nDacf)t  mtt  Vigilien  an,  Dc^  9}]or(]en^  folgcte  Dic 
©ccImefTc,  Darauf  ctne  ()crrlic0e  931ifTe  auf  Dcn  Orgeln,  i.2i).  2.S8.  p.  840. 
ivcld)e  ju  Dcn Confolatien gcrcd^net  n?arD,  unD Den  Jrofl  Dcr  armcn Beclen , 
Dcnnftc  aueDcnt  ©cDdctaififj  tbrer  tn  Der  ©ecImefTe  empfuuDcn  battcn,  be- 
Dcutcn  folten ,  tvoWn  Dic  ProcefTionen  unD  Umgdnge ,  Statien  unD  Das'  Bti^- 
ftcbcn  tn  foIc()cmtlmgang  ;\um®cbctl)fi:tr  Dtc^crftorbene,  Umtragnng  Dcr 
g)]onftrani^ ,  Dcr  SStiDer,  •e)ctltgeit=^cbctne,  Dic  Refe<aoriaIia  unD  ®afmial)=' 
lcrDcr©cttllic6cn,  an  Denen®cDdcI)tnu^^2dgcn  Der  ^erftorbcncn,  Dte  att- 
gcftcltc  ©cclcit^^SdDcr,  Da  ftcl;  Dte(SIcrifet  oDcr  auc&  arme  SJeitte,  ttntcr Dcm 
^orn^anD,  Dcncn  ©celcn  tm  Scgfeuer  eine  Srlctc^tcruttgju  fctaffcn,  tva^ 
fct)cn  tnuflcn,  unD  Dcrglcicbcn  9)Icnfc6en'2imD  gcboreten*  2Bte  grof;  aber 
Dic  §(ttjal)I  Dcrqsfaffcn  ()icrgen)cfcn,  mag  man  fc()cn  au^  Dem  tm'3. 55anDc 
De6  iften  2I)ei(^  p,84i»  Oetgebrac{)tcn  cetf!ltc^em@(^o^-;5uc^c  pon  Anno» 

b  2  IJ23- 


\S2i'iS2S*  tntt)elc6em  fte(tc6uberD(erl)un^erterrtrecfet,  unD  (tnDl)i'e  Officia- 

les  Oer  Pra^laten ,  W  Officiantes ,  Clerici  Notarii  n(c()t  C(nmal)l  mttgcrcd)^ 

net  ©ortflrcftiitnNe931acl)tt)c^q3abftt(nim^au^Dencner;^cMren©tucfen 
ju  fe(nfe&tene,  fol)ett?icfJ(tci)t>oct)®Dtt,  Der(tc()t>e^armenmfuf)rten^oIcf^ 
erbarmete,  nocl)  mac^ticjer ,  inDcm  ereineneln^(gen  ^tegetilj^een  au^rurte* 
U,  ftc&  Der  un9e()euren  SS\t\w  entaegenjurc^en/  unt>  Der(Beme(nejuje(gen, 
tt)(e er Dcr  ^faffen gar wW gebraucbte,  Den  ®otteat)(cnfl mtt  fctnen  ^itftern, 
ec6u(''bet)icntcu  unD  ^inDern,  e()r((c()  unD  aufcrbau((ct);iu  bcfteden,  tvoDurcC) 
Dan  t>te  ^faffen  xW^t  nur  t>a^  <l{m  t)er{o()rcn ,  fonOern  aucf)  W  Vigilien , 
©eedtteffcn  itttD  auDere  e&or-®ebrduc()e  au^getrtebeu  /  ()(n(5e(jen  Oie  2(u^rpett' 
Dung  t)e^  f^.  2(benlmta()(^  nacO  Dc^  ((eben  J£)cilant)ee5  (5(n|c^un(}  eingefiUtet 
iDorten*  2)arauf tDaro  Oie  ^(nrufung  Dcr  ^O^^tligen  uno  tt)a6  ju  (()reitt  S)(cn* 
fte  gcborete  auc()  inDerc^angeuiStaDtabgcWatfet,  Dieitnnul&cunt)  jutu2()etl 
funt)li(^eS^ftett)itrt)enabget()an,  unbDerv0(jrr(ie^t)urct)  fcin  *2Bort,  feitte 
®5tt(tc()e  ^arbeit  mit  groffen  0^eicOt()uttt  auffle()en,  it)ie  folc^e^  (Ak€  au^ 
gegenttjartigen  Sanbe  t)or  2(ugen  if!* 

&)Z  i^  aber  Den  geneugteit  ^efer  Denfc(ben  anfebcn  (affe,  bitte  (cOtnif 
m^,  bctnfe(ben  ju  DcrmelDen,  tt)a6  ()ie  unb  Da  juScieuc^^tungberDarin  bc* 
fcSriebenen  Seitcn  nacftbero  Ux  mir  einge^auffcn  ift» 

Unten  p.  28o»  fte()et  ein  An.  1521.  c3. 20.  Martii  .qe;;eicbneter  'SSrief  au(!  tvef^ 
^em ,  bafj  f urg  t)or()cr  VTTauri^  25urtfe(b  einc  Commende  beim  Siitar  qjbi* 
lippt  3acobi  (n  ©.  9)Iargaretl)cn*Q;apc(le  ju  ©»  ^atbarinengcft^fftctl^abe/ 
ju  erfc()eu  (ft*  (£^  tt)(rD  aber  babci  mcrcttvurDig,  ba^  biefcr  Commenden 
in  ber  ^rotl^ifct^en  Villtation,  oie  An.  15-25.  flcfclHtcb,  nicbt  biegcriUflfteCr* 
tt)cbnun9  gcfc^ebm  i{u  ^ermutl)((c()ift  bieUrfacbe  tbcif^,  baf5ftc5u  Der3eit 
Da  D(e©taDt  im  ©ann  mx ,  uuD  a(fo  nic()t  vor  nttD  t)om  Capittel  .qcftifftet 
m\>  bef]citi.9et  tt)orDcn  id ,  t()cif^  Da6  Der  erfle  Derfclbcu  Sefti^cr  ^enric^ 
33rtnf]^oro  ibicftger  Canonicus  Scholafticus,  JU  Der  Vifitationc5-3^^t/  tDcgctl 

attfferbolb  babeuDen  t)ie(cn  ©itrDen  unD  £e()nen,  nicbt  gcgcnn^drti^  getve* 
fen,  angcfeben  tbm  in  Dem  aufDie  U\ci^Xt  VifitationunmittcibarfoI.(icnDem 
3abre  ( An.  15-26. )  tt)Cflen  f  (ned  (an(|en  S(ufTcub(e(bcn^  Dic  Refidentz  cjcfjrit* 
ten  warD.  gben  Diefcr  Scholafticus  bar  im  "ioXyc  15-21.  a(^  5itrftiic()ev  ^labt 
in  bed  J&er^ofl^  3(!brec^t6  tjon  vrrefHenburt^  JXenften  unD  ^erfcbicfungen, 
tt)ie  Der  ant  jreitage  nart)  Mifericordias  Domini  ibm  ert()eiitcr,  unD  unteii 
p.  288- eingerucf  ter  Sricf  betve(fet. 

5(uf  9}^arici  JE)eimfuc()ung  tt)ar '^ol^rtun  Wo(tfafI  Paftor  ju  ^eppett* 
i>orp  cittetttiu©.  3^t)rtititid(aofter  al()ier  mit  3c()6retiDeitt2)orffe/  fte&eutt»' 

ten 


ttn  p.  290.  dv  tvar  fonft  bi^  An.  15-15.  Vicarius  ju  ^cntitttg|lebe  in  Ditl> 
ftmrrci;ett  gdvcfcn  (vid.p.30^  )  tvavD  abcr  na^mabld  mtt  clncm  geljn  in 
()tc|]i]cm  2)om  t)crfcl)cn ,  wclct^eo  Der  Canonicus  Scholafticus  gcgcn  ctnc  ial)r* 
Hcl)e  penfion,  Die  Diefcr  aui^^abftltcbcr  Indulgcno  it)mDorbcl)iclt,  i^m  ab* 
flctretcn  i^atUf  unb  cr  An.  1519-  ti^uretlici)  in^cfte  batte,  ftel)e  untcn  p.326. 
altDo  jnglctci)  ber  au(^3cbracl;tcProces  unb  S3annDonner  n)it»er  Oiefcn  VITolt* 

fa^  unb  Valentin  @d;imetnrttt  Vicarium  ju  e.  ^ctcr  alfiicc  unb  Paftorcm 
iU^i:mtt(iebeOeraufoben(jcbac5tcrn)eifcbcfacitemCanonico\?crl)afftetivar, 

fan^  IteinDcm  abtrag  ibrer  labriic&en  ®ebu()r  mancjcln  ujuroen,  mit  hnU^^ 
fen  ift ,  bie  ©cjiulD  Die  jeDer  (dbrlict)  bejablcn  mug  tt)ar  acbt  ^Dtarcf  i?ubfct>, 
oDcr  \?ier  Ducaten ,  unD  cine  folc^e  ©umme  biett  man  De6  SSawm^  unD  Der  ^e^ 
raubung  Der©eeligf eit  n?ertb*  ©0  fpicltcn  Dic^rilaten  Daiual)!^  mit  ©ott^ 
lid^enSingem  CbenDtcfccScholafticusnjaraucb^robftiiuSctJroertttunD 
an  13*  Aug.in  Diefem^abr  n?arDer  fogar  AdminiftratorDe^gcDacfcten  ©tiff' 
m  ((tcbeunten  ^.291*  fq.)  unD  am  30.  Aug.befteliete  ibnD.GeorgiusiSlo^ 
wetttl^ai  ©om^2)e4)ant  ju  tihcd  ju  feinen  ©evjonmdcfetigten,  Dag  cr  ai^ 
ein  beim^dbftlicOen  -P^offe  tvolgelittener  Snannfetn  ?3cfte^,  Srafftbaben^ 
Der  Exfpeftantz  auf  Die  etujan  in Denen  ©tifftern  33remett,  iCubec!,  T^a^c-^ 
burg,  Camitt,  ^gacelberc  unD  Q^^werm  I06  fommcuDe  Scbncn  bcobac^- 
ten  m6ct)te,  |iel)e  untcn  p.  293.  @o  iveit  gicng  Damabl^  Die  ^abftlicbc  ®naDe, 
fie  war  ju  grofi,  Da^  (te  (tcb  Wtc  foDen  in  einem  ©tiffte  gcgcn  i^rc  gicblinge  ein- 
fcOrcncf  en  laffcn,  unD  obglcic^  Die  Canones  foW^crSIuif  brcitung  Dern*  beneficien 
tn  einer  perfon  ju  tvieDern  (tnD ,  fo  tt)uften  unfre  ^cdlaten  Docb,  xca^  Da* 
mai)I^  Durcft  Die  gange  QBelt  befant  wav:  omnia  venalia  Roma?,  unD  Dag 
la&  eiiioige  Papa  voiuit  allen  Sircben-®efe6cn  Die  .trafft  beneinucn  fonte, 
unDivai^ \\t  flcmeiner^in Denen^dbftlicben^ricfcn,  ale^DaeJ:  Nonobftan- 

tibus  contrariis  quibuscunque  (te()e  ^.285",  327, 333-  unfcr^atttfc^oro  \iattt 

aucb  cineCommende  ju  S.  Apollonias  im3)om  mi©c(t(|,^vie  Dat)on  einer  am  30« 
Sept.  in  Diefcmjabr gci^ei^neter  S3tief unten  p.  295-*  jcuQet.  3"  ^^ i^  foIseuDem 
3abr  befam  er  Da^  S)orf  CDelltttfibtittel  auf  gcbcn^^eit  V)on  Detn  ^rt3'-25t* 
fc^offe  t)on  33retttett  tjcrfcbriebcn,  laut  Der  UrfunDc  p.302.  ein(;erflcfet,  ntt^ 
la%  er  fta)  ancti  ;;u  ^ppenborp  cingeftcllet  babc,  leDrct  ein  anDer  SSrief  p. 
303.  fqq.  ®cn)ig  in  fcinem^e(lametttgcftebcterfclbft,  Dag  erau^Dcncnt)ie* 
len  beneficien ,  Die  eraue5q5dbftlic^cr 'Bcrgunfti.qunc}  an  fo  Diclen  Ovtcn  ge* 
l)abt,  foreicbaett)orDenfei:  SIu^DemrcIbenerbellct,  Dafi  er  bi^  an  feinc^  Je^ 
ben^^(EnDe  ein^^eifriger  ^apif^e  geblicbcn ,  Dan  ^Die  er  luebr  al^  einmal)!  Die 
4;prtttgeli(cl;c  >£el)redamnofam&peftiferamfeaamin  fcincm£ebcnDflcfcl;oI* 

b  3  X^n 


Un^atU,  tvieau^tcncnlliemi^cn,  foictjgcre^en,  nmm<^ift,  foMci* 
ii\  feuicin  Sciitm ,  fetnc  ©celc  ber  leucn  Wobei:  C^^rtjlt  ber  ^arten  ^ung^^ 
froutwen,  ftnem  J^tlligcn  ( @cl)uO )  ^nsel,  m>> ber l;tlligen  ^Yrorocn  Sijn- 
te2(ttnen,t)nb  jljjenroerbett  l^tiltgenPatrotten,  JOHANNI BAPTISTAE, 
SEBASTIANO,  ERASMO,  MARTINO,  ANTHONIO  uttb  bem  gam 
^en  bemltf4)ett  ^eere  anbefol)Ien ,  bat  fe  (atrtt  uttb  befottbertt  fttter  Qeelett 
X>'xmt  xxx  ftnem  Bterrenbe  tnogett  (tffrDe^jren ,  bord) ^ebe  t?mt  (0(Dtt  bem 
^cren,  alfe  \:fat  ffne  @eele  be  Vergtfnt^  ber  StinDenerlangettmoge, 
3u  t)cm  1522. 3al)r  (^c^Srct  Dic  p.  305-.  bctgcbrncftte  UitunDc,  au^  mh 

c5ci:crbcIlct,Dal^Die^Dm=@c()Ulct>ainal)Ii5Gymnafiumdiv^virginisHam- 
burgenfis  9Cl)Ci|Tcn  ^ibe ,  unD  Dcrfclbcn  Redor  ^oac^tttt^^ubel  jonft  Catt^ 
gcwcrcnfet.    3)icrer  (]tcbctcIne®erfc()rcibuii95\vo(fr2?etnifct)cr  ®iiIDcn,  Dic 

crDcm  Scholaftico  (ratione  ejusdem  diva?  virginis  Gjmnafii  folvendos) 

\)C>n  wcgcn  Dc(§  bcfac^tcn  Gymnafii  fa^ulDta  ju  lem  bcfennct/  unD  rict^tii^  ab- 
liutra^jcn  befennct,  beietraffeDc^Sannc^.    •P)icrl;abcn  tvirabermalilcinc 

$robe  Der  privilegirten  Simonie.  ^ 

3n  Dtefcm  3abr  ftarb,  rjcrmutblicf)  in  Dcr  ^omifcOen  fRelit^ion  /  M.  3(tt- 
breaa  Stnebe^en  Vicarius  im  2)om  ad  altare  S.  Matthi^,  n^elcbee^  gebner 
An.  li-if.  bcrcit^  (aut  p.  3  28.  im  2.  •SanDc  unD  p.  58  uim  Dtittcn 'SanDc  DecJ  iften 
^bcil^  \!>i^o.^\.  (Jr  bat Die  2(uf^unff tc  fo  it?oI  Dce^  Calanbc  aleJ  Dee5 25reb|jau(e6 
Derer  Vicarien  im  ® otu  tJcrbefferr.  (Siebe  i.  21).  2.  «S.  p.  70S.  uttD  Die  LE- 
GATA  Domus  patium,  fo  flcI.^SOttim  IV.  oDcr  V.  SanDe  erfcOeincn  mi- 
Den ,  ad  h.  a.  Siu^  Dcnen  angejogencn  ©tcncn  (tnD  ttocO  5it)ene  ^oDceJ^Sctllc  Der 
9i6mircl>(]c|tnntcn  ®ctftlic|)en  \\\  bctncrcCcn ,  Der  cine  tvar ^acob  XX:)\ttt  Vi- 
cariusitnSomunDjuJacobi,  Der  anDcrcabcrM.^^ol^atttt  2^ettte!e,  itjcl* 
Ct)er(£S.9lal)ie5  Protonotarius,  DecanusCalendarum  uuD  obcrftcr  Vicarius 

tt?ar,  crffarbalteraMauritii,  ttjic  Die  angcio^cnc  Legata  biniiufcl)en,  conf. 
it?a^  p.6.t)0tt  ibmgcfacietift- 

P.  4.  tftsenielDct,  \io![)  Die  ungc^ictncuDert  ^forDcrungcuDceJ  2Bct>Si* 
fcfioffe^  ffir  Dic  ginwcibuuGen  Der  ^irajcn ,  Qiapellcn ,  aitarc  uuD  Kircbl)6* 
fc  2C»  ^icDcrfprucI)  ern?ectct,  unD  ju  Dcr  Reformation®eIc(jcnl)eit  ^egebcn  ba - 
bcn»  ® obci  Diefc^  binjujufitgen ,  Da^  fclc^e  (Jinmctbung  auct)  auf Dic  (jering* 
ftcn  (Stiicfc  beiDen  Sdtdren  oc^atiijcn ,  uuD  m  smicbung  Dc^  gar  njcitlctuf* 
figcn  5!)tcg*2)icnfte^  Dcm  QBcib  -  Sifctoffe  x>\t\  cin.cjetracien  babe.  3cb  ftuDc 
uteincm^uc6e,  inn)elrt)etn  DieDUcbnungeuDcr^ruberllt^tTt  S.UTrtrtett. 
^ronuttg  itnSotn,  t?on  an.1478.  biei  1510»  tJcrKtrtinct  ftcbcn,  uttDjumlln 
tcrfd!)ciD  Dcr  aiiDcrn  Den  23uceftab  E  trttgct,  Diefc  5nac&ric6t: 

An 


AtTmo.  Item  XXIV.  ©cbta.  to  n)fqent)c  Mt  flUlDen  ©tucf  tm  corporal, 
tJiiOc  t)iU  rotc  ^2IrDc(f ,  mit)c  II.  Corporali  ^ot)cr» 

Item  toor  Dcm  ^clct  unDc  5Dli)!Jv]civant)c  to  wigcuDc  X.  ©cfjilL 

Item  L  ©clji(lin.q  Dcm  ^ci'ctl)ci'cu  to  SccrgclDc. 

S8cf  Dicfcm  3abr  tocrmclDct  Dcr  ^r.  t)on  Secfetiborff ,  fn  Dct  JP)f(Io* 
rfe  Dc^  ]Out^crtl)um^  p.  f^f*  b<^^  t)er  Official ,  ber  jid;  bcm  Wottc  bc^  ^^t- 
ren ,  toornad;  ba^  X)oIcB  tn  ^anibure  beQtertg  n^ar ,  TX)iebcrre^et  l^abe, 
con  brtnncn  rtux5Qctricben  fei.  n)0Durct)  icl)  DceJ  (5r^-55ircC)0fF6  Vicarium  tJcr^ 
ftcf)C,  unD\)icacict)tC0ili)eImDelbrusgl;e9c()ci|]cu,  maftcuDcv  an.  1519.  fot 
(t)ce^3(mtt)cnva(tctc  v.  p  325*.  ^ 

P.  f .  iDirD  Dou  Dem  ^farr- JDcrrn  untcr  Der  ^(utrt  (Reaore  fub  Crypta) 
fm  ©om  uat)mcue5  Matth^o  gc^auDcit.  ^or  il)m  bnrat  fo(cl)c  ©tcilc  an. 
15-03.  ieggenl^arb  vow  @t6c!en,  lDc(d)cr  an.  li-H*  I)icfc6  §citiic(;c  m\k%, 
mW^  fci)  i\)iU  m€  Dcm  g^cid)  jci^t  cra>e()utcn  mit  E  bcjcicl)nctcm  'Su^e/ 
«UD  au^  Dcm  mc^rgcDac()tcn  LEGATIS  domus  panis  gcicrnct  ()abe* 

P.  6.  i)abc  i(X)  Dcm  Priorem  5U  ©♦  ^C^^Cinui^  Doftorem XPenb  Dcn  ^or^ 
nal)mcn  Johannis  gcgcbcn,  uuDbin  Darin  D.^o^anu  Woller,  Dcrjufciucc 
3cft  (tbetc,  gcfo^gct  5)^aci)ma()(^  ()abcfc{)D.lX)enbenci9nc^anDgcfc()cn/ 
Da  cr  (tcb  ^enric^  fc6rcibct.  3« ^^r Dafclbfl  \)0U  Dcr  @.  3o()anni^  ^irc^c  ge* 
flcbcucn  Jurgcn5Ra4)ricl)tiftbei}ufft9cn,  DagDie35ruberfc^affta(Dar,  njct^ 
c^e  Dcn  3una()mcu  Dc^  l)ei(igeu  Creu^e^  3u  ber  erjlen  5^Tefj[e  fu^rtc,  trt)0* 
maQ  Wrttt{)ief|en  ju  i()rcm  S(c(tcrmatt  ju  Dcrgcit  flei)abt  ()abc,  majfcn  fo(^ 
4)c^  ([w^  Dcm  cSopicn^^Suc^e  bci  ©.  ^iob  fol  7.  ;iu  crfc()cn  ift. 

aueJ  cbenDemfcibcnbeftuDetftct),  DdfiDcrcrficSDangc^ifc&cPaftorjuB* 
©corgReimarus  bet  ber  >^tnt)en  an.ii-^^»  Vicarius  juS.j^Cobgctx^efcn  fcf* 

An.  i5"24*  4  3.  Januarii  t)crmcbrct  t)Orf)fu  gcDad&tcr  Canonicus  Schola- 

fticus  fcfne  jd()r(ic()e  Siuna&me,  fuDcme  er  ibni^,  (autDcr UrfunDe  p.sop.  iU 
ne  Vicarie  5u  ©.  SJlaricn  f n  Qtrrtl^lfunb  bcifcgcn  \a^tt 

S(uf  Dcm  J?anDc,  fnfonDcr()cit  ju  ^rttn uuD  ^orn,  mt  noc^  Da^  ^ofle 
^Pabfttbum ,  unD  am  ©icnftage  in  Dcr  auDcrn  t)DfIcn  2Boc6e  nad)  Oftcrn/ 
trarD  Die  rtbs6tti(a;e  XPdfartlp  n^c^  bemljeiligen  33lutt)  3ur  IPtffharfauf 
Dcm  ganD^©cric&te  bcffatiflct,  Dat)on  bcrciteJ  tm  2.93anDe  Dc^  iftcn  %{).  ?♦ 
662.  flcbauDcit  ijdU, 

Um^ctriunD^au(f  tt)arcnDcr^rtiberfd)<?fift  be^Mtfien  i!:et4)n<mt^ 
ju©.  3obauni^  Dbcraitcn  unD  '23orf(cnDcrc  M.7ol)rtnn  lX>etfen  Protono- 
tarius,  M.^ermen  ^rtngenbefe  Dcrf^iiliflcn  ^lecfttcn  D.  M.  ^oj^rtnn  2^unt^ 
l^erb,  ^ermenSoItott),  ^tirgenxjan  Ceuen/  2(lbert©r?Ipborc^,  ^oljan 
Coep,  DeOIDer/  ^tmi4>  ^et^er,  igmt^  Posgenfee/  ^tnrtd;2(oep,  J^O:» 


^im  Wii^man,  ^utticn  vam  ^oltc  unD  Dyticl  Wolkv.  ©clbi^qe^ru^ 
bctfd^afft  giebet  e.a.  Denen  Slrmcn  44.  €llen  &cf)ottifd)  QGBanD  (l^acfen, 
Sucf))  unDfnnff3ci)cn  paar  ©cl)uc.  ©iel)e  bat  25oc!  bdrtnsenbe  bet:23t:o=^ 
bctf(^afft  bct  S^<^nbctfal)tct  van  roegctt  be6  Jjtllige  4id;mnme(5  tt)0  S*  "^o* 
J)^ttttee  be6  Clojiera  btttuett  ^ambotd).  fol  3, 5-.  6* 

Ad  p.  10.  tft  f)inju3ut6un,  Dafj  n)urctltc6  Die  ^^wlaQc,  ju  SBfeDerctftat^ 
tung  M  DuccO  DenSann  t?crui:fac()ten  ©cfiaDcnd ,  m\  m  dktifn  gefoDcrt 
n)orDen  fci,  n)clct;cdDan  tt^eil^  au^  Dcm^apfcrltclxm  Mandat,  fo  unten  pag. 
89.xulcfen(fr,  erbellet,  mafTenDarm,  Dafi  D(e  ©ertfci  uber  SoDcrunq  groM 
fer  uberfluf^tgcr  ©cf;ai^un.q  \?on  Dem  <Sapttul  un\>  B^tttctncr  q3rteftcrfci;afft 
(td)  befcOn)crct  M^e ,  ancjejetget  ivtrD ;  tbetl^  cr^itebet  (tc&  foId)e^  Daraui^, 
Dag  an.  IS27*  aitf SCF.  D^atb^  yerlangen,  De^  (Sloftcr^i^u  ©."^ot^annt^  ^let- 
notfjcn ,  5loftbarf ettcn  unD  3dl)rltct;e  5(ufeunftte  m\  bclcgtetn  ^auptftiKl 
linD  anfgcfcftrteben ,  unD  mtt  Dc^  tiorbemeitrti  Prioris  ^auD  untcrfct)rteben, 
I)erau^(}c9eben  n)orDcn  ftuD ,  wic  m^  Der  ^Jcrjctctnung  p.  263.  fq.  ju  erfe* 
t)m  tft 

^CtDemi^^sd.  tftDer  SoD  etne^  Vicarii  imSom  Henrici  Jacobi  gcuatit, 

iDrtcber  t)ermut&{tc&  in  fctnctn  3rrt^um  gcbltcben ,  angefcbcn  er  fcine  S5e<i 
gangnu^  auf  Den  erften  StDDcnt  unD  Dcn  ©onntacj  L^tare  gefttfftet  Wf  fo 
aber  jur  S3cfretung  Der  ©eelen  au^  Dctn  Jegfcuer  (jetnetnet  ivar,  (tel)e  Lega- 
ta  Dom.  pan.  ju  bctnercf Ctt» 

P.18.  tDcrDcn  Dret  ^rcDfger  De^etJancjeKt  anntcI(iflett35u(Iorp  gefcOtcf  t, 
Die  nur  unter  tbrcm  ^ornaf^thcn^^^^cob,  ^oljmtn  unD  iCuca^  angcgcben  Wit^^ 
Den.  9)(tcf)Duncfet,  Dag  tcf)  Dte  betDen  erftcn  erratben  babe,  unD  c^  '^acoh 
Laurentii  uuD^ol^mntcStjjIroxD  fetn  Dai^on  jcner  ju  9^tcoIat  uuD  Dtcfer  ju  ©, 
(Satbartncu  geftauDen ,  man  bcfc)^c  Dcn  2^emptfci;ett  ;Seric|)t  unDDic^*^!)^'' 
lic^e  (Sejlalt  De^  (?♦  Prebtgmnt^. 

P.  32»  n)irD  ^oad^im  ieiler{)ofFGuardian  De^  Cfoflcr^  ^lartcn  3)Tafl* 
Dafenen  gcru^met,  tvobet  Dtcfc^  l)itijnie(|cn,  Dage^au^  DenQ33crten  D.  30- 
Ijatttt  ^ToIler^,  tnttttJcMjcncr  bcrtct)tct:  Da^  Dte  t?on@.  3of)annt^nact)(5. 
SWarten  50]agDalenen  Sloftergebracf)tc  g)i6ncee(amtbetnGuardianbergrau^ 
en  35onen  Dte  CSappen  au^gcjocjcn  l)httc\\,  f^^cimf  Dap  er  Dem  931unct)ftatt- 
De  unD  Der  Diomtfcf^en  fHclicjtott  abc^cjiiget  babe. 

P.36»  n)irDerje()Ieta>icDcrcBbttc6-<Saftettju91tcofat,  unDbalDaucf) 
<n  Den  anDcrn ^trcfien, fctncn^^Infaocjcjcnommenbabe.  Q^Bobftju  crtnitcrn 
f(i,  Dag  Die  I6b!jd;e  ^urgcr|Ii;at1t  bcreit^^  an.  if^^^mitfolcljcn  (^cDancfcn 

«mgangen  fct,  ancrtpoacn  |tc  ii\  tl)rer2Intmort  aneS^D^at^  n,s,  einerBi^ 

(ie 


V 


(!e  5ttUtiterl;aItuns  itnbX^erpPegime  bcv  Qivmm  gel>cncfet,  xoovuhct  tnan 
ahcv  vocitcvc  'Qcvatl>fd)lat^mQ  au\hikn  vooUc, 

3n  Dcmrdbcn  3o&r  jancftcn  ftc&  ^te  belDcn  dltcften  Canonici  ^cuvii^ 
ISanftow  unD  TMcoIac  ^uge  5u  <5:aptrtc(  um  Uc  DbccrtcHc*  ^crmutWi^ 
t>a(}er,  mil  |cnerrcincr()dufti)ciife(;ncn)C(jcn  offrer^  m\  ()tcrrctrcn/  unD  ba^ 
ber  fctne  rendentiam  brcc(}cn  mutic»  3ci)  ()abc  fclnc  d  ig.  O^aobris  bcfcbe^^ene 
Proteftationi]cfc()cn,  tntvclct)crcr(t^iibcrtoor(icDacbtcn  4^m\>cn  bc|c()n>cret; 
ba^  ob  er  tool  fou|!ett  mtt  bcm  iljm  An.  isoj.  attgetotefLnem  @ie  uttb 
Stattb,  utib5tt)<tr  ah  bcv  ncd)\}c  ttad;bettt  Senioresufrtebettgeroef^tt,  et: 
tl;mitit>ie(eitT3^t)re,  5U  eitier  betieti^etjKtd^etiutibtijrett  ^retjjettett  o!;ttc 
bcm  fo I)6d?t^tt4d;tl;eilt0er  5ett,  ol^tte  ^x»cife(,  ti4>auf  bett^eifktib  ber 
lX>eIt(tit>ett,  fettter  ^reutibe,  perlaflettb,  ober  au6  2(tigebett  feittcr  IPte* 
berroartisctt,  ober tJOttbem  «Sod;mui)t^.(0et(lgetriebett,  feitte  fmiff uttb 
3rc»att^ig3«l;r  uttb  brtrtjiber  UttoerrticBt  geljrtitette  Refidentz  gellrittett ,  uttb 
il;tnfetttettQit3tittb@tmib5u6!apitte(foroo(,  rtl6imCl;or,  inbcvZlM 
utib  tttit  (3c\valt  gettottttncttl^abe^  Doc()  tc^  M  fetne  et.qnc  QOBorte  ()crfc6cn* 
Proteftor-quod  alias  de  anno  millefimo  quingentefimo  Ibptimo  venerabile 
Capitulum  ecclefiae  Hamburgenfis  nonnullas  literascorcordi^,  figilloejus- 
demCapituIiroboratas  &figilIatasconfignaverit  DnoNlCOLAO  HVGEN 
prcefat^  eCcIefi^  Canonico ,  in  quibus  literis  inter  alia  continetur  &  habetur, 
quodidemDnsNlCOLAVS,  excertapermilfionepr^faticapituli,  locum 
inChoro<5c  Capitulo  ftatim  poft  Seniorem  maioris  ftipendii  obtinere  6c  ha- 
bere  debeat,  prout  idemDnsNlCOLAVS  a  pra^fatis  annis  ufque  ad  pr^fen- 
tem  millefimum  quingentefimum  vicefimum  fextum  annum  locum  ftatim 
poftSeniorem  majoris  ftipendii  obtinuit&habuit.  Etiamq;  finealiquaipfius 
contradidlione  aut  alterius  ejus  nomine  contentus  fuit.  Jam  proh  dolorf 
idem  DnsNICOLAVS  his  temporibus  cleroejufdemq;  libertatibus infidian- 
tibus ,  amicorum  fuorum  ac  laicali  praefidio  confifus ,  forte  per  fuggeftio- 
nem  ^mulorum  meorum  aut  fuperbi^e  fpiritu  dudtus  me  Hinricum  'Sant^ 
fcott)  fupradidum  feniorem  Canonicum  a  viginti  quinque  citra  vel  fupraan- 
niscontinuerefidentem,  defado,  locoinCapituIo,  ftalloinchorojuremi- 
hi  debitis  fpoliavit ,  privavit  &  occupavit  prout  idem  (poliat  privat  &  oc- 
cupat&c. 

P.  37*  iDtrb  ct nc^  Mauntii  (Sa\iclman$ ber  au^  ef netn ^rebiger  ju©,Sa* 
t^artncnetn  S5rauergcn)orbcn  fetnfoH^gcbacet.  3cl)  ()abetntct)Dcr©ac^ett 
tveitc  V  er  f  unDtse  t ,  aber  nicfet^,  b  tfage  becf  &tm  €vbe*58uc&^  in  91tco(af ,  ge* 

c  futi- 


XJ^rre&e* 


funtcn/ al^  ^«6  uitt  t)tcfc3f  (t  ein  Mauritius  (0rtgeImmvo()neS8ciKiunuin  r<:fn 
©tante^,  mit  feincr  graucn  Jjan^  ^itD^cnjolOi^SDcljter  etn  Srbe  bci  tci' ^'lieDcr^ 
muWen55vncf e A.  15-34. ubeif otvien  l)abe,  aud tt)eIc(Kr©)e  cntfproffen :  O^Jort^ 
i^im(SandmanMcd.D,  uuD  J£)erij03^  ^ienrtcl;  Julii  )^on  'iSrintnfc(;ii^cti^  iiine^ 
turaSeib^Medicus,  Der  ol)nbeerbet  flcftoiben.  2)  peter  (SfagelmanPaftor  ^u 
g]enen^5lircl)entn^olftcttt.  3)  ^atlj^ama^a^dmm  i>ert)eui*atl)ct  anPeter 
JloUdm  f  n)el(6e  an.  i^-p^* ^itme  ivar*  llnD  4)  ^^'^^'ia  ^aselmmt ,  ^o^^am 
<0ofett ©)eltcbfte*  ^cnt^ften^wirb  bie Q25a^rfc6einltcl)fcit  tJcrmebret, ba, 
betbeiti  SeitiinufTct^ed  l.c.  angcfnl)rten  ^amelmmi^au^fitnttggemad^tnjor* 
t>cn ,  ba^  etn  foaenantcr  93]ann ,  albier  aH  ein  ?5urgcr  gelcbct  ^abe*  3a 
^er  ^ojiodtfcben  JP)iftorte  baben  xoxx  m  ol)nftrettt.^Cj^  (Jvf^ipel  an  M.  ^en* 
xid0  'Zti^^m  Paftore  ju  @.  9)]artcn  unb  an.  i y^^-  einc^  (5(5.  9\abt(^  ju  3\o^ 
ftocf  2(bgeorDneter  auf  t>er  all)tcr  ju  ^mnburg  ciebattener  ©crfammlung, 
tDclcfeer  m\  fctnem^lmte  abgcDancrct,  ju33otti5enbiirs,t)aer^u  .P^anfegeboi 
ret,  SSurger  uttb  cnDlict)  Stirgermctficr  gctvorDetK  ©tel)e  D.  Zach.  Grapii 
evatigelifcbcsl  ^otToc!  p.194» 

5luf  bcrfclben  &nu  tvirb  ^e^gett^efencn  unbbeurtaubten  Q3ret»iger6  ju 
©♦  giicolat  m  4^amh\m  '^ol^am^  (Dol^enborp^,  ter  nactjtnat)!^  ta^  €t)^ 
anacltutn  5U  ^raunfct)tr>eig  befoDert,  gcDacOt.  Suglctc&cr  "^txt  (cbefe  ctn 
anber  'lolxtnn  (Dlbenborp,  gleic^fal^  ein  ^mnburger  unt)  eifrigcr  'Sceen* 
nert)er®5tt(ic5cn^al)rbett,  tt)clc6eer  munolict)  unt)  fcl)rlfftlic6  auebreitete, 
unt)  unter  anDcrn©cl)rifftenan.  15-29. ;ium^orfcI)einfomtnen  lieg;  xx^at  hiU 
Mxinb  rec^t  i6,  etne  !orte  iernentn«  dlen  Stenben  ben^lid.  &mt 
betDcr  5iecl)tcn  Doaor  unD  an.  ij34.  Syndicus  Der  BtaU  2io(f  oc!,  (te&e  M  fee(. 
^rn»  D.^rapen  jcOtgeDacl^te^  53i:ta)Ietn  p.  87-fpq. 

P.  80.  cjefc6tebct  ^rn,  Dteberti^  ^obef er^  (Etit)el)nung.  ©tefer  mt 
dtt  qcbobrncr  ^gmnburt^er  unDjitJar  *5ermen  unD(Bretefen©ot)n,  \vM)tt 
an  15-21  d  3o.Sept.  Dcm  (Jloftcr  ;^u  3litbbewrbe  alePrior  DorftunDe,  nac^* 
mal)I^  abcr  tm  \Mwx  r>crfammlun>3  ^ue.^obannt^  (ebte,  betberDorbre^ 
cl)cnDer®ottltc()cr  ^al)r()eit  abcr,  Den  SfberQiaubcn  unDS[)Iunc6^fianD  t)er«' 
Itefi,  Dtetci(fante^e()rebcfoDcrte,e()Itcl&n)a.rD,  SitiDcrjeitaete,  unDinoDet: 
mn  15-34.  Dad  3citlict)c  Qefcgncte.  ©eine  Q[Bitive  \)at  etncn  Dicbmd)  von 
£oe  tvieDcr  se^euratl)ct/  Der  ^mi^  Dat)on  ift  unten  p.  29S.  uttD299*  ixx^ 
ftnDen- 

P.  104.  fft  in  <i^.J^al:>t$  5(nttviort  ad  art.  13.  nad)  Den  QBorten  tt)trb 
a\mmad)^t  fein  Dtcfe^  ()(n3Ujufitacn:  S)em  jufolflc  (teg  (£(£♦  Ji^l;t  Dem 

©om^ 


V^xttbe* 


©om?  £)cc6(intcn  ^utct?  feiueu  Secretarium  t?crme(Den/  Der  (llmfci  Prilegia; 
eiegel  uuD  SJriefe  Dor  OBcitJuacOteu  ( 15-28. )  auejuliefern  mx>  ju  ubcvae^ 
\>m,  aut)cr^|oUe|teil)rergiufen,  fReuteuuuD/^jebungcu,  Dic  tte  bi^{)et  iii 
«UD  auiTer  Dcr  ©taDt  geuotTeu  WU ,  i>ei1urtig  fcin ,  ivoruber  |ic()  abcr  Da^ 
^npitul  Dor  j?ai)fcrlia)cr  9)lajcftar,  tvic  au^  Dcm  ^at;fcrlic&cu  Mandat  ( agp  j 
eil;cnet,  !)ocClic()  bcfc(?tvcret* 

P.  141.  UMrD  Der  ^efc^ruitg  Der  ^ettebictmet;  9^ourteu  jum  2^emeBecf 
gcDacbt.  ^ou  Diefcm  eiofter  ftuDet  m)  im  l  S5auDe  Dc^  iftcu  S()cif^  p.  235-. 
f iuc  ?)cacl)rict)t ,  Dabei  icft  anjegt  Die  giabmert  Det  DDruebmftcn  3unafrauett 
jufcOen  fan,  \vM)c  an.  1529.  um  DfteruDaju  geborct,  uitD  t)on  MmlU 
ct;er  £Dlaie(rdt  in  ©cnuemarcf ,  md)  bemti)rigerrProb|iu!tb  mtbere  Votr* 

(limDertl;)r2(itttgttugfmTtabseb4tic!etl?attett,Daittal)(^jwii)reaefeftcteQ5or* 
ittituDcr  93Icfter  ^ittrtc^  0d;ultett  Sonigl.  g)]a  j»  Secretarium  uuD  ^entmef^ 
ftcr ,  unD  ©om^^errn ,  n?ie  aucf)  ^am  33(ottteti  (ErbacfelTcn  «uracr  m 
l^mburg,  nem(ia):  Aimampo»tpieflett,Priorin, Catharinam ^^uinbert^, 
Subpriorin,  ^ttsebord;  x?ott  Pleflett,  ^eflcrfcee,  ZUh  Sommerlmtbe^, 
^oiicric^e,  Annam  Sc^oi^e ,  eancf ittefterfc^e ,  Barbaram  ®tt>ot^e,  m^ 
fteriuue  (Scholafticam)  uuDC«ciIiam33urtf!et^XIBR»MEMERANDOR 
ad.  an.  JS4-U 

.  P.  14)-.  ift  Diefe  5)]acbric6t  eiuiuritcf cn,  S(m  ©oitnerliaa  nacr)  Quafimo- 
dogeniti,  Da^ijt,  irciiDftcru (tc()aitfDen 28. Martii eingeftc(iet()atte,  d,?. 
April.  eifcl)icneit  mx  ^attiburg  au^  >l;mttt  l^u^ailjam  uuD  Stephanus 
^cmpe  PaftorjuQ:ari)arinen,  auf  Der^erfamm(unfljui'(eti6burtt,  tDeicbe, 
um  tmt Dcm  t)om 3unc]f(en  ^a(]e  uuD  Dcm  ^ciX  §(benDma()(  in%(e^renDem 
^Kktitor^ofma^^^  ^„geftc(Iet  n)ar,  Die  traffett 

Dafeibfl  JOHANNEM  ^PiNVM  unD  THEOPHILVM  ati;  tDCtcbeuaX 
ttta )  ^bci  unefctUD(Dcr^icc6c,  a((lDer©c|iu(cnitr?(ict;e2)tcnfte(|ctban,  DaX 

ttta )( abcrtocrmm[)(ict)^u tl)rer «efoDcrung(Be(e9eui;eitse3ebcn^l;aben,  ft^^^ 
J.  M.  :Sr4fften  x^ufunifc(;e  ^irc(;en^^iftorie  p.  lol  ■ 

P.  149-  tvirD  t?on  lol^antt  35ul;enl)a3ett5  ^erricOtungen ,  fo  ujoI  Ut 
al^auDcr^ijjo,  gcl^anDcIt  ^onDcitiii?a^er  jn^r4unfd;«)etgtocrricC)tct,  tft 
ttcbtt  Dcncu  1.  c.  angcfubricn  ^errn  ^ct&meier  in  Der  S5raunfc{)n)eiaifct)cu^ir^ 
c(;cu*Mtoriept.iii.cap.4.nacl;su(efen.  «r^   j^v 

ecinen  ©c[;riff ten  ift  Die  Pomerania  in  quatuor  libros  divifa ,  mlcbt 

^lpcrrD.jrtc.^enr.^alti)rtfarimDertT?ic(;neni728.miteiiti3cn3ufa^en5uerfl 

c  2  an^ 


"'  I  I  I  I         I        "       ■ 

<in0  gicfet  gegebcu ,  unD  ju  (0retffbxx)alb  tn  4*  t)rucfcn  (nflen,  i^u  HiflcfeHctt. 
S)urcl)  feine  ^(udesune  ber  Pihlmm  x[t  ec  tnfonDec^eit  Dem  fecllgen^^^atec  LU- 
THERO  befant  gcttJocDeU/  Der  ani)  Da^cr,  ixadb  bclobten  JE^ecrn  2^etl> 

me(er6\>efme(Den  lc.  bcn^ogcntvarD,  rt^anSimonisBenkii  (alias  Heinfii) 

iStelle,  obwoUvieDcrfeinen,  Dc^fecl»33usenl^4ScnaBUIen/  sum^faccem 
in  WittmUt^  ju  \)ercvDnen. 

gu  p.ii-u  get)6rcn  folsenDeSufdge: 
d  i3.Novemb.  l^atDa^dapttul  unD  .^emcine  fPcieflecfcCiaft  t>A.  Dte  Canonici 
iiuD  Vicarii ,  tDclcfte  auffcr  Dem  ^rcDtgamt  icbtcn ,  unD  Der  3iomtfc6en  fKc^ 
ItaionnrcObeipflitd&teteu,  einen@cl)ui3=unD  iSelett^^Srtcf,  ttJclcfiertnDcm 
DrittenS5anDc  Dc^  iften  2l)cile5  p.  846.  julefen  tft,  bei  Sapferl.  2D^a)eft»  aui^flc* 

tDirctet* 

d  6Dec.^atDte35ruberrc^afftber:Er6nuneMARIiE,  tt)eIc()eDteBr4mcr, 

Vtfcber  unD  ^bdcti^  tn  Dem  2)om  bigl)er  gcl^altcn  I)atten,  ibr  jum  9}leg^Stcnft 
uuD ©erpflcflunB  tbcer  2(rmen  (^cmtDmctc  (gelDcr,  J^auptftucl  unD  Sinfeu/ 
tuiDaUe  Da5U(iel)6rtge  UrfunDcn  unD  25rtefe  Dem  ^ofpttd  3u  0.  ^iob  jusc^ 
ttjauDt;  (tebe  Dee?  befaflten  J£)aufe^  dtCopien-35ucbfol,  9*a.  tt)obeiDanauc8 
ivi  qleict)  ju  ertnncrn  ift^,  Dag ,  ob  m\  iw  Dem  -Oaupt^Recefs ,  fo  in  Dicfem  3at)r, 
tDieobcnertuc^net,  auf3eric()tctn)orDcn,artic.5'3.V5ecfu(]ettt?orDcn,  DafjDa^ 
Poc!enl)au6  ( fo  pficgct  man  gcDacbtc^  J^^ofpital  i^u  nennen )  i^u  Der  gemeincu 
Strmcn  ^.Kifte  gcrcct^net ,  uuD  alfo  unter  Der  (Dberalten  ^erttjaltung  ftdm 
folte,  Diefer©ct)Iug  Doct)  uict^tjurau^fu&runggcDtcbenfet,  angefe^euDicfc^ 
^ttnc\v4iam,  unter  Dem  Patrocinio  Der  betDcnalteftcn  ^mn  35urgermet* 
ffern ,  m\  act)t  ^Drftel)eru ,  Dte  au^  Deneu  anfcb«lta)ften  ^Siirgcrn  Durcb^ 
goa^crtt)e{)fettt)erDen,  unD|dl)rltcl)Die?01iil)cunter  ftci&umgcl^enlaffcn,  bi^ 
uuf  Dtefe  etuuDc  /  fetne  Surforse  uuD  ^flcgeempfanget* 

An  1530.  am  Jrettage  Dor  mattW  h(^bm  befngtcn  ^anic^  ^orftefict 
f  Dtefe^  ift  p  \S2.  ctnxurucfen)  uicr  ^JIef^flciDanDe  unD  etn  gulDenc^  ©tiicr,  tt^elcfie 
iurct)  Dcn  aefadencn  uuD  abgefcOaff tcn  9}lcf)  .Sram ,  unnui^e  ffierdtl)c  geiDor- 
tm  ttjarcn ,  Denen  ^rmcn  hnm  Seftcn  fur  ac^xig  iOlarct  Subfct;  Perfaufft, 
fje^eDae^  alte  Copien-33uct)  fol.  12.  a. 

3u  p.  if 4»  (ie{)5rct :  S)af  d.  23.  Maji  Der  q3abfl  cinen  Vicarium  im  6ieft^ 
acn  S)om,  SRabmcne^  Andream  COentlmtb  Darum ,  Dafj  er/  xcic  ervjcrfprO'' 
c&en^attei  feineVicarie  i^  t&ren  5(uffunfcen  nic&t  permel;ren  unD  \?erbefferu 

tt)Ol' 


tvoHcn,  <nt»cn^ann  9etf)anf)abe,^cr*25mi*?3nef  ift  untcn  p.3i6.rq.clngcru^ 
(f cr  iDorDcn.  9)lir  ift  untcr  Dcr  3ctt  cinc  antiere  Dcffclbcn  Excommunication 
\)Dnbcmfelben3al)re9ctt)orDcn/l)iccincn()lert3cnVicariumju@*^ctcrWat=' 
tl)iaQ  ^ilk  rarumbctrojfcn/  wcilcncrmcrunbrcdjfc^jtg  9vbcinifct)c  ©olb^qul- 
Den  Dcm  Canonlco  Scholaftico,  n?ic  cr  fct)ull)i(} ,  nictt  bcjablct ()attc»  (^^$  ift 
ti^  cin  tnercf (icftcr  Umftanb,  Dafi  (tc|)  tcr  ^abft  fo(ct)c^  in  ciner  <5toan9c(ifct)cn 
©tat^t  untcrfani^cn  Durffcn/  unDftnDct  (tcO/  bagberfc^bcburct^fo^ci^e^Su^^cn/ 

Sann  unO  Excommunication0*S5ricfe  Da^  Capitulum  UOC^an.  \s63*  fo()art 

gcfct)recfet/  M^  e(l Datvicbcr/  lautDc^  tm  2ten^attDcDe^iftcn2^eil^  p,  363. 
ju(erenDen  53cr(}(cic6ef ,  feine  3ufluct)t  ju  (^(^*  T^alx  nc()mcn  unD  Dcffen  (Sc^u^ 
fuc(;cn tnulfen.  ®eIceerDan auc()Dicfcm Ubelfcine^uDfcfiafft .qcgcbeu/  a(^ 
er  /  Derm5,qe  Protocolli  Capitularis  Lit.  D.  f.  204»  einen  ^merfen  Pontificis 
Bullatum  in6  ®efan(jn&g  tt?crfFcn  (affen  l.c.  p.  390.    Um  Dftcrn  n^ar  ^tle^ 

tnan  2^oIf  JumLe^aorePrimario  unDSuperintendentcn  im  5?orfc1)Ia(j/  De(^ 

fen q3erfon ftc^  DiCSurgcracfaUcn^alfcn/  abcrnicttnnDcr^/  at^D^tfierDae^ 
(Etjangclium  lautcr  unD  rein  prcDifle ,  fte^e  Den  Siu^iugDe^  RecefTus  unten 
p,  266. 

P*  w^  3ft  t>cr  SoD  ^o^anni^  von  bct  IPetfertttge  tiuc^  Vicarii  im 
S)om/  unD  bei  Der  Clertf^t  angefebenen  50?annci^/  Dcr  tJcrmofle  Legatorum 
Domus  panum  an.  usu  flcfcfea^,  anjufcOrcibcn. 

enDIic&,  fo  babc  ict)  ju  Dem  Supffer»2itul  t^ic  um?crbefferlief;e  (JrftnDung 
De^JDocI)t]e(c()rtcn^crrnProfeiroresMich.5?tceci/n)c(c()eaufDembefantein 
3ubc(  Portugalofcrju  fc()enift/  ern)cb(et/  unDcineabbKDung  unfer^  (iebcn 
•g)rtmburg^/  fon)te(teumDiefe3citenflefta(tctflcn)cfcn,  Daju  flcncmmctu 


c  3  QSeiv 


'  TSi^  yjf»  ^3bt  'TXv  ~  ^jKt  ^3Kt  ^Vv  Vw^  ▼jK^  T3n  tVv  ipm%  1Pm%  VMV  1PM%  vmV  vmv  vmv 


bte  in  l)jefem  ^anbe  t^otfommett. 

I.  M.  Nic.  25u(Jorp8  ^ricf  an  ^o^artrt  25ugctt^4gcrt  £afeinifcf;  unb  ^euffcf)  mif  5(n? 

mcrchmsen»  p.  19-  ^qq- 

II.  Steph.  2^cmpcn  mavl)affti^e»:  ^^evic^f  m  bei*  ^apen  ?0?e|fe  unb  anbere  itercf en  ^  ©e* 

prdnge  al^ier  (I)0  J^amburgf  gednbert,  unt)  Die  ^egemvarbige  ^rebi^e,  0??e|fe  unb 
Ceremonien  upflcfamen  unl)  angcnamen ,  tvebber  be  unmarf^afltige  unt)  falfd;life 
^cffaginaeber  ^apcfcljop  batfe  mit  i^ulen  unb  (^pttm  pnt)  ai?ertvunnen,  mit  ^lm 
mercfunjjcn.  p.  jg.fqq. 

III.  5iudsu()au^M.3o^«nnKcine?crt*^c(]amcnf.  p.^9. 

IV.  D.  3o^ann  iXi^lUve ,  eine^  eifri^cn  ^^apijten^,  ^ad;ricf;t  m\  ber  Oveli^iion^^^^^erdrt* 

berun^  in  ^amburg.  p.  70.  fqq. 

V.  ^ine^  ungenannten  ^apijlcn^  ^rjef^Iun^  m^  hd  ber  Reformation  vorcjeganiien» 

p.  8?.rq. 

VI.  Pafquillus  cantra  Evangelicos.  p.  8*J.fq. 

VII.  5?avferlid;e^  Poenal  Mandat  C\i]  bie  (5tat)t  t)On  bem  Capitul  aU^Ciemircft,  infinuirt  an. 

I  r29.am(5onnabcnb  Dorgabian<^cba}]ian.  p.  SS- 

VIII.  "^^^^^n  25ugcn^<tgcn$  ^ricfi?on  fciuem  ^^eruf  jum  Paftorat  su^S.^^icofai  in 
^ambnrg.  p.^r. 

IX.  Fragmentum  einer  ^amburgif^^cn  €f)ronicf  i)on  An.  1 5- 29.  p.  9  5. 

X.  07acf;ricjt  t>on  benen  Q5rubcrfcbafftcn  unb  Memorien  iu/^4mburg.  p.  100.  fqq. 

XI.  (250tte^^5?afl^n  Crbmm(j  An.  1^27.  obcr :  ^lnfancjDer  iTijien/  fo  tbo^anjbcrcfe^e^ 

llcUet  10»  p.  1 1 2. 

XII.  $Srief  ber  Srbaren  i?on  tubt<f  an  bic  i)on  ^amburg  bcfreffenb  einc^  Provincial- 

Concilii  l)en  eingcriffcnen  C  trie  pc  ed  ncnncn )  ?)?ZiJ]braud;  bei  ^m  Ceriinonien ,  ol)f 
ne  difputiren  tjovsufommcn,  ^lm  ^lbcnb  decoll.  Joii.  Bap.  an.  1^27.  *)  p. 
124. 

XIII.  5^acf;ricf;f t)on  bem  midlun^eneu  2(nfc!)la3 bev  ^Ci)[>ii\m  tviber hk  Cutocraner  An.  i  f 2S. 

d. 25.  Apr.  p.  I2f. 

XIV.  ^oamac()tber  ^^urcjer  M  12.  QSorllenbern  ber  ^lrmcn  wnb  fonll  bcni^.^erorb^- 

netcn 

*)  P.125.  mup  fur  XXXVII.  /  xxvii.  Qdt^in  it?fvi)en. 


:^tv^ti(hunB  bcr  15eiUsm ,  bit  in  biefem  B4ttbe  \>^mmmen. 


mtm  Q5uvi)em  m$  ;Voem  ^ii:cf;fpic(  QiQtbm  An.  ifa».  4  ante  Petri  unt)  Pauli. 
p.  if6. 

XV.  Aaa  jmfdf;cn  (S^.  Ovatfec unb bcncn ^cDoIlmdc&f tjjten  ^ur^crn  An.  1 5-28. d. 26, 29. 

&  5 1.  Aug.  An.  I  ^29.  5  t>i>l'  Petri.  p.  1  f  7.  fqq. 

XVI  g€*  Krtt!)C6  Uit5ci(  in  @rtcl;en  ^«iis  mollcr  tvibcr  bic  Memorien  fm  ^om  / 
cin  (2rbc  bei  bem  2Bieferbaum  betre(fenb.     An.  1^27.  feriaiv.  anteBarbarce. 

p.  i6f. 

XVII.  ginicjc  5lrticf e(  me  bcm  JgJaupt^Recefs  m  An.  i  f 29.  p.  i  g^.  fqq. 

XVIII.  Wef(mi0Andrex$Scrnarb^Sum<Scf;reibcrju©.3uri)cn.  ino-Cathed.Pe-  • 

tri.  p.  170. 

XIX.  Up  bc^  5(bbatc^t)an®tintc  ?>}?($ac(  tf;oilfirtcbor4)  unb  (tne^  ^rouc^(yfc(^  Q3rduc^ 
CSocf  Sintroort  Stepliani  :&cmpcit,  ^rebicjcr^  bc^  €i)anse(ii  €hrifti  tbo  ^(\mi 
l)Orcfe/  famt  einer ^orrcbe^o^flmi Bugcn^agcn  i f 3 1.  p.  172. 

XX.  €€.  3^^c6  Orbeef  tvebber  ^grgcrts  :&4rpc«$  ino.  ?  nac&  AiTumpt.  Mari». 

p.  2^2. 

XXI.  Ejusd.  Urtf)Cf(  in  ^c5cn  2^urtl5C  2v^  contra  Provifores  Memoriarum  im 

S»om ,  i(?rcn  .?)of  auf  bcv  D^aboi)fcn  betreffcnb  1^50.  fer.  2.  poft.  Nativ.  Marije. 

XXII.  Eiusd.  Decret  in  (^ac&cn  5pan^  ^u(&afcn 5^inbe^ QSormunbcr,  tvicbcr tvei(anb5((^ 
brecbt  ^u(l^afcn(J  Canonici  "i^cliamentarien  An.  i  f  5 1.  p.  2^4. 

xxm.  Q3erc)(eicb  jn?ifd;cnbcnen  Executoren  t)on  Jo^ann  ^c(crt  ?e|lament  mit  S<ift$ 

Ko^CWOl^e.  An.  ij-ji.^^poftOcuIi.  p.2ff. 

XXIV.  3(rcrt^tnoIIcr6  Vicariiju@.€atf;arincn?c(lament.  if;i.  j.Apr.  p.  if^. 

XXV.  QScrglcicf;  bcr  Q}orflef)cr  bc^  grolfcn  Jg)ofpita(^  jum  Jgiciii^en  ©eif!  mit  ^cttri*  (S>cr> 
^C6(£rbenuberbe(|en5e(lamcnt»  An. ifji.  p.^fg. 

XXVI.  ^erg(ei*  jtvifcben  ijcrtrtcb  i^i^^cfforp  Vicario  unb  (gflgcrt  fTTctcre  5?inbertt 
An.  ifji.d.  17.N0V.  p.2f8- fq.  • 

XXVII.  €€.  Kdt^cs  Urtftcil  in  (2ac()en  ber  QSorfle^er  bcr  ^rmen  tt)(ebrr  23crctt^  ID^ovc* 

An.  I  f  J I.  24.  Nov.  p.  260. 

XXVIII.  Ejusd.  Urt^cii  in  ^a&jm  ^atte XVul^afkne  '?oc&tcr  tviber Zlbtxt  Wnlfyaftn^ 

Teftamentarien.  p.  260.  fq. 

XXIX.  Crbenun^  t)orbe  5(rmcn,  be  k  55rob  Mn  ©ob5artt(jcn  €5rt(!cn  up  bcr  ©tratctt 
famm(en  unb  biDbcn  tn?ifc&en  bem  ig&rfamctt  l^abc  bnbc  ben  STucrolOctt  getviaifjcr, 

Cd.  e.c.  p.  26i.fq. 

XXX.  Q^crjcicbnagberStcnobien  unb  ^a^f^^m  unt)  ^tl^m  M  (^(oflcr^  ©♦  Sofianni^  in 
4)amburg.  An.  i  f  27.  p.  2  6  j .  fq. 

XXXI.  gjan  bsr  acf^tS^cner  3{mt  f.  d.  5c  c.  p.  a^f . 

XXXII. 


yhniid$n^9  ber  l^tiUQcttf 


XXXII,  ^lU^JU^  bc^  Receffus  Anni  i  f  j  i .  m  Cantate.  p.  26  f .  fq. 

XXXIII.  Ovbnunc)  Ux^t\i2tidmm^iQ5tid)mtmn,  5^ircf;^(^ef($n>ormtt  unb  Diaconcn 
SU^^.^ctri  An.i 658. aufi)cvicl)tet  p.  i66.fqq. 

XXXIV.  Articuli  ijam  ^vocrc  ju  beffcvev  SJovtfefjuno  i)ovr)cr5cl)cnbcv  Orbnung»  p.  269.  fqq. 

XXXV.  Articuli  untcr  bcn  OiJcvoIbcn  An.  i6oo.  upflericl;tct,  mit  cincm  mcvcfnjuvbiijcn 

Exemphr  conferiret.  p.  271.  fqq. 

XXXVI.  Extraa  au^  t)cr  5ivmcn  Orbnung  An.  1622.  aufijcricttct  bie  Onera  bctrc(fcn&» 

p.274.fq.  * 

XXXVII.  5r^ac&ric|?tt)cnt)crW>©cfcf)mornenQGBa^lju@«^3ctri  An.i6n.  p.^rr- 

XXXVIII.  S)cv5?irc6''®cfc(?tt)orncnju@«^etvi(git).  p.  276. 

XXXIX.  Curialia  bci  ^lbkgun^  bcv  5^ird;en?9{ecS?nung  unt>  Q)efc&n)ornen  S!Baf;(  ju  ©.  ^e; 
terAn.  165-4.  p-^77- 

XL.  Q5cn)inij)un0 ,  n?ieci^mitbcncn©efd|?tvorncnsu©.«33etr{,  bieetwanau^^ctrctcn,  bti 
if)rcn^cid;besdn(}nu(Tenfoncge5altentDcvt)en  An.  1660.  p.277.fq. 

XLI.  5f^ad)vicf)ttt)adbeit)ev£cic6namd*©cfc()n)ovnen2aBaW  S«  <5»^ctvi  ju  bcDbac^ten  An. 
1663.  p.278. 

XLII.  Prsfentations-Scttcljurjuraten^^af)!  JU  ©«  €at5arincn  An.  1726.  (J.28.  April. 

p.  279. 
XLin.  Sin  ^ricf auf 2  f .  ?D?arcf  ©elbc^  juf)i^rcnt)e  ciner  Commende  bd  bem  ^lltar  Philippi 
Jacobi  in  ©,  9??avgavet5ert  Capcne  ju  0.  Catbavincn ,  tvclcte  tYiami^  25«irtfdt^ 

tt>ci(ant)^UV0evi3Cllifftetf)at.  An.  if2i.d.20.  Martii.  p.28o.. 

XLIV.  ^oh.Angeli  Arcimboldi  Literse,  quibus  Henricum  Batttftott)  Canonicum  <Sc 
Scholafticum  Hamburgenfem in  Acoiuthum Papse  recipit.  An.  i  f  1 6.  d.  i.  Sept. 

p.  285. 
XLV.  ^cr6oi)^  2f!brc(t>t  jumccFI«nburg^ajjbovt5  fuv<Settri(^  pantjeow  @cf)o[a* 

flev  ju^^amburgunD  ^om^^ejiv  juQ<l3crm  An.  1  f2i.  greitag^  nacb  Mifericor- 

dias  Domini.  p.  288.  fq- 
XLVI.  S^ev  J^idDcnev^  unb  ^dtencrd  ju  (gppcttborp  Gravamina  nsiber  ^crmcii  Boltow 

unt)  ^attS  Ko^Cttborcb  An.  i  f  2 1 .  vif.  Marj^E.  p.  290. 
XL VII.  Henrici  254tttff Ott)  Prjepofiti  Ziverinenfis  Juramentum  de  fideli  Adminiftra- 

tione  Epifcopatus  Ziverinenfis  An.  1  y  2 1.  d.  1 5.  Aug.  p.  29 1 .  fq. 
XLVIII,  GeGrgii de Blornentha/DGCsini  Ecclefise  Z/^km?/fconftitutio  HenriciBans- 

kowen  Scholaftici Hamburgenfism  procuratorem  fuum.  An.  i  f2 1.  ;o.  Auguft. 

p.  295.fq. 

XLIX.  €in  f)ientf)C^?Srief  an  bie  Commende  ju  S.  Apolloni^e  im  ^om  auf  jn^an^i^  ?9?arcf 
£ubfd;»ont)vei^unticrt?0?arce£ubfcb^aupt|}u^(^  An.  i  f2i.  d.jo.Sept.  p.29f. 

L.  Johannis  Wedige  Vicarii  S.  Nicolai //<?w^//r^^w/j- conftitutio  procuratprum  ad  re- 

cipien- 


bit  i*nb<cfctit2S4itb<  i^Mmmtn* 


cipiendam  vicariam  in  oppido  L/rwe  SHerinenfis  dioecefeos  per  refignationcm 
Henrici  Banskoiven  vacanCem  An.  i  f  o  i .  22.  Od.  p.  297, 

Ll  QJertrag  jtt>ifcf;cn  J^errn  ^ttirid)  Brtwflto»»  S)on^^rcbl]en  ju  Qcfewcritt  unb  Scho- 
Jaftjco  ju  ^amburg  unb  feel  €ren  2&iricP  Bct^c^crn  nac^flelaficnen  ^lnDcvn  wescn 
etllc&cr3«5«nrucfpdnt)iscr9ienten  An.ifj^.inCliern  p.299. 

LIL  yoachim  Clitzing  VrxpofitiHamkurgenfis  Coilatio  vicariae  in  Henningstede  ter- 
XX  Ditmarfise  Henrico  ^anfcovio  tada  An.  i  f  i  f .  30.  Aug.  p.  500.  fqq. 

LIII.  grlJ^^tfd^oflrC^riffoftcrttDon  25rcmcfi  ^au/f^q5rlefii6ert)ag  ©tifft^  ^orff  TOcf^ 
littgebfiteclanbenSchoIafticnm  ju  ^amburg  auf  fcliu^cbcn^scjt.  ^Brcmen  An. 

I  f  22.  Joh.  Bapt.  p.  502. 

LIV.  5iPrac&  ttt5ifcf;en  ^ittricfe  254ttf5Bojv  Adminiftratorem  unb  ^ranjef!  t^o  ^ivc^ 
ritt  ?c.  uj)  einen^  unb  ^crmctt  Bolton^  jc.  anberbct)!^  toan  tvcgcn  ei)nc^  ^cvofveben^ 
mpt5  ber  ^[;obe()arini)6c  t^o  (gppcttbcrpp  bcle^^en.  An.  i  y 22.  tor  £icj)tnif|Tcn. 
p.  ;o}. 

LV.  Joachim  Rubel  a\ias  Cantz  Gymnafii  divae  Virginis  Hamburgenfis  Reaoris  pro- 
miflio,  obligatio  «Sc  poenaram  fucmiftio  lupcr  XII.  florenos  Rhenenfes  Henri^ 
cdBanfioivVrxpoCitOy  ratione  difti  Gymnafii  ex  contraftu  dcbitos.  An.  1J22. 
a.Julii.  p.50f.^. 

LVI.  Theobaldi  Walch  refignatio  vicariae  perpetuae  ad  altare  SS.  Matthia  Fabiani  ^ 
Sebaftiani  fitum  in  parochiali  Eccjefia  S.NicoIai  Hamburgenfis^  per  Chriftia- 
num  de  Hoya  Clericum  Bremenf.  dioec.  in  favorem  HenriciBanshiv  Komxin 
Cancellaria  fafta  An.  1  f 23.  d.  10.  Oftob;  p.  jog. 

IVIL  Zutphcldi  Wardenberg  decr.  D.  Protonotarii  Apoftolici  ac  Archidiaconi  Tri' 
butzenfis  Inveftitura  Henrici  Bantskoioen  fuper  fimplex  beneficium  in  ecclefia 
b.  Mariae  Sundenfis  ex  refignatione  Georgii  de  Blomenthal  D.  ^  Decani  uibe' 
cenfis  vacans.  Romae  1^24.  d.  j.Jan.  p.  509, 

LVIIL  Theobaldi  Walch  conftitutio  procuratorum  ^oachim  golms  ^Joannis  Molt' 
kaft  Vicariorum  in  ccclefia  b.  Mariae  virginis  Hamburgenfisvid  refignandam  Vi- 
cariam,  quam  haaenus  ibidem  in  aede  S.NicoIai  pofiTedcrat.  An.  1^24.  d.  i\, 
Scpt.  p.  5 1 1. 

LIX.  M.  Greg.  Thelifeni  de  Hirfpcrg  Facultatis  artlum  in  Studio  Francofor- 
diano  Decani  teftimonium  quod  Henricus  Barfchampe  Hamburgenfis  Ma- 
giftralia  infignia  meruerit  dc  acceperit.  Francof.  Od.  if26.  tertio  Idus  Dc- 
cembr.  p.  ;i2. 

LX.  25ercnb3ob4rtfctt  QJerfcfrcibunfl  oxi  ^cnricb  234t!(TPow  Scholafticum  unbSom^ 

^crn  ju  ^amburg  auf  funffje^n  9}?arcf  Siibfcb  /dbrlicbe  ^eibrentbe^  ivelcf;e 

DonbcmDcrl]orbcncnVicario^nrw|>6a^«{)erfommcn  An.if2^.  ?  poflj.Reg. 
p.jij. 

d  Lxr. 


VtY^d^nu^  btv  23eil48m; 


1.XI.  HENRICI  EpifcopiZ^^^c^w/j-concefliofacuItatis  condendi  teftamentum  Hen- 
rkoBanfcho  Commendiftce  S.  Clementis  Lubecenjis  fada.  Lubecae  ifig.  d.6. 
Febr.  p.  3  H» 

i.Xii.  C(awc$  ^ug^ett  Qutfun^iibcr  7o»5)?arc!an3e()ent)cfn'ne5abent)cCommende  ju 
(^♦^at^avinen  in^amburg  ifjo»  ^etri^auli.  jif. 

JLXIII.  Mag.  Mauritii  Witte  Acceptatio  Canonicatus  eccIefisE  Lubecenfis  per 
obitum  Henningi  Ofthufen  vaeantis,  nomine  Davtdis  Brunfwick  Decani 
ecclefias  Colbergenfs  \\^oxg  gratiJE  cxfpedativse  falla  Anno  15-30.  8.  Nov. 
p.3if.fqq. 

LXIV.  Excommunicatio  Andrese  Vt)eutl4tlb  Vicarii  ecclefiae  collegiatas  Hambur' 
genfis^  exeo,  quiadidam  vicariamnon  augmentavit  &  melioravit  inredditi- 
jbus,  ficut  promiferat,  fadta  i^Qi  Hieronymum  de  Ghimitiis  Epifcopum  Wigo- 
rinenfem  An.  i  f  3 1 .  d.  2  3 .  Maji  p,  3 1 6.  fq, 

IXV.  Documentum  fuper  diligentias  ab  Hentico  Banskoiv  Prsepofito  Sucrinenfi  ac 
Canonico  Hamburgenfi  nec  non  Vetro  Kleytzen  Canonico  Lubicenfi  proGura- 
torio  nomine  Davidis  Brunfwick  Decani  Colbergenfis  refpeftu  Canonicatus  Lu- 
bicenfis  ejusque  acceptationis  fadlas.  Lubecse  1  f  3 1.  d.  ic.  Martii.  p.  3 18. 

LXVI.  Documentum  fuper  denegatam  Davidi  Brunfvick  a  M.  jfohanne  Roden  De- 
cano  Lubecenfi  ob  metumLXlV.  laicorumi  pofieftionem  Canonicatus ,  vigo- 
re  gratias  exfpedativae  a  Clemente  Papa  VII.  ipfi  concefli ,  5:  ab  Henrico  Epi- 
fcopo,  receptis  ab  eoprseftandis,  jam  collati.  An.  if  31.  26.Febr.  p.  320. 

LXVII.  M.  Davidfs  Brunfmck  Proteftatio  coram  Capitulo  Lubicenfi  de  diligentiis  &: 
denegationibus  fadtis,  d:  quodnon  fpoliaretur  Canonicatu  fuo,  nec^daretur 
fibi  in  illo  intrufus.  Lubecaif^r.  d. i.Martii.  p.  321. 

LXVm.  ©raf  OTTO  i)on  ©d^aueuburg  Q3erfd>reibunc)  uber  200. 5!}?arcf  ^Jfenninge , 
n)e!cf;el)cr  @.pD}at(bia^/' Vicarie  ju  ^).  ^icoltti  in  ^amburg  jube^oren»  An.  1440. 

Thomae  Apoft.  p.  324. 

LXIX.  GODSCHALCI  Epifcopi  <5/^jT/Vn?/>  ordinatio  &  promotio  Henrici  Brun  ad 
ordinem  Accolitarum  &  alios  minores  ordines  An.  i  f  1 3.  Sabbato  quatuor  tem- 
porum  poft  Invocavit  p.  32^. 

LXX.  Wilh,  Delbrugghe  OfEcialis  Generalis  Bremenfis  &  Lubecenfis  Executio  lite- 
rarum  Papalium  ab  Henrico  Bantsko  fuper  annuam  penfionem  a  Valentino 
Schuneman  Re(!lore  ecclefias  in  Bramflede  ac  Vicario  ecclefije  b.  Petri  Ham- 
burg  ac  b.  Maria;  in  Hafeldorp  nec  non  Johanne  MoltkaftyiQzno  b.  Marise Ham- 
^//r^^??/fj' ipfi  folvendam ,  obtentarum,  An.  if  19.  g.julii.  p.  ^if.fqq. 

LXXI.  Fundatio  duarum  Commendarum  in  capella  b.  Annse  fita  in  ecclefia  b.  Petri 
Hamburgenfis  per  Hermannum  Rodenhorg  Confulem  (  Senatorem  )  Hambur- 
genfem.     Stadis  i  ^03.  d.  20.Maji.  p.  33 1* 

LXXIt.  Difpenfatio  5c  conGeffio  Papalis  pro  Henrico  Bantskoio  Juniore ,  ilium ,  quam" 


bie  in  bicfkm  ^Anbt  \^^tUmnnn. 


vis  def eftu  laboret  natalium  ad  facros  ordines ,  6c  ad  ipfum  Presbyteratufn  pof- 
fepromoveri.  p.  954.     ^ 

^tcjufcmmcn: 

LXXV.  3a()rnci?e@eftaftbe^^4mbiir8if*crtPrcbig4nie0;  ba^ifl,  beutlicjegiirflef^ 
hmg,  tt)a^i)om5lnfan^e  Dcr  9ie(igion^?':Serbc|Terung  bi^auf  ^e^enwdrtise  S^iten  fut 
CO^dnnev,  nad)  »orf)erc)ef)enbcr  2[6a5i,  Q^eruffun^,  oud;  ansefleflter  Unterfud^un^ 
i[;rer  2tf)}  unb  Seben^  inba^  WiQt  ^f)vmvtiQt  £e5r^5(mpt  aufifjenoninien  tvorben, 
unb  barin  bi$  an  i^re^  ^eben^^^nbe,  oDeranbertvdrtifle^erdnberun^  Seflanbem 

LXXIV.  Formula  committendi  minifterii  Ecclefiafliei. 

LXX V.  ^a^  ^cf dnntnug  ber  5?irc&ett  ju  S^imbmg. 


mdf0tv. 


Pag.  I.  ifii.fief  ifii. 

p.  4.  circ.  fin.  cr  (ief  i9 

p.  6.  circ.  med.  dele  ad  p.  6. 

fur2Jo&4n»(ieg4e««'db 
circ.  fin.  Oenen  iit^v^n^inen* 

p.  7.  circ.  fin.  vidi  (ie§  vide 

p.9.  cireaf.ig^rencwegen  (ieg  i&rentn?e# 

gen. 
p.  16,  fiir  ettvae  in$  (D^r  (ie^  i^  ee»?O0 

ine  (D^r. 
fur  eben  abgeb^ncF et  (ieg  Zh 

eero^atben  abQtband^a 

p.  3  7.  fiir  d.  Martii  (iefi  d.  ?  r.  Martii. 

p.  41-.  fiir  be^  MSS.  (ieg  ber  MSS. 

pofl  vocem  anberer  fupple  97a^)* 

ric{)t 
flir  Ordinis  lieg  Ordonis. 
p.  45.  lin.  ult.  proquoqua  iit^  quoque 
67.  fiir  XX>€f!ert>en  (ieg  mfle^en. 
6s.  in  ber  4.  iinie  »oni  ^uDe  fiir  It.  (ieg 

Idem. 
^9.  lin.g.  fiegt()Ober95eDeputerbcr 
p.71.  circa  fin.  in  obedientes  (ie^  jnobe- 

dienter. 
p.  74.  circa  fin.  t4  (re§  Oe. 
p.  75*.  circa  med.  fc  lieg  (^ 

circ.  f.  befe^ren  (ieg  6eVe^ren. 
77-  Wr  ^rtr^&errn  (ief  »<}r(?&er«t 


78.  in  Der  5,  ^inie  an  flatt  be(i5Wget  (ten/ 

(icgbe^abtget,  fUn 
p.  g2.  c.  m.  iSrte  (ieg  iCn^e 
84.  Iin.9.  fiir  VX>ul(enn(>erer  (ieg  lCOu^ 

lenniJeDer 
lin.  4.  Dom  ^nbe  fiir  fuWitcn  (iep  fnih 

ItUn 
89.  iii  notis  fiir  ( I  f 29.)  (ieg  ( i  f 2g.) 
96.  gegen  bie  9}?itte  fuv  ^eme  (ieg 

^emern. 
100.  fei|e  poft  3«  @.  Oe^^rinen  tin 

punaum  unb  fange  eine 

i]eueO?iegemitOer2Irmem 

Sd^illeran. 
p.  loi.  ge()en&re5)?itte(ic6  S^<^nbttfa^m* 
p.  106.  med.  pag.  fur  ^er  I  (fe  (ieg  Oem  er^ 

ffen. 
p.  107.  TkU^e  fur:&fu^c. 
p.  138.  circa  fin.  fiir  einee  lieg  eincm. 
p.  13$.  circ.  f.  fiir  2Ineuufften  (ieg  Zuf* 

Hnfftcn. 
fiir  leget  er  lit^  unb  (egee 

p.  I43.1in.  I.  dele.  unb* 

lin.  10.  (icg  bcm. 

lin.  I  f.  poft  verbum  ^obcn^e  Sup- 
pleile^ne. 
p.  148-  fur  3.0^6  (ieg  ^Ms 
p.ifo.  lin.f.  furanf<j«3l(egan&4n3'» 


I 


licolai  Itapi^otfi^, 

Paftoris  ju  S.  Joh.  in  J^mb, 


mhm^At 


cfMit 


©e$ 


iftem  mtB  Mt^a  Saii^ 


^t\  Ul  Z^iotcx  mifim  d(lm<t$  mtttot 


1729. 


J 


'..■'..Aflif^V 


Dcr 

^^tftn  PERIODUS. 


a^  ^if  e  mmtnU 


kidnm  &ei'  er(le  C^eil  beu^amburgircfeeri^ljrc&en^CSfefcfeicfcte, 

t)ie  Q5efe5vun3  imfer  QSorfabren ,  »on  bem  ?)eil)ni'fc(?en  Un^/aubeit 
jur  €f)ri|i(icfeen  £e5re  /  unD  berofefben  SlU^breitung  ,  aiic&  nac^ma* 
(t^e  Q3erDuncfe(uniJ ,  t)uvc&  cin()efc!)(ic!)enc  3rrtbumer  menfcl;(i(^er 
•Serfu^run^  und  DOr  5lugen  jjefteHet;  fo  tvirl)  ber  ««bere  un^  auf 
t)(e  Q3erdnt)erun^  unt)  Q^erbeJTerung  Der  ^ebrc,  fo  tvob(  o(^  be^^ir^ 

.^. ......^ cf;en;@faatg  fiibren»    ^6  (djfet  fid)  aUt  berfe(bc  fu^^ic^  in  t)rei  5eic; 

^^uffte  abtbei(en,  bauon  ber  erfje  t)ie  ©efcbicbten  begreiffen  iuirt),  t)ie  bei  a(fo(^er  ditii» 
Sion^^^^erbefferung  f]'c&  afll^ie suoetragen  habm  t)onA.  i  j-ii.  bigA.  if;2.  ^er  artbere 
n?irt)  un^  t)ar|]e((en  ,  m^  ed  mit  t)em  Sujlant)  bet  5tirc&c  aflbic  unter  t)enen  SUPERIM- 
TENDENTEN  fiir  eine  ^emanDniip  Qtf)abt  f)abt ,  i>on  A.  i f  ^z.big  1^9^ ;  uni)  mt^liiH) 
t)er  Oritee  tva^  t)on  ^nric[)tun(}  De^  SENIORATS  big  auf  ^ccjentvdrtigc  geifen  ijefc^e^en, 
t)ermc(t)en» 

kt  ^VJTe  Periodus. 

^e(cf;er  bit  Reformations  (35efcf;ic()ten  afH^ic  beicucbtef ,  bcllcl;cf  au^  bvcl  Sapifufti, 
I.  m^  ficf;  fur^  tjor  t)er  Reformation  ju^etra^cn.  II.  ^ic  bic  Reformation  untcr  @0t* 
tte (geegen  ju  '2Bercf  ijcricl)tct,  unt)  III.  t)erfe(ben  €rfo(g,  b\^ auf  A.  i f  52.  Da  Dic  Superin- 
tur  anj)ericf)tct. 

y  ^rfle  iSapitel 

SBag  ft(^  »or  bcr  Reformation  jugcfm^em 

A.  ifii. 

af  M.  Ordo  Seemmel,  bcr  bama^i^  \)ae  Paftorat  juS.  Catharlnen  tjertvaffefe, 

unb  ^abti  Vicarius  a)  im  S)om  tuar,  anQtfmQtn  M  ^m^tlium  unt)eifd(fc()t/ 

(auter  unb  rein  ju  prebi^cn,  unb  fiir  bic  QJerfuf^run^cn  bcr  5fbfag^  j^rdbmcr  uni) 

II.  Z[)iil9 1.  Ban^.  5i  ga^u^ 

a)   A.  15  H.  befi^§er!n[>efflatcr^ird)e&n«ge5nad  AlfareGeorgii&Xr.milIeVirginumII,S5.p.329, 

Hi.  3).p.599.  en|]aberancl;il>.aclAltarcvincentii(}eroe|'en.  111.490, 


11.  <C.^etId  /.  Periodus  L  Caf, 


5abu(en^^rct)igcvju  tvarnen,  auc^  ba^  n)i'(t)e  rDiifle  l^bcn,  founrer  bencn  ©cifKicbcn  im 
<Siivan(|e  gieng ,  niit97ac5t)rucf  juftraf}cn*  2[Bci(en  er  abcr  aff ,  unt)  t)a5cr  bie  ^erfo{> 
flun^en  Der^it)ri(}(iefi'nntcnau^juj]e5en  ju  fc^n)ac[)  ivar ,  5«t  er  fid;  balts  unD  s)crnni()t{icO 
A.  I  $-24.  majyen  inbcmfeiben  3a5r  ein  anbcr  Paftor  beflcilct  iDnrb,  ^c^  ^retiigen  be^ebcn, 
ti)iett)05(  er  nocb  ^\^  in^  Q.^)i  unD  jtvan^iflfle  3af)r  ()crnad)  ^elcbet  \)0X.  ©ic^e  Steph. 
KEM?EN  xocix>^ci,^t\%m  Bericfe^tac.  in  Dcr  crjicn  25eil«ge  \\\  ^ieftm  ^^{'^M.  €^  er.j 
W(et  abcr  f)ieraud,  Daf^  e^  tT)it)er  Me  9a3ar()eit  fci,  tioa^  (SortfricO  2(niol^  in  fciner  Bir? 
^ert^unt>2\e^e^^i|i0rte'$().  II.Q3.XVI.C.VII.  j^  ig.^evmelbct,  i)a^er,  unfcrStcm? 
tticf,  t)cner@eiefe!ncnnet,  nebjl  Stephano  ^^cttipen  b\%  A.  i  fie.  offcntlid^  gelctrvt  ^abc. 
^m  pn^et  fonji  i)cn  57a|}mcn  biefcd  tvcrtfecn  S(}?annc^  f)in  unt)  tt>ie&er  Stiefel, 
unt)  infont)evf)cit  feibjl  in  Seeffatt  Bctnpett  an^cfutrten  Q^crii()t(]efd;rieben,  unt)  in  t)er 
©acrijkiju  S.  gatfjarincn  ,  allroo  t)ie  Q^bapcn  t)cr  J&errcn  Paftoium  unt)  Q3reNger  t)iefer 
^\vi)i  abgcmablet  flnb  ,  ftat  man  i^m  einen  gu{Dcncn  Qticfcl  im  blauen  geibe  jusei^nef. 
Sillein,  n)ie  Diefe  21bbilt)un(j  t)ielsujtun(),  majTcnfie  a.  1660.  anerevf]  Dabin  gefommen,  Dag 
lt>ir  Darauf  fiiften  fdnten,  fo  md()cn  tvir  aud;  au^  :EctTtpertQ5evid)t  '\\\  t)iefem  ^tiicf  e,  fei* 
ttcn  gnugfamcn^eipcif?  nc()mcn,  allDictvcil,  n?ir  t)on  bemfclbcn  nid)t^  aI^2ibfc|)ri{Ttcn,  unb 
gtv-ar  fblci)e  foId)e  t)ie  fe()r  DcrDcrbt  unt)  man^c^^nfft  ftnD  fcabcn ;  unD  ^abe  id;  tveni(!flen^,  fo 
t)ie(  icj)  micf;  aud)  bemu()ct ,  fein  Originalauftreibenfonnen;  Q}ie{mc.^vi;ei(3ctftcbi)a^©eoeniS 
f ()ei{  mt>  a{ten  unt)  ju  unfcr^J  (£t)4»ige!iflcit  Seiten  nieDer()efd)riebcnea  @d;ri(rten.  3n  Dem 
II.^ant)eDe^cifen^5ei{(5  t)iefer  tvenigen  2{rbeit  ficfccnp.  ps.  Tqq.    JOH.  HERTO- 

GEN  Fada  &  negotia  notabiliora  Vicariorum  cfficia  concernentia ,  DOn  t)e(>  Q5erfaff 

ferj?  ei(jencr  ^anb,"in  tt»c{d;en  A.  i  f  t  f,  Or^^^  SteymneelM  5Seft(jcr  Dc^  anDevnCef)n^,bei 
t)em  5{(tar  Georgii&XI.  millium  Virginum  anijcgebcn,  unt)mit()int)ierecbte5Sencnnung 
mc^r  n)0^1bemeli)ten  9?2anned  gcseigct  tvivD,  er  f)abe  ©teytttttecl,  D.i.  tvic^eute  ju^aseein 
nic&cr^SflCfcfc  fc&rciben  tvurDe  BtcctiiTtecl  ^e^eiffen.  b)  €^  i(l  aber  t)iefe  Sencnnun^ 
nad;maf)Id  ,  unb  ^tvar  nod)  bci  ^cbjciten  unfcvd  £c()rer^  in  Bcctittttcl  i^cvttanDeit  njorDem 
^opuDctfid)^  in  Der  X)cr3eicfcni5^  t>crer  Vicariorum  tc6  25rot>''-^aiif]e8  im!^omt)Oit 
A.  1440.  big  1670.  (tve{d)e  in  Dem  IV.Q^anDc  Dep  evflcn^^^eil^  jn  (efen  feinwivb,)  beit)em 
I  j;aitcm  3af)r,  unD  bti  2Jobatitt  ^i^ettbcrg  Dcr  m  nid)t  ju  ,  Doc^  fuv^  nacf;  DcnSci^ 
fen  oft0cDad)tcn  ^cbrcv^  ^ciebef ,  unD  A.  i  f  35-.  ^.  .£)od;n)eifcv  DCa^t^  Secretarius  jjetvor^ 
l)en ,  tt^etc^er  i5m  ebcnfai^  in  ber  if)m  i?erfcrti.(}ten  ©rabj@d)rifft  alfo  nennet: 

STEMMELIUS  jacet  hoc  fub  marmore  conditm  ORDO 
^  Hac  qui  Chrifiigentmi  pavit  in  urbe  gregem, 

Trimus  ij  hac  contra  Fapani  fuit  aufus  in  urhe 

Dogmata  cum  STEFHANO  c)  vera  fonare  Dei 

Ergo  clarafacri  redetmtis  in  ^there  ccetus 
Fars  erity  ^  veluti  lucida  ftella  poli. 

Obiit  A.  M  D  XXVIII.  €ben 

b)  ?ffiatt  uiifevc  ^ovfabvpn  bcn  Diphtongum  cy  ober  ei  au^&rficfen  njoffen/  fr|feR  fte  (jUenia^{  «« 

Hni  9.  Dfljii  «{« lHcijJcr/  ^xci^cti  j^i0cr  fuc  iTieicr/  5:)rcicr  If  icr  ;  mriw  ftc  aber  c. 
e^er  cc.  aii^fprfd)cn  woltcn/  fcijtcn  fic  cin  i.  o&criy.  jnfccn  c  eie fdjviel)? n  ©tcyn/neyn/ 
aUeyn'  fcyn/  unt)  Dic  Slusfprac^c  njAV  @tecn,  nmi  «lleen/  feen. 

c)  6v  i?er|td;et  stephanum  2ilcmpen, 


iO^n  ttv  Refermation  A.  ifiT. 


^bm  fo  nennen  Hp  Abr.  SCHULTETUS  in  prima  Evangelii  renovati  decade; 
un»)  HaMMELMANiNUS  im  II.^IkH  itimi^Biitdbm-^^iftoxie  m  ipfius  Operibus  Ge- 
nealogicis  <Sc  Hiftoricis.  p.  944.  wobci  z^  Ciiid)  biilicj  fein  Q}erWeiben  l)at 

3n  bcmfelbcn  3af)v  ivnren  Capefldne  ju  ©.  pctcr,  i^yenncfe  ^iirQmid:)  unb  Mar- 
cus  2Jloag,  tvelcl^e  aud)  nacfemaf)!^  bi|{  an  ba^^nDe  \hxi$  ^ibtm,  ba^  ^iJcmgcIiuiii  alll^ic 
9cpret)i,9ct  babcn,  unD  f)at  infonberf^cit  ber  jucrR  cjenanntc,  angefe^cn  Der  £ei^tc  Die  ^dt 
c&er  qifi(\mtj)at,  A.  ifn, Dcr  ^^^cfcnntnuf?  tviDcr  Ofiandrum,  unl)  A.  ij^h  ^er  tt)it)ec 
Majorem  mit  unfcr(}cfd)ricben,  tvieaugbcrMcfcm  ^anbebcicjcfugtcr  25clfertrttrj»^utifcr 
^iircbcrt  p.  20 f»  unt)  23  f,  Da  cv  ftd;  ^crtwid;  ncnnct ,  ju  erfeben  ifi.  (gief;e  VarIA 
THEOLOGICA  n.  15.  MSS.  Hambb.  in  4.  auf  f;ieftj3CV  @taL)t^Bibliothec.  p.  j-j. 

©ie  ubri()c  ©eiftlidbf cit,  bcf ummerte  ftc&  tvcni^  lim  t)ic  Un(erfucf;un^  fecv  ^arf;cif,  if)u 
<^mt  mm  f;auptfdd)lic&  auf t)ie  ^crbeffcrung  ibrev  (ginf linfftcn ,  tvte  \>am^  tnfonDer^eit  \>on 
t)enctiVicarienju@.3acob,int)cm  n.^ant)ebe^  l.^^ctl^,  p.g^^»  iin  ^BriefbeiijcbracJt 
tvorDcn,  Jvrafft  tvcld;cn  fte  if^vcn  &ckw&(i)M$,  mltt  fagcn  Memorien-©clt)cv,  filv  Die 
©eelca  t)cv  '^cvpovbenm ,  mit  fed;jt^  ^Jlaxd  ipauptftul;!  t?evmel^vct  l^aben*  3»  t>e]i]  fof; 
geuDen 

Tf22* 

gabvtvav  Paftor  ju  ^.^>etevD.joann  i£n^€\icn;  nnbju  (S.  ^^tcofati^cMtiirtg 

2&i(icnbrii3ge  Juris  Canonici  D.  unb  Canonicus  ju  ^artiburg  unt)@cfeilc0rt?ig,  fjebe 
VAR.  THEOL.  tDeld)c  bcti)e  Dcnen  ^db(Iifd)eu  ^c^r-^d^cn  ju^etban  tvaren.  5)enjule6t 
genanten  nennct  C^rijliart  Q4)lopf c  in  feincr  ^&cfcfcrciburtg  Dcr@tat)t  unt)  bcc^^fifft^ 
2&4r0c«)tcp  p.  <^28.  Henricum;  unt)  ^crm.  ^ammclmartrt  facjet  l.c  er  fei  ALBER- 
TI  CRANTZII,  in  profeflioneTlieoiogicaSucceirorcjctvefen.  "2lIIein  ivie  tie  Ulfun^ 
bcn ,  fo  id)  (fefebcn ,  unD  jum  t^cil  tn  ben  II.  unt)  III.  Q3dnt)en  t)ci?  erflcn  ^f)eild  bci(vbrad;t 
tDOjDen  llnt),  ibn  t)urd)(}if)enDiJ  ^ertrtirtg  bciffcn,  fo  befinDct  pd)  aud)  aud  dm  t)mfclbcn, 
ta^  er  ntd)t  bi6  OJubm^cjcDac^ten  CrartQcrt  ^f^acbfblcicr  gtmfm  fei,  anacfcben  berfdbc  Le- 
auram  Primariam  batte,  tvclcbcr  nacb  fctncm  *^ot)c  3o^art  f£«3elicit  D. ,  unt)  t)arauf 
23artl)«lt>  mollcr  D.  tjovgcfianbcn ,  I.  ^f).  ^  ^.  p.  f  f  o. ,  ;a  m^  nod)  mcbv  f  fo  btf 
fleiDcte  fte  A.  1^24.  bcfic^tcr  fjengclictt,  al^  ^iflcrtbruggc  ncc&  fd^fechfcr  Canonicus 
ivar,  txMc  audt)er  p.  543.  tm  II.  Q3anDe  t)e^  er|]en  ^f)eild  bc^nt)Iid;cr  UrfunDe  ju  crfef)cn  t|h 
gr  fcmmt  A.  i  f 27.  jum  erjlcn  mal)l  al^  ilcgifJc  tjor ,  t)a  t>orbefa(}tcr  tllollcr  miircfli^ 
LeaorPrimariustt)ar,  Dabcro  t)enn  au^fiinDiii  tvtvt),  Daj?  ev  eine  aiiDcre  ProfeHionem 
Theologicam ,  al^  /cncr  ^tl)abt  f)abe,  nemltc^  Dte,  tveld;e  A.  1450.  auf(]crid)tct,  (I.^f;eil 
III.  ^anD  p.  499.  roo.  f  f  o.)  unD  tvclcfje  A.  i  f  24.,  laut  Dcv  UvfunDe ,  (I.  ^I)cil  II.  Q5anD 
p.  543O  Jodocus  ^rot^e  bcfleiDete,  fo  i^m;  mmutf)M)  Durd)  DcjTcn  5lblciben  ,  stfifd;cii 
I  f  24.unD  I  f  27.  ju  ^beil  getvorDcn.  €v  hc^t  nad)mabl^  Dcv  i£i>atigclifcfecrt  VX)arl?cie*" 
^la^c^ecjebci],  tvie  anDcrnjcrts,  ncmlic^  in  Dedcrpert2:^cilabrittcm23an^e,p.f6j  fqq. 
allnjo  aud)  mcf)vere  5^acfcrld;t  m\  if;m  ju  finDen,  btnit6  bevtcf;tct  tDortcm 

5lm:^ienllag  nacbiEgydii,^).!.  (tToeiIDamal^bev(Sofita^d>^u($f!.  F.unD  Cjlevn  aufbtn 

3i.Mart.9ctanentvaO^-^Sept.t)evcinii3tenfld;Di'eObevnDevi)iev^ivc6fpteIen,mit3u|ief^ 

2i  ^  ^m 


//.  Zf^iile  /.  Teriodus  I.  Caf, 


tdvx^ix  «nt)  SSBcrcfnicifleve  d)  x>m  ^imx^  Slempfevn  tn  einem  mif  benen  (^ie^eln  t)er  mev 
^iiict)fpie^^ivd;cn  Petri,  Nicolai,  CatharinaeunDJacobi  bejldvcffen  '^^bm^v^  t><»g  (ic(icb 
^cn  Inhibitionen  Uft^  Ibmxm  Ocr  (Scjfilidbtcie ,  mmaflTcn  Dcrofclbcn  2lnma(limg 
wjcltlidbcr  ^rtnbcl ,  X>am  «ud^  i&rcft  uwgegriifi^cecn  Untcrfangcti  bic  pfarr^cr* 
rcii  o^rtc  X5PiflcrtunbXX)ilfefi  OerXJorpc^cr  tmmX>  abjufciscn,  ferncr  Ocm  '&v 
tricbbceScholafters,  Oer  (icfc  bcr  @c&ulcn  $u  S.Nicolal,  ubcr  l>ic(5cbil^r,  anma(^. 
wiafrcee,  mi^  mic  ja^rlicfeer  Penfion  «jiOcr  bcficgclte  :25ri€fe  unMnftrumenteH 
bcf^ivcrctc,  un^  cnMicb  ber  urtgcjicmenben  ^oOcrurtjj  ^es  VX?ei^^  25ifcbofe0, 
fur  (ginttJcii)urt8  bcr  ^aircfeen,  Capcllen,  2Iltarc  unt>  2^ircfe^ofc  jc.  ficfe  ju  tt?it>er? 
fe^cn,  beictrtflnberjuboleen,  Oie  ecfeuleju  S.Nicolaiingcbil^rlicfeci^icfetigeeie 
3U  brirtgert,  aucfe  5"  t^crgleicfecrt  2(rtricfetung  iu  artberrt  l\trct?|pielcrt,  bc^ijfflicb 
«rtt>  bcfobcrlic^  ju  fcirt,  aucfe  teirtel&offcn  t)abci  jufparenic.  ^^ev  feel.  Jperv  Dotl:. 
3o^rtnn5rie^r,  mavcr,  \)^i  Diefen  ^M'ief  in  i)ie  Jpod;teutfc&c  (5pvad[)e  au^  Inm  Origi- 
nal  ubevfe^et,  unt)  feinem  f£t>afigelifd)cn^<jmbur3  p.zgi.  fqq.  eint)evleibef. 

Um  biefe  3eit  Oieltbev  ^[?um  i^  ^edjant  D.  igggare  CrauB  5?ivd;en#Vifitation, 
ta^  ift,  ev  untevfud;te  t)en  3u(lanD  Dev  ^fviinben,  ^el^nen  unl)  5IImofen,fon)o5It)evS)om* 
al^  ant)evcv  ^ivc^en,  n)eld;e  Devfelben  Patroni  unb  Q3e0'^ere,  tt>ie  if)re  ^infunjfte,  \>i\mV> 
d)en  bie  Jpaupf  ^  (Sfu^c  belegcf ,  unt)  nja^  fiiv  5iu^gaben  auf  t)iefelben  tafpeten,  fie(;e  t)en 
m.  ^Sant)  &e^  cvjlen  ^l)eil^  p.  f  ig. 

SDev9(eid;en  abev  tijeif  nuOIid;eve  2lvbeif,  unfevna^men  W  ^orfiertbere  be^avmen 
pocf crt^^aufcs  ,  nabmenflicfc  ^lor  t^om  BrocFc,  e)  aar(lert  2^et>irtge,  ^artg 
XXJittcfop/  O  un&  (0oOetc  X^refcrtbarg,  v\)eld;e,  Damit  i)iet)ev2h-mutl)  gen?iDmete  ©a* 
ben  nicl)f  t)on  2U)()ani)en  fdmcn ,  i)ielme5v  0viJnDIic()c  ^lo.^^^xxA^i  unt)  ^2Giffenfc()a(ft  Dat)on 
beibe()a(fen  unt)  fovtge|)f(an|et  n)evt)en  m6d)tc,  cin  ciflcne^  Q5ud)  beliebfen  unt)  einfu()vten, 
tntt)elcf)e0t)ieQ5vicfeunDQ5evfc^reibun()enbemJ^aufe  gej}eben  unt)  0efd;e&en ,  juv5ll#vi(ff 
gebvac(,)f  tt)evben  folfen,  c^  i|^t)ad  alfe  Copieni^^ucf),  fo  (ict)  mif  t)iefem3af)vanf)ebef,un& 
A.  if^o.  enN^ef, 

5lu^  t)cm  im  iii.  SSanbe  be^  cvflcn  %\)i\\t  p.  s^i.fqq.  einseviicffcm  ©d;o0^^ud;e 
cv^e((ef ,  tvic  ^ml 

A.  I  f23. 

unt)  inben  beiben  fo(genbcn  3af)ven/  bie  ^>vic|]evfc()a(ft  t)ie  mif^^atmenunbguna^menba^ 
fc(b(l  auf()efc()vicben  nebef,  0en)e(en  fci ,  tm^^(cid)en  \m  pejum  f()ei(  t)on  ibven  (!ebnen  ,  fo 
tt)o(  al^  aud)  €vb^©utevn  ,  (3:i\i  (te  t)on  ()ie(t(3en  ^urgcvn  evlangcf,)  @c()o§  ^cben  miijjen; 
nid;f  tt^enigevtva^  ev  fiiv  eine  Q3efc()affcn5eif  mit  benenMeiTiorien,HorisMari2e,unbQ5vu^ 
bevfd;a(ften  in  allcn  5tivd)en  gebnbf  ()abc. 

3n  bemfe{ben3a5v  fametefl-rtrt  l&empc,  cin  Jrancifcanev^9}?iinid)  au^35^o(io<f, 
feinc  ^viibev  in  S.  5}?arien  ?9?agba(enen  ^(o(]cv  an6iev  gett)i(Tcv  ©efc&d(fte  tregen  ju  befu? 

d;cn, 

d)  tTcrcfmcifler  iKiffcn  tn  bntcn  6ta^t<Sr&c>?Bud)etn  /  Superprovifiorcs  unt>  Supcrfcniorcs,  l)ie 

DberSlltnt  ter^iemtft;. 

e)  €r  t)at  Diefeg  2imt  bcfo^c  Dcg  Copien  SBud)^  fol.  2.  bemt^  A.  151^.  DernjaUef. 

0  (£r  i|itnMefemot)eraucl)int»enfo!9cnt»cn  3flI)rege|]Drbcn/  allbiciDeil  A.i^i^.  auf  ORern  (TU» 
t»c9  Kefc  laut  me^r  getnelDeteu  CopieniQ^ucl)^  fol.  7.  felne  ©tcBe  fcl)on  untev  Den  S3dv> 
|tel;ern  benei&cfe. 


Ddtt  ber  Reformation  A.i^xi» 


d;en,  mt  tx  nun  beifold^er  ©e(e()enf)C!t  ftc&^on  bcr  €an^elf)5rcn  laffen,  unt)  feineSu^crcc 
nicf;tauf  Fabuln,  i^egenben  unt)5lblafj^5i:rdmcrei  an^emiefenf^atfe,  btmQ  folc^e^  Die  ^or; 
fiebere  ^e^  Clofler^ ,  unt)ant)eret)cmfelbent)ermanl)te^iirger,  bag  fte  t)on  35m ,  t)acrfei* 
ne  Dviicf reife  t)orjunef)men  im  ^e^riff mar ,  am  5vonleic&nam(J^^aijc ,  t).  u  m  Dcr  ^m  v^n 
Qccfeii^orff  c^  erfldret 

(i.4.  Junii,  mlangtcn ,  beiiftnen  ju  Dcrbleibcn,  unb  tvie  bi^5cr  alfoauc^  ferner  H$ 
rcinc'®ort  0Ctte^  of)ne  menfcf^Iii^en  gufa^  ju  prct)igen,  n)elcf)e^  cr  t)an  an^cnommcn , 
unt)t)ie  ©ottlicbe  2[Gavf)eit  mit  Dielen  ^Sccgen  Der^rbauun^  unt)2iu^breitun0,  uni)efc{)cuct 
uni)  grunt)Iic6  t)erfunt)i()et» 

i^iefer  Qceffatt  2venipe  fol  nacf)  Joh.  molfere  ^cric&tCherf  Cimbr.  IV.  c.  jo. 
§.  I.  p.  ^69.  in  i^amburg  gebobrcnfein,  mclcf^e^  id),  mii  icf;bat)on  bi^f)cr  feincn©run& 
gefunben,  an(jefu()rter  tlloller  aucl;  Uimn  Q3emeig  beglvc^cn  anfuf)ret,  anjfeinem  Crt  bcru^ 
|en  laije ,  /ebocf)  ju  t)ermelt)en  nicf)t  um^in  f an ,  Dag ,  t)a  ibn  D.  jo^atin  tlloUer  in  feinera 
3&ericbe ,  fo  bic  brittc  ^cilacjc  t)iefe^  Capituls  ifl ,  befldnM^  Qteffcn  van  2iempert 
ncnnet,  t)a^  e^  tjermutblicf;  fei ,  t)ic  (Stat)t  2icmpett  fiir  fcincn  (55eburtl)d  Crtf)  anjufe^en. 

@o  n)ar  er  aud;  nicl)t  Theologiic  Licentiatus,  luic  L.  Georg.  HACCIUS  in  feinem 
Mofai\(i:)zn  5ucfet^4ug,  »ermutf)Iicf)au55:S^empeii^orten,  (baerBartholdum  tXi^h 
lcr  SS.Th.  Dod.  feinengeroefenenPromotoremsuDiollocfncnnet)  bemogcn,  jtvar  t)ermci^ 
net ,  fonDcrn  n>ic  cr  pci)  fclbft  fcf;ricb  S.  Theologi^  Baccalaureus  vide  infra  ad  annum 

Qior  tDOIbcmelbtcr  ^err  t)on  Qc(f  cii^orff  ncnnct  I.  c.  bie/cni^c ,  bic  ncbf?  ben  ^or^ 
flcftern  tic^  5i:io|]er^  ,  unfern  f)Oc&t)ert)ienfen  3?icmpeit  t)crmod;t  alf)ic  ju  verbleiben  ,  paro- 
chianos,  mk\)i^  nid)tt)af)tn  JU  t)euten  i|],  (\H  mnn  S^  Marien  Magdalenen  ^ird)ccinc 

^farre  unt)  ^ird;fpiel  tvdrc ,  tT?eIct)e^  flcb  bef ant)tcr  maffen  in  t)cr  ^bat  gan^  ant)cr^  t)erl^dlt ; 
2RcmpefeIbflnennetftcBurger,  fo  t>em2^loffert>erw4fiDtgett)efcrt,  tt)ot)urc&  id)  DiC/ 
fo  in  bcn5lIo(ier?^dufcrnti?i>f)nctcn,  ot)crauc&ju  t)cncn  23rilberfcfeaffteit  Ocs  2;ioPer« 
Seboreten,  t)cr(lef)c,  tvelcbebanncinenid)tgerin^c  3abIau^mac&ten,(te^en)a^t)ont)cn2&rP# 
^erftfeafffcrt  Diefer5?ird)eim  II.  ^anbc  bed  I(len  ^f)tH6  p.  J72.fqq.  an()cfuf)rct  i(l. 

3m.5)om  ftnt)cnttjirnad)Stepham  2^cmpcfi  ^erid;tt)rci  prct>mer ,  t)cr  cr|leit)ar 
M .  ^ricDcrict) ,  tveld)em  H AMMELM ANNUS  I.e.  tviDcr  bie^GarOcit  t)en  3imaf)men  ^cn^ 
mgc8  Qitktfian  m  biefer  M.  ^ribri*  i5>ertftige8,tt)ic  tvir  balt)  fe^cn  njert)en,Vice.Paftor  ju 
S.^etert\)ar,  foberid)tet  m$  D.^o^amt  mollerloco  citando,  t)a|?  M.  5riel>ricb  t)cr 
g)om^prct>igcrX?uUgret?e  j)e5ei|Ten  f)abc;  (^r  ^attc  jugleicf)  bie  Vicariam  S.  Feliciani  in 
bcfa(3ter^trd)c  (I.^^JH.q^anbp. 49 1.492.^^^)621.)  unt)  An.  in7*  ob  tvof  abtrefenb, 

Citie  CommendamjuS.Catharinen  (ibid.p.22.)     !4)erjtDeitcS)om^Prebigern)arMat- 

thiEusmtt>er^erBluffeaIfoi3cnanntt)onfeinem2fmtc,  maffcn  cr  Reaor  unt)  ^farr^^err 
«nterbcr  »lufft,  b.i.DemCrfbunter  bem  €f)or,n)ar,  unb  bic5fuf(t'd;t  libcr  bic  Slltdren 
rafelb(l,  unbbaranbienen^e^egj^rieflcr,  VicarienunbCommendiftasl^attc,  crnjaral? 
fer  @ei|llid)en im :4)om  g)  ^:^eid)t^Q3ater  (I.^l^.ll.q5ant)p.  i6fO  unt)nw(le  arieSJrcita^ 

i)  ^H  (X  An.i^ig.  M^  cfffbelobfcn  Sempcns  ^txi^t  t>ie(BfaUhnt&mtw/  wccien  femerfnDm 
^JreDtgtcn  gebrauc^ten/  unD  iu  fauter  2lufru&r  abjitlfn&en  55i«crfci(  t)frDflrani{t  ipor&fn/ 


//.  (C^eife  /.  Vcnodm  T.  Cap, 


ge  tn  bevSal^cu  elne@eel*?7?effe  ()a(ten/(ih-P'  f  8o)3hni  {%  ob  Dcrmoge  t)er(£ncF  txmCjereit? 
f4)en  ©tiftun^  y  on  a.  1424.  Denen  jum  ^otie  Deiurrl)eJiten;n^an  {m  t)en.'^om  auf  DcnSpeers^ 

crt^  t)oruber  gefiii^ret  n?urL)cn;  au^  Dem  iw  bem  beiliegenDen  erflen  ^upjfe^^^SiiDc  mit 
Tab.I.  Lit.  A.bcsei'j!nKrcngen|hr  bic  Monftranf^  su^cicjen,  Dcn(33{Qubcn  ftorjubetbcn ,  uni) 

2lb(a6  ju  »cvf  unDi(}cn  (I.  Q5.p.  2  f  4.)  unb  cnD(id;  mar  er  aud;  uerpPic{)tet,  Der  2Sru&er^ 
ftfcafFt  vjon  Oei:  Cvdmmg  MARIEN ,  fo  in  bcfa^tev  ^ix^i  ^iltar  unD  Commende  f)at^ 
U,  ifn'Cot>teti^^ud?ju()a(tcn,  fur  Die  mfiorbcnc  auf  Dev  ^an^^e^  ju  bittcn ,  unD  bie  iSc^ 
OdngnufiDerfc(benab^ufunDi()cn,  n?icn?iv,  gc(iebte^  ©Ott,  im  DierDten  ^anDe  Dcd  ifien 
^f)ei(^ tJcrmelDcn  mrDen.  !Dcr  britte  wav  M.  ■^ennd)  Qcferoeber,  unD  har^)  n?irD  ftcb  quc& 
Devt)ier&teM.Nicolaus25u|lorpsei0cn,  Devaber,  iijicDorbefacjfer  D.Joh.trionerfaj^t,  \\\ 
fanacr  3eitnid)t9eprcDi(}ct  \)m.  I^iefe  Dicv  !^om^^reDi()erru()rtcn  au^  ad  p.  6.  M.  30* 
hann  Vxiv^m,  fonfl  XOawnznbtx^  genannt ,  (gtifftung  bcv,  n)e(cbcv|t'e  An.  1403.  mit 
t)cncn  bciDen  Leaoribus  primario  ut)D  fecundario  DevovDnct  f)at ,  (tcf)c  Dic  Daviibcv  cvvid;^ 
meUvfunDcimI.^f).II.^5anDcp.  i99.rqq.  c- r     n  a -?.. 

3n  Dem  5v(ojlcv  ©t.  3o()annt(5(cbtc  m  Diefcm  unD  Den  fofaenDcn  Sabrevi  Doa.  30^ 
b4imtX)ertt>t,  iScrtticb  2^ert9borg  ,  tve(d)cr,  r^icund  D.  3oL>anri  motoe  97ad)* 
rid)t  i>on  Dev  9ic(i0ion^^^cvdnDcvun(?  ju  vSrtmburg  (inDevDritrcn^:^et(a(}eju  Diefcm  €apt^ 
te()(cbret,  Sub  Prior  tx^ar ,  unD  2(ugupin \)on  cBotelen ,  tveldjc  fici),  mctwf)evnacb 
mitme()rcrnf)OvcnitcrDcn,  Dcm  (St)an()e(io  njiDcvfc^et ^aben ,  tf;vili  bcrcit^im  i.^anDe  De^ 
ifien^bcit^p*f7o.€rreef)nun90cfcbcbcn.  ,         .  ,    ^ ,,. 

(go  Oarb  m\)  m  Diefem  3af)r  ^o^.  Keineee  Dev  Cafant^  ^ecF)ant,unD  obevReVica- 
rius  im^om,aucf)  ju^^cid;  ^^.Dia^t^  Protonotarius.gv  mug  t)on  feincm  Decanat  ni  Dcm  t)0^ 
rtqcn^^ahv  fd)on  abgeDancfet  ^aben,  a(Diett)ei(,  nad)  ^afecbung  Ded  Viritation^.5«)e(^  d.  i. 
daobr.  im  bcmc(ten  i  rii.SaM  3o^<»n" ^«««3«^  i()nDaringcfojgetf)atfe:  ^^ff  obcv^ 
ften  VicarijE  q^cfi^cv  aber  tuurD  nad;feinem  ^oDe  Der^^om^^robjl  ^oai^tm  (ai.  Joii.) 
€(i6ina ,  (tebc  p.  84 1 •  m  III.  Q5anDe ,  unD  p.  7 1 5  •  Tq.  im  II.  ^atiDe  Dc^  1  jlen  ^^f)et((5.  ^r  IM 
in  feinem  (c6tcn  ^illcn  taufeuD  ©lilDcn  ^auptjlud  ju  cinerDiftnbution  tii  l)tefic)ev  Coiie- 
eial.5?ivd)en,  tt)e(d)erDcv  dltefle  ^crr  ^^urgcrmeifiev ,  Dev  ^pcvv  Senior  R.  CapituliunD  Dcr 
Deeanus  Calendarum  bejldnDis  t)or|lef)en ,  t)erorDnct ;  f ralft  mmmmx  Dcr  ^erren  Te- 
ftamentarien  )a5v(ie()  fiinff unD jttjan^ig  97laref£ubifd),  an  eineniptiiDenten  auejtJtbet^en 
hc^t  ©icbe bte obcn  im  IV.  ^anDe  Ded crjlen  ^f)ct(^ einsurucfenDc  Hacfori^^t  m^  UrEun^ 
^eitDenen  ^ellamenten  in  /^^^mburg.  .^an  aiK^  ^u  einer  Difh-ibution  imDiat()cDenenJ)er. 
rcn,  Dic  ju  ved;ter  3cit  unD  m  Dev  Audientzan  Denen  ©cvicDt^^^asen  evfd)etnen,  cbenfaH^  t(ju. 
fenD  ©ulDcn  J^^aiiptiluel  t)crma*t ;  unD  enD(id)  Die  Dritten  taufcnD  (bu{Den  su  fold^cni  ^nDc  be. 
ftimmt,  Damit  Da\)on  Die  Suvfpvacf)cn ,  W  Dcncn  2(vmen  in  ibrcn  ©ad^t  ptenen  mo^ten,  bcfof); 
mt  tvii  Den.  3u  2lu^vicf)tcv Dicfe^  fetncg29inen^t)cvovDnetc  ev  JDJcteri(*)f:.obufen,q3uv(fermei* 
Pev,2<^&Ann  6«^pe,  Dev  in  Dem  fo(i)enDen  Safev  0(eid)fal^  ?^uvjjevmet|tcv  a^avD,  M.  3o|anri 

tft  3obann  ^[c^elcr  an  feine  etelle  fommcn  /  maffen  id)  t^n  An.  1^21 .  in  Vigiija  Acifcen- 

fK.n.s  Domini  ,  Da  cr  ttltt  DeV  CM^nds-Commendc  ad  altare  D.onyfi.  JU  S.  Jacob  beUljnft 
lUarD/  alg  Saccrdotcm  &confc{rorem  Dominorum  &  VicarioTum  .nSumma  Ecc  efja  flntlft» 

fe/  Dev  aberaufs.$[Biil)at)g2ll)fn5 A.).i54:,  flf|ipr&(it  ift.    ©tf^«  t)?«  l.X&etlS  u.^an® 

p.  729,fq. 


-:ijte^;-.;'^-SP^^^ 


DOW  btX  Reformmon  A.i^i%\ 


<0McfF(Jo«^P  /  Canonicum  unt)  Thefaurarium ,  unt)  ^O^arttl  ^crtig^es  Decanum 

Caicndarum ,  jtcfje  &en  SUii^juc)  au^  M.  ^ot^artrt  IB^iimUn  li^mm^l^w^i  in  bev  il.  5Sci^ 
laye  ju  Djcfem  Capitul.    3m  fol(]en&en 

3ahr  su  5lnfanj)  be^  April-?D?onatf;^Rnvb&ev^om^!4>e*antD.iegg4rb:&r<>tiQ,  anbef^ 
fen@teaeCAPITULUiM  M.CIemenUrtCBrot^crt,  au^feinem  ^O^ittel  tvie&evum  erwal^lte 
Dev  auc^  ^om  (^v^  ^  Q3ifcI}offe  (E^rtfiopt)  ju  ^remen  d.  2  5 .  beffclbcn  ?0?onat5^  /  laut  Dev  p. 
U?»  imIL^anDet)e^erj]cn^5eilde(ngeviicftevUvrunDe,  Die Q3e(idtigun() evf)ic(t.  5lu^  t)er 
()emclt)ten  Uvfunbc  ijl  alf)ie  ju  bemevcfcn ,  ^o^  in  Devfelben  t)ie  ^af)men  t)cv  Capitul^?©Itet)er 
Dovfommcn,  tvcld^e,  tvan  aMvfiebciDcmimllL  ^anDebe^evilcn  ^f)ei(^  p.  84»-  eincjevucf^ 
tin  geijf  Ucbctt  @cbo[)^23ucb ,  a(^  tvovin  (i'e  ^leicDfald  Dovf  ommen ,  f)a(ten ,  m\  untevfd)iel)^ 
Iid)cv  <;^cvdnt)evun(3 ,  Die \\\  Diefcm unD  Dem  tjovi.gen  3ttf)V ju  Capitul uovcjecjancjen ,  97ac6vic&t 
Seben.  '^an  i.)  mangelt  in Dem  befagtem ^e(!dtigung^*^viefe  ^cnrid)  tncicrs ,  Cano- 
nici  Cantoris ,  imD  Senioris97af)me,  Davau^  DevmutWi^)  tvivt) ,  Da§ev  i)ovfeinem^oDe, 
t)ev  An.  I  f  26.  evfo(()fe  (  L  ^f)eil  II.  ^^anD  p.  704. )  refigniret  feabe.    2. )  3oI?atin  tfitige^ 

lictttveld)ev  An.  lf22,PafterjuS.  ^etCVtDav,  fommt  feiev  al^  Theologi^  Profeflbr  unt) 

LeaorPrimariusDov,  Da^evfommctjuuntevfuc^en,  ob  nid)tDev  in  Den  fo((]enDcn  3af)veii 
cvfd;einenDe  Paflor  ju  Petri  5rit>cricfe  i^jcttttitigcs  fo(c^e  ©telle  berett^  in  Diefem  3a5v  bef (ci* 
M\)o>U,  ;.)  g??an(]c(n  /^elmol?)  2(lt)crt>ittgc6,  M.  Johannes  25rrtttt)c5,  M.  2>ctlcx) 
J^ciictttlow,  ^ittricb  Battt>fcbOtt? ,  unb  n.  p^gctttxjriti ,  tt)eld)e  ^um  ^f)eil  muffcn 
t)er|lovbcn,  cDev  aud),  ftntcmaf)(  fte  m  Itn  foIgenDen  3al)ven  ftd)  tf)ei(^  tvicDev  einftnDen,t)on  hier 
0eflof)en  fcin.  4.)  ^ommt  tvcDev  Die  OvDnuncj  nodf)  Die3a6(  libcvein.  3nDcv  UvfunDe  |tnD  mit 
DemCanonicofupernumerario  i£ttge(^tt  (Dcnn  alfo  tVtvD  Dev  Leftor  Primarius  faut  Der 

^ti|ftun()0ea^tet)  jm6((fanDev3a5I;  Da  Wtten  tviv  Dieeilfgvoffen  Prj^bende,  unDDte 
jtvolfte  tDdve  De^Decanij^eine.  3nDem  S*og?23iicl^eiflDte  OvDnun^anDev^,  unD  Dte 
Sa^l  evilvecft  ficf)  neb(]  Dem  Le^ore  Primario  auf 22. ,  alfo  ftnD  Die  minores  mitgevedbnet, 
Dcvev  abcv  Damaf;!^  mcf)v  a(^  (ieben  getvcfen  fein  miiffen ,  tv>e(c[)e^  ic^  \\\  miimx  Untevfucf;un0 
au^(]efle. 

(gine  anDeve  tn  Di^  3a5v  (jebovenDe  Uvf unDe  entf)dft  f?c&  p.  ^  5  ^  fq-  im  11. 5^anDe  De^ 
L  ^6et(d ,  in  tt>e(c^ev  t)Ov  f)ocl^;bemc(Dtev  Sv^?^ifd)off  Dem  Capitulo  feine  An.  i  f  1 6.  ixx\6^)tti 
te  QScvovDnung  Da^  ^ro^^aug  Devev  Canonicorum  ,  Die  Vinalia  Dcvcv  Vicariorum  unt) 
Commendiftarum,  unD  Dic  (Sinvicbtung  Dcv  ^e|iamente  betveffenD ,  be(idtiget» 

3nDtcfem  ^abv  fam  an  M.  Ordonis  (gtefle  jum  Paftorat  M  S.  Catharinen  M. 

3o4c|)ittt  5ir<fetjc(f  h  )  au^  2)it^rrtarrcfecit ,  ( tvte  D.  ^Jo&atttt  tnoUer  \n  fciner  n<tc^^ 
ric|)tt)onDevQ3evdnDerun(]  DevOveiigion  oM^it  i)  htit\\Qit,)QihmtiQ;  ju  S.  Nicolai  fii^vte 
&a^£e6v^5lmtM.<?)CttricbQctt&ctt^or|l,  etn  9efc|)tt)ovnev  geinDDe^  €i?angelii;  ju  S.  Ju- 
Gob  (khtx  Diente  Servatius  i^ggcrbce  an  Dem  SZBovte  ©Cttc^ ,  m\d}t^  er  fautev ,  retne ,  unt) 
be|ldnDt()  hit  an  fein  feclige^  ^nDe ,  fo  An.  1 5-  S4.  evfofgte ,  t)evf unDi(ite.  ©ie{)e  Catalogum 
MSS.  citatum.  9S3ie  Dan  infonDev^eit  t)on  il^m  ju  bemevcf en  ift ,  Dap  ev  An.  i  n ^»  tinD  j  y  f  ?♦ 

Der 

h)  Vicfi  notam  ad  Catalogum  Miniftrorum  Ecckfiac  citatum  in  VARIIS  THEOL,  ^iij"  ^fv  ©IflOt 
Bibjiochec. 

' )  ^\i\)i  Oie  Dvitte  SStilftge  %w  Oicfeiu  S«)?it?l. 


t)cv  ^efdnnfnilg  tvfbev  Ofiandrum  unt)  Majorem  mtt  untergefitrieben  ,  tt)ie  au^  ber  75tf 
^aiirttttugunfcr  ilRircfeert,  fDt)iefem  5^anDe  ^eic^efiiget,  p.  los.  unt)  2;f»  er^cdet.  3tt 
le^t^genannter  5?frc|)e  ivaren  t)fe  dfteflen  Vicarii  unt)  Provifores  M.  ©trtion  Witte,  30^ 
^anrt  tncigcp ,  ^o^ann  (B^errene  unD  ^acob  a^tirt^  ,  e^  er^enet  folcfre^  au^  Dem 
QJersIeid),  n)elc()en  fie  mft  martirt  nigemartn 

am  :Sf ngjlacje  «acb^ert  8.  ^agen  rt4  Oee  ^illgert  SLi^ame^^AQc  liber  acjt  ?)}?arcf  £u« 
bifc^id^rlfd^er  9Cent[)e,  fo  i^renMemorien,  t>.i.  fL^fmadbun^e^Bil^exn  berScelert 
aud  ^eni  ^cgfeuer  jujidnDf^ ,  unD  mft  fefnen  t)fer  @tucf 4*anDe^  mf t  Dencn  S^iiifm  in  ^am^ 
mcrbrocP  bele^et  unD  i)cr|td;ert  mxm ,  aufM)tttm ,  fid)t  Den  II.  ^anD  De^  Iflen  ^I;cfl^ 
pag.  86  r» 

Um  Advent  mt  Df^  Officials  k)  ju  ^amburg  Vicarius  unD  Commifliarius  fn 
iDit^marfcfc)ert  M.  jfo^flnn  Sct^nitger,  n?eld)er  ftcb  Demtf)euren  Q5efenner  Der  SSBarljeit 
unD  etiD(fd;en  Q.Mut^3eu(}en  Derfelben  ijjenricfetjon^iitp^art  tDtDerfe^te,  unDffjnmrfof.^en 
^alflf.  (^it\)t^o^ann  Kcrtnere  ungeDrucfte  Bremi(ci)e  €l)xcmd^,  iliiD  Den  f^fef^erge^ 
^orenDen  2lu^jug ,  fo  bfntcr  De^  feel.  .&crrn  D.  ©er^arO  tllciere.  Differtation  m\  Diefem 
tnartvrer,be(inDIicbf^ 

(gnDlfd)  f(l  nocb  ju  bemercfen,  Daf  man  liber  Der  ^an^acl  im  5)om,  Dfe  \>m  Claue 
2^niepl^off  Dem^ce  Diduber  crfod;tcnen  Jpaupt-gdf^nlefn/Ua^)  D.  2ti>rtm  Cra^igere  Q5e^ 
vic{)t^abeauff)atigen(affem 

Qneiner  X^erjeicfenag  Derer  fnDem  Brot>^rtufe  Dcr  Vicarien  fm  3)om  tJCttvaf^rten 
©d;rf(ftcn ,  pnDct  ftd;  N.  6.  cfnc  ^uffd)rf (ft ,  5lraft  tvelcf^er 

An.  ifif» 

^en  ^ .  Jan.  Der  Notarius^o^Anrt  UetJlet  ef  ne  Urf  unDc  liber  Den  Proceffum  De^  Officia- 
lis  Ttieodorici  35eer8  oerferti^et  unD  aufgerfd^t  babe»  Wa^  Der  3.nl)a(t  Dai)on ,  mup  id)  ju 
miterer  Unterfuc^ung  au^jienen,  fo  ofe(abererf)ctIet,  Da^befaaterOfficialis,  n)ef(Dcr  Pro- 
cefs  all^fegejcDcben ,  nfd)t  Dc^  probpert,  fonDcrn  Dc^  ^r^-^^ffc^off^  inujTe  ^cnjcfen  fefn, 
mtwix  Dan aucb geDad)ten  Theodoricum  25eer,  a(^  Officialem  Ded  ^ffd)ofd  t)on  Vevf 
t>enfnDemII.^^anDeDe^I|ien^f)ef|{^  p-  f  f5.  an()etro(fenbaben,  Da  erefncn,t)onDem^ab(t 
Leone ,  Dcncn  Vicariis  ju  ^amburg  f n^gemefn  gegebenen  greif)eitg?Q>rfef  bc^ldtfget  unD  cr* 
neuret;  au^  mid)tv  anoejo^enei'  (^tene  Dan  fot)je(  ju  unftrn  gwecf  erf^enet,  Dag  ern^ebntev 
Procefsnfd;tfn  Dfefem3a()rc)ebalten,  a(Dfen)ef(  eben  bcfagtcr  Notarius  Dor^cDad^tcn  Offi. 
cialemfd;on  a(^  Dcrflorben  anfubret,  (ProcefTus  fubdelcgationis  quondam  Theodorici 
35eer6  :c.)  fonDern  M^  Vidimus  unD  Concordat  Dariibcr  <3emad;t  tvorDen  fcf, 

2)en  1  o.  Martii  an  eincm  gref  ta^e  (]e({ete  Der  "ilf^umjS^edjant  eineUnrcrfudjung  an,  uber 

•  Den  guftanDDer^PfriinDcn,  £e5nen  miD  Commenden  fn  allenCDie  5t(o}lere  ausgenommen)J?ir* 

cbem  S^erbellctjo(d)e(?audDemI.^l5.ni.^ai]Dep.628.ob(j(eid)gemeiiuoIid;befa()teDcdDe- 

cani^^emii^ung  inDencn  Vifitations->Sud)ern  Dem  i  sm\lm\  3al)r  befcjele^etnjfrD, 

3n  Dfefem  3af)r  fim^  Der  neuc  Paftor  ju  S,  Catharinen  3oacfeiim  ^ifcPbecf  an ,  mit 

grop 

Ij)  O&ne  Btoetfcl  m  probfTens/  (ititemal)!  fem  jusSvnodale  i)ur<^  mil  Qtcnmrnf  ^olflciii 
tm^  2)irmarf^en  iueng  /  fie(>e  p.  7.  im  2.  San^e  Dc^  lOcn  IbvH  1  unD  p.  iS^.  in  ^emfcl» 
ben  v>aut)e  /  erf(l;cmct  An.  1486.  NicoUus  @4>nlt5e/  a\Q  Officialis  fcc^  probtrcn  i» 
4ambur0. 


DOn  biV  Reformation  A,  i  fif^ 


flrDffcn  ^o<:^ennjit)er  Da^  ^13ab)]tf)umsu  pret)i^en,  naein  oii  i\)m  ba^CapituI,  tvie  belobteit 
'S.impi  fager,  einen  ^rdoen  fc{;encfte,  (Dermut^Iid;  Vicariam  III.  ad  altare  Simonis  <Sc 
Judx  in  Catharina ,  fo  Dama^I^  unl)  nod;  de  collatione  Capituli  1(1 1.  ^l^,  III.  ^ant)e  p*  69^0 
tt>ar  fein  €ifcr  balt)  gclofc^et. 

5Im?D?ittcwoc^cn  nac&  Johannisbe^t^ciufFergebenCBefcfee  y^axn  aroge  unb^^lfa* 
t>e  fi,4rtgcn,  3ungfrauenim()icfi^enConvent,benen  VicarienjuS. jacob9o»?9?arcf  ^a# 
bifc^  m  (Sol^c  u«^  grrtuert  (Bel^c  t)afur  auf  ibrer  beil)e£cb>3eit  jd^rlicb  6»  SO?arcf  £ubif^ 
Sientbe  ju  genicJTen,  nac()  if)rem  5lblebcn  abcr  biefelbe  ju  bali)ij}er  (grlebigun^  if)rer  ©celcn 
au^  bem  ge^jfeuer  an^utventJen ,  ftjelc&e^  pe  mit  einem  »erliegelten  ^rief  i)erfpred;en ,  ftehe  Deti 
ILg3ant)t)c^l|len^5eiI^p.8ya 

3n  bicfem  3af)r  mx\)  ^o^Attti  23ttgett^48eti ,  S.  Theol.  Profeflbr  unb  Paftor  m 
Wtttetiberg,  ju  einen  ^farr^err  iw  S.  Nicolai  ^irc&e  alfeie  crnjd^Ict  unb  beruflPcn ,  aaein 
feine  ©cmeine  wolt  ifen  nid)t  laffen ,  btxoi^x^it  l)od;  ent)Iid)  i5m  auf cin  l^alb  3al)r  bcnen  ^atti* 
burgcrtt  ju  erlauben ,  m  nun  cl^ren^gcmelbter  23ttgett^4gctt  (tcb  ju  fciner  5Ibrcife  fcrti^ 
mac|)te ,  Um  eirt  25ot^e ,  (tDJe  er  felbfl  tn  bem  folgenben  ^a^r  anbem  Kat^  \\x  ^am* 
burgfd^rctbet)  tttit  23riefuitb  ©iegcl,  ba$  id)  tticbt  rommett  folte,  barum,  ba^ 
tie  gattQc  Btabt  ttid^t  ^atte  barirt  gctvtiligee,  au^  nm  atibereiDeltlic&e  @acbetf 
willcti ,  Oie  bocb  t>oi;  (Bf<Dtt  tiicbt  gcltett ,  (tel^e  ben  ^rief fclbjl  ^intcr  feel.  J£)errn  Dod. 
^O^anrt  jfribricbstnaycrsOrationtquantumEcclefia  univerfa  PomeranisE ob Joh. 

Bugenhagium  debeat ,  unb  tn  bcr  ^tctt  ^ctlagc  ju  bicfcm  CapitcL  ^ag  aber  unter  fol^en 
tvcltltd)cn  (Sac&en ,  beren  »ugctt^ageti  melbet,  fein®(lanbgctt)efcn,  erWIetau^einem 
(^tucf  ciner  altcn  ^amburgiTcfecn  CHRONIC ,  tveld)e  icb  fub  n.  f .  biefem  Sapitcl  beilcgen 
tr»il,  liiaffcn  c^  barin  alfo  I)ci(Tct:  Com  2ifrcbcbe  xq  bemfalt?cti  gcgewtt:  Wo  »01  fe 
antogcri,  t>at  borcfe  ^£f£.  Ka^c  tiagegeijcn fyn  fcfeolOe,  bat^femogten  vorencti 
^arcFc^crcn  tcfcn  n?crt  fe  tvolOen ,  ttt|gcnamcn  ^UDen^agen  Oe  ecn  ecfcte  ^rttWi 
^a^Oe,tc. 

Um  ?0?id)aclt^  tvarb  M.  ^cnricfo  Qenben^rp  bi^l^ert^^cr  Capellan  ju  ©t.  ^it 
COlat,  nac6  bem  Scu^nitfTe  be^  Catalogi  Minift.  in  VARIIS  THEOLOGICIS  Vice-Pa- 
ftor  (m  bcfagter  ^ird)e. 

!5)cn  I  r>  Odobr.  ba^ma^fam  (Sonnta^c  m  Feliciani  tvarb  D.  ^o&anni^nge^ 
IVtt ,  Primarius  Leaor  unb  Canonicus  t)or  bcm  Slltar  f rancf ,  uub  flarb  balb  barauf  ©ie? 
&e2iempcn^crid)t  1) 

511^  Se  fK<\t\)  benen  Q5urgern 

An.  ip^» 

am  ^lSlmtm  nac^  bcr  ^til  bret  ^ontgen  bret  Slrticfcf  loor^etra^en  unb  tiber^ebcn  (latte, 
lieffcn  biefe  ibre  baruber  genommcne  SntfcJIieffung  burd;  \\}Xin  bet)oamdc{)tisten  ^cnricl^ 
6c|)attborcb 

am  ^onta^  m  ^ohim  (Scba(ltan  jur  5(nttt)ort  (E^rcnttvegen,  tvtc  i6re  9S5ortc 

lauten ,  tvicbcr  cinbrinjjen ,  au^  welcScr  m  ju  unfern  givccf  $u  bemcrctco  {labcn :  !^ag 

II.  C&cile  1 .  25anO.  $S  fdmmt 

i)  Slntcrc  wpnen  ti  f<catH©ontoge  na^)  Fclidaiii  gffdje^cn;  hammelmann  fc^reibct  f^ledjl 

^mfubfincmanni,  i(f;  fc^e  a6cr  nit^t  /  t»arumi«an  mstcph,:5cmpw/  ier  ^ama5IM<» 

Ubct  /  m  «Oe^  Bcnau  bcfd^ruben  /  a&ee^en  foHr* 


le  tJ'  Z}^i\U  L  Terlodm  l  Cap, 


ffmmf licfcc  ^Sutser  t)i'e  UvfacSc  bc^  t)ama Wigen  @ell)?s3)jan^e(d  bei  ber  (^to^it ,  ftc^  auf  ba^ 
geugniig  be^  9?at5e^  un!5bie€ifa|j:un9  berufen&e,  p  fein  erffdren  Den  »erm«le^cKnt>c« 
3&a«rt  bzx  (Beifilicfeew ,  ba^cro ,  m  iJon  rfcnen  ber  @c()abe  unt)  5r^acf;tbei(  unfer  gufen 
0ta&t  entflanben ,  fo  folten  fte  fdbi^en  aucf;  »erbe|fern  unD  abtfeun  f)e(ffen ,  unb  imx  t)a§ 

i;^ie  Canoniei  me5enif)rer^om^5?irc^e  fecf;^  taiifen!)  ?9]arcf  £ubifci?  ju  €r(eicf)te* 
run^  beS  t?on  ibnen  murfac^ten  ©cbaben  ju  erle^en,  unb  babeneben  bie  benen  ^farr^^ir^ 
cf)en  inbie  jwan^ig  ^abi^^ermil  Unrect>tab^enommene®elber,  n?e(c^e  pcbauf  acfjttaufenb 
!9?ar(f  belieffen,  njieber  feerau^  ju  #en ,  anjubaften  njdren ,  in  jufommcnbcn  geifen  tt>o(te 
man  i^on  feiner  penfion  ber  ^ircf;en  mef;r  tDiffen ,  unb  W  fe(bi()e  nid;t  mel^r  au^gegeben 
wurben,  einernf^licf>(ginfef)en  ^abem 

2..2l((e  Q5rubeifcba!ffen ,  femeeinige  au^genommen,  foaen  burct)if)reQ3or^ef}erbem 
«emetnen  ©ute  Q^eitrag  (eifien»  ^  ^  ,    . 

^  5)e^a(eicf;en  foKen  ju  ber  (BtaU  Q3e|Ten  hk  Memorien ,  ber  groffe  (ialm]\>,  unb 
J)erarmen  @c()U(er  ^ruberfcf;afft  i^r^ntbcil entricf;ten.    ®o  Deriangct  man  aucb 

4.  Q3on  benen  €(oflern  m)  in^  m^  au(Terba(b  ber  ©fabt  eine^3abre^  S^enf^e  mt 
«tfen  i^en  (^utern  ,  aibiet^eif  fte  bi^  auf  ben  ^acj  n?eber  ©c^alun^  nod;  ©cbog  m^^^^ 
ftatten ;  unb  \:>ai  fte  f linffttg ,  benen  Q^urger n  ^(etcl; ,  i)on  bem ^f^ri^en  tsk  c^ebubrenbe  ^flicf)^ 
Jen  unb  ba^  @(^og,  bei  Q5er(ufl  be^  J&aupt(]u(>(^  ,  abtrijcien  ,  unb  m  man  etn  ^urger 
Don  ibnen  @e(b  f)dfte ,  iJ>renfn)egenfo(^eg  t>errici)te ,  unb  ihmn  mt)n  bered;nen  mod>fe. 

f.^afibic  £e5ne  unb  ^tiilMjt  ©fifftun^en,  n?an  etiMn  bie  (^rben  berer ,  fofie  awp 
mrid)fet,au^|lerbentt>urben,  anben^iatf)  i>erfal(en,  oberaucbin  eineJtiRe  ju  Untcrl)a(fung 
MnbQ5erpfle()un(|bev  :2(rmen  foden  selecjet  t^'ben,  tiooruber  man  abcr  n?eitere  ^eraf;tfd;(a^ 

fluna  anftcflen  m^*  ,  ,  ,     .  ^ .      ^.  , 

6,  ^ag  tin  /eber  Srbgefeffener  Q^iir^er ,  ^iufunffrig  m^it  f)(^htf  m  feinem  5tircf;^ 
©pief  mifbcffe(ben©cfd;n)orneneinen  ^arr^^erren  ju  ermdb(en,  n?e(c^er  ba^  €t)an3e(iutn 
^er  ^arheit  prebige,  bamif  fo(cbe  2d}vt  einf^edigiict)  burcb  \)\t  ganlc  ©fabt  erfd;anen  m5; 
«e,  bag  €^^.  D?atl>nebflbem€apifei  l;ierinn  nid)t5inber(id;,  fonbern  t)ie{metr  ^ebe^  ^rcf;^ 
©pie(  bei  feiner  <5)et\)o(>nbeit  unb  ©ercd)tisf eit  la^m  m\U ,  votMjte  (te  a(^  geborfame  mti 
m  mit  S^anct'  t)erfc&u(ben  mikn ;  fo  aber  bcm  entoecien  gebanbelf  tDiirbc ,  mxm  \it  beretf , 
if;r  mecbt  mit  £cib  unbQ3(utsut),erfed;ten,  fofieaber  lum  ber  ©ebilr  nad;,  ^aften  mnuU 
!)en  tootfj^n. 

7*  S^ag  bic  fd;mar^ctt  momJ^t,  benenQSiirgern  jun)iber,  nictt  (dn^er  moc^fenauf^ 
Scfalten  njcrben»  . 

8.  SDag  man  funfffi^  fcine  £eib  .•fKenften  k\  tmim  ^i^^^  1  f>^"^^^*»  «"^  ^^^  ^^^ 
^tabt  unb  benen  4. 5?ird)^@pie(  5?ird)en  ne()me.  .  ■        .     .,..,.. 

cBegert  «aftna^e,  faman  3o^.  (gjigeliens  Lea  Primarii,  ber,  tvte  sefagf,  m  tjoit^ 
«en^rabr  aefforbenroar^^feffe^^artbolb  moller  S.Th.Doa ,  cin  Sebobvnerii«nibiirseir, 
K)e(d)erficl)t)onA.  ifo6.juKof1o£f  aufaebaiten,  unbimbefagfem^abr  D,  ALB  CRAN- 
TZEN,opufculuminofficiumMiiraBf)crau^0egeben ^affe.  3)iefer,n)ie crunfer^l^emperi 
£e|i:er  unb  Q3ef6rberer  $u  2lofto<f  flet^efcn  n?ar  /  ertvecf fc  oieie  .g)offnun0,  bte  obfd;tT^^etiDe 

m)  ^i,iu©.3o5(intii^/  iu©.5J?Ar(<n2)?agl)a(^tt^tt/  Mnl»  i»  •pevt?erOe^5ttDe! 


^^^i^^ct  ReforjTjation  A.  ifiS.  ix 

(^tmtu}hiti$mMd)  utib  5efcf;eit)ent(ic(?  Mf  unt\  nacj)  t)em^a3oi:fe©offee?  beiju{e3en,tt)tc  Dntt 
infont)ev()cit  offtbelobter  2^cnip«  (f)m  M  Scit()nit^  0iebet,bag  e^  1 6m  weDer  an^ermiJ^en  noc^ 
©efcf)icf lic^Peit  Qtftl)Ut  f)dttt,  3n  fo(c()er  SuDevjtc^f  gien^  er  ju  \i)m ,  rebete  mtt  tf)m  ^on  fctV 
nen,Die5al]en  itber,  ju  baltenben  ^rebtgten ,  cr(angte  au^  »on  t^m  mit  ^anbgcgebener  ^reue 
bie  ^erficl;eruncj ,  ba§  er2^ertipcit  ni^t  auf  Jg^orfa^en  ricf;tcn>  fonbern  ttbcr  \)d6  tvibet:  i^m 
Sln^ebracbte/  tJ^n  er|]  nnlnblicf?  uerne5mcnn?o(te.    2Bie  nun  ie^tgenannter  S^cmpc 

2im  ^reitagc  m  Palmanim  v>on  bem  ©ebrauc()  be^  MiQtn  5ibcnbma()(^ ,  untcr  bctJ» 
ber^cjlait,  tviefdbi^erjtvarabcjefommenttJdre,  manaber^Ottjubitfcnl^dttc,  bagcrtt)iei 
ber  auf  f  ommen  mdcbfC/  pvcbicite,  geftet  t)or5cme(beter  D.  Bart^olO  tnoUer, 

5im  palm^Qojtritage  auf  bte  €an^e(,  unb  (]ic^c(t,  ol)n  2^etiipeti,  feinerSufacje  nac^^ 
cvfl  ju  bcfvaaen,  auf benfe(ben ,  ba^ &erfowol/  ^er  bei&e  (Btfiahen  im Zbcnbma^l ,  t>eti 
^4yert  5^  geben le^re  unb  itudt^etle,  a\e  aud)  ^er  (te  empfan^e,  etin  ^cQer  unt>  Bu^ 
befci.  <2Bieevnunbici*inbcrer(?ett)ar,  bcr  ttjibcfc-  unfern  :&empert  prebigte,  fo  tt)urbc  bit 
©evtfep  babuvcf;  mutbig,  unb  nid;t  ttjeni^  ju  bcrg(et'c{)en  SSSiberfprucf; ,  tt)icau^  bem  ^(^d)foU 
Seuben  erbellen  'tvirb,  gcjldrcfet, 

©egctt  Ol^icrn  (leKete  ftcf;  2lob4tttt  S«8«Jt^45en  t)on  ttT^gbebttrg ,  adtt^o  er  Paftor 
ju^.^atbavincn^enjcfcnmar,  a(I5tcbet  un^ctn,  um  bie^rebi(|er^te(leing(eicf)0enanntet: 
^ivcbe,  n)0ju  if^n  bit  ®efcf)n)orncn  t)crfc5rieben  ^aften ,  ju  bef(eiben»  @(eicl&  tt)ic  er  nuniti 
tnag^cburg;  bie^aiieitbe^€t)an0e(ii  uncrfc^rocfcn,  mit  €&rif(Iic()em  (Sifer  Dcrfiinbicjet 
f)attt,  fo  untev(ieg er  auc()  ^ic  ntcSt  mtt  af(em  Jleip,  bic  ^erfubrtc  cine^  belfercn  ju  untcrricbten, 
urio  benen  '^Sibeifad&evn  be^cr^f  ent()e(ien  ju  ^ebcnt  €^  baurefc  aber  ntc() t  (an^e,  fo  (ieg  i^m  bei: 
K4t^  bie  (lan^e!  t>evbtctf)en,  tvovauf ficf;  bte  ^trc&^©efc&n?ornc ,  wnb  btc  m^  alfen  m  5^ircf>^ 
fpielcrt  i)ei)onmdc()tigfe  ^iivjjer 

2(m  ^reieage  nacf;  Quafimodog.  t)erfatn(cten,unb  etnt^e  au^  t5rem^itte(,bercn  ^a])^ 
menbcr  gcjtetgte  ilcfcr  inber  V.^ci(a()eju  biefcm  €apitu(  finben  tt)irb,)an  t)tn  Kat^ 
fanbfen,  unt  \)it  Urfaci>en  sut)crne5men,  mxm  btfagttn  gegen^ageti,  M  ^nhiQtn  fct 
untcrfacjet  n)orben»  Ob  nun  ml)l  berfe(be  ju  Q3erricl;tung  fmm  ^mtte  fo()(eicf;  n)t'ebci: 
I)crge|M{ct  mx\>,  fo  ttjavb  bocbbieunbbagefprocf^cn,  obivitrbeber2^at^o|ft  mU  gebad)^ 
ten '13vcDi(}er ,  barum,  ba(jcrt>eili40eC^nfilt<f  (t>atifi,  auf(£t)an^e(ifcl;e  SQQcife)  abfol- 
verct  \)At>^e,  unbbeilu&ebeit>er  (Bcfialt  bee  Q^cramcma  bencfetigec,  binn^egfcbafiJ 
fcn.  ^oraud  t^rnn  ju()(eicb  bit  QSerpflic&func) ,  t>it  mir  biefem  tDcrtfjen  0)?anne  baben  ju  ^a^ 
S^  (ieget,  ba§  er  nid)t  nur  ju  (5.^ico{ai,tt)ie  mir  balh  5orcn  tt)erben,  fonbern  aud)  ju  @.  (2:atba^ 
rinen,  benrcd;tenunbber(?infef?un5getnd(fcn©ebraud)bc^  5ei(t0en  5fbenbmaf)(<5  ein^efitbvct 
f)abe.  QJovbemelbete^  ©erud;t  tt)ar  ntd)t  o()ne  (55runb,  maffen  ber  Q^at^  i^m  Seaenba^ 
gen  abevmaf)(g 

2lm  5veita(je  nac6  Cantate  ntc5tnur  beur(aubtc,  fonbern  aucf;  tnner5a(b  bret  ta^mf 
ftd;au^bcr(Stabt,  tt)Oiu^ferbeunb233a5enberctttt)dren,  sumad;en,  tl^nauflestc.  (Soba(& 
biefe^  funb  gcivorben ,  t)crfamm(cten  ftc^ 

^cn  fD(^enben  (gonnfaci  nac&  Qteffen  7!,mpm,^vtt)idt  in  bem  Leaorio  ju  SMdf 
rien  0)?agba(enen  bet  400.  Q5itr^er,  unb  berebeten  ftc^  mit  einanber ,  m^  fott)of)(  in^^cmein,  iit 
5lnfc()un(jbcrfdmmt(id;cr^vebi()crbe^(2t)ange(it',  a(^aud;infonbcv5eitbe^  beuiffaubten  jfo^ 
^ann  ^^^^^r^^.i^^n^  \^ovjuncf)men  tt)drc.    %e  fte  nun  m  ^uvaer au^  ibrem  ^2??ttte(  cvmcf)^ 

■   55^  (ct 


fz  II  Z,^ti\$  L  Periodm  LCap, 


\it,  nal&mcntlici)3o«cfefm»o«^erjccfoteau^s.^ico(ai',  ^armefiQolMu  au^  s.«)3c* 
tt\,  ^4ttgD0n234rgeti  m^  <^.^mb\,  unb  i^ttirtd)  2>atj3r^e  (x\x$  ©.(i:aff)avinen5?ircl> 
fpic(c  /  f)abcn  (tc  bicfclbc  an  fyxxn  2>t*etericfe  ^o&ufeti ,  Dama^I^  n)0rt^5altcnt)cn  ^nxQtxmtU 
pcrgcfan&f,  mitSrfuc&cn,eS.3^at^t)cgant)crn*^agcganfa0cnjula(tcn,  ju  9Jarf;5aufc  ju 
erfc&eincn ,  wcilcn  l)afdb(l  bic  ^urgcrfc&ajfc  ein  unb  anbcr^  t^orjubnngcn  fcdttc ;  Oh  nun 
itt)ar^ocl[)3ct)ac&tcrJ&errQ5ur()ermci(lcranfan^^i)or9cfc()u(ret,  t)ag  man  morgenbcn  ^agc^, 
Proceflion  (mttbeti^illtg^ettga^ti)  ^alten  tviirbe ,  ijl  er  bod)  t)en  ^^urgern  ju^efallen 
^im%  W  auc&  t)en  Kat^  auf ben  fo((3cnt)cn  ^orgcn,  um  fiebcn  Ubr  jufammcn  bcruffen  laf* 
fcm  3ur  bcfa^ten  @tunt)e,  crfc|?icncn  auf  t)cn  gcmcincn  (5tlo(}cr0  ©aal  bi\  looo.  ?)}?enfc|)en, 
ivclc()e  ijicr^ig  ^urger,  au^  /ct)em  ^ird)fpicl  jc&cn,  crf  icRcn,  »on  €.  €.  3^4tbe  t)ic  Ubtfacfic  jUis 
t)crnc()mcn,  warum  ^o^atiti  Segeii^ageti ,  bcr  bocb  mit  Oiec&t  nocf)  nid^t  uberwunben  m^^ 
re ,  m\^it>  ber  bcfd;Io(fcne  Recefs  unb  unfer  jcbenbe  Slrticul  erforbertc  ,bic@tabt  rdumen  fol^ 
tcf  ^tclie(Ienfol^c^burd)3ortcfeimtt?c3ct>oriijuKat^c  anbrinj)en;  2)te(er  ivarnicbt 
InSlbrebe  mcbnrtvebnten  Segen^ageti  beu^rlaubet  jubabcn,  unb  jwarfcincr^cbrcnjcscn, 
wclcbe,  tt)ic  €r  t)ermeintc,  biefcr  gutcn  <^t(kU  jum  ^crberb  gereid)en  n)urbc,  babci  fc|)altc  er  if)n 
tinent)erIo(|cncn?[y?6ncf),  einen^d)miebe?toct)t,  berau^allen  tobcn,  unb  befonberIic& 
«u^tnagOeburg,  aUtvo  cr^lufruf^runbgancf  errcgct5dttc,t)cr;agctn?dre,  babenebcn  tioarl) 
Don  ^dt;fcrIid;en?Q^anbatcn,  ^dbjtlid^cn  ^rct)enunb  anbern  bcm  ^aufmann  juunn)ieber> 
brin9lid;cn^d;abengcrcid)cnbcn:^ingcn ,  bicSt)angcIifc|);gc(tnnctcQ5urgcr  abju^d&rccfcn/ 

ccfprocbcn» 

?[)?an(tcbcfbarau^,  baf  ba^Q5orurt5ciIbcrt)on3u5cnbauf^c56rtcn,unbf)crgcbrac6« 
tcn£chrcutib9}leinun()cn,  bcibcnbamabligenQtabt^tJatertt,  noc{)9ar(^arcf^ett)efen,  unb 
bag,  tt)ie(lcbie©0ttli4)e^arl)eitfuvcinei)crbcrblic^c£ebreflebalten,  au^  foIc{)em  Ungrunbc 
bie  barten  Dveben  tviber  berfelben  Sel)rer  gefloffen  fein.  S)cr(]Ieicbcn  finbcn  (td;  aud;  bci  D.  2Jo* 
bartntnollerinbcrbritteti25eilageju  biefem  i^^apitel ,  \)<x  cr  nid;tnur  mit  bcncn  itbriiicn 
mrebiaern  bcr  ^ar^cit  cin  toerloffener  tHtlnd^  unt>  5Lant)Iauffer  gcnannt,  fonbcrn  \\)n 
oucb  m  l!ajl  gelc^ct  tvirb,  ^ag  er  tinc  ^ungfrau  ge^eurat^ee  ^abe,  X>U  ^ocfe  ^ungfraii 
Stt bleiben  gefobct  ^atte,  tt)cld;c^  cr  al^  einc  25uben^maflrige  ^f)at  aud^icbet,  unb ^ai  cr  ju 
tnagbeburg  bc^  ilanbee  vertviefcn  fet ,  ^cgcn  ibm  au^ltoflct.  SOBic  nun  bic  bcibcn  cr(!cn 
Q5cf|ulbi9un(jennid)tanbcr^,  al^nad;^db(!tfcten  ©runb-Od^cn  (]rd(flic&(tnb,  fo(tnbct 
(td;biclc^eerc  tt)ibcr  bico(fenba5rc  SSBabrbcit,  inbcm  unfer  ^tz^n}^<^%tn  (td;  ju  tllagbei 
burtt,  ald  Paftor  ju  ©.Cat^arincn  U^  m  bic|3cit  fcincr  Q5cfoberun0,  anbcro  mh  ^^Hi  un# 
«nftofilid;,  unb  in  Q3crf unbi^ung  ber  ^arbcit  frcubic)  unb  uncrfd;rocfen  ^cbaltcn ,  auc()  t)on 
tt)Olbemeibtcr  ^t(k^t  loblid^en  0{atl),  tin  fcfconee  Teftimonium  fcincr  Sluffubrun^  tt)cgcn  cr^ 
fcalten,  ftcI)c(S.€.^/A^/'V7£7?//bcr  aItcn(Stabt  S^iaflbcburs,  magbeburaifcbee  3u? 

^  Vadbbcm  nun  stt>ifc5cn^at&  unb  Burgern  bicfcr  ©ac()cn  ttJC^cn,  untcrfc&icblicftc 
Ovcbc  unb  ©caen^OJebc  gcpflogen,  W  cnblicf)  i£.  ^.  Ovatf)  auf  in(ldnbigcg  21n6altcn  bcr 23ilr^ 
«cr nad)(tcbcn,  bagSiegen^agen^c^feijuS  (Jatbarinen,  oberin  cincr  anbcrn^trc&cprc^ 
'  fei(ten  m6d;tc.  QCclc&en  2Ibfd)icb  bic  2(b5efd;icftc ,  bencn  auf  bem  <^Io(ler*(5aa(  ttjartcnbcn 
COJit^^urgcrn  f)interbrad;t,  tt)eld)e  €.  €.  ^(»x)o  bicfcr  €ntfc!)lic(fun9  tt)cgcn  bicn(llic!;cn  S)ancf 
abficfiattct,  unbftcbbavauf nac&  4)aufct)crfuuct 


■    ■  ^  V 

tfi^nbtt  Reformatioff  A,  J^i^.  ij 


5)armif  f)at(S.€-^at^  oUe  ©nmof^ner,  (aut  mtf)v  semelbeter  25ci(age ,  juOiat^^ 
^aufefobernlaflen,  unbitnen  funff^irttcul,  (tvelc&eid;  atler  ancjemanbten  9^u^c  ungt^ 
acf;tet  md)t  auftreiben  f onnen,)  nacj?  n?elct)er  fie  dd)  ju  ricjten  hdttm ,  uber^ebem 

2iuf  S.  Matthaei-^ibenb  ben  lo.Sept.,  ftabenfcie  (Btfd^w^xnt  bcr  X^irc^cttC^u  S. 
57icolai, )  etwan  breije^en  ^iir^er  auf baiJ  ^^wl^uf,  (tvoDur^  ic^  bad  ^o^c  unb  in^^emein 
Da^  iSmbccF ifcbc  jjenannte  ^aug  uerPe^e, )  fobern  laffen ,  unb  benenfelben  jur  ^unbfc(?a(ft 
gebrac(?t,  ba§i()nen,  benen  (BcfdbttJormri ,  t?onbenen  Carfpcle^i^crrcn  befol?Ienn?or# 
im ,  mit  il^nen  einen  Paftoren  (jvarc^^eren  )  anbefagrer  ^ixd)t  ju  ertveblen, 

^it  ©elecjen^eit  ju  folcber  Waf)l ,  gab  M.  ^cnricl)  Qcfi^cn^orfl,  ^apeflan  bafelbj?, 
tt)eIcl^erbagPaftoratbeibefagter@emeine,  bigba^erfeerwaltettattc,  nunaber,  mtStephan. 
2icmpc  inber  erflcn  Q5eila0e  berici;tet,  bei  -7?ac^tfcf;(affenber  Btit  bic  XVfbtmt,  ba^ifl, 
ba^^farr^J&au^t^erlieg,  unbjtvarbeifoIcf;enUm(ldnben,  babie®emeine(einer,  fintemaf)! 
t)it  ^tfiiltnt^  in  e)cf)tt?an^e  (jienv],  am  meijlen  bt\]6tf)iQtt  mi\  SDSoju  i^m  o^ne  Stveiffel  btf 
woQtn,  tf)tiie  fein  fef)r  ^efftigev  Sifer  njiber  bic  ^t^an^ef ifcfcc  M;re,  tt)efd;e  er  Anno  i  f  f  4.  ba  er 
€4lattt>a2)ccfe4ne  tvarb  ,  ein<6>iffe  unbpcfiilcnQnennete,  tt)iei($au^cinemVifitati- 
ons-^:Sud;cfeIb|lbemercfetf)abe,  unbbie$?urd)tfein^eben  bci  fofcfen  t)erma(ebeictcn  ^e^ern, 
tviebielut^cramrbamaf)I^t)onbenen^api|len9enannttvurben,  nid)t  in  ©efa()rsufe'^cn; 
ti)eile  feinc  3af)rlid;e  ^friinbc,  ^it  er  in  allen  ^ird)en  f)mt,  be(lo  gcrul^icjer  ju  geniefjen»    j(m 

2>W  I^attccr  A.  i  yif^einc  Vicariamad  aitare  Joannis  Baptiftx  (  i.^^,  5.Q3*  f  84.)  Irt 
P^/ro  tt?ar  cr  bcp  bem  Siltar  Erafmi  unb  Annae  belc5nt ,  (eod.  vol.  p.  1 1 ; .)  in  Kfico/ao  befag 
er  A.  i  f  a f .  bic  t)ierbte  Vicarie,  nad)  ber  im  Vifitations-«55ud)e  bclicbten  Orbnung  ju  red&nen; 
(eod.  vol.p.  66 f.)  unb  ju  (Satf^arincn  5atte  cr  bic  ftebcnse^enbc  Commende,  (e.v.p.  696.) 
Cr  tvarb  A.  i  f  f 4.  ben  24-  April  jum  Calanb*  !4>ecbanten  txmf)itt,  ( i .  ^^.  2.  ^.  7 1  f .)  unb 
A.  if  f8.  iflcrgcflorbcn,  (e.p.)  5iufunfere^iir^ertt)ieberum  ju  fommen,  fo  wax  bercn 
5intn)ortaufber®efc()tt)orncnQ)ortra5,  bagtt^ciiinbcmam^onnerda^c  nad;Jg)cii.  ^  ^o^ 
nigen  gemac&tem  Recefs ,  a(f cn  €rb0efeiTenen  i35tirgcrn  bcd  ^ird;fpie(^,  bie  Paftorat^  ^  ^al^f 
ge()cben  tt)drc,  bencnfe^bi^en  notf^tt^enbi^  biefc^  sQor^abcn  muftc  croflFnct  tverben :  2if^  nun  auf 
bic  t)on  bcnen  @efcbtt)ornen  bcfor^tc  5infage, 

5im  ©onnabenb  nacb  Matthaei ,  a(fe  ^rb^efcJTcnc  Q3iirfler  M  ^trd[>fpicfa  Nicolai ,  in 
bcfa^tcr^ircbeficbcingcfunbcnftattcn,  ijl  burd;ein5e(fii)eSlGa&i  3^&ann5c3cn&aacn,ju 
tintmPaftore  ofFtbcmcfbtcr  ^irc^en  crtt)e6(ettt)orben. 

^ad)  ber  ^af)l  ^aben  ftcf;  bic  @efc()n)ornc ,  mit  etf ic!)en  ju  (tcb  genommcncn  ^iir^ern, 
auf ba^  t)orgebad;f e  4)0w&ug  gcfitgct,  J^rn.  ^Jo^ann  gcgcn^agcn  ju  ftd)  crbetcn ,  unb  if;m 
tit ,  auf iftn  gcfaUene  SOBaf)(erofnet,  tt)e(c&er  iftncn  barauf  jur  5intnjort  trt^ciiet: 

1)  €rtt)drett)ebcr  Doaornoc6Magifter,  unbt)ictfcicf;tauc&bcrs5)?annm"d;tbafurft'ei5« 
^icitcn ,  ba^cr  cr  tt>unfcjcn  mdc()fc  t)on  if)m  abju(affen ,  unb  auf  tinm  fo(d!)en  ^mn 
.  ju  bcncfen,  tt)e(d)er  mit  ju(dn0(id;er  @cfcbicf(ic()f cit  bem  Simfe  m(itf)tn  f onte. 
j)  SDa^cr,  tt)anner;aba(^2imfiibeme5menfo(tc,  anfeinem^ir({)em5)icnfltt)o(ttijc6af^ 
(cn  fcin ,  bcr bem  (gDan^clio  cnfjie^en  unb  ju  wiber  mxt,  bur^  tvcfcf^tn  tr  fonber  jtDci* 
fef  ben  ^t^^^^itnfi  m\t>  tfit  ^dbjlifc^c  Ceremonien  Dcrflcbct,  banu  ba^  ^t)anaefium 
fu(j)tc  cr  ju  bcfobcrn,  unb  mit  bcmfefben  mltt  tx  c^  5a(tcm 

^  5  ^l)3«m 


14  ^I'  C|?€?Te  /.  Veriodus  L  Cap. 

5)  gum  t)ritten  unD  mx\)im  bebin^et ev  jicf>  au^,  Dag  fte  rf^m  fein  ^atigbarin  er  mof;nen  fo(* 
te,  tvDr)nbarmac[)en,unbil)niuni)j^inemCapetIatten  bi[%en, Unter.5a(t fcl;affen  foi^ 
m,  tij^(cf;eg&annumfoi)ie(nor^men&igertt)ar,  iemebvr^m,  bur^  2luff)ebun0  be^ 
I11cg;2>iettp«0:aae^,  mmux  im^abjltfcum  feuien  Unterf;aIt0e]&abt  i^mt,  entijanj^ 
^enwar.    S>iefe^be(iefp(^aufeittanfel)n(ic&e^* 

!3f)m(|ebuf)rte  fiirtie^bfunbi^mi^,  Der  fn ber 3[Bo^en  ju  baftenttett  Memorien  un^ 
®e(#9??effen,  img(eic^enfuvt)iegurbitfe,  bieerDa^cianrjeSabrt^onDeriZanlef,  fiiv  Wtm 
pfavrte^^rut»erunD(Sc|)n)epmitbat,  unDittanMemoriam  ambonisgy  nennen  pflegte,  \>vc 
^encFe(^®d;i({ins.  (i.^6>2.^.8f8*8f90  €r  befam  ber Slu^tl^eiiung  berMemorien, 
iircf;t  nur  etnja^  ijorau^  /  fonbern  gien^  aucf;  mit  benen  irbvigen?9?eg^^rieflern  ju  g(eicbcra 
^f)ei(.  (vid.  p.  802.  citati  voium.)  ©ucfjteeinCavenacf^an^egebenen  Um|]dnben,  rnt)er? 
botf)enenSeitenS(erfa^Suejyen,fo0abiI)mDerReaorEcciefice  §rfaubnu§,  (ibid.p.  507.) 
unt)  jtvar  firrt)re  ©ebu5r.  Q3ei  if)m  jlunti  bie  5lnorDnun0 ,  umc  t)ie  ^?e|]en  De^  ^^()ed  auf  ein* 
attt)er  folgenfo^ten,  (i*^5. 5.Q3.p.  1 1.)  unt)  ba^^ien^)  abermabl  ntc|)t  (eer  oh^  3a  feib^ 
ba^ 9}lejj^£efen  ^or bem 5((tar,  unt)  ^k  %mikxmQ t>er  ^afefn an bemfeibigen,  ru()rten  t)on  fei^ 
mr  Sr(aubn,if^,  0>t)oc5iOC'neinfd>a|fc(ic&mitt)en^n(33efd)iDoren)  i)er,  &e(ji\)egen  man  f]d)aud) 
^iefertt^e^en  mit  i()m  absuBnt)en \)attt  ^ie  f)dujfrjj  o^Ux  bie  Memorien  unt>  ©ee(  ^  ^?cfferi 
genjefen ,  t)a^  jeicjetpd;  nid)t  nurau^  t)em  2iu^juge  t)Co  Memorien-Caiender^  im  ^om,  n:>e(# 
d&evt)em3.5Banl)et)e^  i<^f)ei{^p.488.rqq.  «^vleibettoorDen,  imgleic^enau^t)emMemo- 
riefl-Calcnder  |u  ^^.^acob,  tt)e(ci)er  nid;t  (att^e  t)or  Der  Keformation*  nemlrcb  A.i  496.  mf 
fertiget,  unt)p.  878.t)e^2»Q5QnDe^rm  k^M  JuffnDenifl;  font^crn  H  mirb  fofd;e^  t)fc 
fccJ(lc?Bd(a^e biefe^ Cap.bemgett6igecMjlefert)ov2lu(jenf!enm/  inmefd^er  t)ie  Meinorien 
iint)  Q5rul>erfct)aften  mh  t)em  A  B  C»  gefammlct  frnb» 

^a^  nun  5ierauf  t)ie  @efc!)t\)orne0^antiDOvtet^aben,  if!  jtt)arnrd&tt)erjeicf)rtetn)or^ 
ben,  t)oci)erf)e((etaudt)crt)orf)abent)en^ei(a0efot)ie(,  bag  fre  bem  neuenPaftori  ju(dng(icb, 
unt)  txrgnust  gen)efen  fer ,  aaDren?ei(  er,  baf]  aufietvagene  2lmt  rn  ^Otti^  97a^men  auf  frd;  jje? 
tiommen  b^t 

^(^  ohtx  \ik  ^fr(f)^©efcf)n)orne  fo(cf;e  befcbe^ene  2Bat(  unb  5f  nnebniun^,  t)enen  ^rr^* 
fpr'e(^^^crren  ju  ©.^icofar  anscme(Dct,  ftnb  biefclbiije/  mit  berfefben  gar  nicl)t  frieWicb  gen^efett/ 
uni)Jg)err(0erO*)O«^oltefi,  J.U.L.  unb ^^iiriiermeiiler ,  t)erbot| fo  gav ,  tjcrniutflid;  a(^ 
Patronus ber  5?ivc|).en ,*^i)en,ern)ef)(ten  3o^a»ii Segen^ageit  einjrrfuf)rett» 

'  ^itt(ern)er(e,  ^dW^  |um(^tanbe  fam,  fucbte  einQ5urjer  ^a«^  ®t4el  jjenannt, 
Merl^mt)on  ^ermafitt  ^erferbe  ab<]ctvetene  l^c5nn>avf ,  ubtx  tn\  Vicariam  ad  altare  Si- 
monis ac Judx  in @.  €atf)arinen  5vird)e,  ht\  bem  C APITULO  ht{ic(t\^tt  ju  uberfommen,  m 
\mti  fle  aud;,  t).evmd0e  bed  im  5  ♦  ^anl^c  be^  u  V^tU  p.  1 9 .  fq<i.  ernijer ucf fen ,  unt)  rn  Diefem 

!^en  2  8.  Sept.  .gejer($netett  «^rrefe^,  rn  tvef  d)em  t)a^  ^abflt^um  ^enja  ftig  ^erau^  f  ucf  et» 
€r,  befagter  @tael  mmmt  mit  Seben  s»|arcf  3df)r{id)er  Ovente,  mU\)t  er  ju^erbelTe* 
run(jbemefbetni!e&n^fnfffetfeincr<See(cn<Secli(5fert  jubcfobevn,  unb  bamitben  ^immef  ju 
bevt)f«tten,CapituIumbefldvcfetibtt*  ^ivbemercfcttabcrbeifduffigau^bieferUhrfuttbe/bag 
^ettr.  '^m^f<>w  (fottjt  ^anbel^on)  senannt)  Senior  unb^o^cfcim  ^ufro»?  Scriba  (5eu* 

te 


i>Ort  bct  Reformation  A,  i  ^iC,  1 1) 


tt  Secretarius)  CAPITULI  h.  a.  gcwefen  fciii,  o\t  3eu0cn  abcv  mcrt)en  Cor«;4^  2&Wt&CIIKWI 
Vicarius  im  f^om  unt)  WOoIber  (5^g  bcr  ©tabtvdgcv  an()e()ebcm 

2lm^^a^eMichaeIisb.i&cn29.  Sept.crfcf)ienen  Die(^efcf;tt)orrte  mie  Mm  2o»Q5iir* 
m^  auf t)em  Oia5t^aufe,  iim^on  t)en  Kat^  t)ie  Urfacl>cn t)er unferfastcn  ^'infu{)run3  if;re(J er« 
fceblten  Paftorisjut)erneI)men, 

sDufcr  (ieffe  iOnen  t)uvd[>  Dcn  ^ort^Ijaftenben  Qiuv^crmeiflcr  ^m  ^fntwcrt  ()e6ert  r  €^ 
wdre  bar um  gefc&ef^en  i )  m\  t)ie  20Bal^(  o5ne  3u jtc^ung  De^  .^irc|)fpie(^^^erren  i)efcl;e5ert  ft?aV 
n,  unb  2)  Der  ermdt (te  Den  aviJffe|]en  ^f;eil  t)er  bi§f;er  ub(id|)cn  5^ir(5en?@ebrduc{)e  a5jufc[)affett 

aet)dcbtc 

'  ^arauf ftc()  bk  Q3ur(3er  t?crntbmcn  faffen :  ^^  t\?dvc  Don  €,  ^,  2^4e^e  i^rtcn  bama&f^ 
afd  Bugen^agcn  evnjebfct  mx  ju  ^eflanben ,  bag  \t)ann  fte t)on  bemfefben  abfalfen  n?o(ten ,  fic 
einen  ani)evn  OJ?ann  n>db(en  m6cbtenn)iee6ibnenbe(iebete^  e^  \)<^m  (wxd)  ber  Jgievr  Q3uv,(}cr^ 
flcrmeiilev  mn  <Solectt  fofcbe^  t)enen  5?ivcf)>®efc&it)ornen  nacbgegeben.  SBorauf jre  cini^cUi^^ 
Ijc^  auf  biefen  Begenl^agert  gcfommen  a^dren,  &erfic^oftunt)i)idi?on  t)em  ^rebiof^ui;/  t)a* 
ftin  evf (d()vet  W^-  -  2>a^  (o  cr  awM  le^retc,  Oag  mit  t>em  ®petli4)ce«  lQ:?ore  mefec 
»beremf«m«,  un^  er  t>ej]en  tlbertviefctr  ttJiirOe,  woleeer  falcbes  ofTenbA^r  wtt^er^ 
ruffert.  5DJan  f;abe  aniibnent)evfpuf)vet,  t)apcrDie^av5eitunt)©Otte^2©ovifauterunt)f . 
rcinpvei)i()te,  unt)t)arumfeierenvd(;(ett^ovi)en.  ^u(lenung€.  Kai^einen  artt)crn?«}?ann;. 
Ser  t)cn  iSvn)db(t^n  au^  t)er  ©runt)^^e|le  ^eifiger  ©cf)vi(ftti)it)ev(e<3en  unt)  libevn^inDen  fdntcn  r 
ttjdrcn  fteevbobti.n  t)enfe(ben  gevn  jh  boven.  ^Go(te abev  ^€,  2^ae^  t)ev jjefcf;e5enen  ^:iBab(  ba(» 
ber  ju  fvict)en  fein,  f onten  fte  ed  (jefcf;ef;en  (ajlen,  Dag  mit  ^err  ^o^antrcv  Ceremonien  baibcc 
gebani)e(t  \\juvt)e,  uni)  cv  f onteunt)  mujle  c^  alfo  f^altcutviec^  in?ifc^en  ^ig.  ^ae^unD  Dcn^urj? 
jjcrnbc(icbetunt)bcivif(igct  ttJort)em 

O^ad;  (an^er  ^eret)ung  i|i  t)id  Der 2f bfc^ict)  ^ctt^efcrt :  l)af  tt?ci)er  ber  Sae^  rtocb  ber  ^t^ 
^iir(}crmeillev  ftcb  evinnevten  Denen  ©cfcgmovnen  unt)  ^ur^ern,  am  aaertTotni^jlcrt  aber  ^^m 
XOiWtnm^  Su(ljmmu»g&e0  :Kir(i)lpieU.'6erren  Die  ^a!)(  jugeflant)en  ju  \)Qbm* 

.5)le  cnbiget  ftcbDer  in  t)er  funfften  ^eifa^e  bc|ini)(tc5e^eric{)f*  $(u^  &cm^rforttm  *. 
Hetabcr,  t)apt)a^Q}erbot5t)cr^infu5rungmtt(jeaufge(^obcnttJort)enfein,  unt)  €€♦  D^atgi 
pcf;i)iefcr2Caf;(n)e9enjuf]immi3erM)vet5aben,  aneiefe^cn,  tt>irno4>tn  t)iefem  3a5r  t)c« 
ru|rawuvl)icjen5e3ert^4gc»,  intio(fcr2lmt^^Q5evvicS)tun(j  unb  beiiigen^ifer  fur^Ottunt» 
feine  (gbre  antreffen  ttjcvben*  ©onj]  i)l  e^  fein  ^unbcr,  t)ag  e^  inT^nfang  Dcr  Reformatiore^ 
mit  2Ba()Umt)  iSejlef^ung  Der  ^vcDiser  fo  unterf*ict)(icb  bersepn^cn  if!.  ©intemai  im  Q)abft» 
tbum  Da^  53ric(lcrtf)Uttr,  ofine  '2Ga&f  unt)  ^eruf Durc^  Die^ei^c  cnfpanD ;  ^ie  tiDarcn  auc6^ 
an  f  einen  Ort  t)evbunDen ,  bag  fte  an  Dcmfcibcn  o^tie  Darjtvifcl^en  f  ommcntfe  ^af;(,  3eif  ^eben^ 
^attenbfeibenmuflert/  fonDevnroienocl)f;eutct)ieVicarien  nac&  eigenen  5®eficben  fdnncnge^ 
n)ec{)fe(t  ttjevDcn,  fo  aucb  Da^  ^vebigt-^tmf ,  tiocfcfjc^  nic()td  ant^ev^,  af^merum  beneficium  Ec- 
clefiafticHm  (jcac^tettvavb,  fober  Patronusbcm  Candidato  conferircf,  un&Diefcr,  tt)ann  cr^ 
mubC/Ober  ein  ©ntrdgiid^ev^  ju  cvbaitm  n)cig,n)ictiev  refigniret.©o  \)cXUn  aucf;  bie^ai)en^5Bvu? 
Der  in  Denen  ?^'iiDevfd;ajften  ibve^^rie}ler  ,\ti\d)t  flc  befteffetcn,  m\)  mif  ibm  Der  Q5cfoiDuir0  m^ 
gcnubcveinfamem  5)erbefanDte25u(lorpn)arer(lPaflor  ju  @.9?ico(ai,unDnac{)Dem  Le-- 
aor  Secundarius  m^  Som^^veDigeV/,  tvie  Oben  au^  Johann  Itl^llere  Keformation&-Q$e^ 

jrjc^t 


i^  //.  Z^cHe  L  Periodm  I.  Cap, 

vtcfei  mxatM  worDen.  5)ic  jEPINIflfyz  2^trcbc«  f  (Drtnung  ftat  allmxfi  t)ie  ^Qf)(ert 
l)er  ^reM^ci:  in  tic&ffg?  CvDnuna  flebrqfhf,-  *^;-  |5er  fred^e  JOACHIM  WESTPHALUS 
infeiner  Oration  de  Eutaxia  bejeu^ct,  baDonam^e^dri^cnCrt 

j^url  nac&  Michaelis  n)arl>  t)ie  3a()l  ber  €Danse(ifc()en  ^rebicjer  bei  un^  ttevme5ref, 
a(gM.;3^^<««»t5rwt)uvc()3^4<*)im)(X)€get)orns,  £)eelcff  Scfeml^orpe  uni)  ^nv 
^rtcfes  <D(lr<i,  wie  HAMAiELMANNUS  m  ansejogenen  Ort  bemercfet,  ^efoberun^ 
au^iLiibe<f ,  ai^ivoer  nacj)  D.^o&rtnn  tnoUcr0Q3ericf;t  (in  ber  Dritten  Q3ei(age  ju  bie? 
fem  Capitei)  CapeKan  ^cnjefen ,  jum  Paftorat  bci  ^,  ^acobi  ge(an(jete.  ^iefer  ^at  &ie  fee* 
liijmac6enbc  ^ei^rc  mit  ^roflev  gvcuDigf eit  iJov^ctva^en ,  unt)  bi^  m  fein  fcciiged  €nt)c  bepdnt)!^ 
au^^ebreitct» 

J^tngegcnfucl^tcnbie  ©cgcnfeitige  £e5ver  ben  junef)ment)en^auPc^(S»an0e(iisu5in^ 
bevn,  unt)Damit(teinfont)cvteitt)a^sSo(cf  0e0en€5ven#0et)acf;tcn  Segen^agen,  t)evif)ve 
gabuin,  unl)€vtic()tun(j^*t)one^ret)igten,  fammtanbere  ^igbvducli)eunDt)ae5fcf)dnb(ic5e 
Sebenwe(cr^fa(fenmitgrof[en5^ac()Drucf  jh-affte,  autbringcnun&an5ei|cn  mdc&ten,  biieben 
ftebadgan^c^ci5nac|)tg^ge|l  liber  au^  Dcm  €l^or  in  Der  S?einung ,  DaJDaDurc^Dcr^Ot* 
te^*^ien(]icr(16retn)erDcnunDnacf)b(eibenfo(te;  UnfevScgen^agenaberbcDac&tc  ftcb  nic^t 
(ange,  fonDern  (ieg  Den  ©efan^  mit  (cinen  ^apeUdnen ,  ^iiflevn,  @cf)u(*^ei(ier*@efeUcm 
unD  5vinDevn  fo  tvo^i  au^vic()ten ,  Dap  Dev  5lnfd)(a(j  Dev  geinDe  miDev  jlc  fe(b(l  audflei ,  Dan«  a(^ 
Die  ©emeine  faf)e ,  tvic  ovDentiicJ)  Dev  @0tte^^3iien|]  Daj^  gan^egefi  itbev  befd)icf et  it)avD,fpvttC& 
fte  nac&  Secft «n  2iempens  Q3cricf;t :  Hnmn  fo  tvenicj  perfonen  ^c  Qatc  fo  e^rlid> 
wti^xi^un,  ivor  e^o  bc^arue  vci  bennc  fo  dcIc  papcn.  2iOefcf;cn  Q3cifa(f  i^m  ii^tni 
^agcnDaf)inju5^u^emac!)tc,  DagcrDie  tDiDevfpcnfli^c^rieflev,  tt)e(cf)e  i()ve  ^flicf)t  an  Dem 
gefle  fo  fcf)(ecf)t  in  ad^^t  jjenommen,  al^  Paftor  Dev  5?ivd;en  nun  aud;  nicf;t  njieDev  in^  (IW  (affen 
tvo(te,  unD  Dev  J£)^Dv9i  fcgnetc  Dicfe  V:)CX  \>m  J^immei,  Dann  e^  fteien  nic()t  nuv Dic  Vigilien, 
©cei^^cffcn  unD  anDcve  im  Chov  gebvduc[)(ic&e  Ceremonien,  fonDcvn  e^  wavD  aucf;,  Dcvmo* 
ge  De^  S^cmpifcfecn  25ertcbt9  (in  Dev  i  .iSeif a^e  ju  Diefem  Capituf,)  Da^  ^cif ♦  SibcnDma^f  nac^ 
Der  Sinfe^ung  C^vifli  untev  bciDcv  @c(laft  au^9etf;ei(et. 

HAMMEMANNUSm  oft  befagtcm  Ovt  fd;veibet  Dicfe  5ludt5ei(un5  Se8<«&<^8«« 
unb!&<mpcnju,  beweifctabevfeinen^fea^  nic()t,  unDunfev  S^cmpc  t)evmeiDet  fofcf;egauc& 
ni^t.  !5)enn  ob  gfeic^  Pein  Swciffei  i(!,  DJuf)m*beme(Dtev  i&cmpc  irevDe  in  Dev  ©.  Sat^aviiien 
^ivcje ,  ju  bcifcn  Paftorat  ev  in  bem  foicjenbcn  ^aftv,  wie  n)iv  M"^  f)dven  mx^in ,  gcf anstc  \i\i9 
fe  bcm  ^efe&f  €;g)vi(li  (jemdffc  Sfu&Tpcnbung ,  wcfcbe  3o^ann  gcgcn^agcn ,  n>ie  pag. 1 1 1. 
Devmcfbct,  bcveit^eingcfutvet^attc,  mitgleicf)en€ifev  fovtcjefciet^abcn,  fo  jweifle  id;  boef;, 
i)h  er  su  tllarten  tnas^alcnen ,  \)(k  cv  bamabid nod;  (lunb  fo(cf)e^  hoht  untcvnetmcn  buvffen, 
an  weniij(!en ,  fan  man  o5nc  f^abenbcn  Q3emei(),  fagenbaj  e^  gcfd;e5en  fei. 

Unfer^  ^o^ann  5<3cn&«sc»t0  Untcvne^mting  Dcvbvog  \ik  Jcinbe  ber  ©t^ttficOen 
2BaWeit ,  tvie  fcid^t  ju  bencf en ,  9en?a(tig  fc^r ,  ba^cv  fc()dvfrten  (le  i^ve  Sunjjcn  mit  £d(levuni 
gen  (jcgen  W  ^rcbigcr^  bcr  vcincn  hht ,  unb  i^ve  3u66vev  n?u vDen  fcf)(cd;tevbin0^  mit  Itih  unb 
©ecie  nacj)  bem  Ccnfel  gcnjicfcn.   SDi^  bemog  n)  ^C»  Ti^oX\). 

5fm 

n)  (Bottf rieb  21  rtiolb itvat  tviU  itt  feiner  p^rtbeilicbeit  Str(|>enmnb  ^e^er >  ^ifTorie  1.  c.  dag  ou(^  Dtc 
€«aitgeUT(!}en  ^ctDtger  nttt  t^rett  ^tfer  auf  t)er  (San^el  f^iclie^  Mandat  .^^.  ^atf;^  t)eriirfa4)et  ^^ttcn/ 

tpir» 


t)drt  ber  Reformati&n  A.i^i^.  ly 


^2im  Qonrtabent>  nacJ?  tX)ei^nacfotcn  dUc  prcbtcameit  ( jtnl)  iSy^/»/?.  :Slcmpeti 
^ortc  in  Dci*  i .  ^5e!(ai)c)  aud  ^cni  iDom,  Carfpell&ircfeert,  Cl^flerti  ij«t>  Capelicn  auf 

ba^  0{atl)[;auf'  m  (icf)  ju  foDevn ,  unt)  il^nen  nad;)hl?cnDe  ^iiticule  (tc5  barnad;  in  i^icm  ^mtc 
ju  i)cr()alten,  unt)bcnfof(]ent)cn@onnta()t)ont)cncn^an^c(nabju(efen,  ju  juftcllen: 

iginiS.Kat^bepe^fcJrtUen  Pr^^icanun^U  pcfe  in  Oiefer  BC4t>t  tmprebig^ 
^(metvollengebraucbenlanen,  baf^fte: 

^orcrft  ta^  Inutcrc  ®Dttce5^(jDangcHum  mlt  au^IcQung  t)cr©(l)nfft^ 
DccbctiiilcuSipoftctuunDau^cm*  DctDaDrtcv  ©cbrijft  (^utig,  fiiuffrmu^ 
tljig  uuD  ® riftlic^ ,  uad)t>crgcl)re  Dcr  bctt)vi()rtcu  uuD  t)on  Dcr  0;riftli* 
cl)cu  Kirc^cu  augcuommcncu  'Suc^cr  Ic&rcn  uuD  prctt^cu  folicu,  fo  Da^  je- 
Dcrmdnui3ltc()Darau^gcbcf]crtunDutc&t(iC(Ucjcrttt)erDcnm6i}c^ 

2)  5\cui  ^rcDiger  foU  Deu  anDcru  auf Dcr €an&cl  oDcr  auct)  fonft \)or  Dcr  ®e* 
meiuc/  u^cDeriudgcmciuuoc^iu^bcfouDcr  t)cracl)tcu,  fc(;c(tcu/  PcrfciKm 
oDcrldftcru;  ©o  abcr  clncr  DenauDcrumit^abrl^citjubcfcljulDigcn, 
cDcr  tt)tt  }fH  bclebren  I)attc,  fo  Orauc^c  cr  in  Dcm  5a((  Dic  gc^rc  Dc^  (Etoani^e^ 
lli  Matth.XVlll.  unDLuc.XVlI.  unDbcDcutcctncrDcuanDcrnuutcrftcO/ 
oDcr  in  ®  c(]entt)art  ctlic&cr  Der  J^ciL  ©c^rifft  tocrftduDiger  5DI  inucr ,  m^ 
mit  m  DcV  ©cmctne  DiefaU^  uicfet^  auDcri^,  al6  ttja^  jut^rcr  ©cclcu 
(SecIlgecitcrfoDcrtivlrD/tuocetcgcpreDigctiDcrDcu. 

3)  ©iefor(cnauct)utcI)t€  tt)0Durc()Dcr9emcine9}launtocrrtt)trret,  oDerfOm 
auc()  nf  cfer  u6()tig  oDcr  frucbtba()r  ju  m\{tn  f  ft,\)ondirputirIid)eu  (Sacl)ett 
auf  Dcm  ^rcDii]tftu[)(  ()crt)or  brtngcn. 

4)  ^in  icDcr'l3rcDi9crftcIIefur|tc()eiucrccOteituDSI)t1ftIlc6cgc&re,  tt)elcOe 
^u^SefoDcruu^DcriSecIeueccIigfcft,  jur  (Srbaltuucj  Dci^  gebubrenDcu 
®cl)orfam^9cgeu  DicDbrigfelt,  uuD  ^u  JricDc  uuD  Diul)c  uiitcr  Dcn  (ll)ti- 
ftcu=gcuteuDicn(icl)fcintna9,  nacfj^auli  PcbreRom.Xlll.  uuDanDcr^ 
ivo/  alfo,  Da^  er  Durd)  fm  q3rcD(gcu  ®  Ottc^  (5l)re  uuD  ®  cbot()  bcforDcrC/ 
uiiDuntcrDem  ^o(cre2iebeuuD(J^rlft(ic^c  (Jiutrac^t  fti^tm  moge. 

s)  2Baunc^(BcIe9cn()cit9iebet,  bou  Dcneu  UbcrtrctuuAeu  Dcr  5Dl4nrc6ert 
in  ailcn  ©tauDen  ju  rcDcu,  Da^  |tc  al^Dann  obne  ^eracOtung  DcrStduDc 
in^qemcin  ffraffcn ,  m^  tt)iDcr  ®Ottci^  ®ort  fft ,  uuD  Dcn  gcmciueit 
9jiann  mit  Baufftmutb  ju  t)erma()ncn ,  ftcf)  uic()t  mit  ®  etvaft  gcgcu  Die 
CeremonienDcr.^ircl)cu,  DerJF)ei(igcn^i(DcruuD  Dcr^frcf)eu»©icujic 
^u  5U  uoi()i(3cu ,  fouDcrn  Itcl;  ftifl  uuD  fantftmat()ig  su  ()a(ten,  bi^  e^  (bOtt 
Dem  J£)(Jrrcu9cfaacnm6c()teDfcfcmS()uufctuc93]a|fe  jugcbeu- 

II.  C^cils  r.  25artt>.  (l  6)  XO^tf 

tvirbaberdn  unpavf^fptTcSer  ^Drfflfic^er  Sefer  bfe  tton  2IrnoIb  nnafflebene  '^c^m/  Dresserum 
unDCHYTR^UM  auffcl;!agen/  wir&fvauci)  nic&tlxngennflPen  ^U(l)|?fll)en  nn  fDl(^er35ef(|^iiU)H 
iung  finDen. 


ig  /7.  C^etla  /.  Periedm  L  Cap. 


6)  ® itrt)e  (tcl)  eitt  ^re&f9cr  fi'ev)cnt(tc{)  gcbmucbcrt  laflTcn ,  J£)n6  nnD  Q25i^ 
t)crtvt(len  ;^n  crwccf cn,  Dcr  foll  fiernacl)  ju  f ctncm  ^l^rc^tgt-StnUflcrtattet/ 
fonocrn  ane  Dcr  &o:^t  tocrtvtcfcn  tDcrDcn. 

Datumt)e^(^onnabcnt)^nac()Nativitatis  Domini  Anno  i  fi^. 

S^iefcv  QJcvDvbnunu  ()lc(f cn  (tc^  bic  ^rcNgev  t)e^  €t)ange(il  in  aflcn  gemdg*    S^enn  a(^ 
i^nenjuO^venfam,  n>ie 

am  ^reitagc  nacfo  "COcil^nadjtcn  Ktcolam  ^uffOrp  o)  Canonicus,LeaorSecunda- 
rius  iin&^T>veDt5evim!t)oni,  untevfd)tet)IicI;emit©Otte^-IGovt|lveitenDei'el)vent>on  o|fent(i* 
d)erSan^e{\)ov(}ebvac|)t,  unDif)ve(^d^2e()in()egen,  a(^t)CvDamm[id)  mtt()voffen<5cI)e(tent)cr^' 
tvovfen^atte,  antwovtetenfteil)mntd)t,  fonbevn fc()icf tcn bvci ^vct)tcfev ,  ctnen»on^.9^ico^ 
\<x\ ,  einen  Don  @.  €at5avinen ,  un^  Dcn  Dritten  t>on  @.  3acob ,  ( midn  b(og  nacf;  i^vcn  Q3or* 
nabmcnjacob,  JohannunDLucasbefanbtfinb)  ani()mab,  ibn  ju  fvagen ,  ob  ev  be^  befag^ 
ten  -:Qovtvac)e^  gelldnbis  ivdve,  tt?e(cl^ed  Dann  ju  ^ludganj)  biefe^,  oDev  auc^  ju  ^nfang  t)e^ 

if27ten 
3af)vedftci)suj)ctva0en^at.    S)a^tvarcnabcvt)ie^c^v?@d^e,  liber  tt)e(cf;e}3w(lorp  (Id)  er* 
f(dvenfo(te, 

l  ^i\(]M  Antichrifts  ^orlauffcrc M^  ^oW  ,  iim  M^  ©acratnent  tn 
lKit)cr®eftalt);nncl)mcn,  bcn^cgtctt/  tDoDurcft^affcIbcDicSCflctnung  fap 
fctc ,  al^ n>drcn  e^jnjci  ©acramenta ,  Da^ Doct)  tn (tct) nur cing tDdr,  Die- 
iDC(lDcri^(Jrr6^^9\3ftui^cinc  SUatur.qcl)abtt)dtte,  unD^anDc(tcntt)i* 
Dcrt>cr Mrcben  (Jinlceuns,  untcrDcm^olcf^^tbum  ju  errcgen ,  Da- 
mttDa^unc)clct)rtc^olcf  mcincn  fclte,  C^2vjllu6  fonte  alfo  getl)ci(et 
wcrDcn. 

II.  €4iK^\lm  I)dtte  mit  fcincn  bittevn  gciDen  fitr  9(D(im6unD  fctner?«ac(> 
f ommcn  emiDc  adeinc,  unD  ^crnact)  allcine  fiir  Die  Q5ctduffte  c^cnug  cje^ 
t^an,  ittc^tabcrftirDie,  fojuDcm^crftanD  uitD^^lItcrgcfommenitnD, 
Damtt  wtr  nicljt  (icDacOten,  Dag  wtr  a((c  unfere  eunDc  cwifd^TV^ilmn 
lcflcuwoltcn,  f6nDcrutt)irmuftcnaucl)fclb|tDafuracnuflt()un. 

III.  i)agDie2cutcjc^unDDa^gieuc2cftameuttnDfutfctcr©pract)e,  Dair- 
tnne t)telc 3rrtt)umcr  (tuD ,  mit  ftd)  tn  Die  5^irc()c  tragcn,  Datnit  (te  immer 
itx^a^ Darau^ (cfen moc()ten,  a>drc  abcr belfcr  (tc  ()ortcn  auf Dic ^rcDiat, 
a(lDtcwct(  9]tcitianD  Die  ^Jtjauiicdfu  oDcr  DtcSpiftctn  Dcr  Sipoftcln  t)orftc- 
()cn  f an ,  cr  W^  Dnnn  Dcn  (^d\t  ^l^Ti^^ftu 

IV.  ©ie^Boriduffere  Dce5S(utic()rtft^  ^erfe^rten  uitD  DcrDuncfcItcn  Die  ge&^ 
re  Pauii. 

V.uber 

•)  ?0?an  nenncf  fr»ti  ^urfTorp.  €1  er^cKft  aber  «u^  t)cncn  m  mix  flcfc^fncn  Utfunben/  H^im 
rcc^t«2Ra^ine  Buftorp  tjciiJc. 


VOtl  ^er  Reformation  A.  r  f  27.  i^ 


V. UbciDie Boite: uitb5ucmemSetd;enbemt»tbcer(pt*oc^enrc)trt),  S)fe 
tjccin-ften  &ufe  Dtc  ?utl)crtfcCcn  n?iDccrprcct;en  Cig^i^jlo. 

VI»  ©ieQ0Pci()cnunD@caHunqenDcr?5rtcfier,  tt)dren,  tvcKcSDttcd^JBort 
Dabe»;  gcbrauctjct  tvutDC/  utctitDcrgcblict),  Dal^ccD  tbiUcnMcrcbritbel, 
Dic  folc()e  ©cgnun^cn  t)crac()tcrcn  unD  uerfpottcten ,  xod^i^,  \m  ct  |afl^ 
te,  ^e^crc)^  unb  ^^rtj^um  xuare* 

5(1^  fo(c&e  £e5r^@d6e  biivcf)  uorcienannfe  2(b^eort)nete  nie^v  befageen  BufJorp  liberanttvorf ef 
tt>aren,  ()at  erlf)m3cit|l'd))"bet)encfen,  au^gebetfcen ,  nacbmaf)(d  aber  einen  ^riefan^o* 
^artfi5«gcn^agcriinIateinifcber@pracbejur5(ntn)ortaE)C5e5enIaffen,  ben  icl)fo  tDieer  m\ 
&emfee!.  iDerrnD.  ^obanrt  *Sricbricfo  tHayer  in  feinem  ce^angclircbcrt  ^amburg  bc* 
fanntcjcmacbt,  neb)l  Der  Deutfcf;en  Ubcrfe^ung ,  n)e(cbe  icb  bci  ber  aciiipi|cl)eit  (}ef)a(ten ,  unD 
Darau^^bapbafJtonju^enipcrtSeiten  mulfe  anDcv^cjelautet  \^<\bix\,  ftin  unD  tvieDcvbc? 
tncvcfet,bei(jefuget: 

Salutcm ,  &c.  ^^^Qit\)Xia  ©onnct 


Mififtis  ad  me ,  venerande  fautor,  Ca-  ^(ff ^v  babef  ju  mfv  {jefanbt  euven  dapeffan, 

pellanumveftrum,  ut  ex eo  intelie-  \s$p  a(^  icb  t)on  i()m  t)evf}anDen,  mitjivecn 

xi,  duobus  aliis  fibijunais,  qui  deferens  anDcvn  fo  ibm  ju^etjebcntraven,  tt)eld;evmiv 

certos  articulos,  per  me  ut  dicitur,  Do-  hxad^ti  itMn  5lvticfe(,  n)e(d)e  id) ,  tvie  man 

minica  fuboaavaNativitatis  CHrifti  prae-  fagt,  acbf^a^C  nad^  "i^Q^nhm^Ajtm  folte  ^t^ 

dicatos.     Etincepitdicere,  ne  ajgre  fer-  pveNqt  babcn ,  unb  flen.ij  anjuvebcn ,  Dafjid) 

rem,  quia  Dominus  pater  Steplianusor-  ji^m  folcbe^  nicbt  Dcvbencfcn  m6d;te :  n)ei(if;n 

dinis  minorum  ,  Dominus  meus  ,  Paftor  t)er  t)CVV  QSatCV  Stephanus  ordinis  mino- 

Ecclefiae  S.  Catharinx,  <Sc  Dominus  Paftor  rum  ,  mcin  J^CVV  Paftor  ju  (^.  €arf)arina , 

S.Nicolai  ,  3c  Paftor  Ecclefiae  S.  Jacobi,  ^favvf)evv  JU  (6.  ^f^ico^ai  unDl)evQ3farrf)evv 

miferunt  me  advos,  volentes  fcire  an  il-  ju  @.  Sacobsucud)  gefanbt ,  unD  bcge()Vcn 

los  articulos  fic  proclamaftis  publice  ad  ju  noiffen  ,  ob  if;v  Dic  t^OV^ebadjtC  Slvticfeln 

populum,  Dominica  (qua  fupra)  quia  ex  an  bem  bpme(beten  ^onntagc  t)ov  Dems^of' 

ore   veftro   fic  funt  auditi   <5c  colleai.  cfe  5epveDi(]Ct  \\\  hobm  ^cflcinDic)  tvdvct,  fim 

Ouia  igitur  charitatlve  (ut  apparuerit)  temafel  fic  a(fo  aw^  cuvem  d)?uni)e  gcbcvct 

venerunt,  ideo  fic  illi  refpondileaisard-  unb  aufgc5erd)net  (inb,       2)ietDCiI  fte  Dantt 

culis,  verum  eft,  funtquidem  i  meprx-  (^w^  ^iebc ,  fo  tt) ic  c^  fclnene  gefommen  tva^ 

dicati  ,  fed  non  omnes  ,  fed  nec  fub  ifta  vcn,  fo  babc  ic{)i^m  nad)  ^Clicfuna  Dcv  2(r^ 

forma  verborum  ,  in  parte  veri  funt,  at  ticfelcn,  fo  t)ic(  ()eanttt)ortet :     €?  ift  m\)t, 

non  in  toto.  Mc  2irticfc(n  flnD  i)on  mir  ,oeprcDi(jet ,  abcc 

xM)t  allc ,  ([M)  m\)t  mit  fb(d)en  ^lBorten  : 

Pater  Stephanus  ftipulam  ficcam  profe-  J^crr  ©tcftan  tDid  (dfd;en  mt  \\)\W  nid[)t 

quitur  ,  agat  quas  religionis  fux,  dimittat  brcnnct ,  CV  foltc  Da^  tl^un  ,    m^  if)m  DOn 

me  in  us  negotiis  meis ,  nunquam  illi  no-  tVC^en  fcinev  Religion  gcbli^rte ,  unD  (affen 


ac  //.  IL^tile  L  Teriodm  /.  Cap. 

— — — ^— ^— — ^^— — — ^— — ^—  . 

cui  in  verbo,  quid  igitur  molitur  malum  mic^  ttlit  gricben.  ^cf)  h'\\\  i^m  mein  ^(« 
contra  proximum,  qui  fratcr eft,  faveo  p)  benlan^  mit  feinem  ^ovte  ^u  nafce  gctreten/. 
illi,  ut  bene  valeat;  ftjarum  tvid  er  Ungliicf  flijften  gegen  feinem 

97ec&(!en,  icl)  n)unfd;e  if;m  alle^  ©ute^  unD 

olle^  ^olergcf^en. 
Vobis  autem  pafloribus  dico  ,  Sltaks  Slbertleud;  ^farr^errcn  fape  id;  fo  \\)X  alfo 
eftis  gaudcte,  (i  minus  timete.  Felix  fer-  geftnnet  feiD/  fofreuet  cud; ,  ifl  e^  aber  anbevjJ 
vus  quem  conflituit  Dominus  aut  loco  focrfcfrecFet;  ifobltiem^nedXe^enber^D^rr 
Dei^  prxfidens  fuper  familiam  fuam,  &c.  ober^cr  fo  a\\  ^Q)tkt>  ^tattft^et  liber  fein 
Oves  CHrilli  quas  fanguine  fuo  redemit  tibcr  fein  ©efinDc  ()efe|ct  ^af.  35v  voeit>et 
pafcitis,  non  veftras.  Felicior  eft  qui  nicbteure,  fonDcvn  t)ed  .?)€rren  €^9?3|li 
quaerit  non  fua ,  fed  qux  JEfu  CHrifti,    (gdjaafe,  tioeldf^e  cr  mit  f^inem  ^BIuteeilo^ 

tranfiittemporale,  reftat 'vCternum.     Fe-  fet  f)at,  ^lllcffeeliger  i|i  t)er ,  t-Deldjcrnid^t  t)a^ 

licisfimus  eft  ,  quem  conftituet  Dominus  (^eine ,  fonDern  i)a^  ,  tioa^  3(|fu  (^.S^villi 

fuperomniabonafua;  finonfunt,  qui  in  ifi,  fuc^t,  t)ad  ^citlidje  Dergcbet,  ba^  ^tioi^e 

Ecciefia  loco  Dei  prsefident  ,  gratis  vide-  iflt)erf)anben  ,  t)er  ifl  aber  bcv  ©lucffceli^t^C/ 

tur  mihi  Dominus  refpondifle  ;      Datje  tt)eIc|)eni)erJ^^^9v  libcr  allefcin^utbfe^et. 

Csefari  qux  funt  Caefaris ,  &  quae  Dei  Deo,  ©inb  c^  nun  t)ie/eni(]c  ni^t ,  tv>eld;c  an  ®C(^ 

Decimas,primitias,  oblationes,  qujctunc  tes^^fatt  in  t)ev  ^ivd)en  fr^en  ;  fo  f)at  \)iX 

Sacerdotes  legales  prsefidendo  recepe-  J&^9i9it)er()cblicf)0eantn)orfet  aldcrfprad): 

runt.     Et  Dominus  Petro  dixit,  Accipe  ^ebet  tcm  !E4i(er  XCM  fec62^<Jlfer6  tfi, 

didragma,  &daprome&te,  quafidicat:  m^  (BCDtte  ,  VCdB  (B(bttiQ  tP,  nc^mli^) 

Ego  fum  de  lioc  mundo  iturus  ad  patrem,  ben  3e|?ent>cn ,  \>\i  ^vfilin(]cn ,  t)ie  Opffciun^ 
in  loco  meo  prafidebis.  Siverior<Scme-  gcn,  tvclcfcc  t)amal)l^  t)ie  ^viefler  na(t>  t)em 
lior  eft  horum  verborum  intelligentia,  ©efc^e,  empfin^jcn,  unb  unfer.ib^rvfagte  JU 
patiar  libenter,  mea  nihil  fit  ,  tranfeat  ^etro:  nittlOe«©Crtt€r,unOgibi^ttf6r 
illa.    Ad  Articulos  veuio :  tnir  uttO Oir,  al^  m\i  ev fajjen ,  i^  njcvte  au^ 

t)iefer2BeIt  jum^af  er  0cf)en,  t)u  folt  an  meiner 

©tattfi^en.    <£:)Ot)iefe(QlBovfe)einen  ttjar^ 

I^affti^ern  unt)  beffcvn 'SSevjlanb  unb  S^eufun^g 

\)0<hin ,  f an  id^  e^  leit)cn ,  mein  ^cvjlant)  fei 

nid;t^ ,  biefe^  aber  bevute  an  feinem  Ovt;  3(& 

fommejuben5lvticfeIn. 

Primus  e(t   de   panc  benediaioms       ^ev  eife  ifl  t)on  t)cm  gefepef cn  ?^vot)  im 

jn  Euchariftia  five  in  Sacramento  Alta-    (gacvamcnf  ^cdSIIfav^,  i)ai)Onid)alfO()evet)et 

ris ,    ubi  fic   locutus    fum  :    Dominus    f)abe;  Unfev^€vv€^vi|lm5  ^at  t)iefe^@a^ 

nofter  JEfus   CHriftus   inftituit  hoc   cvamentimle^fcn2lbeni)maf)liuifert)ev©el]aft 

Sacramentum  in  ultima  Coena  fua  fpe-    t)ed  QM'Ot)fe^  unt)  bc^  ^cin^  iingcfc^et ,  unt) 

ciebus  panis  &  vini ,  &  dedit  duodecim  ()atej)feinensn)d{ff3ungevn(jegcben,  {mmU 
difcipuiis  fuis  (quo  in  loco  non  difcipu-  c6emiOvtet)ev51a!?me3Vmgevfur  Dieia«5fpo^ 

Oel 

p)  Xcmpc  r;a(  vovco  fidffen. 


DOII  btt  Reformation  A,  i  ^27.  a  i 


lis  q)  ftat  pro  1 2.  Apoft olis,  Nam  varie  hoc  (lel  lle^et ,  t)ann  t)(efc  ^^flbme  tvivt)  nicl;t alldn 

Bononfoluminfacrisliteris,  fedinfanao  int)erf;eili()cn(5cl^rifft,  foni)evn  aud;  im  igu^ 

Evangelio  ponitur)  Non  legitur dedilfe  72.  angclio alfo  (jcfc^et ,  ttian  liefct nid;t,  tiag er  e^ 

difcipulis  fic,  fed  nec  genetrici  fux,  nec  ^cn  ^i.^iinaevn  ct>evfeiner  ^HiMtiX  noc|>K^ 

quibusvis  aliis ,  Imoipfedierelurreftionis  ntan&cn  auDcv^  alfo  ^Cgcben  f^^be,  uni)am 

cum  ibat  cum  duobus  difcipulis  ex  72.  ut  ^agcDcv  5iufevtlcbun()  t)a  cv  mit  fcinen  otvcen 

prxfumitur ,  in  Emahus ,  accepit  pancm  au^  ^cn  72  3  ungcvn  tvic  man  i)cvmut{)et,nad; 

forte  talemqualis  effe  debuit,  benedixit,  ^mal)UO\()icn(J,  naf;m  CV  Da(?  Q5vOi)  in  eincu 

porrigebat,  dedit  illis ,  quis  dubitat,  <Sc  de-  fot()ancn  ©cjlalt/  af^  e^  fcin  foltc,  fc^nctc  UUt) 

dit  illis  duobus  corpus  fuum  ,  fub  fpecie  0ab  c^ibncn,  tvev  pciffclt  t)avan ,  t)apcvDic? 

panis  tantum  ,  Si  fecus  eftinformate  me,  fcn  beit)cn  fcincn  ^cib  aHcine  untcv  t)cmQ3voDe 

&  libens  patior ,  Ubifubjunxi,  hic  au-  jicgebcn f)abe ^  3l^e^"Jcl)taIfo,  fountcvmci? 

diturerrorcontra  Ecclefiafticam  Gonftitu-  fctmicf),  icI)nMll(3CVnc(cit)em  5llln?0icl;()in^ 

tionem.       Sciatque  omnis  Chriftianus,  jucjcfiigct;  ()icvf)ovetnmneinen  Svvtftum^wii 

quia  fufficit  illi  fub  una  fpecie,  fed  panis  i)cv  t)er  €()vifllid)cn  ^ivd;cn  ^  Q3crort)nun(i» 

tantum,  non  vini,  propter  multa  incon-  ^fnic()(id)Cr  (I^briO  abcr  foIItDiffcn,  t)aSif)m 

venientia.     Imo  funt  duo  figna  five  du^  cine^ellalt/^cnu.^fci,  abcr  t)ee^  ^VOMciJ  dU 

fpecics,  unumautemSacramentum,  ubi  (cin,  unbnid;tt)e^^cin^,  umviclerlncon- 

Caro  ibi  Sanguis,  &  totus  CHriftus  dei-  venientien  3[Gi((en.     3a  C^  fint)  Jtvci  ,3ci^ 

tas  humanitas,  Et  ubi  Sanguis  ibi  Caro,  cf;en  ot)cr  jmo  (53c(ia(ten,  abcr  nur  cin  (Sacvo^ 

&  totus  CHriftus  ,   unum  eft  Sacramen-  mcnt ,  m  ^fcifd)  ifl  ba  i(l  Q5(ut,  t)ev()an|e 

tum,  quod  heri,  hodie  eft  confecratum  S()viflu^,  t)ie  ©£)ttf)eit  unt)  &ie?0?enfd;beif; 

atque  craseonfecretur  ,  quis  dubitat  di-  unt)tt)0Q5(utifJ,  t)a  ifJ  awd^  5Jeifd;uni)t)Cy 

vinam  naturam  effe  indivifibilem?     nec  jjan^C  Cf)vifiud/ C^  tfl  cin  (^aCrattlCnt,  n?e(cte^ 

confiftit  virtus  Sacramenti   in  fignis  five  gcflcrnm?Df)CUteconfecrivctt\?ivt),  Wev  pCf^ 

fpeciebus  ,  fed  in  rebus  contenta  ,  qua-  fe(t,  l?a§  bic Q36tf (ic{)C  57atUV  UlUCVt5ei(id;fct. 

re  ergo  neceffe  eft ,  ut  vulgus  accipiat  ^obcftc^ct  aucb  Die^>a(ft  t)ed(^acvament^ 

fic  i    Verum  Apoftoli  poft  CHrifti  afcen-  nid;t  in  t)cnen  gctd^en  ot)ev  ©cf!a(fcn.,  fonbcvu 

fionemhaud  dubium  non  nifi  per  difpen-  in  t)cncn  ^incjcn,  Die  Davitt  ent()a(ten  flnD/ 

fationem  Spiritus  San6li  dederunt  com-  ivavum  i}]  C^  t)cnn  t)0nn6tf;cn ,  t)af]  e^ Dcr  ge^ 

muni  populo  fub  utraque  fpecie:    Sed  mcine?[)?anna(foempfangef    2ibcrt)ie2(po^ 

quia  fideles  viderunt  multa  piricula&in  fie(f)abcn,  ObneStVCifcfaUJJ^^ad  (affun^  t)C<J 

convenientia   iftius    fadi,    per  majores  ^ciligen^eific^,  naci[)  (S^pvifiiJpimmcIfaf;rt 

Ecclefise  ftatuerunt ,  ut  fumerent  omnes  t)em  gcmcinem  QSoIcfe,  (t)a^  (Sacramcnt) 

fideles  fub  una fpeeie,  &fic  fervatEccle-  imtcr  bcit)fV  @cf!a(t  gecjcbcn.     SlbcrvoeiltJie 

fia  ,  6c  fUtuit ,  cui  nos  oportet  confor-  ©(dubigcn  Dic(c@cfabr  unt)  Un(3c(c0enf)eitiii 

mari,.;  Extra  enim  Eccleiiam  falus  non  foId)cv2(udtf)ci(un^bcmcrcfct,  f)^ben  ftc  Durd> 

i)ie  QSorncbmfien  t)er  S(irc|)cn  tJcrort)nct ,  t)a| 

flnc@l(iubi()e  c^  untcr  eincr  ©cftalt  nef^mcn  fof^ 

ten ,  unD  alfo  I^dlt  unD  ort)net  c^  DieiCivcbe, 

(S  j  ftjcf^ 

q)  3n  0?ii)Cn  (atefnffc|jen  e<fitioneTj  fffBef/  quo  in  loco  nono  difcipulis  flat  pro  32,  Apoftolis',  Nam  vaiic 

iioc  nono  non  foium  i«  njflc^cn  ^^\U\\  abcv  Nin  SScvflanD  ifJ. 


%  %  II.  C^ctld  /.  Teriodm  L  Cap. 


eft,  vetera  obfervat,  novis  non  indiget,  tt)e(c[?ei'auc{)iDirjufltmmenniil(Ten,  Dannnuf» 

nam  illa  fruftum  non  inducunt.      Quod  fev  t>ev  ^ird^e  \^  fein  ^ei(,  (]ebleil>et  bei  Dctt 

autem  Paulus  (ic  tradidit  Corintiiiis,  ipfe  5i(ten  /  De^^euen  bebarff  flic  nicin ,  e^  nii^et 

videtis,  quod  abufum   iJlius  venerabilis  auc^nidjt»    i^DaS  abcr  Paulus  Die  (Iorint|)iet 

Sacramenti  Corinthiorum  deplorat  &  de  alfogele^ret^abc,  fel^ct  i^r  feibjl ,  DaOerbcn 

his  conqueritur ,  ubi  videtur  quod  narra-  ?0?!pbraud)  Diefe^  e^rnDurDigcn  i^acrament^ 

tiveloquitur,  nam  narrat  fadum  CHri-  bci Dcncn  CorintlMcrnbcf (a()et,  adivoe^fcbei^ 

ftiinCoena,  &  nihil  prsEcepit,  utfimili-  net,  Dagcr€ric()(un0^»tveife  reDet,  Dann  ct 

ter  videtis ,  fic  locutus  fum  ,  &  hsec  eft  ixyt\)kt  De^  ^Srrn  C^rifti  ^anDiunj}  im  21^ 

mea  ad  id  do6trina ,  quam  puto  effe  fa-  ben6ma5(,  unt)  gebiet()ct  nicfct^,  n)ie  i()r  gieii^ 

nam,  Catholicam  ,  Chriftianam  ,  fpero  fall^fc^Ct.     (^o  ()abc  id) ^CRDet ,  unD  Di^ijJ 

quod  tota  Ecclefia ,  atque  illius  doftores  ^icvauf mcinc  M)xt,  wctc^c  icf;  ^(aubc,  rein,Ca# 

omnes  Chriftiani ,  fic  mecum  dicunt ,  de  tf)Oiifcb  unb  €l)vlltlid)  JU  fein,  (utlD)  bojfc,  Dap 

vobi?  id  ipfum  haud  dubito.     Si  quis  au-  biegan^ejtivcbe,  unD  a(Ic  berfclben  €^ri|ilic(;e 

tem  melius  &  fanius  populum   docere  £c()rera(fomitmirifa3cnn3erbcn,unDi)onmid) 

poterit ,  libens  informari  potero.      Su-  felbjl  (icKc  xd;)  Dajfeibc  nid;t  in  Smciffei ;  fo  aber 

ftinete  qusefo  Sacerdoces  quod  fumunt  /emanD  Die^cute  bcffcr  unD  gefuiiDcr  (c()ren  f an, 

fub  utraque  fpecie  ,  ut  fciamus ,  quod  f an  ic^  mid)  g^rnc  untcrroclfen  (ajfen.    ®ciD 

CHrifti  fanguis  realiter  in  benedida  pas-  Docb  JufricDen  i()r  ^Priefier ,  ^d^  pc  e^ne()mcn 

fione  fua  efFufus  eft ,    Et  quod  illi  lioc  untcr  bciDer  ©cilalt ,  Damit  luir  nMffcn ,  Da^ 

populo  prsedicent,  quod  eft  memoriale  C.S)rif]i  ^>(ut  in  feinem  (jefecjneten  i?ciDen  war* 

fuse  paftionis ,  quae  nunquam  de  memo-  ()afttgt)er30|Tenfci,utiDDa§ftcDiefe^Dcnl!cu# 

ria  veftra  excidere  debet,  <Scc.     Si  igitur  tenpreDiiien ,  ^ii\\  it>  einc  ©eDdd)rnu|fc  fcined 

male  iocutus  fum  ,    teftimonium   perhi-  ^ciDcnfei,  n?e(d)e^  i()r  tummermebn)erc|c|Jcn 

beat  quisquis  poterit  de  me  de  malo,  fin  foKet,  &c.    (Soid)Dcmnad)ubc(gcieDet()a^ 

alias&bene,  quidturbatis  fratrem?   Vi-  be,  foitia(jeinie()(ic()er  n)iDermic{)Dat)onjeu? 

vimus  fubuno  capiteCHrifto,  in  quantum  gen,  fo  id)  aber  TOO^i  ^ercDct  ^abc ,  tvarum 

homoeft,  DEusfupcromniaeft,  licetin-  t)erunruf)i()et  ifer  cinen^ruDcr^    ^iricben 

divifibiliter  divinitati  conjunda  fit  huma-  untcr  cinctn  Jpaupte  €«S)ri|]o,  in  fo  n?cit  cr  cin 

nitas  ,  Omnes  ergo  membra  fumus  illius  ?D2enfcI)  ift ,  ©Ottiflliber  a(Ie^,  ob()(eid)Dic 

capitis  ,  det  DEus  quod  viva  non  mor-  ?0?enfcb5cit  unjcrtrcnnlid)  mit  Dcr  ^Ott[)i\t 

tua  ,  Cum  ergo  frater  ofFendit  fratrera,  t)ercini()ctifl,Da()crofttiDtt)ira[(eQ)(ieDcrcine^ 

aut  ofFendere  intendit ,  quid  aliasfacit,  ^auptc^  ,  ^OttcJcbc,  £ebenDi(3C  unD  nid)t 

nifi  quod  proprium  membrum  moleftat  ^oDtc,  S^al^eroivanncin^ruDcrDcnanDcrn 

atquelacdit.    Sathsecde  ifto  Articulo.  bcIeiDiget,  oDer  ju  beleiDigen  tracf)tct ,  K^ai 

t^utcranDer^,  ale^  Daf?  er  fein  eigene^@ltcD; 

nia§  bcfcf)n.>eret  ut)D  t)er(c|ct,    !^ip  fei  .()emi5 

t)on  Dem  2lrticfd. 

Ad fecundum  Articulum  fic  re-  2(uf  ^eti  iin^ertt  2trtictcl  anttvorte 

fpndeo.  ict)<»llo: 

Tametfi  ©mnes  vcftri  Articuli  infidio-  Obfc()on  alle  eure  2(rti(f  uln  ^i.ntcvdfli^ 

fi  contra  me  ftent ,  nihilominus  ut  veri-  tviDermic(;^jlcnctfinD/  nic|;t^  DcflOWeni^er, 

t>m\\t 


lO^tt  bev  Reformation  A.  i  f  27.  1% 


tatem  non  tacebo,  quod  dixi,  Sic  iocu-  Wwxi  id)  Mc  ^IBarbeif  nid;t  t?erfct)mei(je ,  fo 

tus  fum  ,  &  de  prjEfenti  loquor:    CHri-  5at^e  ic()  i)a<5 ,  tva^  \d)  ^qereDctalfoaii^^erprOiJ 

ftus  peccatamundi  pertulitin  corporefuo  d)en,  unbfaac  nod),  €^ri|]u^^at^icBurt^ 

fuper  lignum  ,  &c.     Adx  &  polteritatis  ^crt  bcr  \X>clt  gctragcrt  art  rcincrti  Jlcibe 

fua  amara  paffione  ,   &  cum  pofuiflet  in  auf  Ocrti  ^ol^  :c.    '2IDam^  unt)  feincr  5^^ad)* 

in  Ecclefia  Propiietas,  Apoftolos,  Do-  f ommcn  niit  feincm  bitfcrn  £cii)en ,  unb  a(^  ei: 

aores,  &c.   pofuit  <5c  feptem  Sacramen-  ^roptctcn,  5lpoilc(n,  h^Xix  JC.   in  t)er  ^ir* 

ta  in  eadem  ,   in  remedium  pcccatorum  d)en  (jcfe^ct ,  hO(t  iX  aud;  \n  i)crfelben  (icbcn 

noftrorum,   ad  quse  accedimus  in  fide  ©acramenteanjjcorbnct,  sur^ergcbun^unj 

CHrifti ,  quam  habemus  ab  eo,  quse  et-  fcr@unDen,  jun)c(cl)crDirt)urc^i)cn©iaubcn 

iam  ftatim  prorampit  in  opera  :     Sic  an  €«S)ri|]um  trctcn,  n>c(df)eraud}^(eic|)in.t)ie 

habemus  Sacramentum  Baptifmatis  in  de-  ^ercf C audbrid)t.     (^O  ^abcn  tvir  ba^  (ga^ 

letionem  peccati  originalis  ad  vitami  fpi-  Cramcnt^crCauffc,  t)amiti)ie  (Srb>@unt)C 

ritus:     Sacramentum  Altaris   ad  nutri-  SUm?cbcnbc^(^^xi|]e^geti((^ctn>crDe;t)a^@a? 

mentum  fpiritus  :     Poenitentiac ,  contra  Cramcnt  &C6  2lltar6  jur  ^aftrung  W  ©ci? 

peccatum  aauale,  &c.     Addidit  &  Do-  f!e^;    Ocr  l^v^^z  tt)iDcr  t)ic  mircf lidje  ^lin? 

minus  divina  fua  praecepta  affirmativa  3c  Dc.  2C.    S)er.g)€9C9ff)ataucf)feinc@6tt(ict)e 

negativa  ,  fine  quorum  impletione  non  ©cbot^C  unD  '^crbotbc  binju^ettian  ,  Dl)nc 

eft  homini  falus  ,  Evangelio  tefte,   qux  Dcren^rfudun^,  nacf?  DcmScugnigeDc^^»* 

etiam  prjEcepit  obfervari  fub  intermina-  Qngclii ,  f ein  ?D?enfcl)  feefi()  tt)irD,  tt)c(ct)e  cr  auc^ 

tione  pcenae  gehennx ,  ubi  addidi :    Tu  untcr  5^eDrof)Un5  Der  ^oKcn?  (gtraffe ,  JU  \)0\fi 

autem  cum  ad  annos  difcretionis  perve-  ten  befo()(en  l)at,  tt?obci  icfcan0efu(}et:     ©0 

neris,  5c  peccas  voluntarie  ex  mera  vo-  Du  abcr  JU  Dcincn  t)ernun(ftioen3a()rcnfom* 

luntate  atque  malitia  Spiritus  ,  adualiter,  mcn  b\%  unD  funDi()e|]  t)Orfeyic{)  auiJ  ?>??Utf)^ 

moraliter,  putas  quod  Dominus  pro  tali  tt)iffen  unD  ^og^eit  Dc^  ©cijlc^  /  a(foDa[]Du 

peccato  pafliis  fit,  6c  eiillud  velles  impo-  tt[)urcf(ic^cunDtoD(id;e^unDenbc()cl)e(],met^ 

neref    minime  ,  Tu  ipfe  fatisfacias  pro  nejlDu,  Da§Der^i£rrfur  folc()e  ©linDc  gciit^ 

tali  transgreffione  divini  praeeepti.     Sic  tcn,  unDtV>0(tc(tDuDicaufi5n(C()cny  5iuffci^ 

dixi,  dico  de  peccatis ,  <Sc  hanc  dodri-  ncr(ci^eifc,  Dumu(]fc(b(lfurfo(d)cUbertrc^ 

nam  puto  effc  fanam,  Chriftianam,  Ca-  tUngDe^Q5dttlid)en©cbOt()ed5nU^tf)Un.@0 

tholicam     Si  non,  doccte  me,  &c.  audi-  l^abe  x^)  ijefaot,  unD  fage  id)  noc()  \>m  Dcii 

am  vos ,  aut  fupplete,  emendate,  &me-  ©linDcn,  unD  Dicfe  £ef)rc  l)a(tc  ic6  furrcin/ 

liuspopulum  informate  ex  fraterna  cha-  €f)ri(](ic(),€atl^O(ifd;.    ^^t^C^Vi\)iX^\^\ihxii 

ritate,  &  libens  audiam ,  <Scc.     fineScan-  mid)2C.  icl)  tt)ifl  cudf)  fedrcn ,  oDcr  crfc^Ct  Den 

dalo  fratris.     iEftimo  ego,  fi  fecus  prae-  ^angef,  Dcrbcflcrtc^,  unD  lcbret  Da^Q^olcf 

dicarem&  placerem  hominibus,  CHrifti  bc(fcrau^  ^^ruDerlic^cr^icbc ,  \d)  ttoifl  ^crne 

fervus  non  efTem,     multa  adhuc ,  fed  f)6rcn,Dod)ol)nc2ler()ernu^De(JQ5ruDcr(^.3cb 

tranfeant.  baltc  Dofiir,  fo  id)  anDerd  unD  Dcn  ^cuten  ju&c^ 

faflcn  prcDiote  /  fo  ttjdrc  ic()  (£J^ri(]i  :^ned)t 
nid)t.  €^i|]nod)i)iclc^jufagcn/  aberlajjet 
un£5fo(cf;e^«U6|]e(lcm 


®ie 


34  II'  5!&cil6  /.  Verwdm  L  Cap, 


Caiteri  articuli  ndn  funt  alicujus  ponde-  "^k  ubrigc  Sivficf u(e  ftnt)  t>on  f elncr  SSSicO? 

ris  ,  Chriflus  Dominus  media  perfona  in  tfqj^eif,  Cf;l'i|lu^  t)ie  niltte()1e^erfof)n  in  t)Ct 

Trinitate  (ufcipiens  humanitatem ,  fecit  re-  ^^^veieaifcTf eit  (jat t?ie  men|c()(icl?C  07atUl-  an  ftc(? 

demptionem  humani  generis ,   non  nifi  genommcn ,  unt)  Da^  menfc^Ild;e  (55efd;(ed)t 

mifTus  a  patre ,  felix  &  quam  felix  qui  ab  eo  evlofet ,  nid^t  anbeviJ ,  a(0  ()efant)t  \)on  l)em 

inittitur ,  nec  credo  quod  vere  prsEdicabit,  Q}atcv  /  m\  unt)  abev  tVO(  Dem  bcv  t)On  t)em 

nifi  mittatur,  Paulo  tefte.     Tranfiens  ex  ^<XtiX  ^aefiinDt  n>iv&  ,  unt)  (|(aube  td;  nicft , 

hocmundoadPatrem,  promifitdifcipulis  t)ag    t)ev  fin  VDavi^ap^CV   ^veDt()ev  ,     t)et 

fuis  mittendum  Spiritum  fanaum ,  tertiam  nid;t ,  tt>ie  ^auluj'^  jeugct,  gefcnl)et  \%     %^ 

perfonam  in  divinitate  qui  Deus  efl ,  is  re-  ev  C(\\^  t)ev  ^ilt  jum  ^^^atCV  gicili) ,  \)ev5ieg  ev 

dor  eft  Ecclefi^  Catholicx  ,   docens  b-  feincnSuncjern  L)enJ6)ei(igen®ci|l,  i)ie  bvittc 

mnem  veritatem,  «Scc.     Si  quis  autem  fe  ^evfontn  ^ev®ott()eit,  n?e(c^ev  ©Ott  felbft 

opponit  Ecclefice ,  fi  hoftis  ejus  eft ,  cogi-  i|l ,  ju  feuDen.    S^iefev  ijl  t)ev  af^emcincn  5viv< 

tet 5 Sufcepit  autem  Ecclefia  translationem  cf)en  Oieaicvev ,  tveic^ev  ade  ^Gavfrciti (e^VCt,  2C. 

Hieronymi  SacrJE  Scripturce,  quce  fufficit  ©0  abcv  jcmant)  ftc5  t)ev  5?ivd;cn  n)it)cvfe^et, 

nobis,  non  fuift"et  neceffe  aliam  impreflifte.  fo  CV  i()V  geint)  <|l,  t)ev  bellnnc  j]'cf;.     (giS  bat 

Cxciortalpaeft,  quinon  videtquanti  de-  abev  bic  ^\xi)t  Hieronymi  Ubcvfc^un()  t)ev 

fedusfuntinillo,  quodnovumTeftamen-  f;eiii()en  (gd;vifFc  an(]enommen ,  t)avan  wv 

tum  nunc  vocitant.      Centum  «&  Cen-  (juuc)  (;aben ,  e^tvdrcnicf;tn6tbt;()  scttefenct* 

tum  atque  iterum  centum  funt  in  eo  incor-  nc  anbeve  JU  Dvucfen.     '^iX  ill  blinDcv  tvic  cin 

reatEtranslationis,  ut  ipficernitis,vitia:  9??au(tw(f  ttcvnid;t  |lei;ct,  ivie  t)ie(  0}?dn9el 

Si  talia  &  fimilia  poterint  facere  fiuaum  tnt)cmQ5ud;efein,  fo  (t'et)ad^eue^e|iament 

falutisinhominibus,  videat  autor  illius,  ticnnen,  C^fiut)  mc()V  a(d  f;utlt)evt,  I}Unt)evt, 

qui  de  eo  reddet  rationem.     Memini  me  unt)  abcv  f)unt)evt  ge(;Iev  t)avinnen,  \>k  mn 

bene  dixifte  alioquin ,  fed  non  tunc ,  quod  nid;t  vcc^t  ItbcvfefJCt  I;at.     Cb  Diefc^  unb  t)ev# 

ChriftiEvangeliumeftfupranos,  virtutes  (}(eid)en  JU  Dcv  9}?enfd;en  <^ii\\0)li\i  ^\.\%m 

autem  debent  efte  intra  nos ,  &  quod  tot  fd;a(fen  Um ,  mag  i^ev  Uv()ebev  Dat)On  |c()en, 

myfteriain  Evangelio  quot  verba,  imo  a(^  Dev  Dat)on  tDivt)  SlnttVOVt  gcben  nut|Tcn» 

omnia  Chrifti  large  loquendo  miracula  3c()  fanmivt\)o(  belinnen,  t)ag  tc^  ein^mab(, 

funt  &  continent :  Continent  autem  Ev-  abCV  Damaf)!^  ntcf  t ,  Qtfagtt  Ijabt ,  Da^  (gt)aH^ 

angelium  externam  humilitatcm ,  pauper-  (jclium  i|l  libcv  un^ ,  Die  ^U(}cnDen  abcv  miip 

tatem ,  caftitatem ,  patientiam ,  charita-  fen  in  UUJ^  fein ,   Da§  in  Dcm  ^t^angefio  fo  t)ic( 

tem,  exilium,  perfecutiones ,  crucem,  (35e()eimnuf|ea(^20ovtefein,jaDaga[Ic2Bcr^ 

martyrium ,  6c  fimilia ,  Si  quis  talia  poteft,  cf e  €()vif]t ,  in^gemein  Dat)on  ju  vcDen ,  (au* 

glorieturdeEvangelio,  fi  non  nihil  dicat.  tev2BunDev*2Bevcfc  fcin.    (g^  faffetabcvDa^ 

Addidi  etiambene,  quod  Ci  non  habeant  ^oangclium  tnOd)  Dic  au^tVCnDigc  ^Ctmtt^^ 

(ecumDEUM,  &:Spirituracius,  fuaegra-  5(vmutf; ,  5\cufd)^eit ,  @eDu(t,  i'iebe,©enD, 

tise  parum  aut  nihil  habent :  r)  Poteft  fieri  Q}evfo{i}ung ,  €veu$,  ^'^laxttx  unD  Devg(eid;en. 

cjnger  Diefc^  fan ,  Dev  img  ftd;  De^  ^t)ange(it 
rit^men,  tvo  ntc!)t,  fo  fa(jc  ev  nid^t^.    3d) 

l;abe 

r)  ^Ux  gf5etl)tc^cmpif<5eUl>evfc4un(H)ont)(mlrtfeintf<:&fnTcxtab/  intt)d(l)fvclalfnlautef:  3^|>eb. 

vC 


i^^nbit  ReforrTtation  A.isi7*  *f 

Sc  hoc  credo  verum.  Similiter  dixi  aliquan-  f)abt  audt)  ml  ^injU  getf>an ,  l)a|? ,  tVO  fte  IttcW 

do  de  Paulinis  Epiftolis ,  quod  nifi  habeant  Q50tf  unb  felncm  &ti\\  bti  ftd)  [)dtten ,  fte  tVC* 

fecumPaulum,  aut  fpiritum  Pauli ,  quiil-  ni()  obcr  md^td  i)i>n  feinev  ©nabe  fjdtten ;  unt) 

lum  legunt,  parum  polTunt  atit  nihil  in  ba^^(aubcicf)n)a()f  jufein.     ^e(^()(eid)cn  fcct* 

Paulo.    Luce  hoc  clarius  eft  in  ea ,  quse  eft  (>e  ic5  cin^maf)(^  t)On  beneit  ijpi)h(n  ^au(i  qtf 

ad  Romanos  &  Ephefiosi  taceo  de  reli-  vel)et,t)afin)Ot)icbte^au(uni{cfcn,  nic[)t^au^ 

quis^  melius  efTet  iHis  bonis  hominibus,  (um  Ober  Q3au(i  Q}ii\\  bd  fid)  f)abcn  ,  mniQ 

quod  intrarent  Ecclefiam  <Sc  fuppliciter  do-  obcv  ^ar  nic^tt^  in  -l>au(o  fonncn.     ^icfed  i^ 

minum  exorarent ,  audirentque  fuos  do-  f}e((er  a(^  bev  ^CkQ  in  bciten  ^pifie(n  atl  ^ii  K^^ 

ftores  ,  Praedicatores  ,  Sacerdotcs  ,  Pa-  mer  unb  i^p^cftcr,   id;  gcfd)metgc  bcv  an^ 

ftores ,  quibus  hoc  negotium  incumbit.  bcvn.    €^n3dreben  ()uten£euten(>eitevbaj  (te 

I^fi  autem  fecundumhocfacerent,  deinde  tn  btc  ^ivc^C  fdnten ,  unb  bcm  ^^ltn  bemii? 

exercerent  fua  negotia,  &  fic  effent  con-  tfcigflanvicffen ,  unb^OVtcn  i^VC  ^c^vev,  ^J^VC* 

tenti,  Sibenedixi:  Simale,  parcatmihi  bi^ev,  ^vicjlev,  ^a|bven,  bcncn  biefc^  Smt 

Dominus,  fibene,  curquisinpejusinter-  oblitpitL    (feieabevfc(tenf)ievitac^tl)Un,  unt) 

pretatur  ?  Simile  forte  de  benediaionibuS  f  tbvc  S)inge  bt\d)idm ,  unb  jufvicbcn  fcin.  2l(fO 

ubi  dixi  inte.rim  quod  fi  verba  Chrifti  efFe-  j^abc  id)  tDO(  Qtltt)Xtt,  f )  bcv  ^CVV  DCVgcbc  C^ 

dlum  habent  in  creaturis.  habent  .6c  tunc  miv,  fo  icl;  \)mn  M  Qttf)an*     31^  c^  abct 

in  Eeclefia»  xtM/  t)  wavum  mi  man  e^  benn  jum  5Iv<5 

genau^beuten.  Q[}ie(fcic6.ti(ie^ba^©(eid)nit6 

t^onbencn^infcgnun^cn,  baid!>inbc|Ten0efa^ 

Qtt  bc^bt ,  M^  m  \)it  ^lBovte  ^()vi|]i  ^xafft 

WtteninbcttenCvcatuven,  fof;dttenftce^af(J^ 

baninbev^tvd)C. 

Quod  debcam  Lutherum  nominaf-      l^a|]icl^abevbenilut^€rfo(t<^enennetr>a^ 

le  plane  falfum  eft ,  nemo  probabit,   beniflo(fcnbavfa(fc5/ nicmanbnmbc^bewetV 

fcio pro certo ,  quod  intribusannisvixfe-    fen,  ba^n)cigic()^en)if?,  bag id)  ben &,m^cr 

mel  nominaviLutherum:  An  putatis  me    jn  bvct  3abv  faum  cinmaf)(  gcncnnct  babCr 

non Lutheranum  effe ?  Sum ufque  quaque    meinct if)V ,  t)a$  id)  nid/t  ^Utf)CVtfd)  fet f  ^a  icj> 

ubi  bene  fcripfit ,  fcripfit  certa  opufcula ,    bin^  fo  offt  ev  tt)0(  fd)VCibet ,  CV  ftatuntcvfdjicb^ 

puta  fuper  prsecepta,  fuper  Orationem  fid)e  ^evcf(cin(jefd;vt'cben, namcntdi^,  ubcv 

Dominicam,  quae  omni  charitate  ample-  bic^ebotbe,  llbcv  bad^atcv  Unfcv,  tvefd^C 

dor ,  fcripfit  (5c  quendam  parvum  libellum  icl)  fef)V  Htb  habc ,  CV  f)at  aud)  tin  f (ein  ^^^ucfe 

de  praeparatione  ad  ven,trabile  Sacramen-  gefd)viebcit  OOn  t)tV  SubcvcituniJ  jum  f)ei(i9Ct! 

tum ,  quod  docet  quid  quisquis  Chriftia.  ©acvamcnt ,  tve(d)C^  fef)vet ,  tva^  ciu  fcber 

nusdebet  cogitare  dum  accedit,  Ecce  in  C()vi)l,  maunev^ittJUtvit,  bcitcfcn foQc :  3^ 

^  Qtbt 

be  oct  b<«  biirtbo  ^c^an :  So  fe  ni4)t(50ttcbber  fineM  (Beijl  ^cr  (Bnaben  mit  ficf  l^cbUn  t 
befonen  txjcini^^  cbber  ^Arnicbtsbo^^n/  rnb b<tt I6uc icf  /  bat  ibt  nc><i^r(y. 

■    f )  5>al  i!ateimici)e  ift  qu^  Dev  Scrtipifct^cn  £>oUniftfcI;ung  alfo  ju  fiiiDern/  &  fic  cffent  contcnti,    Sic 

bcnc  dixi. 

t)  ^ta tgbaggofeiniuifterflnt)er«/a!mempee« gelefen:  eoi\^aucr|?wol^cb(«tfacbl>c/ foi6b4$ 
OPorr^r^rifncincBrajftinberSarcfcn.  ^'         » 


26  //.  5C|)Cil0  /.  Veriodus  T.  Cap, 


fide  accedo ,  da  Domine ,  ut  remiflionem  gc^e  tni  ©(ailben  f)tnjU ,  cj[h ,  ^€iT  /  t)ag  ic& 
peccatorum ,  &  gratiam  tuam  confequar.  QSevgebunc}  bcr  @iint)e  unt)  telne  ©liaDe  eiv 
Credo  &  fcio ,  quod  nunquam  accedo  ad   (ange.    ^cj;  g(aube  unt)  roei§ ,  ^af?  id)  nh 

akare ,  quin  per  lioc  fLim  memor  Lutheri,  mai)Id  jum  ^litar  (ief)e ,  ^af^  ic(;  nid;t  tierDurc(> 

qui  (i  manfifTet  in  limitibus  fuis,  ppto  in  aniut^crget)encfe/  n)c(ci}er,  mnncrinfeii» 

correptione  RomaniE  trufae ,  certe  fuiffet  nen  @cl;rancfen  ^qcb(iei>en  wxire,  icf)  niet)ne; 

maximusDoaor  totius  Germanis  ^c  Ale-  t)ag  ev  t)en  ^tul)l  ju  D\om  nicf)t  an.ge0viffen 

manise  habitus  &  tentus,  fed  quia  tetigit  f^dttC;  u)  war(icf)cvmdreDcv9r0|fc|leDoaor 

fan(Slum,  &  dedit  hoc  canibus ,  projecit-  in  (^anfi  C€Utfcfc)l<;4it>   (jcmefcn,  unt)  t)afui* 

quc  margaritas  ante  porcos ,  in  fua  Baby-  gcad>tet  n>Ort)cn ,  dUl'  mil  tx  t)a^  .&ei(i5t5urtl 

lonica  captivitate  ,  ideo  paffus  eft  in-  x)  angegriffcn ,  t)a|Te(be  t)enen  Jpunt)en  gc^c^ 
ftantiam,.  ^  diffavea  illi,  quod  hoc  i&-  ben,  unt)Die^er(e  i)cncn  (^ducn  t)ov(}ett>DVp 
cit.  fen  in  feinev  Q5<ibt;(onifd)en@efdngnuflie,  fo 

()at  er  t)ie§fa(^  ^tt)crfpvuc[)  (eiDen  muijcn./ unt> 
tveil  cv  t)a^  getf>an ;  maQ  ic^  if;m  fcfbjt  nicf;t 

QuidputatbonusilleM.JohannesFritz,  ^  .^^«^  «l^f  ^  ^^^'  a"^e  y)  M.>N»« 

nu^iuodnonnovimusnos?  Novi  iilum  ^ri^e  .  ^^.c  fenncit  z)  tiHruit^mc^tmef)r^ 

dum  ad hdc  pannofus  erat  ante  multos  dies  3*  ^abe  tf)n  \m er  Itod)  »0(101:  I^Utirpcn  ty ai' a) 

&  certos  annos ,  proficiat  illi  nunc  fortu-  t>or  ^i^^en  3nf)veti  gcfant ,    cr  ^c^ebrauc^c  ftd> 

nafua,  fitque  mcmor  mei  fautoris,  dum  .mm  b)  bncd^(ucfcg,inibfct  tm^^^^^ 

vixit ,  bon^  memoriiE  Herbordi  de  Hude ,  Imn  (^onncvb^  iimmKt,  Ct€  ^m  ^er; 

&fuibenefaaoris,  oretqueproeo  fivult,  bOrt>CttX)Oi)t>cr  ^ubcn,  t)ert5nH)ie((]u;eg 

dilis^atpacematquefanaimoniam,  quod  ^et^on,  unt)betf)eu^ocrm  ,  furif)m,  crftcbc 

Evan  Jlium  pra^dicat,  finequo  etiam  ne-  .^etlSrtepen  c)  mit)Dteipci(igutt(],  nu(cjg  to 

mo  vfdebit  DEum ,  6c  dimittat  me  in  viis  ^mwlnm  kpxit,  i>\)mmkim  aucf?  nie^ 

meis ,  6c  bene  habeat  valeatque.  man&  ©Ctt  fe()cn  f a^i ,  unt)  (a|Te  mtd)  mtt  frie^ 

'  t)en,  t)amttfaf)recrtt)of. 

Perfonam  veftram  minimc  nofco  ,  nec  3cI)feiineeure^erfoncn(}arnicf)t,  td)f)a6e 

vidi  nec  audivi ,   quid  igitur  vobis  eft  de  |l'e  tvet)cr  gcfefjen  uocl)  (]ef)dref ,  ti?a^f)abetif)i: 

mels  fermonibus  Garpcndum  ,   nihil  raihi  t)enmit  metnen^^pfet^icjtcnjuttun  ,  fte  JU  taf 

de  veftris ,  non  tento  vos ,  non  obfervo ,  t)c(n,  t)a  ic() t)ocf)  mit  Den cuvicjen nid)t^  jufd^aff 

fen 

B^  (Sd  aifDct  SempcbtcSatCtnifdien  ^OXte:  PutoinGo.rreptioneRoraanas  trufae.  mc  min  tnifa  m\}m 
mtitiern  3cttni  Bemicj  /  ^<srrcnpo|rejT  unD  aifanjcrcien  f)te§  /  t)fr  ?Scrfflffer  aber  Dicfc 
truf.s  &fl«\&ft(tat()mn  ncnncf  /  unD  &?|Tcir:j{nariH  Luthero  ju  £a|lcn  lcQct/  nuc^i()n  Dcgtwgen  ju  Oaf. 
fcn  bcfennet /  fo  tan  Otefeg  SSort  m  Umt  '^al)ftifcDcn  Se&ev  /  wetncg  m\wXin  i^  f  %m* 
fen  fctn.  "    ^ 

-x)  Sat^tlUafle.  i^empr. 

y)  De  rjuDe  SD?a*nn  Sempe. 

z)  S!Kcnctr)c/  Dattcl  cneiuc^tFennc.  T<J.  - 

a)  Satf)cfumecnfn3Jlacfenam2iuer)ci)bC'. 
,   b)  ^ef  t  fbt eme  jtelftcfet  f;>^ebencfe  l)ean  minm  ^tiben  jrunot, 

0  Bp  beleuet^cben^rebe/  welf en  b<it  (gvangeUttm  U^ret* 


i)Otl  bcr  ReformatioH  A,  i  f2%  47 


nec  fifto  fub  jurisdiaione  veftra ,  habeo  fen  f)abi,  id)  t)eifud;c  eucf;  md)t,  id)  be(<iufcl;e 

majoresquibusobedio,  fiquid  malelocu-  eud)nic&t,  fo  f?e()e  tcf;  md)  nicl)tuntei'  eud;, 

tus  fum  judicentiili.    Habemus  in  Evan-  id;  f)abemeincObern,i)enenid)(}e^orfambi«/ 

•  gelio  mandatum  de  proximo ,  quod  ad  [;abe  id)  ubel  ^eret)et ,  fo  mcgen  Die  xid)tm» 

vos  de  me  pertinet ,  Idcirco  fi  quemquam  ^ix  l?aben  im  S^anticlio  t)ad  Q5cbot  t)OM  t)ev 

contra  excitare  volueritis,  aut  difpromo-  bibt,  mld)t^  aucbeud)  in  21nfef}un0  meinev 

vere  (imo  charitas  proximi ,  cogit  vos  befn'(ft,  Devof)aIben  d)  foifxicnmnbennjiDc^ 

promovere)  facitecoram  illis,  quod  nifi  micb  l)dttit  evrec^cn  ot)er  bctvegen  mollen  (la 

feceritis,  dicam  quod  charitas  Chrifti,  bte  Siebe  t)ed  9?ed)|ien  jminget  eud)  if)n  ju  befo^ 

qux  m  Evangeiio  prsecipitur  ,  non  eft  in    bevn)  fo  tf;Ute(^i)Ol'  t)tefelben,  e)  tf)ilti()r  e^ 
vobis ,  Et  i\  iila  non  fuerit ,  nihil  eft  in  vo-    abcv  niibt ,  fo  n?i(  icf)  fagen ,  t)ap  t)ie  2itbt  €()VlV  ? 

bis ,  niii  mors  6c  perditio.  fti ,  mld)tin  Dem  §oan(]eIio  (}ebotf)en  n?irt) , 

nid)t  in  euc^  fci»    3fl  «bev  t)ie  nid;t  t)a  /  fo  ift 
.  mcf;t{5  in  eud;,  al^  "^ot)  unt)  Q}evDerben. 

Scribitur  prope  calcem  Scedul^  veftrjc        5vUV^  DOV  Dem  ^nt)e  euvc^  getteld  mivb  i)Ott 
de  prsecurforibus  Antichrifti ,  Ah  DEUS ,    i)en  CQovIduffevn  be^  2lntid)vifi^  ((3CmeIl)Ct)ac& 

timeo  me ,  num  de  illis ,  quis  ita  perfeaus,  id)fm'd)tt,  Dag  id)  nid)t  bcven  aud)  cinev  fei,  n?er 

utnonin  verbo  cefpitet,  <Sc  fortepotius,  ijl  fo  ijoflenf oiimien ,  ba^  ev  nid;t  in  eincm 

loquitur  contra  Chriftum  quam  pro  Chri-  ^ovfe  fef>Icn  fdnte ,  unt)  t)ie((eid;t  me()v  n)it)ev 

fto  ?  Et  dum  hsec  fecerit ,  nunquid  potius  (£f)viflum,a(d  fiiv  €()vtf]um  ve^ete  ?  Unt)  mnn 

tunc  Antichriftus  dicitur ,  quam  Chrifti  evDa0(jctf)anf)at,  mivt)evt)annnid)tme(mcf)r 

nuncius  ?    Si  vultis-  ita  ftiiae  fervare  pro-    tin  21  ntid)vifl  f )  al^  ii,f)xi\ii  ^Oti)t  ^ebciffen  ? 

ximum,  jamutaudio  fcepe  contra  proxi-   9H3o  if)v  cuven  9?cd)fien  fo  (^tmu  boobad)fen 

mum  etiam  iocuti  eftis :  Nunquid  non  Pa-    moflct ,  fo  f)abtt  if)V ,  tvie  id)  ()Ove ,  n)it)CV  CU  f 

pa,  Cardinales,  ipfiPrselati,  quiquema-   vcn  97ed;f?cn.aucb  (]evet)et»     ©iut)  nid;t  t)ev 

joresiiveiintfpiritualesvelfeculares,  funt  ^abjl ,   bie  €avt)inC!fe  ,  felbf]  t)ie  ^vdlatcn, 

proximi  veftri  !>  &  illos  confundere  publi-  UUD  alle  Obcven ,  fie  fein  ^cifilid)  ot)ev  VDeIfIic(), 

ce  de  ambone  ,    quid  eft  nifi  proximum  CUVe  Olecbflcnf  !^iefe  (ibtX  offcntltcb  DOn  DCf 

membrum  confundere  ?    Peccata  ,   mala  ^an^aCl  befd;impffen ,  me  ifi  Da^  anbCV^  al^ 

opera,  dcbemus  corripere,  nonitapub-   euve  nec|)j]en  ®Iiet»ma|fen  befd;impffen^  g) 

liceperfonas,  nec  credo  poenam  efte  ca-    (glin^^eunbbi^fe  ^evcfemuffentviv  (fveilic^) 

pitis  in  re  ita  levi  agere,  quod  fi  fic  agen-   fivaffen ,  nicbtabev  Die^evfonen  fo  offtntlid), 

dumeftet,  tuncjamperdidilletis  milleca-    h)  @ef)en  iviv  nic{)t,  Ieii)ev,   bcn  fcif)Vlid;cn 
pita,  fi  haberitis.     Videmusneproh  do-    3"!^^»"'^  ^^^  ^^'^  /  ^<^  ^O^f)eit,  ^etcbffcv^ 

lor,  periculofumftatummundi,  malitiam,   tiQhit,  Unavt  i)  jufunbisenbeiDenenSOSeltis 

^  z  levi- 

i)  ©r.^^ortlJciTcomanqdf.  *  ' 

c)  7>t>«JBorte:  @0tbiJtc3i7crbicfcIbcrtnianflelncrie!ifalf^. 

f)  tPcrbbe  nic^t  r!clemcbrbc3 Zmii^riftQ AlQt^b^ifti B<J^c  ^cnomct 

g)  n><Jtisnti<:nbcr6/  ^ctpylccjyfcalfofc^clben/  pnbcapcmlicfptbfdbreicn/  b4n  jnwen  l^c^e» 

ficn  ^cbcnirttcn  rcrfcbri^cn. 

h)  3b  i3n?oltrabr/  batman  be  ©Snbc  unb  tpfc  W)ercfe  f?r<i(ftn  fc^d/  AUtril  bcPerfonctt 

fc^al  mm  fo  apcntlicf  nictjt  Pt()ropen» 
»)  5:11 5l8er{  mflngcUM  i^cmpen» 


-  ) 


it  II.  C^wFe  /.  Periodm  I.  Cap. 


levitatem  ,  pravitatem  peccandi  munda-  CQ?enfcf)cnaii(5ber»ert)oi'bencn9?atur,  tt>elcf)e 
norum  hominum  ex  corrupta  natura ,  qu^  Senefgt  Ift  k  )  ju  aden  bj^fen.  5^crDf)nI^en  |ln& 
prava  eft  ad  malum.     Igitur  funt  hi  diri-    MefelbigCJUCinevcjUtenginicjfeitunt)  1)  ^:^m? 

gendi  ad  bonam  unionem ,  &  ad  charita-   t)evljd)en  ^icbc  anjufuf)ren ,  unt)  t)ag  fciner  if)^ 

tem  fraternam ,  &  nequis  modo  dat  eis  oc-  ncn  |C^t  m)  ©efc^OCnbcit  JU  funt)igcn  gebc ,  tVJCf* 

cafionem  peccandi ,  quod  &  Dominus  pro-  cf)Cf?  aud;  bcv  Jp^vv  t)erbictf)et  n)  (>ci  ©tvafc 

hibet  fiib  poenae  gehennx  flipendio  ,    ut  t)cv  J^dffen-^cin ,  \Dle  if)V  bclfcv  tvijTct  afd  i^). 

melius  me  fcitis ,  ubi  autcm  adhuc  poft-  2lCoif)vabcvfunffti(jmitn]iv,  bevSlvticfcfnjc^ 

jaac  de  me  non  eftis  contentus  de  liis  arti-  gcn ,  nid;t  JufvicDen  feiD ,  o)  fo  untevt\>evfc  \d) 

culis  ,  fubjicio  me  judicio  doftorum  Bar-  mid)  t)cm  Uvtf)Cif  t)ev  Doaoren  ]&a«^Olb 

tholdi  Mollers,  HenriciWendt,  &quo.  XXiolUxB,  ^crtricfe  VPcflbt,  unt)  anDcvcj: 

rumcunque  fimilium  LubecJE  6c  Lunebur-  t)cvgfcid[?cn ,  tvcfd^c  |id)  JU  ^ubcif  unt)  k^mi 

gx  agentium  ,  judicent  illi,  fi  non  redle  burg  auff)aftcn ,  faffcf  bic  Urtbcifen/   (Sofcf) 

fapio ,  poflum  lcniter  inf ormari ,  <5c inviam  nid;t  red;t  babc  /  fan  icf)  fcicbtffd;  untcrn.M'efcn 

redamduci,  Difputationes  autem  priva-  tvert)Cn.     S)fc  befmlfdrcn  Difputationcn  af>er 

txprivatorum  perfonarum,  ferendainon  XOtW  privat  i!cutc  untcr  f?d;  Otllleffen,  (int) 

funt,  necfieridebent.     Ubialiquandofie-  nfc^tjuqcflatfcn,  foffcn  aucf)  nfci)t  gefcbef)en. 

ret  publica  difputatio  Doaorum,  audie-  p)    SSann  (aber)  efnma^f  efne  dffentlfc^e 

mus  nos  invicem.  Difputation  t)er  Doaorcn  roirD  angcflellet 

n)crt)en,  fo  tvoffen  n?fv  un^J  unter  citian^ey 

^drcn. 

Eft  fama  de  vobis  (quam  ego  nedum  Cdfauffcf  t?on  eud)efn  ©erud)f,  bcmefc^ 
credo  )  quod  incitatis  illos  juvenes  leves ,  bod;  bf^  baf)er  f cfncn  ©fauben  bcfmejfe,  Ob  fyU 
mundanos  homines ,  ad  cantandum  Pfal-    fet  f^V  Dfe  lcfd)tcn  3un(]enf?,  bfc  tveftlflie  93?en^ 

mosquosdamDavidicostransIatos  in  vul-   fd;en  antrcfbcn  cfffcbc'^  ^fafmcn  5>at)iDd  fn^ 

gare,  non  tamen  redte  (  ut  dicitur)  Si  ita  t)CUtfcf;c ,  t)OC|?  nid;trcd)f  ( tt)fc  maH  faget )  U< 

eft,  nefcio,  defiftite,  prohibete,  ne  fa-  berfc^cf,  SuftU^cn.       Obt)cmalfo^  trcij  fc5 

ciant  propter  falutem  animse  veftrK ,  ni-  nfcf)t.     (^fcbctDat)On  ab,  t)erbfctbef ,  Da^fte 

hil  bonl  efficiunt ,  nifi  quod  turbant  divi-  ed  nfd)t  f f)Un  Um  eurcv  (geelcn  ©eelfgfcff  mU 

num  cultum.     Non  dubito  vos  ignorare  fcn,  fte  ricbfcn  nfcbf^^ufe^  t)amff  au^,  nur 

triaprima  prsecepta  Dicalogi,  quae  refpe-  ^agfict)en©Offe^?Stenfl  i)ernjfrren.      Qc^ 

l^um  habent  ad  DEum.     Refpicit  enim  Jtref(fcfcnfcj)f/^a^fbrt)febrcf  cr|le©ebOt5et)e^ 

primum  cor  hominis  ,   fecundum  os  five  Decalogit\)if|et,  q)    njcfcbc  efne  5fb(t^f  auf 

k)  3'W  ?ateintfcf)cn  ffffief  prava ,  foorine^meife!/  tijiee^Scmpefluc^iUfrfflSiCtprona^fjfeHraut. 

1 )  tlnb  brucf li(^en  toenbcn  t|>o  bhrt^cnbc. 

m)  llfiJ)c  \Q  nid^t van  no^i^m  i  h&x  mcin  cnerf trieber  tbo (unbi^en  (Drf<iFc  ^bc. 

b)  tPelcf e5  ocf  bc  4crc  gcbabcn  b^ff t  by  Poenc  unb  ©traffe  bco  boUifctjcn  ^uree. 

o)  tl>ili(f  micrba^enbcbbcn/  &4tbeac^tb<irenunb^o<^0cI<irbcnDoaorB.uiboMus5J?Dnfr/  Hcn- 
ncus  ®enDt  unbanberc  t^o  ^fifucf  w\^  tnnelnivgf  b<jru4n  orbelen  mo^en  /  benen  icf  ocf  mi 
^irmebe  xx>\\  unbertrorpen  ^ebben  /  voat  ht  fc|>luten  fc^al  mi  trol  unb  wee  bj?on. 

p)  Addit:  tPentebarwarb  nict>t6^ubea  P4n. 

q)  Nondubitovosinnorar?  tria  pnina  praeccptaDccalogi  j   '^^tXO\\ic\tt\\d^il  ^i  VOitm  tt  tX^tn  ^<^ 

i         felen^er  (Bebabe  (BOttes  wol. 


DOtt  ber  Reformation  A.  i  f  27.  29 


fermonem  ,  tertium  externum  opus  (ive  @Oftf)aben.  ^cnn  Da^  crfle  gel^etauft>a5 
divinum  cultum,  de  celebratione  Sabba-    ?0?cnfd)en  JE^fJf^  l    Da^  jroeife  r)  auf  fcinen 

thi,  hunccultumturbant,  hoc  officiunt;   SQ^unt)  unt)  OCcbc ;  ba^  bvitfc  auf  t)ad  duficrli^ 

Talis  modulatio  Pfalmorum  ad  vulgus  d;e'IGevcf ,  et)erl)en©OffC^^^ien|i  i[)Cn  Dcc 

commune  cantandum  non  pertinet  ,  fed  JJeicr  De^  ©abbaf^^/  Diefen  ^m\i  fiohvcn  jic, 

ad  orandum  permittitur.     Cantus  horum  Di^vid;fcnfteau^.     (3old)e^^falmen^(^in* 

pertinct  adclerum.  DumenimDavidhu-  gcn  i)ef)i5rcf  fiir  Dcm  (jcmemen  ^')Ut\m  nid)t, 

jusmodi  carmina  laudis  ex  inftinau  SPI-  tvol  abcr  Dcr  ©cbraud)  jum  ^cbctl),  Der  i(l  ibm 

RITUS  Sandi  edidit ,   non  commifit,  5U()elajTcn,  ibr^cfang  fommctDcn^ricftern 

vulgo  s)  coji  judaico,ut  canerent  contra  ^w*    S)ann  al^  !i)atiD  Dcrgleid;en  ^Obf^tf 

Arcam  tcederis ,  fed  folum  Levitis ,  ut  ipfi    fdngcau^  Singebung  Dc^^.  ©cijle^  Scmac^t 

fcitis.  Igitur  nec  Ecclefia  probavit  aut  baf f c,  Oat  cr  fold)enid)tDcm  j)cmeinenQ5olcfc 
admifit.  Et  quicquid  contra  obedientiam  Dcr  3«Dcn  anv)ertrauct ,  Da§ cr  Dicfelbe  t)or  Der 
Ecclefiae  eft  ,  fi  pro  aut  contra  falutcm    ^aDc  Dc^  ^unDc^  fm^cn  mocj?fe ,  fonDcrnDe^ 

eft  ipfi ,  judicate ,  ubi  nolueritis ,  vifitet  nenCct?iten,  njic  il)r  njfjfct*    S)arum  bafe^ 

DEus  eor  veftrum  ,  ut  facitatis.    Et  fi  il-  aucf)  Dic  j^ird;e  nidbf  gut^ci^eiffen  oDer  ju^elaf* 

lud  eft  contra  divinum  prieceptum  ,  6c  fcn,  unD,  ttja^  tt)iDer  Dem@cborfamDcr^ir^ 

fimpliciter  prohibendum/  c&cn  i%  c^  ma^  t)  fijr  oDcr  n)iber  fein  ^eil  fein, 

Darubcmiogct  ibr  ricbfen,  wollet  i^r  Da^  nid)t, 
fo  fuci)e  ©Of f  cuer  J^cr^e  bcim ,  u)  tf(\^  if)x  c^ 
tbuf /  unD  fo  c^  tviDtr  @0f f c^  ©cbof 5  i(i ,  fo 
!(ie^fd;led)ferDinj3g  Sut)crbicfben.  x) 
In  his  paucis  relatis,  fi  erratum  eft  ver-  00  in  Dicfen  tDcni^cn,  voa^  Dorgcbrad^f,  y) 
bo ,  fyllaba,  autlitera ,  non  imputabitur  cftt)a  in  cincm  2Corte ,  @i;lbe  oDcr  Q5uc^(la(f 

mihi,  non  enim  valeobene  fcribere,  no-  bcfolfcgcfc5leffcin/fOM*Dencfctmircdnid^t;Z) 

lite  vindiO:am  facere  in  me  ,    cum  venia  Dcnn  ic&  f^Xiiht  nii)t  gar  JU  ml)l ,  a)  rd^ct 

dico  ,  nihil  nocui  vobis.    Bara.  4.  dici-  CUC&  Dod)  nicbf  an  niir,   unD  i|alfcf  mir  JU 

tur  filii  patienter  fuftinete  iram  ,     quK  gUf/b)  Dagicbfa5e,4d;()abccud)nicbf^JUleii 

fupcrveniet  vobis ,  perfecutus  enim  eft  Degcfbam  ^Sarucb  am  IV.  iioivD  gcfacjt: 
te  inimicus  tuus  ,  cito  videbis  perditio-  ^ragctDcngornDerubcreuc^ergc^ct/mif^e^ 

nem  ipfius,   ad  Dominum  pertinet  vin-    DulD,  Dcnn  t)(it  Dicb  Dcin  gcinD  Dcrfolgcf,  (b 

dida.  fo  tt)ir(i  Du  ^ar  b<il\)  ftin  QDcrDcrben  fc^cn ,  Die 

diad)tQtt)6xtt  Dcm  J^^rju 

S)  9  ^abct 

0  ©tcff^orte:  auffcimn  .    .  b40  britte  ranngeln  in  Bempen. 

s)  JDter  t(!t>erntu(M{(l)rtnOvncFfef)ierntbei&en5efau^deM/  ali99f(|)coMatltrfffr.  quMneffictGoi? 

t)  3^  i^  ^^nn  t\)or  CBercd)ti0Feit  cbber  ni4>t. . 

■)  ^o  vDcrb  (B0tt3»w?c  t^ertc  bc(iccfcn. 

x)  i^icrmit  (5(Dtt  befalcn  /  adduur  in  Rcmpio, 

y)  @o  icf  ^ccrrct  ^ebbc  Tx>cr  in  cnem  IPorbc, 
2)  2)at  T»illc  rty  mi  nid>t  rorfcren, 
4)  U>cnte  idtnn  nidfyt  altotvol  fc^rincn. 
h)  mit  t?orl$uc  fc02e  i<X, 


^o  //.  C^eils  /.  Perioius  /.  Cap. 


Parcite  ineptiis  meis.  c)  S^Q<\>ii  ©et)u(t  rtiit  nictnei:  Un(jefc&icflic[;feif  ♦ 

Adderem  ad  fecundum  articulum  fi  H-  ^^)Xo^\ii,  a\inneomrc|l5nnet  ilJdve,  e)  \)\\M 

ceret,  quod  Chriilianum  mihi    videtur,  5UtI)Un  m^  miv(£f)Vi|]licl;  jufein  t)irncfet,JU 

quamvis  hoc  non  dixeiam  plane  fateor,  d)  t)en  anbern  2fvticfe(,n)ien?ol  ic()  fo(cI;e^  nicbt  ge? 

quod  CHriftus  Dominus  non  folum  lavit  fi|gt5abe.  3ti)befenneo(fenbaf;r,  t)(i^  (2)«?)^^ 

nos  a  peccatis  in  fuo  fanguine  ,     quem  (]U0  i)ev  JgX^lvv  nic(;t  OX\m  \\\\t>  0en)afc(;en  \)0i 

pro  nobis  efFudit in  cruce  vel  unusquis-  t)on ©unDenmiffeinem ^(ute,  voe(d)e^erfui* 

que  noflrorum  myfterio  facro  fandse  pas-  un^  am  ^n\\%  f )  uevgojTen ,  o^ev  m  ;e(j(ic(;er 

fionis  iilius  in  baptifmo  ieque  ablutus  eft,  unter  un^  ijl tiuvd;  badrf3e^eimnu^  feine^ feeli* 

verum  etiam  quotidietollit  peccatamun-  gen  g)  ^eiDen^  inDer  ^aufegleid;  t)ie(£b(]e? 

di,  kvatque  nos  apeccatis  noftris  in  fan-  n^afcBcn/fonDevnaucI)  ii<^\\i)  tvdSteirt)ie<Sun^ 

guine  fuo  cum  ejusmodi  celebrata  beatae  DenDer  2Be(t ,  unt)  \vdfc(;et  un^  i)On  unferu 

paflionis  ad  altare  memoria  replicatur,  ©unt)eninfcinemQ3(ute,  ivannfeined  h)  fee^ 

cum  panls  &  vini  creatura  in  Sacramen-  (i(3en^ci&em?(]efeievtet?@ct)dc(;tni^beiDcm2i(^ 

tum  carnis  <Sc  fanguinis  ejus  ineftabili  fpi-  tarn)iDcv()Of)!ettt>ivD,  tvannDiciJveatur^VOD 

ritus  fanaificatione  transfertur,  fed  fuo  unD SlBein  in Da^ (^acrament  feine^ g(eifd;e() 

raodo,  (Scc.  unD^(ute^Dui'd;De^^e:(igcn@ei(le^unaud^ 

fprcc(){icf)e  ^pei(ipiad[)un9  ubertragcn  tvirD, 
abcvauffeinC'2[Beife»  i) 

5((^nuntiacI)©lipfan^DiefedQ)riefedDic  ^veDigevDed  (2i)an(|e(ii  DurcJ  mgenanntcn 
^crfonen,  jur  freunD(ic^en  UnterrcDun()  befa()ten  BiJJforp  unterfcbieD(iei;)emaf)(  ein(]e(aDen,  er 
abcr  fte  balD  nacf;  ©.  sj^j^arien  O^^a^Dafencn  5l(o|]ev  ba(D  nac(;  @.  £uca^  %X^x  5(pri(  (aufeti  (af? 
fen,  unD  enD(icb/  Da(5cr  \M)it  mit  i^nen  \\x  fc^a||eii  f)dtfe,  if)ncn  entbietf)en  (affen ;  f)aben  Diefe(^ 
bigc^(S.  9vat()/tvie25ii(iorp  Derofe(ben  Q3crorDnun(}sun)iDer!ebte,  utiD  ftd;Durd;au^nid;t 
n)0(te  finDen  (ajjen  f unD  ^emad[)t  unD  gef(a(]et ,  aud;  gebetf)en  ifjn  nacf?  3n5n(t  Der  2lrticf e(  jur 
Q3riiDcr!icbcnUnterrcDun^anjuf;a(tcn,  anDevjJ  ttjurDen  fte  geDrungcn  tverDcn,  6ffent(ici)feine 
3rrtf)umer  »or  Dcr  ©emcine  Don  Der  Can^ef  ju  n)iDer(egen.  ^c(d;c^  Dann ,  tDCii  auf  Diefc^ 
^inbrin^en  (n^ie  :J^empe  bcricf)tet)  feinc  5{iittvort  crfoigcte» 

SDemnecbflcn(gonnta(}foDcr  2tcinDcr  gaffenttar,  citif;cflic](ic5  sefc[>af)e,  utiDsttarfd 

Dag  Diefcr  nicolae  25ufiorp  mit  5^af)men  unD  3unaf;men  ^enennct  trarD ;  Der  Srfo((3  tvar 

fcf)(ecbt,  unDDer@c.acntf;eif  ivarD  DaDurcf;  Drcijl,  nicf;tnur  if;rc  @cf)e(tn)Ortc0cgenDic,  fofte 

a(^  .^ei^er  unD  Q]erfiH)rcr  <x^iii\\,  t)on  Dcnen  ^reDi()t^(Stiif)(cn  au^jufcf;iitten  ,  lonDern  auc^, 

ivoltefdntcn,  bciDen^cmcinenDen£au(fDci^(£w3e(iiauftu(;a(tem 

^icr^ 

c)  ^ebbet  my  nicfots  uor  un^ubt. 

d)  3«  be;Deti  beransgaben  \\i\yii  tfdter ,  fo  or^njlrwttg  uitve^t  i|?. 

e)  t3o  \<St  muflc. 

0  2lm  ^ol^c  t>tQ  Crcu^e^. 

g)  2)<it  tx?i  4lle  Durc^  Dit  (gcfcncf  niffc  finea  IibenbcS  "borc^  b4S  WiAix  bcr  Sx-pe  «ffi^cwil» 

fc^cn  ^in, 
h)  !CPanne^r  m«jn  bcffulpi^cn  Sibcnbcs  hti  'i^tm  2llt4r  in^cDac|)ti0  i^H. 
V)  Addiiur  5>it  bcfft  Nicoiaus  Bufforp  cjcfc^rcncn. 


I>^tt  ^er  Reformation  A.  i  ^27.  ;  j 

J;)ierauf  be^rtb  e^  ftcl;,  bag  ba  mitUn  iw  ber  Sruf)«^reDi(}t  eine^  ^apelian^  ju  vg,  07ico:s 
Jai,  t)eiTen  9?al;meabevunfer  :^mTpeDerfct>n)ei^c(,  etn?[)?e§^$faffebie©lorfe  jur^til^^^ep' 
fc  Icuten  (ieO,  bad  Q5efini)c unb bie  .'^ienflen,  v>onDer  5ln[)drun()  be^  erfldrten  @onnta()i? S»ait^ 
3e(ii,fic&  ju  bcr  ^c(Te  mant),befa0fer  (Sapellan  |i'cf)  i)om  Sifer  liberne^men  Iie§,unb  eiuicje  I)efff  i^e 
^'Gorte  au^flieg»  211^  iin  ^(I.Kac^  abcr  f;ieifau<J  ^eiterunc)  beforcjte,  lie^  crNicolaum 
23wjf!orp  ,  alle  ®clef;rten  un^  c)et)ad;tcn  CrtpeU^it  ju  Diat^?  Jpaufe  foDern,  bcm  3ufoI(je 
erfcl;icncn  Dor  L)cm  Dfatl; : 

1 ,  Bartholdus  ^^^oller  S.  Theol.  Doaor  unt)  Ledor  Theologiie  Prlmarius. 

2.  ^eiirid)  lCPcnbtTheologiiEDodtor. 

3,  Doaor  /:)ertnnig2^ifle«brHgge^ricfferunb^e(ii(Ie*    ^on  tvefcf;en  breicn  bereit^J 

obcngehanbeltif}. 

4.  Doaor^crniiin  Hrtngenbecf ,  bieferivirbi?onDfcIenjurUti()cbuf}rfurbem3feic{)^'be^ 
nanntcnQ3ur(}crmeiflcrau^5e(ieben,  tcf;f)abeunterfcl;ieblicf)e  2lbfcl;rifltcn  t)on  steph. 
2^enip£rtivavf)afFfi(]cmQ5ericf;tgefe5en,  baba^QOBort  Burger  m^  utriusq;Juris 

Doa.in^:iVirgermeifler0e(inbertn)Orben/n)eIcI;e^bann(iucf;fonber3wciffeIbenJ^n.^er^ 
txam  ubcrrcbet  f;at  in  feincr  iLwnebwrg.  l^ircfeen?  '^ijtotie  p.  \€S.  nid;t  nur  bicfetv 
Doa./:>ermrtnjum^ui;qermei|]er5umacf)ef],  fotibern  il)m  aucl;  \)^^  Prxfidium  in 
bicfem  ^abr  beijule(]en,    ^Bieaber  in  mef;r^0cbad;ten  war^affrigen  Beri(itunfer^ 
'^B^tm^zne,  ber  anfpred;enbe ,  umfragcnbe  wnb  m\)M)  ^efd;etb  (jebcnbe  ^^urgermci? 
(ler,  t)on  bem  Doaore  ^erman  ilongenbecPen  al^  Advocato  bej5  bej^j^uroi^tcn  Ni- 
colai  25u(?orp0  au^brucflicft  unterfd;eibcn  tft ;  fo  erf)ellet  aucf)  au^  \imn  Faflis  Pro- 
conf.  &:  Confularibus,  fo  iDOl  bag  in  bicfcm  ^a^r  ^crr  2)ietericb^ol;ufc^mort4;alsj 
tenber  ^ur^ermeifier  (jemefen,  al^  auc^,   \)o/^  Q^ur(}crmei|(er  ilangenbctf  bereit^ 
A.  I  f  ly^aufPhilippiunbJacobi-Slbctrbauifber^iGcIt^e^jan^cnfet. 
€d  il^  bcmnad;  btefei*  Doaor  ^crm<5n  langcnbccP  bei5  J^crrn  ^ur(]ermeif?cr^  @o5n  ^etve^ 
fen,  bat fic^mitAnna.5)errn3of)4rtn  ^^ii^en  (berA.  if2^su9?at5crtt)el^Iefn?arb,)  unO 
Citcih*aBocf^olQ^oc()ten)erf)eurat5ct,  aucf;mitif}rbre!5ef)n<5of;ne,  bai?on  aber  fetner 
baiJ^@efd;Iec^tfort(]e)>fIanl5et,  unbjmo  ^6c()ter  erjcu^jet,  ifl.A.  ifj^.  gef^orben  ,  unb  itu 
neuen©ebdu  ber !4^om^^ird)en  be(]raben  njovbcn.  ©cr  beriihmte  Con-lleaor hteftaev©fabt#  ^ 
e*ule  COiNRADlNUS  ^at  i\)m  fo^enbe  ©rabfd^rifft  0emad;t : 

EPITAPHiaM. 
Dn,  IIERMANNI LANGEBEK, 

y.  C.  colJoqvunmr  Hojpes  ^  dv/f 
H.  Quisjacet  hic?     C  Doeior  jurk  legumque  pritm 
Et  merito  patrii  gloria  magna  foli. 
.     ■  H.  Quo  patre  prognatus :    C  Do^ore  i^  Conftik  clar0 

Quo  non  majorem  htnc  Saxona  terra  tulit, 
//.  Quce  clotes  animi?  Cfapiensfuit  atque  diflrtus. 
Jufti  (Squique  tenax,  reUigionepim^   . 

H.Qufe 


?  » //.  Z^eiU  L  Vertodm  L  Cap. 


IL  QuiS  fortuna  fuit?  C.  patriif  contentm  opimas 

Turpiter  hautfiuduit  cogere  avarm  ope» 
'     //.  Anne  njagiflratm?   C.  priyatm  vixit ,  acutis 

Gaudens  confiiiis  pojjg  juvare  reos, 
H.  Nuin  coelebs?  C.  minimey  conjunx  qu£  contigit  y  omui 

Moribus  ac  formaparte  beaia  fuit. 
H.  Quifims^    C.p/acidusy  mediocri  namque  fene^a^ 

Defun&a  dulci  conjuge  fata  fiibit. 
H.  Si  verum  memoras  hacc  qui  rejponfa  dedifiit 

Nefiereos  annos  dignm  haberefuit, 
Sed  quiafunt  cun&is  fua  fiamiy%a  certa  >  fepulto 

Ut  fit  cum  fuperis  altera  vita  precor. 

f .  Doaor  jf 0^411»  moller  mx,  m  cben  etlnncit ,  Doa.  ^^art^.  WoIUxq  ^vubcr, 
etn  SefnD be^  @ott(ic[;en  325orte^,  tvie  InfonDerbeitau^ feinemBericbt dou  ber  3\e(i^ 
Sionii^Q}erdnt)crun0  crMet,  in  tt)e(d;em  er  ()arter  @d;e(tm6rter  unt)  f)efftiger  (Sd;rei&^ 
5irt  fid;  bcDicnet.  ^inicje  21bfd)rifften  t)OH  B.cmpcM8  iSi(i<>rie  nennen  il)n  tviDer  al(c 
28af)rf)eit  }3i5rgermei(ler ,  unb  ant>ere  moden ,  ba|7  er  Der  Guardian  ju  @.  ^Mxim 
^D%Mi\\  gewefenfei ;  2ibenviet)a^er|]et)urc^t)c^  @0ttfeIigcnJ^errnQ3ur9ermei|]er«J 
©d^rot^ers  Faftos t^offi^  mit)er(c(jet mirt),  fo  wirt) Dad  anDere  fo  n?of)( Durd)  feineniS;!); 
jlanD  unD  0ejeu(jtc5^inDer(f.^f).3.Q3.p.7o8O  a(d  auc&  Durc&Dic  4)t|foric  fe(b)l 
tviDer(e(]ct,untcn  tt^erDen  ivir  DenGuardlan  DorgeDacbtenCioOcr^  untcr  Dic  ftnDen  Die  Deii 
S^xt[.  D.  Bartholdo  VCioXUx  i)or  p^enDcm  ^(Xt{)  tt>iDerfprod)en ,  tvie  f an  Da^  aber  fcin 
Q5ruDer  fein^  ;^e|Ten^db|l(id;er®innau^fcincr  ofrrerwefjntcn  <Scln'ifft ,  nurgarju 
.  oftcnbart)or5luaen'ic.(]ct. 

^.  3odbim€llcrt)ot7ilHie(mc5rDcr^rd{atbcfa()ten€(o|to,  Dcn  eini^e  Slbfd^rifftcii 
2)crc^^offnennen/  Doc5f)abcnDicmeiflenf£ll«r^ofp  €rtDaritvarnod;nic()tt)6((i3 
aufDer(£i)an^e(ifcf;en@eitc(3etretcn,  Dod;if)nen  aud;  nicl^t  ab(tenci()t,  t\?icfott)of;(  au^ 
:2^cmpe«o  Q5eifa6  ju  feinen  07af)mcn:  t>c  t>cmt  bcr  Bafc  tiicbt  oucl  mcneOc : 
a(^aucO  au^fciner  ^luffuf^runji  in  Der^pauDiung  oor  Oiat()  cr()c((en  ti?i(D. 

7.  M.5rict)ricfe^ertnifige6Paftorju^.«33etcr,  cin  ^iebf)abcr  Der2Gaf;r5cif,  Dod;Da^ 

XinW  nod? feeim(id;.  0?ad)mab(^  abcr  f)a(fFi5m  @Ott  ju  luneburg  aOe  gurd;t libcr^ 
tvinDen,  tt)iccrDannDafc(bfla(g^t)an()e(ifd;er  Superintendens  A.  1  ^65.  ;.Dec.  qv 
gcjlorben.  @cin@of)n  n^ar  Hieronymus  ^cfiniftges  anfang^  Archi-Diaconus, 
nad;maf)(^Paftorju(g.3o(;anni0inilijrtcl>urg,  tvcld^er  fid;  Durcf)  M  Theatrum 
GenealogicumfoA.  if984u^a(tDebur0  cin^af;^  nad;  Dc^  Q5crfaf|er^  ^oDc  im 
^rucfau^cjangen,  beruf)mt  gemad)tl)at. 

8.  ^Odcbim .f tfcfebccpc Paftor ti^o p.  €atf)arinen.    Q5on  Dem H AMMELMAN NUS 

fa^ct:  quidifcefferataparochia;  aKein  lEcmpc  giebct  c^ :  bc  afgewcten  ivae, 
Da^  i|l  Der  jtt^ar an^efanfjen  ^<\^  ^t^angelium  ju  prcDigcn,  abertt)iet)orf;in(3cmdDet, 
aud)mieDeraufac5orctf)atte,  imD  Dater  nia^t  auf^Det:  ^t)an(}c(ifd;en,  fonDevn  auf  Dic 
^dbliifc!)e(Seitciu  fc^enttoar, 

S)lcfe 


DOtt  bcr  ^eformation  /f.  i  f  27.  j  j 


:^:efcnnunnunt)enaiift)eran^eni  <Scite  entgegen  i)  jfo^attftS^0«ti^A0eti ,  2)  M. 
^o^aim^riQe  unD  3)©teffartB.cmpe. 

J;)iel>ei  ei-fci^icncn  bic  Ci3cfd,>mornc  Dev  \>ier  ^ti'c()fpfcl  #  ^ircf;en ,  n)elcf)e  jwdlff  nn  ber  gaf)! 
tvnven,  unDDa^tvadin^iefcrQJeifammlun^  auf  beiDen  (Seitcn  Dorcjeciangen  mit  an^e^^ket 
()aben. 

i^^cn  ^intrac)  tbat  ber  it)Drt;6a(ten&e  ^ur^ermeijler  JDitericb  ^o^ufert  ^  n>ie  Don  De^ 
nen^rdDicanfcnfil;rifftiic|)jnDva^banc)e(>racl)tmdre,  bagflemit  Denen  anbcrn  ©eilKicben  ei^ 
ni()c3r.run(]en()dtten,  mldbeju^oren,  unDfoDidmoglicf),  beijuleijen  SiS.Diat^Dcn^^^aijan^ 
j)efe|ct  Htit 

ntcolas  Biiflorp  f)at  bier  ba^SOBortaufeenommen,  unb  bem  J^errn  ^ur^crmet^ 
fter  ()cantmortct,  ba^ermitDcnengegcmvdrti^enbrei^rebicjernnicOt^,  aleJ  atlc^  Cicbej^  unl) 
(35ure^jutl)unbdtte,  i)rei|5i03af)r(n.g)ambur^(jcprebioet,  unt)  al^ein  fromm  ^?ann  ficb  be« 
trac^cji ;  bie  ^im  ruf)rtc  i)on  feiner  ^reDi(}t  f)er ,  tvelcbe  er  aucf)  nod)  fiir  9ied>t  Mu ,  alDietveif 
er  nidx  alaubeiijdnte ,  bafj  Ciprifiu^  fiir  einem  mutf)n?iaiaen  5}?(JrDer  ^nw^  getf>an ,  oDcr  fiir 
DicDorfcijlidx^unDcDe^^^oDtfd^Id^crdDen^^oDijcIitfcn Wtte;  er  Wttef)ieriiber'il}nen  al^  feiV 
nen  ^^ruDern  cincn  Q3rief ()efd)riebcn ,  Der  aber  nun  uberad  befaimt  mdre» 

07acI)Dcm  Die  Drei  ^»an()eli(len  (rcj)  f;ieruber  befproc{)en ,  f;aben  (t'e  t)orbemeIDetem  25tt^ 
Jforpeit  alfo  jjeantnjortet : 

€^  f dme  gar  n id;t  Darauf an  roie  fromm  er  tvdre ,  unD  tvie  fan^e  er gepreDi^et \)<iut ,  Die^ 
jc^t))dree^Da^er()clef)ret: 

1)  C^riilus  f^dtfentcbt^efittenfurDie^oD^ISunDen/  fonDernein?}?enfc5mu(lefefberDa^ 
fur  ()cnuo  rbun ,  inrcileid)cn  Dafi  e^ 

2)  QSerDamtnlJd;  mdre  /^Da^  (^acrament  unter  beiDerfei  ©ejtalt  ^u  cntfancren. 
!^!efe;-5abcr  ifhviDcr  Q)Ott  unD  Die  l)eili()e  @d)rifft,  al^.  tDcIcbe  befennet  unb  bnmgtt,  baf^ 
CibnfiitefiSirallcBiJii^crtgelictert,  urtOOrteBrtccamentfilr  allc  C^ripcft  eingef«* 
©et  Ijabe,  tveIcf;e^ftcfoe^iI)mbcliebte,  au^Der.g).(5c!)rifffin@c()eni\>art  aller  J^erumfi^en* 
Den  bea>ebrcn  unD  Diefelbijje  urt^eilen  lajtcn  tvoIten,tveId;cr  t>on  il^nen  Der  f)eiliflen(^i|ri(ft  ^lei^* 
formi^  lebrcte. 

nicol46  25u(iorp5afftcf)entfd)uIDi3et,  Dagernid)tDoaortt)drc,  aud;  nicf;t  ae# 
f^idt  adbier  mif  i^nen  ju  difputiren  ju  ^arij^  aber  tvolte  er  ed  fd)on  aufnebmen. 

2luf  tveld)cn  Die  A)iencr  Dei^  (Jt^an^clii  ertvicDert :  'oa^  te  einem  ;^om  fyxxn  jumabf  iibef 
anfirtnDeaufDer€an6eroa^()ro(Te^ortsuf)aben,  unD  nadjmabl^  feinen  Q5etveif^  Der  DveDe 
vorbritigen  ju  f i5nnen.  (g^  tvdre  aud;  nid;t  n5tf)i()  Daruber  nacb  ^Jarig  ju  rcifen ,  tva^  er  l)ier 
geprcDi.oet,  mufieaud;f)ierau^@Otte(5  3BorfbeIesefn)erDen;  unDmanner  allenfafld  foId)e(J 
jutbunibmnicbf  actrauete,  fofdjfenDafunffDoaores,  Die  ivurDenif)m,  tvami  er  fie  fud;en 
tviirDe ,  hk puiffi  nicf^f  »cv(a()en. 

2Bie  nuti  Buflorp  bei  bcfa()ten  Doaoren  ?SeiflanD ^efucbef ,  f)aben  Dicfe  ftd)  mif  ein'. 
attDernad;c!enommcnem2lbfrittbereDet,  unDaI^ftetvieDerumt)or  Demft^enDen  Oiafb  (jcfrc? 
tentvare)],  bat  Doa.  35art^oIt>  tnoller  Dem  befagfen  Bufiorp  Dabin  Da^  3ISorf  aercDet, 
ba^ Dererfte@af5  ad  pietatem  ju  Deufentvdre,  Dager^efud^tDao^  Q}oIcf  \)on  (^iinDcn  ab^u? 
baltenunD  ^ur  ^:^uiTe  ju  t)ermaf)nen.  2lufDen  ant)ern  (Sa^  vom  ©acramenf  aber,  tvdre  Diefe^ 
luerinnern,  Da6Die€brl|lIic()e5?ircf;ee^aIfobefct)Io(TenunDoerorDnet,  Da^  man  Denen  £ai;en 
II.  a:^e«l6  i.25rtti^»  e  ttur 


34  ^^-  C&eild  /.  Veriodm  I.  Cap, 

mx  emcrleJQ5ej^altiin^ti(,51bent)ma5(rcic&enfoIte,  ermullee^  (]efcl?e5en  (affen,  n?ann  &iefer 
»t)cr  /ener  fid;  t)iefem  n>ii)erfe^tc,  cr  fiir  pcl)  tvoite  cin  ^ef^or fam  ^inb  ber  (Kiiigen  ^irc()en  bleibcn, 

Doaor  XO€nt>t  i(i  mit  Doa.  72>axtfyo\t>  tHolltr  gleicbcr  9}^einun5  (jemefen. 

S)er  Guardian  aber  wdre  balt)  mit  D.  tTi^lkt  tterfanen ,  fintemal)!  er  if;n  befcbuINget/ 
JoS  cr  bci  t)em  (5c^Iu§  feiner  0{e^c  ctma^  ancjebanget  batte ,  naf^mentlic?)  »on  t>m  ^elcben  im* 
gleic^cn  »on  Kopo<f  unD  t)em  ^anDc  ju  JTIccf lenburg  i)a|?  ibm  Dod)  nicfjt  aufte^eben  n>dre, 
tt>eld>e^  Doa.  tfloUcr  ba^inbetvegetju  fragcn,  oberbennnid)tbei  berbeili(jen^irc{)e  bleiben 
jvoltc  l  3LBeIc|)e^  er  par  bmhtt ,  aber  ^inbei  gefucjet  tvof)in  ibn  ©Otte^  ^oit  fiibre* 

Doa,  ^cmm^  l&iiflenbrttggc  01  mit  Doa.  tn^Uerii  ^leicbfall^  ein^  geivefen. 

Doa.^crmatiilangenbccf  f)at  (td>  jtvar  anfanj)^  enffcl;ult)i^et ,  Da§  hk(^tmU 
©a^e  nic|)tt)on  feiner  Facultdt  n?dre,  /ebod)  t)a  feine  CO?einun(j  Don  i^m  erforbert  t\»iiri>e  pd;  Da^ 
^in  erfldret ,  £>a§  er  fretjlicb  aud;  l)en trj]en  ^unct  ad  pietatem  l)eutc,  auf t)en  anDern  aber  biel^ 
te  er  t)afur,  t)a§ t)ie  in  benen  Conciliis  tjerfammlete  5)?dnner,  tioekte  Da^J  beili.t^e  5Ibent)maf)I  De^ 
nen?at)enuntercincr  ©cflalt  ^ureicben  befcbloffen  f>drt(n,  vermc^c  t)er  Q3erf)eiJTun0SJE)ri|li 
Matth.  XVIII.  t)cn^eiIi5enQ5eiftgebabt^dtten,  unt)&a§manaIfo.Dcm^d;Iup  M  Conci- 
lii,  bi^  Da^  m^  ant)ere^  ^efunDen  njdre  ju  gelcben  fd)iiiDio  fer» 

^ie  f)ieraufDer  ^err  ^Siirgermeifler  itiit  Der  Umfrajje  inne  ^iefte,  baben  Dic  Drci  ^ebrct 
|)er^5ttlicben  JCabrbeit,  nacl>  t^orber^ejjangencr  Proteftation  ,  Dajj  flc  mitif)rerQ3erant^ 
n)ortun,9Denen(?l)rcn  unD  ^ocbacbtun^  Derer  Umft'^enDen,  ii^fonDcr^eit  Doa.  »artt?oK> 
tlloUcre,  im  ()erin()f{en  nid)t  t)erflcinerlicb  fein  noolten ,  ansejeiget ,  Daf  ed  l)dd)(i  unbifli()  wd^ 

re  2^tJJlOrp0  @a^  ad  pietatem  JuDcuten,  Dcr  Docb  manifeftam  impietatem  in  Ocbfajfc^ 

te ;  Dann  tioann  ^Jprijlud  ntcbt  fiir  Dic  *^oD?@unDen  gelitten  fjiittt,  fo  f onte  man  Dic  ^am  auc& 
nicbt  jur  ^^^uffe  bringen,  an()efcben,  womanDenen^eutenCJbvini^toDne^mc  auf noelcj^en  cin 
95uftn*f i^er  afleine  boffet unD  fejle  ftcb  griinDet ,  fo  bringct  man  fte  me()r  jur  Q5erjnj<i(feluns  ai$ 
Sum "^rofl  Der  ^u(Te.  SIu^  Cf)rifti  ^oDe  erfangcn  tvir  ©naDc  unD  sSergebung  Der  (gunDcrt» 
@o  hcit  Petrus,  Paului  «nD  Dic  5(pofieIn  gelel)ret  Aaor.  II,  X,  XIII.  Da  fic  Dencn  bugfcrti^en 
C^rijiutii  DurcbDen  ©lauben  toorbalten.  !5)emnac()  fo  fei  f)ic  in  Bufiorpa  ^cf)re  feinc  pietas 
fonDern manifeftaimpietas  unD 5Ce^erei,  unD mtm  t^ia  ad  pletatem  folte  gcDeutet werDcn, 
fioit)dreDocbmc^t0enu()Da6c^f>iergcfd)ebc,  e^miJ|]eaufDer^an^ef,  Da  e^^cpreDigettDorDcn, 
gebejfett ,  unD Dic ©emcinc au^ Detn  Jyrrt^um ^ebof ffen roerDen.  25u(iorp b^ttt  imv  ju anj? 
fattc)^9efac)et,  Da^er  nid;t^faubenf6nte,  Dag  C^ri(lu^fiirDem,  roeld^er  /cmanD  mit  gitrjaije 
crmorDef,  ^littm  bdttt :  2Gir  aber  fa^jcn,  wann  ciner  auc&  jtt)an^ig  crmorDct  bdttt  unD  f dme 
irod)jurOfeue,  Da(?e^if)mt)onJ&er^enIciDtt)dre,  unDnebmcfeincSufluc^t  ju  €J£)ri(]i  bittcrn 
^oDt  unD  fac})te  ^mtft ,  fo  n)iirDc  cr  fic  genoiglicf)  erlan^en» 

^ier b(itDcr  J£)err  ^ihHiermeijlcr  cin()creDet ,  unD  Dicfcr  ^cbre  af^  ciner  ^6ttiid)m  ^au 
f}tit  beigcpflicbtet ,  tt)orauf Die  ^ijangelifd^en  in  ibrer  OJeDe  fortgefaf)ren ,  unD.  €  €.  Oiarb  mfU 
(^ert ,  Da^  cr  t>on  ifnm  nid)te^  anDer^  erfabrcti  tviirDc,  al^  DaJ  fic  lebreten ,  Dag  Dic  ^uffe  allein 
in€4)ri(li  ^oDe  5?ra(ft  ^abc ,  al^  Durd;  Dtn  njir  allcin  ©naDe  unD  '^^cr^ebunij  Der  ©uiiDcn  cr^ 
langten. 

@0t)iefaberDenanDern2lrtiaif  betreffe,  obfc^rfcnjicttjiDer  Die(Ef)ri(lIid)C  ^irc^etoort 
beiDerQ5c|laIt  itii\SDacratnent,  fo  f dnte  folcbe^  niemanD  mitiBabrf)eit  fagcn.  i)ann  obfcbon  fot^  * 
(^c^inDcmConcilioiuCPilni^bcrcit0#l;Io(finMnDc}cbot&cn  mn,  focrjlvecftc  ftcl)Dod)Dtf 

htiiiQt 


l^eilicje^ivd;et)ie(n)eitera(^int)acJConcilium  $u(Eo{imQ;  €f;n'(lu^  aii  il^r  ^o^wx^tf  ^ctdrt 
mitDaju,  fammtDenenf)ei(t(jen5(po(ie(n,  9}|arti)revn,  ScftrernunDDoaore»,  ive(d;etau? 
fent)3a5rnarf;etnan^er()efoIc)et(int),  i)Ort  n)e((|)en  f ein  etniger  aufjiibnXnen  n)dre,  t)er  aiic& 
nuretn^ortwi&erbeibe^ejMen  inbem5ei(i(3en2lbenDma()(  gefaget  ot)er  jjefcbrieben  f;dtte» 
3ae5  fin&et  (td)im  Cypriano,  Auguftino  unt)  im  Thoma  fe(b|i,  t)a§  ber  ©ebraud;  untei: 
beiDer  ^i^<x[i  hti  ibrcr  '^iit  in  benen  ^ircbcn  (jetvefen  fei.  (go  nun  ^bnnu^,  fo  W  2(p  oflefn/ 
?OMrti)rerd  unt)  ^ird;en?£e()rer^  auf  unfrer  (^eiten ,  fo  mu(le  aud;  t)er  ©e()orfam  ber  ^irctKrt 
fic6  nid)t  bet  ibnen  font)ern  bei  un^  fint)en ,  e^  tvdre  bann  i)a6  ^3c(jent5ei(  C5ri(lum  unD  a((e  vor^ 
benannte  au(5  t)er  ^ird)e  fd;(ie(Ten  tvo(te. 

^ie  nun  Do6l.  25arc^olt>  tnoHcr  5ter  einrebete ,  bag  njo  ein  febenbtijer  ^eicbnam 
(tcbfiinbe,  inbemfe(benmarb(i(fti(jQ3(utfeinmu(ie,  Da5eroaud;bieJ^irc{)et)a^etne^f;ei(  (\hf 
^i\ii:i%{  [)0^itt ,  ^ahii  man  verb/eibeit  n)o(te.      ^ 

.5)aben  unfere  brei  Cebrer  errDict)ert :  ^a§  ber  ^trcben  betob(en  tvdre  (Jbrinum  ju  ftdrett, 
SDeut.  1 8,  (C^rifli  Bcfca^fc  ^orctcn  fcme  St immc ,  ^of).  i  o.  Unt)  €f)ri|]u^  fprec|)C 
fe^bft  beimSob-cap.  i8.  iDictX^ortctJicbumirgegebcft  1^4(1,  ^iz  ^abc  icb  i^fic«  ge^ 
gcbcin  Cf^un  babe  Der  ^<£rr  mit  feinem  ^orte  beiDeriei  Q5c{]a(t  befof}(en ,  ^uc.  22.  ber(^af^ 
ben  aucb  ^aulu^  (aciet.  ^cr  tHcnfc^  prufe  (icfe  fclbfl ,  wnb  alfo  c||e  er  tJOH  tic^m 
23robte,  un^trirt(fc4U0bic(cm2^c!dbe.  Homobie(Te/anid)tein^rtefler,  fotii)ernei» 
CO^enfcb*  ^ann  bann  nun  ©e^ner  fo(cj)e  2Corte  i)erac()tete ,  fo  f onte  iveber  t)te  f;et'(ige  ^ir^ 
^e ,  nod;  berfeiben  ©i-borfam  bii  if;m  fein. 

^a(i  erfa(}te,  n)o  ein (ebenbiger ^eicbnam  ba  njdre  aucb  ^^(ut,  bag  wdre  befanbtj 
fcbabeaber  fei  ed ,  bag  er  mit  fo(cber  GlolTe  nid;t  eber  f ommen,  unb  ^briflo  Diefe^  crinnert  f)dt^ 
te,  ba  erfeinen  Sungern  aud)l)a^^:S(ut  jutrincfen  Q<\bf  ober  if;nen  jj(eid)  feinen^etc^nam  ju 
efien  bereit^  ^egeben  f;atte.  (^r  njilrbe  abcr  if)m  Da^  m^  er  ^ctro  fa^te  jur  ^(ntmort^gegeben 
\:)C(htn :  Vade  retro  me  Satana  non  (apis  enim  qu^c  Dei  funt»    ^emnacf;  fo  (lunDe  Die 

(yntfa}|()un()  De^  ^mmim  nid;t  auf Diefed  oDcr  /ene^ ,  fonDern  aw^tic^^  2^ort  unD  ^it  OrD^ 
nung  €f;vi|]i. 

223ic  nun  Dod.  tHoIFcr  bti  fetner  ?(}?einun^,  Die  er  auf  Da^  2(nfer;cn  Der  5ttrd;en 
bauetc,  i)erb(ieben,  erffdrten  ftcb  ^it  Unfri^e,  Dag  fie  bet  if;rer  ge(jebenen  ^fnttvort,  mki)t 
DieSebre  ^S^xiWi  unD  (einer  ^ircben  in  (l'd;  faffete ,  ()(eicbfa(g  be^arreten, 

:^emned)jl  n^anDten  ftd)unfere  ^:Stfennern)iDerD.<?,crm«rtilartcjcnbecF,  m\^it 
D<'e  ^bfefeunc)  beiDer  ©e(]a(taud  €in9ebun.o  Deg^ei(i5en©ei(le^()efd;eben  5u  fein  i)orge(jeben 
[)m,  unD(3abcntf)mDigjur2(ntn)ort,  Dag  fte  t)ie(  gen)i(Ter  tt)dren,  Dag  Die  ©nfefiunj}  bet^ 
Der  (33e(Ia(t  von  Dem  ^pei(i(3en  ©ei^l  njdre,  ai^Deren  2lbfefiun(),  an(jefef;en  Der  5p(2rr  (IJ^rt^ 
pu^  nicbte^  obne  Dem  ^peifigen  Q5ei(t  getban  oDer  ^eorDnet.  ^ef.  60.  @o  tvdre  ed  aucb  bif^ 
(i(},  Da§Dcr©ei(IDurd)Den(55ei|ie?)ri(]i,  Der  in  Der  @d;ri(ft  rcDef,  ben^^efen  murDe,  fi> 
aber  Dag  ()cfd)ebe,  fo  fonne  inDcr  2(bfe6ung  feine  ^ingebun^  DeoJ&eiii^jen  (5)ci(]cg  (jcfunDen 
tverDeti.  :^enn  Da§  (S^ri^iu^  9??att5. 14.  fa(}e:  Xt)05n>ertcol>er  Drci^erfammlctfirt^ 
trt  mcirtcm  nal?mert,  brt  birt  icb  mitteu  urtCer  i^rtcrt  i(l(]en>ig.  5lber  Dag  ijl  Dur(t)^ 
au^  feine9??einun<)  nicbt,Dag  Die,n)e(d)e  n)iDer  feine,Dee5  J&errn(Sbn'l^t,OrDnun0  ettva^  be(d;(iefi5 
fen,  infememO^hibmenverft^mm^etfein,  oDerDag  erDafet  unD  e^  ()e(]dti(je ,  fotiDern  er  i(i 
Ui  Ocrtcit  Dte  ctn^a^  f;anDe(n  unD  etn^a^  befcbdeffen ,  m^  i()m  biiiibit  unD  n)o5(^cfdf(t.  ©0 

S  ^  fpricfri 


y 


\  €  //.  ?C^etfa  /.  Vertodm  /.  Cap, 


TprJc|?t  S^rtflu^  i£r fci  itt t)cm  nat)mert  femcs  t>4ter0  gc?ommcii,3o^»  y.  un^ tieu^ 
tct  e^  alfo  305. 7-  ^<>^  e^  icl;«  tvae  i^m  t>er  X^ater  befo^icn  ^abe.  ^Dafj  ^^rflluS 
fpvic[)( :  i^J£r  fei  bet  ui?6  bisan  t)er  tPcIc  tSti5)e,  ^cfleben  n>jr  gerne,  mebe  un^!  '^o  er 
un^i)erlajTen\voIte,  aberDaf?  er  t)eef)alben  bei  undfeinfolte,  Dag  errmidd^beiun^  i?erdn^erc, 
m^  er  cinmabl  cinsefef^et  \)Q<hi ,  unD  immersu  %Xkoq<^  timt  (cbvc ,  \i<;^^  \m%  mit  benen  '^Bor? 
ten  nicl)tubcrcinfommen,  Daer  fpncf)t:  ile^rec  alle  i^eiOenOae,  JvaeK^eucfebcfo^? 
len  ^abe. 

jg)ierauj^  crbenct  nun,  bajj  Nicolai  }5u(iorp9  3n*tf;um  nocb  uicl)t  t)erbetf)en,  unt) 
bag  cv  ibn  n?ieDerru|fe  afferNn^g  bidi^)  fei, 

Doa.Bart^olo  tnollcrs  ©e(]en'5lnfn)ortn?ar,  ba^  man  i)er  f>cili(?en  ^ird^e  mef;v 
©(aubcn  al^  ben  Praedicanten  juflencn  mu(le. 

Bultorp  fam()iev;u^ort,  unD  eifldrte  ftd)/  &a|?evfurDicc^t5icItc,  ba^,  tva^cr 
0cfa.()t  bdtte ,  ev  f)dttc  ^efud^et  bie  l^eute ,5uv  ^^u||e  ju  brincien. 

^orinil)nt)anni)ovbcmelDfev  Do6i.  l1loIlcr|]aVcfte,  t>af?  man  feinc  ^ovtc,"aud> 
nic^t  ant»evi^  i>er|le|)en  mufle. 

^  -:il3ovauf  unfere  (gaan(}e(ifcf)e  £ef)rcv  cvmiei)evfen ,  ^af?  Bufiorps  ^^inn  au^  fcinem 
fatcimfd)en  Q5rief,  Dannftejuj^fcid^^eriJOVjOijcn,  gnunfamju^^acielajje* 

Ob  nun  jn)av  Dev  Jperr  Q^ur(}crmei|lev,  bafi  foId)ev  ^^rtef  (S€\  Dvatf)  fd}on  bePanbt 
tvdre,  ^ajivifd)en  re^ete, 

fo  roart)  cr  bod; ,  auf  t)ev  ^Dan^eiifd^cn  Q3ev(an^cn ,  unb  jn^av  t)on  ofltbefagtem  Doa.  CO?of^ 
lev  terlcfcn. 

%\t  bag  ()efd)cf)en ,  roarb  bev  Doftor  t)on  unfern  Q3cfennern  (^efragct,  er  vfih^Xi  auf 
fein  Q3en>ilTcn  fa,(]en ,  ivai^  er\>oni)em  ^crlefenen  5irticfel  f)ie(tc,  UnD  er  befante  uiiD  (eugncte 
«]icj)t,  bag  ev ,  fo  \m  er  Da  jliinDc  offcnbar  f e^evifd)  rodrc. 

Unt)  fo  ifi  c^  aud)  bidig ,  antmorrcten  bie  Unfrtgcn ,  t)a§  ev  fo(cben  @a$n?ieberruffe, 

^Ooju  (id) aber Bu|iorp nid)t t^erfleben nooltc ,  fonDcrn berief ftd; m^^^. Dva^t, bcr 
feinc  ?Q?jinuna ,  mie  erd  molte  \)erfianDcn  baben ,  cernommcn  f)dtte. 

UnD  aS  unfcrc  ilc^rcr ,  i()ni  fo(cf)e^  nodjma^)!^'?  anmuf ben  u^aren ,  fe|fc  cr  f)inju ,  &ag 
ev  nid;fc:5  ubel^ ,  fo  cine^  -iBiei)erruffi^  bcburffe ,  ^eprebitiet  f)dtfe. 

!Der  Jg^crv  ^^ur^ermeiltev abev fprad; mt> ,  unb aab  if)m  ben  ^efcbeib :  ^o^  er  t^jiOer^ 
ruftcn,  mioiicb^ierabermit  ^^  o^«r  ncin  erHdrcn  |o!te.  ^e(d;e^  ev  bann,  <x\t 
eincvbcvSecretrariorum  M.  JohannesKloecI;),  bcr  jugieid)  Vicariusim5)omn)av,  CtttJad 
in^Of)r  (jefatit,  jurf)unbenvil!!(]te,  nad)  fiebcnSaf^rcnaberadererfifeiiiete. 

Jpievauf  f  abm  bie  Duif^e  an  ben  Capeiian  511  ^.  07ico(ai,  n)e(d)er  bcn  befd)ufbi(3ten  S>im 
bef  m^i  nur  (^eflunb ,  fonberti  aud)  red)tfcrti.aeii  tDoIte,  ber  roarb  oon  ^€.  ^o^oi  auf  erfoberte 
3ofortun  ^cgcnbagcns,  beffcn  Capellan  ev  ixsar,  Suflimmung  feine^  SDicnfh^  evfaflen, 
unb  bicmit  bie^cjan^e  .?)anblun(]  gcenbiijet. 

^en  16.  Aug.f^abcnbie  Q3ur(icr  unb  €inn)of)n£V  bc^  5tird)fpief^  ju  @.  ^icofai  bcn 
6ofte^^^a|leninif)ferJtird)C  anacricitet ,  '^^mx  in  benfefben  bic  (2:fn'i|^nn!ben  ©aben ,  t)or 
^au^^2{rme,  W  inbcm  Jtird^fpicfbeifrcmnKni^euffniE^ebienetf^dtrcn,  of)nc  ibre  Dorfe^ficbc 
Untbat af>er ,  b(o§  burcb  @0rte(5  q^crf^dngnig  in  51rmutb  gefaffen  a^drcn ,  m6d)fen  (jcfamm* 
er ,  unb  pe  babuvd;  \Krpffe3et  werben ,  $u  bero  ^b%\)\\%^  fic  (xw^  if)rem  ^O^ittef  jn^offf  ^cfcbicf te 


I>dt1  bit  Reformathn  A,  iS^7*  J7 


^Mmuv txUhxm ,  t)enen  fie unt)  if)ren  O^acl)! ommen bie  Q5oifov0e  fiiv Die  ^rmen  libevtracjen, 
unt)if)nent)oacnfommcneg)?acl)tuni)Q5ema(t,  nottt)ur(ftigc  ^irticfel  unt)  CvDnunfle  ju  Un* 
revl)altun()  t)ev  2lvmutl)  geaeben  haben. 

^ieev|len^:Sov|ief)evn)av£n:  ^o^cfcimvotibcr  5e<^ec,  304ct)im  tt^cgcbom, 
^nn&XCitUn,  5riOcricb (Dff ra ,  ^Claus^jartigce,  Kt)ar?icr€t>Ort23argcn,  ^oa^ 
cbimnioiler,  (Cor^ilampe,  <5)artftedbroDer,  CorDmcmere,  2)it|^mar  2^oW/ 


fpiclju  ^.  07ico(ai  Die  Q)evovDnun(}  unD  ^e|]enun()  Dev  5?ivc!)en^5^ienev  au^  Den  ^pdnDen  Dc<J 
CajMtuIi^  tvieDcv  an  ficf;  (}ebracf)t  uni)  njiivcf licf)  exercirct  f)abe.  Art.  1 4.  Daf)  man  Die  (^df)u^ 
(e  Daj^lbll  nad;  Dcm  ""^^udbe ,  cjenannt  Untevvict)t  Dev  Vifitatoren  ju  @ad;fen  be|]ef(en  folte* 
Art.  18.  Da9  afle  ^:^ettc(ei  t)cvbotf)en  tDOvDen, 

Um^^^^avtbolomdif^at^o^anrt^ocp^,  5ttrc53efd)n)orner  ju  ©.^ctrl,  \\m  Q5e^ 
r)ucffcinev^'ivd)cneinenJpof  au|yevf)a(b  b(auen  ^f)uvn^  ,  oDcv  a(tcn  3)ammthovd,  auf  Dcm 
DvofcnDamm  gcfaufft,  Dafe(b|l  Dic5livcf)eif)venci(inem^a(cf  j3ebvcnnctunDangcvicf)tct.  (5ie^ 
f)e  m^  mitix  Daoon  im  itcn  :!^anDe  Dcd  i  jlcn  ^^ei(d  pag.  6  s  7.  (]emc(Det  a^ovDcn.    QBa^ 

^en  29.  Aug.  Die  igvbarcn  \)on  ilubcdP  an  unfcvn  ^(g.  0?af)t  i)on  eincm  ju  tnolfcti 
t)on  Dcm  i5r6?^^ifd)o(f  ju  25rcmert  anjul^eKcnDcn  Provincial-Concilio ,  Die  ^ut()cvifd)C  £cf)ve 
unD  Dcn^:)])?#vaud)Dcv.^ivcf)en'Ceremonien(n)ie|tce^nennen)  bctvcffcnt),  jeigctDieVIII» 
i^ci(a(jc  ju  Diefcm  ^apituf. 

3u  ^.  ^T^icofai  f am  um  Dicfc  gcit  an  De^  bcuv(aubten  ©teffe  Jacobus  Laurentii  ©. 

VARIA  THEOLOGIC A  1.  c. 

©cgen  ^)}?id)ac(i^  mavD  offt  n)of)((icDacf)fen  Stephano  Kcmpcrt  Duvd)  jn^ene  ^crrcii 
De(^  ^}iaf)t^  unD  fcd)^  '^iiv()cv  Dad  Paftorat  ju  @.  (Satf)arincn  aufgctra^cn ,  n?efd[)e^  er  \n 
©Otfci^^T^afemen  libcrnahm.  €rbrad;te  mit  ftd)  Mauritium  C0agclmartrt,  roc(c[)er  mit 
ibm  in  (^.  *0])?aricn  0}?a(3Dalenen  €(oi]cr  (}cfebet  hatu,  tt)cfd)encv,  tvcifcn  Matthxus  Br^^ 
ger ,  -]3reDi()er  ju  @.  Catf)arinen  cbcn  abgcDancfct  f)atte ,  jum  ^rcDictampf  an  befagfcr  5tir^ 
d)e  bcfoDcrfe.  2l(Icm,  tt>ieein.acfc()ricbenev  ^13rie|hv*Catalogus  mciDct,  f)at  erDiefe@teffe 
M'^,  unD  noi)imfe(bfgcn  3al)r,  tt)icDev  auff^egcbcn ,  f)at  gcl^cuvat^et,  ift  eini^vauer  ^e^ 
ivovDen ,  unD  i|l  A.  i  f  79.^.  Martii  m  '^raucraifc  acfforbcn.  HERM.  4<<*timelmartrt, 
pt.  II.  Hirt.  Ecclei;  bcfrd|fti(3Ct  Dicfc  97acf;rid)t:  MAURITIUS  GAGELMANNUS  de- 
rclido  Miniilerio  Eccletiaftico  privata  negotia  exercuit. 

Um  cben  Diefe  ^cit  fam  nacf;  ^ern  i^ct^mcycre  Q^ertd)t  Braurtfcfctvci^ofifcfcer 
j^ircbcrt  i^^ijtorie  lll.  150.  3o^artrt(DIt>cn&orp,  Dcrau^<5,amburgumDa^Q^^fdnnt^ 
nii^  Der:^ar^cit  milicn  Oertviebcn  nuiv ,  nad)  BraunfcbtDeig,  aftt30if)n  Dcv  ^favr  ^  v^crr 
ju  S.  Magnus  in  fcincr  .^ird)e  \m\[  ^rcDigcr  angenommcn.  ^r  iuivD  Dafelbfl als"  ein  freuDigcr 
unD  f)er^l)affrcr  ^Hmx  acruhmcr,  Dcr  mit  feinem  Collesen  /^enricb  ilampe  \i\t  und)ri)l^ 
fid)e  deremonicn  unD  -]3apift!fd)e  9!)?i|]brdud)e  abgefd^affet,  auc^  jum  cr|lcnmaf)(  in  S.  Ma- 
gnus5^ird)eauf  tcutfd)  (}etau|fct  babe.  ^(kd)  alfen  UmftdnDcn  i(l  Diefcr  ^obann  (Dlbcrt^ 
Oorp  Dev  ungenanntc  Capellan  ju  ^.  07icolai ,  Dev  ttjcj^en  fcincv  .t^cfftii^fcit,  \m  oorhin  i^ev^ 
meiDct,  Den  2lbfd;ieD  evf;ic(t ,  unD  i|Uicffcid;t  Dcr ,  fo  Vicarius  ju  ^.  (^covijen  2(Itar  im 

^  3  '^ortt 


3g  21.  Z^tHo  L  Perwdm  L  Cap. 

S)omsemefeni(l,  DauDnim  5tenQ5ant)et)egi(}cn^5ei(^p.  489»unl)  sss^^mbnmg  Qt» 
fcl;e§en/  A.  if  fo.  ijlei  ^on^rauitfcbwcig  nacf)  JE)t(&e4eim  beruffen  tvorDcn. 

5Den  1 8»  Deccmb.  i)l  i)on  S(S»  9iaf)t  unb  ber  gefammten  ^uV()erfcf;Q|ft  bie  f)kbtm 
gebac&te  5va|len^0rt)mn!()  nid;t  nur  befidttcjet,  fonDern  aud;  &erj)Ieicf?en  ©Ottc^^5^aj}en  auf 
gleicbem  ^ug  in  Denen  ubxiQm  S^ircfcen  aufjurid;ten  beliebet  tvort)en»  (^ief;e  Dic  7De  Q3ei(a^c 
fali  am  (SnDc, 

ten  Sreitag  nac^  Invocavit  erfan^tc  Johannes  Rantzow,  diittit  unD  ^ontgf*  ^dnifcBer 
^ofmeifiev ,  tve^en  i)ie(cr  t)em  Capitul  envicfcnen  ^ienf^c ,  ( Den  idi;  for  unfen  unD  unfer  ^m 
cf en  *  Privilegien  uub  ©erecfeti()f)eiben  Q}orbibber  unb  ^efd)irmer  evfeiinen  unb  bepnDen) 
Da^  Jus  Patronatus  fiir  fid^  unD  fcinc  red^tmdpi^e  Srben  auf  Dit  Vicarie,  ttcfdjc  eintr  \)cn 
feinen  <^orfa5rcn ,  J£)artit)id)t)onJ£)ummer^butte(/  beiDem51(tar  S.  ApollonijE  im  $Dom, 
ef;eDe(Ten geflifttet  ^attc»    @ie5e Da^  Diploma im  itcn ^anDc  Dc^  i flen ^5eil^  p.  547. 

5im  guten  ^onnerfia^  oDcr  97?ittctt)0c()en  preDigte  Henr.  Kcneborg ,  cin  ^rcDi^er 
^M)  su  @.  3o5anne^ ,  t>on  Dcr  (Smpfafeun^  De^  (gacramcnt^  unter  beiDcr  ©cflalt ,  4)afi 
fe(bic)e  fet)r  9efdbr(id;unD»erDamm(id;  tt^drc,  mid)i^  StephanusiacmpcDcnlleaenSreitag 
auf^6ffentlicf;er  (s:anljel  ju  @.  Catf).  tviDcrlcjjte ;  a^c  abcr  Dcr  9}^6nd;  Dcn  anDcrn  ^ag  t)om 
^rcDic)|iuf)f,  cntn)cDerjurdifputationjuQ3ari^,  l'6t)cnunD(S6IIn,  oDcr  aud)  jur  fct)rf(ff(i* 
cf;cn^anDfungubcrDiefcn^,unct  Itc^beraudgelaffcn;  f;at  DerPaftorDurcf;ct(id)e^ur()cri5Jt 
iw  Dcn  (e6tcrcn  aufoDcrn  (afieii.  S)cnen  f;at  er  mcDer  jur  munD(id!)cn  nocf;  fcbrifftf id;en  ^anD? 
fung(ic&t)eifef)entvoflen,  tve(d;ed  Dann ,  Dagif;mDie€an^eft)erbotl^entvorDcn,  t)erurfad;et 

hat,    (Sie^e J^cmpc»  ,        ^.       ^, 

SDcn  23»  April.Dee?  ^onncrflacj^  m  Mifericordias  Domini  f)atten  (icf;  68.  ^^urciei: 
( fo  5ei(Tet  e^  in  Dev  ^efct^riebcnen  5^acf)rid)t ,  fo  Dic  9te  ^eifage  ju  Diefem  ^apM  i\l  5?empe 
aberfc(5etDie3af)(480  Die  (td)in@.3ohanni^  Wefi^eif<^nn^fet,  unDDaf)er,  n)ctIfo(d)e^ 
olfter^  ju  gefc&ef)en  pflegetc ,  bc  filtit  Oc  ^o^aitine  ilut>c,  genannt  t\)urDcn,  gecjen  Dic 
lle^rer  unD  affcanDerc^^cfenncr  Ded  bei(i.gcn  ^Dangeiii,  Dieman,  t)onDencnimi)origcn3af)? 
vcaej}i(ftctcntoem5?a|len,  De 'Aa|lc«?tilt>c5ie6/  einen  gefdf)rfid;en  unD  bfutDur|]t()ett 
2(nfd;la9  gcmac^t,  Dcr  aber  Durcf)  (550tte^  QndtiiQt  Siisun^  t)erratf)cn,  unD  Da^er  ffus(ic& 
verf;inDert ,  tvic  Die  9f e  3$eifagc  mit  mcf;revn  sciget» 

^eKa^en  jii  ^m  ^rfteit  g^apittef» 

I.  Stephanl  2icmpcrt  ttjar^afftigcr  Bcricbt 

II.  ExtraB  awe  jfo^artrt  ^^ciitcFcn  Ccffamcfte*  ^  .    . 

III.  D.  ^o^artti  moUcre  ]&cvicfec  do«  t)cr2^cliSioii0^t)crati&crwri8  m  i^^m? 

IV.  3ol;4mi  :^uscti^agcti8  23ricf voti  fcitiem  BerDfTjum  Vafiorat  ju  Q*  Vlv^ 
colat. 

V.  Fragmentim  cirtcr  rtltcn  Chronk.  • 

VI.  nacferid^t  vofi  t^ciicri  25rii^errc|)4ffeetl  tttl^  il^^wor/^?/   tlrt4>  c>em 


^  r7aa:%^ 


'II 


l!ll 


. 


||ili!H!|l|lilill!!liM!iiHi^ 


'  )  I  I  M 


^'1 


I. Cap.  cvfle  W\l(i^^t.  Ddtt  htX  neformation  A.  i  py. ?9 


VII.  2;«flc«'<DrbMUttg5uQ.nicolai. 

VIII.  25ricf  bcr  C£cb,  von  ilfibccf  ati^ieiErb.^Ort^ambwrg, 

IX.  nrt*ric^t  vorf  Ocni  miplwnscncri  2(«rcblag  Oer  papijleti  wi^er  We  tn^ 
l^cr^ncr. 

©ie  Crfte  ^eilagc  ju  Cem  erften  Sapittel 


/■ 


^dpen  ^f  (fc/lrebige/  n\>  anbeit^eccfett^^epvaii** 

Wltl  6C 

jegenft)rttM'0e  Itebige/  If  effe  Dn^  i^etemonien 

lopgefanicn  »nt)  angcnamcn/ 

Uw  ^4t  fc  mit  2^»(c«  virO  epctcn  pri^  awrttwtimm 


^^^  ^-^  ^"^^ 

ACTA    HAMBURGENSIA 

initio  rcftaurationis  dodrinaeEvangeiii.  ^^ 

nno  I  f 21 .  i^  «(^icr  (f;!)  J&nmbor^  (jctvefen  citt  frcmtiier  5cfer!)cr  ?0?amt,  mitiKTttte» 
M.  OiDo  QeicucU,  a)  ^^or  tf)0  @.  Cafl^aritien ,  artium  Magifter,  De  ftefft 
crfl  b)  angefaH<jenr5opreMoenDe  tt)et)t)erl)e  5efltic|eQ3orfi>runue  De^2l(f(ate^,  t)nl> 

t^o  flraffen&e  be  boftn  ^e^rer^  Dnte  Fabulen  ^  ^rebiger^ ,  Deren  alfeier  bomaMd  Defe 

flelopeti,  J)art()0  Oeft  5e  ocf  c)  begunnet  tjc  (!raffent)e ,  t)at  mi(De  t)tt&  t^ntncbtr^e^euent^t 
ber  ^TJapen  ,  »nt)  tt>ei)i5erumb  an()ef)auen  De  ftttterc  '^ar^eiDr  t)c^  ^uan^elii,  fo  \)e(e  e^me 
@Ott  Q3cr(iant)e^  (jegeiwn  ^t)De ,  auer |i  Dctvife  ^e  olt)t  t)nt)  beDa^ct  tvag,  t)n&  t)i  QlJapen  eme 

&aft)t 

*)  €]^cDrutff. 

»*)  Latine  verfa  Parii  H.  Riflf.  £«1«/:  inf€ruilH,HaiBmeIinan.p.944.<ipp,  G«nt4l,l(Hifli, 

a)  Stemmd  ap.  Ham,  Otllis^^ 

b)  bcginncf  Scli. 

«;  a»aef;onnt  Seht  IfrA.E.^i;,}^. 


A 


^o  IJ'  C^cila  /.  Periodns  L  Cap. 

■■     ■        ■■■■■■1      I      II        I      I     I— — i  I  II  II       <  I  ■!■■         I  !■■■■  ■■■■■■■■»■1-      ■■—    «— ..1^^  I.  .111  .1.  ■■■■■■i1— 1— »^— — f^— ^—  I  »•■  ■'■  I 

fcart)t\)erfo[(3et)en,  id  (>e(]effl)tmfet,  Dn^befftltcfDe^^^PreDig-Slmbf^motfKn  begeuen,  un& 
^ennod;c)c(ifeivol  (aniije  barnf^a  se(euet,ynt)  in  bcr2Garl)eiDtfe(islifenDer|tor(>cn.  a); 

Anno  I  f  25 .  in  Die  Corporis  ChriftiftnDt  De  s^orjlenDerc  Ded  ^(ojler^  tl)0  ©.  ?>}?a« 
rien  ^}?ac)Da(encn ,  fambt  celen  anDeren  ^orgeren  Demfuluigen  €(ofier  DonvanDt,  Darful* 
ue|]  int  Clofter  gefamen ,  i)nD  t)an  einen  bogef^ret ,  fo  (Stejfan  5\empe  Qihttm ,  Die  nie(id)  mn 
Diojio^  werue^  i^alucn  cjefamen ,  DnD  ftd?  balDe  meDDerumme  Darbcnnetbo  bejieuenDeciennnet 
m^ ,  Dat  be  bv)  tmn  biiuen  ,  m\)t  ©aDe^  ^BorDt  i)nDe  ^uangelium  i)orDan  preDigcn  iDO(* 
^e,  IDO  i)t  aibereDe  beuunnet  beDDe,  al^  Dan  ocf  enD(id)  na.oegeuen  i)nD  gefd)e()en ,  trorurl) 
be^uDebea-^aijentvorDeii,  unDentfdi^Iu^eu  ftd)  aller  anDerer  ^reDiger  ^cbre,  Decbncn/iimmer 
tf)0  Fabulen,  Legenden  t)nD  anDerc''2lffIatci^  T^rcDigcn  cjeDan  beDDen,  Darup  ^f^aff  fid)  oe*. 
fc  ^okU  t)t[)  allen  5\arcf)pelen  na  (5.  ?0?arien  O^^igDalenen ,  ©aDe^  reine  ^orDt  t)nDe  20ar^ 
f)eitmit  grotber£u|l  i^nDgremDe  tboborenDc,  DaraucrDej3an^c-]3apefd;op  gan^  fcbtveiiicfen 
^e^rettctb)  \)nD  getornet  mf^,  t)nD  befon^creti  ere  ^rdDicanten ,  De  ^ebben  Diffcm  ^ttvn  ©tcffan 
f)ep(j{ifcn  an9e()repen,  t)nDt)panen^l>reDig|ioIen  t)or  enen  5tctter ,  De  (Id)  ii^eDDcr@oDt,  ^nD 
DenbHlicjen  ©eift,  t)nDDebinic}e€bril](ifc5l'ercfc  fettcDe,  t)nDmit  t)e(en  anDcrcn  ^ajleniiorDcn 
j)cfd)u(Den,  Dengemcinen9)?ann  J)pene  gcbi^et,  a(ii  t)p  einen  Q}orfobrcr ,  wren  t)or  eincm 
^rb.9vaDet)nDfeincnCuerilen  c)  uorflacjet,  auer|l@oDt  I)effteneDord)(tne^^armhcrti(ibeit 
crboIDcn,  t)nDge|]ercfetmeDDerfebetf)intt)eerDe3af)r,Dariiinel)C  COhDebuiper^  frccb,  alc^bc* 
ticDDcn^  fd;all  ^efedX  d)  tverDen ,  Dcn  fe  De  anDern  ^r^DigjloIc  fli;tic()  bett)areDen ,  m  Der  ^w 
Dige  Dcr  ^arf)eit  fo  langc  fc  f onben, 

©er  ?)apcn  ?)rdbicantcn  mcrcn  Mfie* 

Doaor  3o^a»m  CKngelm,  tf)0  ^pamborcj  gcbabren,  Canonicus. 

DoStoY  I  fmmngm  rM jfenbniggc,  e)  ^]3al]or  tf)0  ^.  07ico(ai» 

Doctor  Henrkus  VOin^t  ^  f ) 

Auguflinm\>M\  (Bituhm,  g) 

Henricus  Kcnaburgt,  h) 

M.  Fredericus  ^cnmngce,  in  I^obttie.  i)   .  ,,  ^, 

.  M*  Mat- 

a)  Vixir  in  annum  1528.  b)  %^uM  M.  c)    »erl)fl0ft  Sh. 

d   aiigetogftsh.  e)  alias  Siircnbru^.     ^     .,  ^    .     .      «a   •  r  j 

Canog.  item  Slcvic.  poftea ,  Decanus  Lutheranus  Capituli  Bardcvicenfis  vidc  S«gittanum  Hjltona  bard. 

p  240=  Kisbruggins  audit  Hamehnanno. 
t")  Prior  ju  ©.  ^obdnnt^.  g)  Gotclen  ap.  Hamm. 

g)  ed)n)arjj  93U>n(l)e  %im  A.1528.  mit  M.  Fred.  ^cnninsce  nad)^uneburc/  oUein  a.  1531.  muitc 
er  [etncripa}jifcl)eu  3rrtl)umer  iteGe»  aucl)  Da  cntroeicl^en.  VideBcrtram.  ^uneb.  \ii.i\m\.  m  m* 
d)Crt  ^iforte  p.  59.  fqq. 

h)   lu  Hamehn.  .  v  xr  1 

i)  Scd  hic  Frcdcricus  ahus  eft  ib  fl.nninoio  viccPaftore  Pctrino ,  nomenquc  ejus  gcntihtium  autlitVul- 

grcve.  ^iefem  Vulgreve  (^f!;brfn  Dbne3n)etfel  Dic  unten.jtel^en^e  irrige  2irtic!el/  wetl  cr  nus^rucf. 
m  fcafclbfi  De  t)om«^reGlaer  Gcnamtt  roirb/  bn§  aber  M.Friderichim  ©om/  Vulgrevcgei)ei|len/ 
bcicuQct  D.  joh.  Moiici  Hiao.ia.  M.  F.idericus  ^cmin^Q  aber  i|]  A.  -.5:6. un6 1527.  \lf^"/^"°J 
iu  @.  «pctci  fletvefen  /  befage  De ^  mss.  fo  unter  Hem  2i(ul  Varia  ihcologica  auf  &ic|t9ec  jol^annts 


S^ic  evflc  Q3ei(a(jc. 


41 


M.  Mattbdsus,  (iit)  t)iiOcr  OerZ^Iulle* 

M.  Hinrkus  ScferpOer» 

M.  3oct)im  rijct^bete  /  pafior  e^o  Q.  (Cat(>4rincn.  *) 

Anno  I  f  2  f .  ^off  be  "13atbr  t)e  tn  M.  Orbo  j^ebc  ciefamen  wa^  mit  namen  ^ocOtm 
Q>ifcj?t>efea)  an,  mtton^tvebbev  ^e^l)apillent5opret)i(jenDe  mit  (jrotl)en  pudbenbe,  uuevfl 
1)0  he  nict>t  \<\\\\)X  n^ai^t  fce  fod[)te ,  »nD  be  0)?e|Tcn  me[>r  int>vact)teH  aldDe  ^rebitien  t)er  ^av()ctt, 
tt)ent)eDe  fte  ftd)  n?ebbeviimme  b)  aff,  mnmeeinev  ^roiienmillen,  be  eme  &at  Capittef  flW 
feDc,  t)nt)  pveDicjeDe  n>et)Dev  (td)  fuluejl ,  nid^tane^vot^e  moi)e\)nb  mevcfIic5eQMdbwevuna()t 
DHb  ^vgcvincje. 

Anno  if2f.  c)  (lavff  &ev  «Piipen  Dovnemefler  ^reNger  etn,  Dod.  Qo^ann  ^m 
gefiu  genomet,    mil)  l)e  tva^  »or  tJem  Siltar  francf  ^ewort^en,  t)ed  @onnta(je^  nacj 

Feliciani. 

Anno  if2^.  alfe  Dod.  ^o^aRn  (Jnaeltti  t)e^  t)ori(jem  ^a^re^  ^efloruen ,  ira^De^ 
^onnba.ae^  tjov  Feliciani ,  fafcm  infcine  @teDe  ^egen  Dcn  ^ajlcIauenDt  Doaor  Barthol- 
dus?D?oncvioov  einenTheologum,  t)itDi^  t^oJ^ambuvgfgebal^im 

S)iffei*  d)  lecDt  mi  eieffan  5?cmpe  t?ovbaDefd)oppen ,  Dann  f)C  mtn  Pr^ceptor  t)nDe 
Promotor  gettjefen  mt  t5o  9C  olbj^f ,  miDe  ^eft  Dele  DieDe  mit  mi  gcI^aDt  t)an  Den  ^?effcn,  ^vc* 
flevDbome  i)nD  gccjcfuve,  in  ©egenmavDig^eiDt  Dodoris  Johannis  ^:0?oacr^  ftne^  Q3roDev^, 
i>nD  M.  3oI)annt)anDem?Q?cI)ve,  nauelenOveDcn  Dett)i;t5o  5opef)eDDcn  \>m  (inen  ^veDi^em 
Dc  [)eDcQ}aftcnaucv  Dofen  tvolDe,  it.  t)anDev  Difputation  De  f)c  ^oIDcntvoIDe,  contra  Lu- 
theranos,  Doti?ai^iDtmitrtiDttI)OC)anDe,  t)nD  fo  fpvacf  ic() tl}0 eme ,  icfn)iII^cnnc0af}i^  DnD 
pr£Di,()cn  mit  %<x^i^  ©naDe  t)ovDan  /  n)0  \6:)  albeveDe  bc()unnet  t)nDe  fui^  lanije  f)er  gcDa^n  f)cbbe  ,^ 
foiumcrroa^tjovfumpt,  Dar  gi;  >))?i^Duncfcntanne  ^cbben,  latct /un)  nit  tjorl^reten ,  futiDcr 
tecfetanDen^:}lvticfeI,  unDocfDenO^amen,  Dcg,  Dc  iDtiumanbnngct,  fetiDcttbo  mi/un)cn 
jicrin-jlnQ^oDcn,  icf  mtltbonimfamcn,  DnDe  confercrcn frunbflid) ,  offte  De  2ivttcfel bc^ 
OanmoaecflFtenid^t,  Dodor  f)}?oacr&cDemiDe  ^anDtmibfpracf,  Datfcbal^afin, 

!^e^  giei)Daaed  t)or  ^alm  vgonnDacje  al^  \^)  De  ^^a(,'ion  f)aDDe  begunnct ,  unD  mi 
t)ovf af)m ,  etn)a^  t)an  Dcv  tnfettin(|e  De^  ® acvamcnt^  t)t^tf)of(>bven ,  leveDc  tcb  tt?o  iDt  nid;)t  Dn? 
tMaicI)  n?cve,  bciDc  ^art  Dc^  igacramentJJ  t)t[)tI)oDcIcnDe ,  tf)o  geuenDe  t)nD  tf)Ocntfan(|mDc, 
t>nDc  wojDtwevbe  afaefamcn,  t)nDcn)onten(5)oDt(>iDDenmuj]e,  \iy\i\\iX  tijeDDev  vpfeme. 

vSs^ortict)tf)c  e)  am ']3alm  eonnDa(}e  t)p  f )  miD  fpvicft  t)nDcr  anDereu,  t\)0  Defi)etn 
ll.Ci?cil0i,2&anD.  g  ^^^^ 

Biblioth.  No.  i^   Dfg  MSS.  Hatnburg.  in  410  hffinMtc!)  ift.      S[)?n§  ftffo  l)er  %\\\t  Hamclm?(nnus.  tyK 

bin  uiiD  ivifDer  /  alfo  aud)  biffelbfty  «edtiDcrt  JwerDen/  Dem  Dcr  ^eir  Bmntm  in  frtnec 
i«Rt'lm:'oifil)Cu  Reformatioii<?.unD  itirc^eni^iflovte/  Pleliet(&t  au^  9)?amKl  viu^crec/   sefolge^ 

tHcnniugmsSup.  Luiieb.  i^6j.  d.3.  Dcccmbr.   gein  6obn  mar  Archid.  UUDSPn  A.  156^   Paflor  J« 

g.^of^annig  ingunelnirg/  n)fid)er  ein  Thcatium  Geneaiogicum  qefd)rifben/  foiivg.  .511  ^WogDr» 
buvij  tjeDrucfet  iBorDeii/  Da  er  bcreir^  a.  1597. d.  ig.  fcbr.  oeiriurbeii.  Vidc  Bcura.i  uiii  loc.  cit. 
pag.  59vf"q 

*)  ''^eni  inlocu  n  M.Ordinisvio'eiiterconftitucrunt, 

a)  «Btl)  I^itf;marfcB  borDtg.   Uloller. 

b)  fcl  tt)eDDer  c)  Sub  fioem.  d)  Doftor  Bartholdus  iTJoUcr; 
e)  Doftor  Barthodus  ilTJdlcr,                       f)  tR  Dem  So^W/ 


5^ctfc¥t)nt)^oue,  bctl)C/  ^cfolerct,  a)  i^nbetJci^tfogifltDnbecmfan^et,  Dnt)ete(eeint)cre 
^nnuffeOiebemc^r,  i(f;ftt>iucleauer(tnic[)t,  t)flnl^efvt)ar$f;oficrci^ef,  t)an^el?ab&cmian^ 
ber^  gelaucf» 

J^iruf5  l^ebbcn  aHc  anbcre  ^Dcm^^cren  einen  5D?o!)f  gcfregen,  unb  beff o  bcfffiger  ^^ 
fd)u(t)cn,  ban  man  bat)t)e  (lcf;  t)orbapef,  t)af  bi|Ter  Theologus  t)iefe  ftt)i(ii(}e  £eren?orDc  miD* 
^elcn,  »nbeaaeS)incnbogoDemafcn,  aI(5l^cDennocftt)olQ3er(lanDfoc()aDftcDDe,  «ucrfl 
Hlfc  iDf  umfun(l  m^ ,  mxt)t  iDf  t)ele  crger  Dan  Dorbenne. 

^bo  t)i(Tn'  ^iDf  A.  I  f  26.  in  Der^afkn  f  am  ^obann  Segenbagcn  t)an  b)  0}?ei)borcf)  m 
cinem  CapellangeforDerf  fbo  @.  Saf()arincn,  aucr(l  Darnba  sjor  cinen  ^rdDicanfen  fbo  ^* 
&ikoU\\  I  cnDIid)  t)or  cinen  ^a(^orem  angcnamcn  um  ^\<^mU ,  Dcnne  Der  Capellan  S^jx,  Jpin^ 
ricb^enDenbord  Darlulue(i  t)orlepc,  Dc^BcDeme in  nacf)ffc[;IapenDcr  ^iDf,t)nD  (cf^)  (^  (eDDidT) 
jlabn,  foDafncmanDft\)u(ie,  mn  manmcbr  c)  fl)or  itercfcnforDcrenfcf^oIDe,  DanDafma()( 
all^ter  Dc  ^c(]ilcnfic  regcrDc ,  Darauer  tvarDf  be  in  De  QOBeDeme  ^eforDerf  t)or  cincm  ^a(lorn. 

!barnbaaIfenu^err3obannSegen()a(3en  barDe  antafieDc  De  ^apefcbop  m  eren  £i5gen«s 
Q3reDi3en,  t)nDeanDerc9)?ifbrucf,  t>nDceref(J)cnD(icl)e£cucnDft()0(]va(fenDe,  ttJorDenfcein^, 
t)nDbIcuen  aneutbDcm  (2!()0ic  Den  (jan^en  ^inacbten  auer:  Q3or()apenDe  Dat  Q3oIcf  be^igf 
ff)o  mafenDe ,  t)nD  antborciijenDc  njcDDer  ene  t)nD  Dc  anDeren  tt>aren  ^rdDicanten,  auer(lDaf 
^cDDcrfpel  gefcf;a(),  DannDoDat  d)  ^\ikl  fac[),  Dat()e  Dat  bogc  ge|]  auer  a((e  !i)incf  mit 
(tnen  Capellanen,  5?o(teren,  @cl)oImci(lercn  vnDe  ©efellen,e)  fambt  Den  ©cbuI^^inDcrcn 
fo  ef)r(icl)cn  t)tbrid)tcn  f onDe ,  fpr()cPen  fe ,  f onncn  fo  xoimiQ^  ^^crfonen  De  ^afc  fo  c^r(icbt)tf;* : 
rid;fen ,  tt)orf()o  bcDaruc  tt)»)  Dcnne  fo  t)e(c  ^apen. 

J^ierut5  mx^  n?arDf  ^txx  3of)ann  3«3en5a0en  bcma^jen ,  Daf  be  fe  ocf  inf  Cbor  nicbt 
tt)cDDer  geliaDcn  tvolDe ,  Dann  f onDen  fe  t)orbcnne  ©aDc  tbon  ^bren  nicbf  fingen ,  Dc  (^cfenge 
ran  Dcr  ©eborDt.^brifli,  fc()0(Den  feocf  crcn  Q3ufetbo  guDc  Die  Vigiiien  t)nDe  (Scc(emi(Teii 
i]id)t  (injjcn,  Darauer  fellen  nu  t>e(e  Der  ^apen  Ceremonien  ,  t)nD  Daf  (^acramcnf  mxU 
apcntiicb  t^tbgcDebfet ,  nf)aDerinfettinge€bri(li.  f) 

!4)ctoi(c  aucrfl  De  anDercn  ^rcDi(}er  /umnicr  fcfuIDcn ,  tjnDe  fctfcrDcn  »p  Dcn  ^re^ 
l)i()eflobIen  t)^  Dc^  ^uangelii  ^reDi(}er^  t)nDDe^uDc  DeDe€uangeIifd)en  ^reDiaer^anbiJrcDcn, 
tbom  ^uuel  mit  Siuc  t)nD  (^cele  i)onvifcDen ,  tjnDc  t)ele  ^oye  i)nD  3rruni}e  in  Dcr  ©faDf  an# 
ricbtcDcn,  fo  facb  ein  ^rbar  OfaDf  tbo  J^amborgf  in  Dc  (gafcn,  t)nD  Ictb  forDcren  t)tb  Daf 
OJaDt^uJ,  Dcffulufgcn  ifig.Qabre^,  allc^rdDicantent)fbDcme  !Dome,  €arfpe(^5l"crcfcn, 
€(offcrcn  «nDe  CapeKen ,  t)nD  gaff encn  auer  DilJe  nafoIgenDen  5lrtifel ,  n)cllicbe  De^  sgonnDo^f 
5edDarnax)an  aflem^veDigfloIcn  affijcfunDigct  njorDcn,  t)nDe(uDen^,  t\)obirnafo(gcf: 

€in  g)  ^rfam  OiaDt  bcueb(etaflcn^))rdDicantcn,  fofld;im5imbfeDcr^reDi0erint)f> 
fer^faDf  tt)!Uenj}ebrucfcnlatcn,  Daffe 

Q)orcr(lDat(utter©aDed€uan()e(iummitt)tb(c{|gingeDer(Sd;rifff  Dcr  biffigcn  5fpofIe^ 
len ,  t)nD  anDcrcr  bcn?ercDer  <Sd;riffr  (juDid) ,  facbmoDid; ,  i)nDc  ©rifllid;  na  Dcr  ^e^rc  Der  bv 

mxv 

a)  aSfln  fecm  ©flcraraenf.  b)  CD^ag&ebergf.  c)  C^otieH^raRcfen» 

<j)  t>e55or0Cr  ffQCn.  cC  Vide  infra  in  Liccrii  Buftorp, 

f)  Fr.r  ipfum  &  Stcphanum  KempcniHn,  iea  HAMELM,  g)  ^t&AC 


ibie  tvflc  ^tila^t.  41 


n?erct5en ,  m\)  t>an  ber  ^l^nillicf en  ^ercf en  angenamenen  ^of er ,  lebren  »nt)  preDi^en  fcfeoibetff 
fo  Dat  ein  /efeerman  Darutb  ()ebetert ,  tonb  nicl)t  (jecrgert  njer^en  mo^e» 

2»  Item  be  ene  ^rebicjer  fc()al  ben  an&eren  noc&  mit  gemetneti,  nod)  mitbefonbereil 
^orbcn  nict)t  tiorad)ten ,  fcf?e(ben ,  mb  f ctteren  eb&er  lafieren  vp  ben  ^rebi^etlofen  Dnt)  oct 
i)or  Dem  genieinen  ^okfe ,  Dan  Dar ;emant)t  Den  anDeren  mit  2Gar5ciDt  njarumme  tl)0[>efd&ul!» 
DicienDe  onD  t^o  belerenDe  f)eDDe ,  a)  De  brucfe  in  Den  Jadc  Der  £ef)re  De^  ^uancielii  ^attf),  28.  m^ 
De^Suc.  1 7-  bnDe  beridjte  De  eine  Den  anDeren »nDer  ftcl> ,  effte  in  3e(jenn)arDi^5f «t  cbtlifer  ^oxf 
jhnDigerDer(Scbri|ft,  foDat  Derf)alueti  i>or  Den  jjemeinen  ^olcfe  nicf)t  anDer^  Dan  ivat  erei; 
©cclen  (^a(id)ett  beDrifft,  cjepreDi()et  njcrDe» 

5.  Itemade  ?(}?aterienDie  difputirlic^,  »nD  alfo  b)  i)oriDorf tcf)  ftn ,  DatDejjemene 
0??ann  nencn  Q3or jlanDt  f rigen  f an ,  De  ocf  \>m  gemencn  ^Tlanm  nid;t  noDic^  no^  frudbtbat 
jtn  tf)0  tvetenDe ,  fc^ad  men  nicbtpreDigen. 

4.  item  ein  /cDer  ^reDiger  ftede  m  M)  etne  tcc6tftc6et)nD  c5riRItcf;e£ef)re,  be  Dienjl^ 
lid)  (i)  tbo  Der  @eclenfalid;eit  onD  ert)oIDinge  ^eborlicf e^  ©ef)orfam^  gecjen  De  Cueri^beit ,  unDe 
greDcfaitibeit  unDer  Denen  Cf)ri(Icn  i^itDen,  na  Der  2m  Pauli  ad  Romanos  1 5.  DnDe  anDer(J 
tDOf)r,  onD  t)erfol3eiDtmitDcr@d)ri(ft,  fo  DatfceDord?  ftnpreDigent  ©aDe^  ^bre  t)nDe  ©e^ 
boDtforDere,  ^nDmancft  Dem^olcfe  ^eue  iDnDe€f)ri|lIic&e^inDrad)tf]i(ften  mdcje. 

f.  Item  Dar  Dat  fleDe  gif\t  Mn  Der  SluertreDin^e  Der  ^infci^en  iti  aflen  (^tciben  ftnl 
©fenDentf)oreDene,  Dat  fe  a(baf)r  funDer  Q^oracDtinge  Der  OtenDe,  tnt  ^emeitie  (lra(fen, 
bat  roeDDer®aDt^  2GorDttd,  unD  mit(^ad;tmoDid)citDen  c)emeinen  ^ann  t?ortnanen ,  Dat 
tat  (te  mit  (55en>aIDt  (lcb  ge^cn  Die  Ceremonien  Der  ^ercfen ,  Dcr  ^tfliijen  ^ilDe ,  t)nD  Der  5?ar* 
cfcnDenlle  nid)t  noDiaen ,  befonDeren  (td)  befoge(id)  t>nD  fad)tmoDici>  f)OlDen,  bctf)  t^o  Der  ^ii^t, 
Dat  iDt  ©aDe  Dem  ^Srrn  wiil  ^eleuen,  Dem  l^onDe  fim  ^atf)e  tl^ogeuenDe. 

^orDc  ffd)  jennig  ^veDijjcr  Imt^m  n?reuenltc6  ^ebrucf e« ,  ^aDt  t?nD  "^BeDDemiffeit 
tl)oerivecfenDe ,  De  fd)a(I  Darna  tf)0  feinen  ^reDige^^imbte  nid)t  ttjeDDci*  ^efkDet,  fonDereii 
Dtf)  &iiTer  (^taDt  t)orn?iefet  tvcrDen,  Datum  DecJ  ^onnaueuDed  m  Nativitatis  Domini 

^it  t^  an^enamcnt)an  aflen,  m  auerfl  De  Ceremonien  gefaffen  (tn,  DorcT)  t)t6ebIiV 
itenDtDer^apent)t()Dem€I)orein  :^mad)ten5e(le,  ti^^cfcc&t,  Ditf)c(ftaIfocin^iDtIang^e^ 
fiaiiDen,  einjeDerpreDi(3c,  n?atf)e(]eleret  f)eDDf. 

_  3n  Demfu(ui0en3arcc)t^geefd)etd)  M.  3of)ann5vi^et)an£iibecf  ,Dorcinen  ^ador» 
tf)oe).3acob^  ^eicfen,  Dar(guan(je(ium  €^ri|ii  l)tfftt)t  ocf  oor()enamcn  t^o  preDigenDe.  e> 
flarbA.  if4*.  i)^a(3  0)?icf;aelid. 

3n  Diffem  fufuigen  26. 3af)rc  De(?  Jrci^Dajje^  na  Q35tnad;fen  prcDi^jeDe  tii\  !^o6m5err 
mit  07amen  Nicolaus  ^^urflorp  mancf  anDcren ,  Dat  SI)ri|iud  nid;t  ge(eDcn  bcDDe  oor  De  ^obtf 
futiDc^  funDcra[Ieinet)orDei£r(tfut]De,  Dor  De  :^oDtfui]Dc  imijte  fin /cDer  g)  fiiluc(l  genoc& 
Do^n. 

S  ^  Item 

a)  tDft^  b)  »oviior!i(!&  .       ^5  '5'^» 

il)  Ex  i^romwiotic  picrutn  ac  iiraeliantiffimorum  Yirorutn  ac  civImnHamb,  Joachiml  VOc^ib^mi  Dctlcvi 

Schuieorpii,  5t  Frid.  (2)fjra.     It.Hamclm. 
e)  2i!g()cnod)f^artD^tt)fiD  (M.) 
0  43.  tm  23a(i«laufttt.  £*.  M,  g)  SO?iHf^e  fcd  omlitiwr  hsc  vox  ^uoqua  in  Ex.  M; 


44  fJ-  C^crte  T'  Teriodm  L  Cap. 


Item  baf  ©acramenfc  f&o  cnffanc^en  tn  bei&ev  ©ejlalf ,  n?ere  t)orb6me(icb,  mif  i)e(en 
'  fc^c(benDe  t)p  t)af  5"^j;c  ^cjiamenfc,  t)nt)  ocf  t>p  &e  ^rdbicanfen  De^  €oanDe(ii  buDenDc  bat 
22Bort)f. 

Et  in  fignum  cui  contradicitur. 

(^e  fprecfen  €&ri|!o  cnf^ecjen ,  t)nt)  ti^eren  be^  Slnficbrijl^  Q3or(opere ,  »n&  t)c^t)e(eme^if, 
bartjp  be^Prdbicanfen  m\  grot^e  go^e  a)  ()e()at)f  ()ebben ,  eme  tbo  anfruorben ,  auerfl  fe  fceb* 
bcnbatapenbar(icbe2inbfn)0rben(at^en  anfian,  t?mb  bed  Srbarn  OJabe^  2(rficfe(  n)i((en,  fe 
f^ebberi  auer|t  ttorcr|]  ff)0  ebme  ^efanbt  bem  Capellan  t()o  ^.  ^Moa  mit  ^f^amen  S^txx  3acob, 
Dnb  t()0  ^.  Catbarinen  ^err  ^obann ,  t>nbe  ^err  £uca^  ff)0  ^.  Qacob ,  mif  biflen  5irf ifeten, 
t)nb()ebbcnenefra(}en(aten,  «jer  b)  bebc  5lrtife(e  bcflunbc,  ()ehefftc)eanfmorbef,|tcf)bart)p 
fbobebencfenbe,  ^nb  befftenbt(ifeneinen(atinifcbenQ5ref»an(id!)gefanbf,  an  ^errnSobann 
Segenbagen  tbo  @.  ^f^icoiai  ^3a|lorn ,  be  jtd[)  a(fo  anfangef : 

^erbigc  c)  J^errn  gi)  ^ebben  tf)0  mi  gefanbt  \\\mx\  Capellan,  a\^  icf;  D«n  eme  t^orflan^ 
ben  mit  anDeren  ttveen ,  fo  ef)me  f ()03eba()n  meren ,  n)e(cf ere  mi  braci)ten  etlif e  5irf if e(e ,  fo  id; , 
(k\t>  men  fec()t ,  d^^tt  i)age  m  ^tnad)ten  fd)0(be  aeprebi^f  f)ebben ,  Dnb  fincf  ant()oreben ,  baf 
id)  eme  fobane^  nid)t  t>orferen  t^o(be.  3bt  ()ebben  mi  be  ^^rn?crb:^^err  Stephanui  Ordinis 
Minorum,  be  tocfberc  fbo^.^D^^icoiai,  lonbbe  :^arcfberet()oe)v3«cobthotun)  jjcfcnbet, 
t)nbe  t)ogebren  ffco  tt)eten ,  tver  (ji)  be  .i3ebad)ten  ^rtif«fe  an  ben  bemeiten  ©onbage  o(fenf(id^ 
tjorbencjemeincnOjoicfegeprebiget  beflunben,  tventcfeflnbfalfo  t)tb  iunoen  0])?unbe  gebdref, 
tnb  tbofttmen  ()efef enf  n)orben ,  ben)i(e  ^e  benne  t)tb  ^eue ,  a(^  ibf  fcbinebe ,  t^  mi  f am ,  fo  (^eb^ 
betcbeme  tia ^^or(e(]n(]e ber  5irfif e(e  fo  t)e(e  geanbtn^ortet ,  ibti^n^abr,  be  2irtife(e  finbtt)an 
mi  (leprebigef ,  auei^tl  tiicfif  a((e ,  ocf  nicbf  mif  fobanen  2Borben ,  tbon  bbe(e  ftnbt  fe  n)abr ,  a« 
uerj]  nicf)t  gen^lid; :  ^err  ^tejfan  mW  (ofd)en ,  wnbf  eme  nicbt  brcnbf ,  be  fd;o(be  n)aren.n?af 
cme  m\  wegen  fttier  Oieligion  geboerbe ,  t)tib  \(kUn  mibotemen,  icb  b\n  eme  mx\  (euenf(ancf 
nicbt  mit  einetn  iGorbe  t()0  \m  (tewefen ,  iDorumme  'cciW  ()e  benne  Unge(ucfc  flifften  /egcn  [x^ 
nen  O^egejlen ,  ic|)  n)unfd)e  eme  ade  cjubt ,  t)nb  tvoibe  bat  (>e  n)olf6re. 

^uerfitum^ercfbcrrenfecigeicf,  fo()i)Q(fo  ^cfinnetfln,  fofromef /un?,  i^ibfauerfl 
ant)er^  fo  Doi#recfef  tvoi  \)tn  .^ned)te  be  be  Jf)ere  (lefettet  befft  auer  ftn  ©eftnbe. 

.  ^!)  iveiben  be  @cbape(£()ri|li,  tveld)e^e  mitfinen  *:3!^(obeer(5fef  befft,  nid)f  \\m,  ^v 
fucffeeliger  im,  n)c(d)cr  nid)f  baf  ftne,  funber  W  ^^{w  ^()rifiii^,  fod)t,  bat  ^ibtdcf e  t)or^ 
^eibf ,  \>c^t  €*n)i3e  i^  nod)  t)orf)anben ,  be  i^  auerfl  be  (jclucf feeiiaefle ,  n)e(cferen  bc  ^ere  auer  af^ 
(cft'n(3ubtfettef,  (in  ibttiu  bejenni(^enn!d)t,  meicferein  ber5l^ercfcnan©abedf]ebe  fiften,  fo 
^efftber  Jpgrret)orflefiid)  geantn^ortcf ,  bar  be  fpricf t :  ©euet  bem^epfern)abtbeD^ct)fer^i^, 
t^nb  ©nbe  njnbt  @abe  \t» ,  nomiiaen  ben  ^cinben ,  be  ^rfiiigen ,  be  Cfferinitc ,  n)e(d)e  boma(g 
t)e  ^rellere  in  ©efette  entftn rcn ,  Dnb  i)n-fcr  Jperr  febe  t()0  ^etro ,  nitn  ben  ^tater  onb  gif  enc 
«ortniotibbt,  a(i^tvoIbebefe(3(]en,  icf  werbe  t)t()  bi jTer  ^Berlbf  ^a()n  tbonOJaber,  buf4)a(bf 
an  niine  @tebe  fttten,  fo biffe eincn  n^arbafftiqeren  Dnb betberen  Q3or(lanbt i)nb  !^iibinge  ()cb# 
'bcn,  fanicbiiben,  min^^orjlanbtfpnid^t^",  bit()  aucifs()aftnen^e()f,  icf  f amc  f ()0  ben 

3)e  crfle  \i  t)an  ben  gcfcgen  Q3robc  im@acramcnte  be^  5i((ar^,bar  td;  aibu^  gcrebef  beb^ 

bc, 

a)  »ttD  Drfftfe  omiftuntur  in  Ex.  M.  b)  o|Tt  f  x.  M.  c)  .^(rc  Ex.  M.  | 


^it  txftt  Q5cf(a^e»  4^ 


be,  Diifcr  JE)crr  ^brtflu^  f)cfft  bit  ©acramenfe  inlate|]cn  2luent)tma5lc  t)nDer  t)er  (^eftalt  M 
533r(5i)cdt)n&^inejJin(3efettct,  t)nt)l>efftiDtftnen  12.  ^ungeren  gcgeucn  (in  welcbcren  Cri)e 
3'un(]er  »n^  1 2. 5(poflcI  (?cfcl)rcuen  jlcitfe  )  ifvcnte  W\)  tvcrDt  nic()t  adcine  in  &cr  ^iHi^en  ^ebrifft, 
funtieren  ocf  tn  ^uanijclio  alfo  gefettet ,  man  Itfl  nicl;t  bat  f)c  iDt  t)cn  72.  ^unciercn  a(fo  i^cgeucn 
l)ebbe,  nocbftncr  ?0?oDcr,  nod)  /emant)canDcr^,  »nDc  am  '^aQt  t)cr  QSpjlanbincje^J  t)o  f)e 
mit  i)cn  trocn  ^uncjcren  na  (^mabui^  Qincj ,  nam  f)c  M  ^rot)t  cincr  fobancn  (^cjlalt ,  al^  it)t  tve* 
fenfcl;olDe,  fe()cnt)ct)nDciafil)tcnc,  rool  ttt)iue(t)t  baraime  t)at  bebcn  beiDcn  fin^iffaKcine  t)n* 
t)ert)emQ3roDegc()cuenbe()bc,  i^it)tnici;talfo,  fo  t)nt)en\)ifet  mi ,  icl)tvi(l  ibt  gern  (iDen,  Dar 
bebbc  ic(;6  l)crna fi[efcc(>t ,  bir  i\)erbt  iDtmit  Der  ^i^t  ^crePent  n^cDDer  Der  (^()ri|](icfen  ivcrcfen 
3nffttingc ,  cin  feDcr  €brt)]  fd^ad  auerjl  roercn ,  bnt bc  (jenocb  bcbbc  an  einer  ©cfialt,  nemb* 
lid>  De^  '^roDe^ ,  \>mm  t)e(er  Crfaf e  roillen ,  ia  it)t  ftn  tmee  ^ef en  cDDcr  ©c)]alt)te ,  aucr|]  tnan 
tin  (^acramciu,  tvor  Jlefd)  i^ ,  Dar  i^  ocf  QMoDt,  t)nDDegan^e  €()riflu^  De  ©oDtf)Ctti)nDDe 
?>??i.  '^beiDt,  t)nDn)Or^IoDti^,  Dar  i^  aucb  5(cfc|)  ^  i)nD  Dc  gan^c  (^brifiii^ ,  Dc  ©oDtbciDt 
»nD  De  fD?infc(;bciDt ,  iDti^cin  @acrament,  roelcf cr  ^i)]crcn  t)nD  Jf)uDcni^,  iniD  n)crDt  ge* 
confecrieret ,  ml  tn)iue(Dt ,-  M  Dc  ©oDt{id)e  5^atur  tJuDcilbar  i^ ,  unD  De  9}?ad.)t  Ded  ©acra* 
mentd  t^cit  in  '^ecfencn  cD^er  (3)ef]a(tcn ,  fonDern  in  Den  J^in^cn  De  DarunDer  enrbolDen ,  Den  tDt 
nid;t  t)an  noDen  i^ ,  Dat  iDt  De  (jemcinc  dilm)  fo  empfanae ,  iDt  ii  tvoH  tii^abr ,  Dat  na  Der  Jpem* 
mcIfabrt€bri)]iDc2lpof]eIt)tbnaIatin(jcDc§Jpi((igen@ei)t^  Dcn  .gcmeinen '^oicfe  ^nDer  bciDer 
(53cftalDt\)tb(]cDelctbcbbcn,  auerj]  Deroile  Die  ©elouigcn  t)c(e5af)re,  t)nD  Q}n0ele()enbciDcn  in 
foDaner  Q^rbDcIin^e^efpdrct,-  5cbbenDeQ}ornemc)]en  Dero^ercfen^ieorDnctDnDgefettet,  Dat 
afle  Q)eI6uiaen  Dat  (5acramentt)nDcr  ciner  C^e)]alDt  nebmcn  fcboIDen  ]  t)nD  alfo  f)olDt  tDt  Dc  5ler^ 
cfc,  Dc  befft  tDt  ftd)  alfo  georDnct ,  tvelcfercn  n)t)  motben  odP  ©eborfam  f]n ,  tvcntc  butcn  Dcr 
5?crcfcni^ncnc(fealicbeit,  DcoIDen(55ebrucfebeboIDtfc,  DcrnienbeDaif fenidjt,  Datauerf](g, 
^aulu^  foDanc^t)anDenSorJntbercn  ^c(erctf)cffr,  fc^gegofulucf],  Dat  f)c  Den  ?0?igbrucf  Dif? 
fei?^acrament5bi)Dcn  (Sorintbcren  bcf(agct,  t)nDfcbinct  Dat  bc  an  Dcn  OrDc  foDanc^  adene 
t)or)tcI!et,  n)entc()et)ortcnct,  tt>atSbn|]uggcDan^ebbe  id)  ocfcicreDct,  t^nDDiti^^creit)c(cfe^ 
re  id;ad>teDa6  fc rein (Jatboiifcb  t)nD  €bri(]itd;  fi),  bapeocf  Dat  Dc  ^an|c  5?crcfc  DnDatle  ere 
^eI>renialfomotbcnfe(jj}en,  t)nDtt^iuc(e  tvegcn;utvDatfu(ueocfnid;t,  |bauer(]|craanDDe  2nf 
DebctertjnDflarfrlcrcnfan,  bcbbe  icf;  (jcrnc ,  tcffanocfn)OlQ}nDcrtDifun^(ie  (iDen,  fo  tvcfet 
auerf]DocbtbofrcDen,  Dic  ^rcf]cre  «ebmen  Dat  ©ncrament  t)nDer  bciDcrici  (55ef]a(Dt,  Darum^ 
me  Dar  tm)  metcn  Dat  (Jbri)]i  '-^(oDt  ivarbaffti^  in  fcinen  bencDienDcn  l!iDeiiDc  t)orgaten  i^ ,  DnD 
Dat  fe  Datfulue  Den  ^o(cf c  preDigcn ,  tDe(cbc^  eine  ©eDdcbteniffe i^  ftne^ ^iDenDc^ ,  Dat m)  num# 
mcrmebr  tooraeten  fd;oIen ,  bcbbe  icb  nu  Darinnc  nid[)t  ouel  oDcr  t)nred)t  gercDct ,  tvorummc  be^ 
fcbtvere()i)mial0;un)en^roDer,  Den)ia((ct)nDercinemJgD6ucDe€brif]o,  fot^cren  bc93?infie 
i^,  h:ucn,  Dc  ©oDtbcit  i^  hamn  af(c^,  mmll  Dc  0}?infcb()eit  mit  Dcr  ©oDtbeit  t)nDetibabf 
ttoreiniaett^,  Derbaluen  fain  trpaae  lleDcmatcn  Deffuluinen  Jg)6ueDe^,  ©oDt  gtm  iDt  mocien 
(eucnDiae^cDematet)nDnid;t  DoDcroefen,  Dctt)iicDen  einQ5roDer  Den  anDeren  t)orIcttcnDe ,  "eD? 
Der  Denfuluigen  tbot)orlettenDe  ftcf)  mftttt ,  m\)t  Dcit  Datfuluigc  anDerd ,  Dann  M  ht  fmt  tv 
^mt  £'eDemate  befd^meret  oDer  bcIeiDictet,  Dit  fi)  genod)  Dan  Dem  5lrtiFeI. 

•^bo  Dem  anDeren  2(rticfe(  anDtmorDe  i^)  alfo ,  mmW  alie  \mt  5(rttcfc(e  binDcrfif]ra& 
tveDDermigcricbtetfln,  Darmitaucr)]  De  -23arbeit  nid)t  bliue  oorborgen,  alfo  bebbc  i(i  ncre^ 
DetX)nDscf^cf;t,  rcDet)nDefegget  ocf  nocb,  €:()ri|]u^bcfftDe©unDe0eDrai}cn  am  ()0(Dre2f.  21^ 

5  5  ^  Dam^ 


4-6  H.Z\^ii\oT.Pmodm  LCap. 


i)amdt)Ui)e|liier^afament)en,  DDrcbtmbimv^ibent,  tjnDc  naDefemc  f)e  (n  (Ine  ^crcfcn  ^ro^ 
pbcten,  t)nt)e2lpo(lcl0cfettct,  ftefftbc  ocf  fouen  ©aeramentcDororDnetmibingefetrett^ocimr 
2lr|leDiea)  »or»nfcrc(SunDe,  Dartf)Otvt?  famcnDorcb  Dcn  ©efouenan  Sbrfftum,  Dcnnn?^ 
Uan  cmc  f)eb5en,  mclcfcrocfbalDtinDat^crcfberut^er  bricfet,  alfobebben  tDt)Dat  ©acra^ 
mcntcDev^opc,  tbo  ciner  t)tbIofcf)inc)c  Der  ^rffilnDc ,  t^ocinen  ^euenDc  Dc^  ©cijlcg,  Der 
^otl)e,  DarnaDat@acramenteDe^2l(tar^,  tf)oeincr07ebrin(}cDe^@ci|](5Der^ot5c,  tDcD* 
t)er  Dc  tDcrcflic^cn  @unDc,  Dartf)of)efft  Dc  J^pcrc  fi'ne@ebaDe,  m  tvclcfcren  be  tftom  sSelc  ge? 
buDt,  tf)om^eIct)0rbuDt,  ocf  Dartbo  gcDan ,  anetDclcferQ3orfuflin{}eDerO}^infcf;cntc()tfan 
faIicf;tt)erDen,  al^  Dat  Suangclium  tugtt,  tDelcf;^5eocf  6e|ft.gebaDcntI)obolDenDe,  bt)@traf? 
fcDer  cnjigcn  Q}orDottieni(fc,  tvortboicfDafscDan^ebbc,  t^ann  Du  auerfl  tf)o  Dincn  3afercn, 
^atDuDat@uDe  t?nD  Q5ofe  crPcnncn  Im^,  ^efamcn  bi^,  i)nD  futiDigej]  tvetentlicf en ,  i)nDe 
[)e(fft  Den  fri)en  ^illcn,  olfo  W  Du  tvercflicl;c  t)nDc  DoDtlicbc  @unDc  Dei|^,  racin|]u  Dat  De 
^ere  m  foDane  (gunDc  gcleDcn  feefft ,  t)nD  Du  tDOlDc(l  €f)ri(lo  foDanc^  Dplcggcn ,  ncncrlet  ^v^ 
fe,  Dumu(tfuIue(lt)orfoaicf)c  5fucrtreDinsc  ()cnocf)  Dof)n ,  fo  f)cbbe  icf)  gcfc^t ,  t^nDc  feggc  iDt 
nocf),  miDeboIDcocf,  DatDitDe€atolifd)ereim€f)ri(tIici)c^cI)refi),  i^fciDtnicf)t,foIcretmf/ 
tcl)  roid  jutx»  f)(5ren ,  cDDcr  t)orfuHet  i^t  beter ,  imD  leret  Dat  Q}oIcf  unD  \\xm  Q^roDcr^  tvat  bcter^, 
tcf)n)illgerncb6rcn,  binicb  minen  ^^^roDer  ttom  ^rgcrniffc  motl)  icb  tf)0  feben,  fo  ii^  auer(l 
anDcr^  lercDc ,  t)nDbef;a5cDeDen£ucDen,  fot\?ci^rci(|€f?ri(]i2)enernic&t,  Valeanthaec. 

^m  Dcn  anDcrcn  5f rticf clen  tbofc^^enDc  i^  nfd^f  i>elc  tveiDf ,  €f)rt(lu^ bc  ^crc  De  ?0?fD# 
Dcl-^erfonc  in  Dcr  Pigen  .'^recfoIDicbeit,  anncmenDc  Dc  ?0?infd)tcit,  ^efft  Dat  CO?infcl)Iic()e 
©cj\"f)Iec&tc  erlofct ,  t)nD  ic5  gefanDt  t)an  Q}aDer ,  falid) ,  ja  falicb  te  Dc  Dc  Dan  emc  gefanDta^erDt, 
oIiJ  be  aucr(!  otb  Di(fer  ^cIDt  gincf ,  be(ft  ^c  ftnen  3ungeren  gelauct ,  Dat  f)e  enen  Den  ^illigen 
Q3ei(t,  DeDriiDDe^erfon  in  Der  ®oDtj^cit  fcnDen  tvolDe,  tvcld)er  ©oDt  i^,  De  it>  9vec)e'rer  Dei; 
l)ifli()cn^ercfen,  IcrenDeaflc^arf)eiDt,  (b(id;aucr(l;emanD;egcnDc  bifligcn  5^ercfcn  fcttcn* 
De ,  ttjcr  f)e  ebr  feinDt  fi? ,  Dar  ma^  ^e  tf)0  Dcncfen ,  Dcr  ^crcf c  auer(l ,  5e(ft  angenamen  Dte  Trans- 
lation  inDer  f)ifli(jen  ^d)rifft,  Darannc  tvi;  t)n^  beno^en  latben ,  iDttDcre  ntd)t  t)anndDcngc* 
tvefen,  Dat  mcn^cDDccinc  auDcrcIatben  prentcn,  Dc  i^  blinDcral^  Dc  ^itiDttvorp,  Dc  nicf)t 
futf),  tvaDt  in  Den  Q5ocf e ,  DatfcDat9}ie'<^c(lamcnte5ctcn,  manocIc()efuiiDenivcrDcn,  iDtOn 
raef)r  ^unDcrt ,  f)unDert  tjnD  aucr  f)unDert  ® tiicf e ,  De  t)nrc(f;t  jjefettct  eDDcr  tjnrcdbt  transfercrt 
ftn,  aldgi)fc  fuluc(tfcf)cn,  fofoDanc^  oDct  Dcr^elicfcn  grucf)te  tbor  ©-alid^f^eit  'fd)a(fcn  cDDei: 
bcnenfonncn,  macl)Dc?0?^i|icrtDetf)en,  beDaruantverDt2InDtivorDt()cuenmotf)en,  icbfati 
rai  n?oI  crinnern ,  Dat  icf  t)p  eine.^iDt  gcfecbt  bebbc,  aucr(l  DomablD  nid)t,  Dat  Dat  ^uaitgcliut» 
bauen  t>n^  fi) ,  Dc  DocteDe  auer|l  fd;olDen  in  oni5  fin,  alf>  Dc  ^orDe  Darinnc  ^o^sn ,  ;a  aflc  ^ctv 
cfe€brt(li  alfo  Daruan  tf)orcDcnDe  \m,  t)nD  f)cbben  in  (l'd;  ^utiDertvercfc ,  t\?cnte  Dat  (^uange? 
f ium boIDt tn (td; De  t)tf)ti?enDi()cQ3ovneDDerun()c,  SfrmoDt,  jtufcf)f)eit,  @cDuIt,^euc,  €lenDt, 
*^orfol3in(3c,  €ruBcDnD^!)}?avtcr,  t)nD  Der^jcltcfen.  (^o/ctitanDtDatfan  DuIDcn,  fomad; 
^e  ftd)ni5men  Dc^  guatigclii  ^eDcttiate ,  fanbe  iDtnid)t,  fo  fdnw  f)e  ftille ,  ial^  bebbc  ocf  ^^t 
DartbojjcDan,  fofc  nicf)t(5)oDtoDcrftnen@ei|]  Der  ©naDcn  mitjlcf)  f)ebbcn,  De  fonncn  tvci^ 
x\iQ\)  oDer gar  nic^t^  Dobn ,  t)nD  Dat  loue  icb  Dat  iDt  tt?abr  fi) ,  alfo  f)ebbe  ii^  onDcrti[)ifen  .qercDt 
DauDeriSptTtel^auIi,  &atfofcntc&tmit  fid;t>cbb.cnDen^aulHm,  oDer  Den<13et(l^auli,  Dc 

fon? 

a)  eir|!ei>cii. 


IDk  afli  Tbiil^Z^*  47 


fonmnn)cmig^ot)er0avn!cf)t(5IefKnm^auIo,  banit)ti(J  f)tUtx(\i^  t)e  '^ad),  a(fe  tf)o  fe^entc 
U  tf)0  t)en  Diomeren  \)nt)  ^p^eferen ,  id;  fc^tvilje  Dan  Dcn  ant)eren ,  ibt  tvere  Den  gu&en  £ut)en  be^ 
t()er,  t)atfefitten()in0en,  i)nD  Den  J^errn  OtbmoDidf)  beben ,  tjnt)  ()i5ret)en  ere  ^erer j5  ,  ^rebi^s 
gerd,  ^rejler^onDCappeMn^  i  n)e(cf;en  t)at  5lmpt  bcua^(en  ic;,  t)nt)  fd;icPet)en  fid>t)arna, 
t)nD  meren  a(fo  t()ofreDen/  a(fo  (;ebbe  icf)  n)o{(ge(eret ,  ^ebbc  id)  nu  Daranne  6ue(  geDan  wiD  ()c? 
5anDe(t ,  fo  mQiut  iDt  mi  De  Spm ,  fo  id;  auerft  moi^cDan  f)ebbe ,  fo  i^  Dat  ^orDt  dl^vifli  ei« 
nc  5tra(ft  in  Der  ^eref en ,  Dat  ic&  aueril  Den  ^ut^er  genomet  bebbe ,  i$  apenbar  txlagtn ,  tjiiD  9?e^ 
manDt  merDt  iDt  fonnen  guDt  Do()n,  ic&  mth  iDt  cjemiffe ,  Dat  id)  in  Dreen  3aren  fume  einma^I 
e()ne  cjenomet  ^ebbe,  mene^p  Dat  icf)  nid;t  £uff)erifd;fi),  laid;bin^,  fo  terne  f)e  n?aDt  guDe^ 
ge(e()rett)nD()cfc^reuen(;c(ft,  it)ente5e  i5>ffftn?o((  Q^ocfergefd^reuen,  nom(icfenauerDefein(i^e^ 
baDe^aDe^,  auerDatOJaDer^nfer,  De^icl)fef)r  (efff;ebbe,  te^efltocfein  f(ein  Q5ocfefd;en 
0efd;reuen  i)an  Der '^bobereiDin^e  tf;o  Den  f)Od;merDi(jen  ©acramente  De^5((fare^,  Darinne  t)i 
li\)vtt,  DateinieDer  €5ri(t,  mannf)eDarff)05eiDt,  geDencf en  fcf^aK ,  id;  gal^  in  C55e(ouen  Darj; 
f;en,  gif  J^ereDatid;@naDet)nDe  Q3or0euin(jc  Der  feiinDen  moge  erian^en,  id)  Qilm  i)nDe 
ivet(;  iDt ,  Dat  icf  nummermef)r  tf)o  Dert  2l(tare  gaf; ,  Dann  icf  fi;  DarDoitf;  De^  i^ut^er^  in(]eDec6* 
ti^f),  ns>e(cf;er  fo  f;e  tvcre  auer  (ine  ©ebor  nid^t^etreDen ,  iil)  mene  Dat  ()e  Den  @to((  t(;o  Ovo^me 
nicjt  ^eDDe  ancje^repen ,  i)orn)af;r  f;e  tucrc  De  be(le  Do6tor  in  Qankn  DuDefcben  1'anDe  getvefen  / 
twre  ocf  Daruor5e()0(DenonD  erfanDtivorDen,  auer(l  Det\)i(e  f;e  Dat  ^ifli^elle  l^cfft  ani^itaiiit  i 
lonD  ()e(ft  iDtDen  J£)unDen  ^egeuen ,  DnDe  De  ^er(en  Den  ©ci)i))inen  t>orgeivorpen  in  fimn  Q3abi)^ 
(onifd;en@efencfni|Te,  Darummef)e  tt>eDDerfpracfe(iDenmot5,  Dett)i(ef;eDat5eDan(;e(ft,  bin 
id)  if)mt  gram.  ^at  menet  auer(]  De  (juDe  ^}ann  ^o^ann  gri^e ,  menet  f;e  Dat  id)  ene  nic()t 
fenne,  i$  l;ebbe  ene  gefennet,  Dat  f)t  fume  einen  ^(acfen  an  ^iue  f;eDDe,  m  t)e(en  ^aren, 
l^efftiDtemenugeiucfet,  fogeDencfel;e  an  minen  guDen  gruDDt  J£)erborDf  Dan  Der  i^uDcn,  De 
emefot>e(e3uDe^bcn>ifetf;efft,  l[)nDbiDDct)orcnefo5en[)i(,  fobe(euct5cDen  greDc,  tve(cfenDat 
€uan(je(ium(e5ret,  anc  n)c(cfercnocf nemanDt©oDtfe5enfan,  t)nDe (atf;emii)pminen  SS3e^ 
geivinnen,  Darmit^etvoifabrc,  /utvc^erfonenfenneicJnid;t,  5cbbcfeocfnicfctaefe5ennocf) 
geboret,  tvatiigt/uwanminenpreDigen,  id;fra(}c  nid;tt)e(cnaDen /umen,  id;  5orf()cf e /ut\> 
nid;t,  ic5mertfeocf/un)nic|)tt)t5,  bin ocfntcf)tt)nDer/un?er@cn)a(Dt,  ic^  ^ebbe  2luer()eren , 
Denenf!;icf  ocf  <3e5orfaf;m,  fo  icf  njaDtquaDc^  flereDet^ebbe,  fo  CrDe(en  Defu(uij)en  Daruan, 
in  Dcn  guan()e(io  5ebben  mi;  ein  @eboDtt)an  Den  ^iQiftin,  ml6)^  jm  minenf^aiuen  bilanf 
Qit,  fo()i>/emanDt^()egenmierro5enoDerben)C3enn)0((en,  auerfl  Dc^eue^c^en  Den  ^tc^iflin 
gtbuDt,  Den07e()e(lent)orDftf;ofeftenDe,  n)c(c5^fogi;  iDt  nid;t  Do^n,  tvi(id;fc^()enDatDeJe^ 
ueCbrijli,  fo  in  Den  (^luangedo  oebaDtn  tt)erDt ,  inimnid)tie,  fo  i^  nid;ti^  anDcre  Dan  De 
S^oDt  t)nD  Q[)orDarff  in /uw, 

^orDttJorDem€nDe/un)ed  SeDDef^  mttit  Dan  Den  QSorfoper^  Ded  '2(ntid,rif?^  t)ormef^ 
Det,5ld;ipere@oDtic5furcl)teDatic5Derenocf  cinbin.,  n)0((  i^fot)o((nfamen  De  nid;t  ineinen 
Sa3orDefct)(enfonDe,  tjnDcn^efcfev,  fon?o(n>eDDer  a(^t)or®ri(lum  reDcDc,  DnD  n)annerf;e 
Dat  gcDan  f;e(ft ,  n>erDt5cnic|)f  t)e(emebr  De^5intid;ri(l^,  a(^  C5n|li  Q3aDc  ^cnomet,  fo  gi) 
mikn  iumn  ^e()e(lcn  fo  c)enou5tt»e  n>aren ,  fo  t)ibbi  q\)  al^  id)  t)m ,  Daf en  n^cDDcr  jumn  57c^ 
ge(lcngereDet,  ii?iDtnic()ttt)a5r,  DatDe^an>e(i,  De  CarDina(e,  De  ^refaten  t)nD  a((c  Oucr^ 
ften ,  fe  ftn  getillid)  oDer  n)e(Dt(id; ,  /utv  97e.ge(]en  fin ,  n^aDt  itJ  nu  anDer^ ,  Demiie  Qp  fe  a(fo  f&nU 
Den  lonDe  apent(ic&  t)t(;fd)reD(n ,  D^nn;utt)erne0e(ien^eDematent)orfc5rin0c,  iDti^  tvofi  ttaf;r, 

Dat 


4?  //•  Zi^eile  L  Periodm  L  Cap,  ,    - 

\i<xt man  t)e  ©linDe  Dn^  bofe  iSeicfe  lh'affen  fit)an ,  auerjl t)e ^]3erfonen  fdjaH  mei]  fo  apenriid; 
nic5tDrl)vopcn,  ict?(}eloiieoilnic(?t,  Dat  iDt  ^op  aff)atvcn  yelDe  m  fo  einer  secimjen  ^afen, 
Dann  roo  \'Qt  alfo  n?eve ,  ^eDDe  yi;  h\m  ei()en  5^oppc  t)orlaren ,  roanner  cji)  ocf  Dufcnt  ^elfe  fceD? 
Den,  fel^en  mi;  nicj>t  (©oDt  t)et/)ert)  Den  faf)rlu1)nn  (gtanDtDer  :iBd^t ,  ^:^o},%iDt,  »n& 
^id)tferDicl)eit  tbo  funDioienDe ,  Der  iffie!Dt^!>TuiOer  unD  Der  \)OrDoruen  97afur ,  De  gcneget  x^  tht> 
«Uen  bofen ,  Dcrbaluen  finDt  Defuluigen  tf)0  cincr  guDen  €inid)eit  onD  brwcflid)en  £eucnDc  t^o 
bringenDe,  t)nDi^nid)tt)annoDenj  Datmancnentf)o  funDi(3enDeOrfa^:geuc,  mlcj^c^  ocf  De 
JE)cregcbaDen  f)e(ftbi)^dne  t)nDe)traffc  Dc^  bcdifc^en  Jurc^,  a(g  ^p  oetI)ec  mctf)cn  Den  icf , 
(in  ^t)  auerfl  noc^  nt cfet  mit  tm  t^ofrcDcn  \>(Xi\  wcgcn  Dilfcr  2lr ticf cl ,  tvill  id)  mi  crbaDen  l)ebben , 
W  Dc  2ld>(baren  enD  Jpocf)ge(crDen  Doaor  Bartholdus  ?Q?ofIer ,  Henricus  ^cnDt ,  t)nD 
anDcrc  tfto  ^ubctf  DnD  ^uncburgf  Daruan  OrDelcn  mo^cn ,  Denen  icf)  ocf  mi  hirmcDc  roill  t)nDer? 
n>orpcnf)cbbcn,  n?aDtDc(gd;Iutcn,  fd)atl  mttt>oflt)nDtvccDof)n,  fc  i(^  t)nred)t /)ebbc ,  fan 
tclbIid;tfic5»nDmt»ifcttt)crDen,  aucrfl  Dc5cmfic[)edirputationt)nDcr  Privat-^iiDcn  tkiDt  nic^t 
t^ogeDuIDcnDc,  fd[)OIcnocfntd)t^cfd)e5cn,  tvente  Dar  tverDt  nic^tgguDed  t)an,  m\m  auerjl 
einmaf)f  eine  apentfid&e  Difputation  ctfic|>cr  Dodloren  aehoIDen  tverDcn  fc{)OfDe ,  f onDcn  n?t)  De 
^af cn  t)nDcr  malcfanDer  t)nDerreDen.  ^lflm  fcdX  t)onlmt> ,  Dat  \<:\)  Docf;  nic^t  j^ef oue ,  Dat  q\) 
ttlid)e ;unae  a)  tt)eltlid;e  5vinDer  gen^cnne t  f)ebbci],  ctf id)e ^"Pfafmcn  tI)o  ftnj^enDe  t)p  'X^uDcf^:^ ,  De 
Dod)nic|)tred)taf^  menfcd)t(}everterctftn,  efftciDtaffoft;,  njct^  id;  nic{)t,  |]aD  Daruan  a|t, 
torbcDct  iDt ,  Dat  fe  iDt  nic^t  Dof)n ,  t)mme  itver  vgcelcnfalid;eit  n)iflcn ,  fc  ric^tcn  ntd)t^  guDcd 
Darmitt)t5,  a^neaffcne,  DatfeDe^oDtlic])en,^cn(leDarDord)  perturberen,  ic^  tnjiuele  iiid)t 
0t;  n?etf)cn  De  crpen  ^affclcn  Dcr  ©ebaDc  ®M  n)olI ,  De  tvclcferc  t)p  Q5oDt  fef)en ,  Dann  Dat  er* 
Pe  futf)  t)p  \>(\t  iperte  De^  s)7^infd;en ,  Dat  anDer  t)p  Dat  t)tf)erfid)e  ^ercf  t)nD  ©at.esDenft  t)an  S^iiU 
Ii()im(3eDe{^5et)rDageg,  Di|fen  ©(tDe^Dcnfl  t)ornid)ten  fc ,  Dat  rtc()ten  fe  t)tf) ,  foDanc  ©efancf 
«uerfl  Der  ^l>fafmen  ge^oret  Den  jjcmcincn  s^^amie  nic&t  tf)o|tngenDc ,  fonDcren  fe  fd)ofDen  allene 
t()t>n  Q5cbcDe  gcbrucf et  njcvDcn ,  Difler  ©efancf  ge^ovet  Den  ^rcftcr^  tfco ,  tvente  Do  !^au!&t  t)t5 
bcme  S2)'\{\\^in  j©ei(lc foDatic  W^fmen gcmacf et  befft ,  f)c(ft 5e nicbt tf^ogefatcti ,  Dat ^ox ^mtxi 
neQ]ofcf  Dcv^oDenDefuIuigcn  t)ov  Dcv  2ircfcn  De^  Q}orbunDcd  fi'tt,9cn  mogtcn,  fonDer  afletie 
Den  £euiten ,  Q\t  ^i)  fulueft  n?of  tvetben ,  Derf)aluen  f)e(ft  iU  ocf  nid)t  De  ^ercfe  approberet  t?n& 
tf)ogefatf)en ,  maDt nu  n^cDDer M\  ©c^or^mb  Der  5\ercfen  i^ ,  iDt  Denne  tf)or  (55eved)tigf eit  eD# 
Dev  nic()t ,  Dav  xi^tt  ()t)auev ,  fo  qx}  iDt  nid)t  Df)on  roevDen ,  fo  njevDt  @oDt  jun?e  J^erte  bel^cfen , 
bat(]t)iDtDf)onmot5et,  vnDfoiDt  n)eDDer  ®aDed  ©eboDtt^,  foi^  iDt  fd;ltdi)t  tfeouovbcDcnDc 
i)nDaiftf)ofiia(fenDe^  5ivmit©oDt  beuaf^kn. 

@o  id)  oeervet  W^be  tioov  in  einem  ^orDe,  ©iflaben  oDer  ^ocfflaben,  Dat  n)ifle  ^t; 
nit  nid;t  tjorfel^rcn ,  n)entc  id>  fan  nid)t  aUtf)oivol  fdjriuen ,  mit  Q.^orfoue  fe(](]e  icf  gi;  tvtllen  )un> 
an  mi  nid)t njvefen ,  Den  id)  ()ebbe  fun)  nen  qitaDt  gcDa^n ,  Q3avud)  am  4.  €(i^p\ttt[  tvevDt 0efed)t, 
ten^inDevDvegetDcn^ovnfo  auer  fuit)  geiDtmtt@eDuIDt,  tt>enteDingi;etiDtf)e(ftDit)Ovfof^ 
get,  auerj]Dumer(lfovDtlid;|mQ}orDarffc^en,  De^racfetoretDcn  ^percn  tf)0,  t^bbetmi 
nicf)ti;i)ovt)nguDt. 

3cf  njofDe  tbo  Den  anDeven  5irtif elcn  nod;  mt ,  Dat  mi  €f)ri(lfid)  Dud)te ,  Dartf)0  ^eDan 
^ebben,  foid;mu|te,  tvotvof  icf;Datn!cf)t.(}efed;tf)ebbe,  icf)  bcfeime  abfnbar ,  Dat  €f)vijlu^ 
De^eret)n^nid;t  afleine  gcivufd;cn  ^c(ft  uan  t)nferen  (ssuuDcn  in  ftnenQ3(oDe,  nDclcj^^  fce  t)ov 

?)  Vi^c  fupra  ad  an.  i6.  .  _  » 


2)ie  cxftt  Betf^ge^ ,     4)i 

Dn^  m  ^olbte  De^  Cvu^e^  corgafen  i^efft ,  ci)t)er  bot  wp  allc  tiovd)  t>\t  (ycfencf niffe  jtne^  ^ibett^ 
M  t)orc()  t)at  2Batcv  t)er  2)ope  a(f(jcivafcl;en  ftn ,  fonbercn  ocf  \)a0\U^  De  @unDe  Dcr  2BcIt)t 
tveff)  /  »nt). wafd[)et  mi^  Mn  Dnferen  (giin^cn  tn  flncn  Q3loDc ,  mannctjr  nian  bcfului^en  ^ibem 
M  h\)  \>m  ^{Itare  in(3et)ed[)tt(j  i^,  njann  De  Sreatur  Ue  Q5roDcd  unt)  2[i3inec5  itit  ©acramcnte  (t^ 
itcd  g(cfcf;cg  DttD  Q5Iot)c^  bord)  cinc  i)nut()fprccf(ic[)c  ipidicjuncje  t>t$  ©cijl^  i)orn?rtnt)c(tiverW| 
nucrll  Dat  na  jtncr  ^ife,  'oit  te/ft  Nicolaus  Q5u(iorp  flcfcl;reuem 

Infra  odavas  Nativitatis  prcbtge&e  Nicolaus  ^ufiotp  \>p  6m 

2{ucnt)t  im  ©omc  /  mt>t  fct>e  ^n&cr  ant)crcn  alfu^. 

I.  Sini)c^or(opcr^t)c^  SCntfcTnnft^^at^olcf  betveflcDen,  Dat  ©ncroi! 
mente  tJriDec  beiberlet  ® eftalot  t[)0  nebmcnOe ,  t)ac  Dord)  Oat  ^oM  meti» 
net/  iDt  ftn  2.  ©acramcntC;  Dat  Docf)  tn  ftcf;  ein^  i^,  OctDile  <2bnftu$ 
cuie  91atur  (jc()aM  befft,  t)nDe  l)anDeIcn  alfo  ivcDDcr  Dci:  Sercten 3nfet^ 
tm<\Cf  t)nDcr  Dem  ^olcCe  (Ji:Dobm  tl)o  crrogcn,  Darmit  Dat  tjngeUrDe 
^blcf  mcncn  fct)a(i/  Q^l^ctftu^  fonne  alfo  gcDelet  mcrDcn. 

IL  (S()riftU!^  !)eb6e  afieii  genocf)  gcDan  mtt  Itncn  bitteren  SiDenDe  toor  De 
©unDe  5lDam^  DuD  (tner  g^afomclinge,  dud  Darna  afleine  Dor  De  ge* 
Dofftcn,  DnD  nicfct  m  De  fo  ti)o  Den  S^orftanDe  \)nD  OlDer  gcfamen  ftn, 
Darmit  tt)t;  ntct)t  gcDcncfen,  Dattt)j;a(iemifcre  ©imDe  t)p  <^()riftu^  leg* 
gcn  ttjillen,  fouDern  mot()en  oct  fulueft  Daruor  genocj)  Dot)n. 

III.  iDat  iDt^unDc^  De  KiDe  Dat  5R^e  Jeftamente  tn  DnDcfc(;er  ©pracfC/ 
Darinne  Dcle  (ErDl)ome  ftuDt,  mit  ftct^inDeScrcfcnDragen,  Dat  ftejum- 
mer  etroa^  Dacuil)  lefcn  mogen,  ttjcre  betl)cr  fe  ^orcnDe  $rcDigen,  De* 
t\)ilc  ncmauDt  Dat(^uangclimnoDcrD(c€piftelcnDero  Sipoftolc  tJorftan 
Um  I  t)c  l)ebbe  Dan  Den  (Beift  (^brijli. 

IV.  ©e  ^Qorloper^  De^  2(ntitt)r(ft^  tjorferen  tJuD  tJorDuncfelen  De  gebre 
^auH. 

V.  ^uD  tbom  ^cfen  Dcme  tvcDDer  gefprafcn  tt)erDt ,  De  tJerbiftcrDen  SftDe 
De  gutl)erirc()en  tt)cDDerfprecfen  Q;&rifto*    S)c 

VI  ^ei)unge  tjnDeegcnunge  fo  DeqjreftercDobn  ttjcrc  nicbt  t^orgefflicO  / 
tvcnte  fe  brucfen  (SaDe^  ^orDt  Darbi/  Der^aluen  D^on  Defebr  Deueli/ 
De  foDanc  ©egcnungc  noracbten  tjnDc  t^orfpotteu/  t)nD  fcDc  ocf/  Dat  foDa* 
tic^  ^ctteric  v>nD  SrDl)om  tt)ere* 

!^ie^rdDtcanten5cb5en  na  ^ntfanm^it  MjTc^  ^ttfte  auermaf)(^  t^o  ^errn  Nico- 

iaus  ^Builorp  ^cfanDt  De  i)orgefcI)reuen  ^erfoncn,  Dnb  cne  biDDen  (aten,  Dat  5eenen  ©teDe 

tJnb^^iDt  t^oIDe  ndmcn,  Datfemo(jten  frunDt(icf)  mit  emefean  DifTcn  ^mQtn  confereren,  fo 

f;c(ft  ef)nen  Derfu(ui(}c0f)enoimtDat  (^iofler  t^o  ©♦5}?artcn  ^MQMmn  M  ^orflcn^,  a) 

II.(!:N!8  ul5m*  ©  ft 


ffwt  IL  C^eifd  /.  Periodm  L  Cap. 

fe  tt)arebeni)p  &c  ©tunDc,  ouerjl  ^^ujlorpquam  nicbt,  fe  bcfcfjicfeDen  b)  ene  nod;  cinmaf)(, 
^DleDe  ^e  cbnen  t)c  (^tebe  b)  in  t)en  S^o^m  i)or  (5.  ^uca^  5iltare ,  barup  fe  e^me  t^o  entboben , 
5ct)De  \)i  £ufl  apentlic&  tfto  difputeren  ,  fc  tvolDen  t)ar  mi  (icbtlicf)  tf)of amen ,  fe  begcreDcn 
freunl)t(ic^mitef)mct5oret)enDei)pi)e5lrtifele,  t)arup  ^ecnen  tvetben  (etf),  f)e  5ct)t)e  mit  enen 
nictt^tf)oDonDc,  ^f^ocb  bcbben  fenicl)tapentlicj  tvillcn  ant^tworbcn ,  mowoU  ibt  tvon  jjrot)t 
not)id)  tvere (jenjefen ,  fonDeren bebben  ben  Srbaren ^^iabe follid)^  geapenbaret,  tt)0  Nicolaus 
Q5u|lorp  ere@ebot)ti)orad)tet)e,  t)nt)  flcb  ocf  nicbt  t\)Olt)e  finben  laten  mit  enen  tf)oreDent)c , 
t)at  m  (Srbar9vatf)e^net)artf)0  belpen  tDOlbc,  na£uDeerer5lrtife(,  cDDer  fe  tioorDen  ^cDrum 
gen  gc^en  enc  apentlicf)  tf)0  prcDigcnDe ,  Dit  f)e(ft  jjellan  ,i)an  ^iw  57ien  ^a^re^  ^a^c  an  bef  1?  \\\ 
Dc^allen» 

:^ed  <m\:iixiw  ^onbagc^al^tjiclid^tc  Doma^I^  cin  ^rbar  d\((ht  mit  anDcren  mic^ficien 
Jg)anDeIen  betomcrtcietvefen,  f)e(ftmen  i^irupnen  2lnttx)orDt  befamen,  Dertioccjen  fo  befft  fe 
DcO^oDtgcDrungen,  folIid)C  irrige  ^2lrtifel  bitbolegi^en  c)  t)pDen^reDigjbIen,  tvclcf)^  Dcnnc 
fambtlid)  m\  enen  gefd)ebeni^,  Ded  anDeren  v^onnDaged  \n  Der  Q5af!cn  A.  27,  d)  ene  ocf 
apentlicf)  tf)onomenDe ,  5(1^  bii^  nu  nid)t^  umb  gcfd)ac& ,  finDt  De  ^apcn  tt)eDDer  Drijlc  gemor^ 
Den ,  nid)t  aUenc  i)p  fe  t^ofcbelDenDc ,  fonDer  ocf  Dc  ^reDiger  in  eren  ^VcDitjcnDc  tbouorerrcnDe 
t?nD  tbouorbinDerenDe ,  ttor  fe  f onDcn ,  fo  f)Cfft  iDt  ficb  ein  mab(  begeuen ,  Dat  cin  Cappelan  tbo 
©.  5^icoIai  fiunDt ,  Dcj?  ^orgen^  fro  Den  Q5efinDe  t)nD  .^enflen  Dat  €uancjeHum  tbo  prcDi()en^ 
Dc,  tDoDcnnc  birn)onDtIid)en1g,  DateinerDc  5?Iocfen  e)  t^om  (gtiflmiffe  f)  letf)  luDen ,  Dat 
ftd^  afleDaf^oIcf  fereDet)an  Der^rcDigen  m  Der  9}?effen,  tDorutb  ergrettct  t)nD  Dorerret  Dev 
€apeflan,  t)nDfpracf,  biff)oretber,  njaDtfcre^iMin^^aianne,  Dat  Dar  fleiDt  Dc  ene  !^u# 
ue(,  cnDtbutficrmitDenanDerenbiDcn^paarcn,  aI^'DitbDorDen(Jrbaren!Xabt  i^gefamen, 
Dcmitt)uj]c,  Datioelcnie^^^n^if^e^t^nDfeen^beDord^^uflorp^reDi^e,  t)nDDerg)  ^rdDi^ 
canten'^oranDtn)orDin(}e  QixiQtt  tva^,  letben  fte  Nicolaum  ^u|lorp  t^o  0\a5tf)ufc  cfcjcoi 
vnD  aflc  ©elerDen  De  fc  tvuflen ,  ocf  Diffen  (yappeflam 

^ar  tvereti  i>0r(<iiiiml€t. 

X)oQior  BartholdusW^WtX. 

DoQ:or  Henrkm  XOmt>t ,  TIiedogiEe  h) 

Doaor  Henningifis  l^ifTcrtbrugge.  i )  ^rcflcr  k)  tjnD  li0i. 

Do^or  Hermanniis  Hatigcnbc^e,  1)  Q3orgert)nD  Utriusq;  Juris  Dod. 

Doaor  3^^41111  tnoller ,  m)  ^orc^er  t)nD  Utriusq;  Juris  Doa. 

!^e  Gardian  tf)0  G.  03?aricn  ?)}?aBDaIcnen  n) 

^ixt 

a)  befc^e^fn  conc.  M.  ^)  ©tunte  conc.  M. 

c)  tl)o  metbcrle^qcn  conc.  M.  rf)  begiuben  fc  M.  M. 

c)   nttl>t)en  t)nbec  t>em  Scrmon>  abfunt  M»  f )  ecflmijfc  abfunt  M. 

g)  t)eg   M.  h)  Theologus  M. 

j ;  Kjftenb.     A  bcrtus  Cranzif  in  Profcffionc  Thcologica  Succellbr, 

k)  Paftor.  ..,       j  f     A 

!)  Aiius  a  Confuk  hujus  nominis  an.1517,  vigilia  Philippi  &  Jacobi  jam  detunfto. 

m)  omittitut  M»  n)  ejus  nomcn  ignoratur  ita  HAMMELMAN  fed  malc. 


^ri'  3ocfoim lencr^oft,  (al  DerckhofF)  a)  ~~  ^ 

De  t)enn  t)e  igaf  en  nlc&t  iJuel  menebe. 
M.  ^re^ertcF  <5>cnmitge ,  Paftor  tf)0  @t.  ^eter. 

DeDenn  ^^ret)icanten  ocf  nicf)t  ent()e()entt>ad,  benocf(SObt  bmn  i>or(uci^tc^>e  /  bat 

bat  fjetbo^uneburgf  ©obt^  iCorbtanfingf  tf^o  prebigenbe. 
3ocbim  XJifcfebctc,  b)  tf;o  ^t.  Catrinen  Paftor,  bcafoemefenwaeJ. 

J^ir  enfgegcn  wercn  be  93rct)tcanten  t>t6  ^uangdiu 

J£)err  3ol^ann3c9en5a0en^, 
M.  3 o5ann  gvifee  lonb  ic^ 
©tejfan  iCempc 

jrpir  finb  ocf  bi^eforbert  be  ©efc^ivarcn  bcr  t^ecr  itarfpef  #  5tercf en ,  bcr  Im  tatlc  1 2.  (Irt/ 
be  bit  allcd  mebbc  h^^^bm  anc^tt^mU 

5^ar  f)euet  be  Q^orcKmeifler  an,  c)  tvo  bat  \>an  bcn  ^reblcantcn  eln^ref  an  ben  (Jrbarcn 
f!f\a\:it Yom .(jefanbt ,  fo  f)cbbe f;cf  cin  ^rbarer di<xt)t bartf;o  entlcbi^et,  cre (Sd^elinge  tf)0  f)orcm 
be ,  i)nb  fe  fo  moglicl;  a>ere  tj^ouorbrajjenbe. 

Jfpirt)pi|V^uri]orpi)p(jc(]an,  mibaffocjcantnjortet,  Imn^ivn,  ic5 tvct  ioan ben fra« 
mcn^ubennici)te^,  bann£efmib®ut,  icljf^ebbejo.^ar^irjjeprebicjct,  t)nb5ebbei)eleuetaf« 
cinfram?0?ann,  batwetbicf,  v>nbtvaticfgeprcbiget  f)ebbe,  batl^olbelcf  DorOve^)t,  bann 
M  icf  gelouen  fcbolbe ,  Mt  C-S^rif^u^  ben  :4!)obt  ^cleben  f)ebbc  fur  Un,  be  mit  20IIf cn  Dnb  ^or* 
fatc  einen  Dormorbet  f)ebbe,  hat  fan  lcf  nicf;t  bol^n,  t)nb  fo  f)ebbe  icf;  enen  ocf  clncn  ^ref gcfanbt, 
icf  menenbc:  3cf  f)cbbccinenal§  mlnen  Fratribus  0efc|)reucn ,  nu  l§  f)i  fc()lr  auer  atfc  be 
SBcIt,  bari)p  bebbcn  m)  t)n^  befpafcn ,  t)nb  $35u(!orpen  alfo  geantnjortet* 

.5)er  Nicolaus ^ujlorp  m  frame  gpftnebbernjolangegt)  ^irocprcbl^t  ^ebben,  bat* 
uanl{^nicl)ti?nfere@cl)enin,(3,  gp  bebbcngcprcbi^t,  bat  ©rifiu^  nicfct  fcebbe  ^cleben  t>or  be 
(Sunbe ,  fonbern  ein  9}?infd)  mujle  fuluefl  baruor j}enoc()bf;on. 

3tem  bat  itit  Dorbomclici)  fp ,  M  ©acrament  tl^ocmpfangcn  in  bciberfci;  ^tfaU 
tcnufle. 

Jpir  fe(j()en  tvi)  ent^jejien ,  bati)bttt)ebber©obtt)nbbef)lfIl0c(^cf)rifftfp,  bebarbefem 
nct  'ont)  betu(}et,  W  CbrijlujJ  m  allc  ©unbc  f)cbbe  gelcben  ,  t)nb  bat  (^acramentc  ftor 
adc  (£bvi{]en  ingefettet,  foitDerlegcfeuet,  tDillen  tvi)  i^unt^  t)pbccfen  t)n|b  Oieben  t)nb  (5ct)ri(f^ 
ten,  t)nferc  ^ebre  tf)0  betverenbe,  t)nb  latcn  alle  crfenncn,  be  f;ir  (ittcn,  eftc  gi)  cbber  vop  d)  be 
(5c5ri(fr  cjelif  metlser  rcben,  berl^alucn  m  ocf  bc^eren^bat^j)  imt  ^<f)xt  tvillen  beivcren  wnb  be* 

®  ^  tu^cn, 

a)  C>uxJam  exempl.iria  Joh.  Mollcrum  dicunt  fuiffc  Guardianum  at  falfo,  contradicit  n.  infra  coram  Se- 

nJtu  Bartholdo  Mollcro  cujus  fratcr  crat  &  abcjus  orc  pcndcbat  ,  probabilius  igitur  fuit  Ellcrhoffi- 
uin  t  temporis  fuiffe  Gardianum  ilium,  in  iUum  enim  quadrant  vciba  ,  t)e))(RO(  ©afcn  ni^t  ^Wil 
WO\^(f  ccu  cx  loco  patct  citato. 

b)  Qui  difccfTerat  a  parochia. 

fi)  V^cK  2Bort^aItent)c  SB&rgermcffler  i(?  Do«3fl6r.5errThidcricus  ^obufe iHietvefen  /  fff  alfo  mt^t 
mnn  ^m  Bettram  l.c.  p.166.  t>iffCB2lu«rpru4)0en.^errH^Ur8ern  Doft.Hcrm,  Lanecnbccjt  IH 

fcoreibct/ i?crl)freitJAi),i5i7.  geppr&cnwflr, 

«)  iia  conc.  M, 


f%  -  IL  S^eifd  /.  Teriodui  I.  Cap, 

-*--•■ 

ru^en,  t>ari>}>555u(lorpfebf,  icebmfcm Doaor,  icfbmocfm*t5e(cr;icfcrf5Ddirputern,n)iI^ 
jvifle  ^t)  difputern/fo  latet  "om  t^o^arig  difputern,  t)o  fpref  en  \x>\)  weDDerumb  eineni^om^^ern 
(leit  tomal  6ue(  an,  X>p  t)em  ^rebi^^^tole  fo  t^o  puc5ent)c ,  t)nD  a)  xotw  men  jtne  OveDe  »orbiDDen 
fd^al,  nicbt^  tbo  tvetenDe,  i>nD  al^  men  ene  wieDer  forDerDe,  bec^inDe  be  mer  Q3tbflud;t  tf)0  fof  enDe» 

^\)  feDen  tt>eDDer  iDt  i^  nic&t  noDi^b ,  tbo  ^}3ari^  tbo  difputern,  M  tt)ere  ;o  billiij ,  Dat 
j)t)i&tDarben)ereDen,Dar0|?iDt5eIeretbcbben,  DnD  fo^pnid^t  fonnen,  fo  fitten  Docj? ^ir  f. 
Doaoren,  fprefetfean,  Datfe/uttjebelpert» 

$Davi^p  j)in()  Nicolaus  ;^u|lorp  m  De  ^aflorn  b)  flan,  tjnDfpracf/ttjerDi^e^errn, 
icf  biDDeDat3i;/utt)e^iiIenminer©afenanncmen,  vnDfe  t)orbiDDen,  n>ente  icf  trct  iDt  t)a(i 
^atferecbtift,  Darop  befprefen(i'd;DeDoa:ornalIene,  fambtDenanDern,  tt)o  bauengcfi^reiien 
^ixt,  anD  na  langer  Q5efprafe  quemen  fo  fambtlid;  n^eDDer  t)orm  dl(\th* 

S)arbofDoa.  BartoIdusS)J?oIIeran,  t)nDfeDe,  Srfamen  DnD  tt)ibtuor{lenDi0en  ^errn, 
bett)ilcNico!aus  Q3u(]orp  begeret,  Dattt)t)cmein  fi?ner@afen  fc^oIDen  belpen  ,  fo  i^  mine 
50?eningeinDemer(len2lrticuI,  Dat  menDenadpietatemDuDenfct)a(I,  Dat  Dat^^blcf  mud}te 
afgebarDetc)  tt)erDen,t)anDen(SunDcns)nD  gerei^ttt)erDentborQ3otI)e,  t)nDtiDiutIentcl;t,  Dat 
f^ocf  Nicolai^uftorp^  9}?enifig  0ett)efen,  /a  fpracf  ^uftorp ,  iDt  i)^ocfaIfo. 

^ieDerfpracf  Dod.Bartholdus  ?l}?oIIer  t)on  Dem  anDern  Slrticul  De^  ©acramentei^ 
feg^aelcfalfo,  iD  t)^  befcblaten  t)an  Der  biUigen  €l)rif!Iifen  ^erfen,  Dat  De  ^ar)in  man  cinerlei 
fc^kenentfangen,  DeDarttJiliegenllreuen,  DemagiDtDbon,  icftt>il^nicbtDi)on,  fonDern  ein 
geborfam^inDtbliuenDerbinigenCbriflltfen^erfen,  alfottJtHen  fe  alleDbon,  Debpmi(lan, 
|ir  tbod;  \)i  nu  t)elc  mit  \n,  \mt  tbo  9?o(io(^f ,  n)at  im  £anDe  tl;o  5!??efeInborc!)  ttjere  gefcte^cn  / 
^tm  \x>oX  ^elcf  e  maiiDagei)  in  Der  5?ercf  en  gebrufet  n?eren. 

Dodor  Henricus  ^enDt ,  bof an  t)nD  feDe ,  Dat  (tne  ^ening  ocf  alfo  noere. 

SDc(^arDianfpracf,  icf  fd)oIDeminen.5>frnDen  Doa.  tt)Olnic|)t(lrafen ,  mena|gb^D«r 
fe^t,  i§  enu  nicbt  alled  befalen,  Doa. 9;)?oIIer  fpracf ,  tt)at  \t>  Dat  f  Dat ^p  Dar  feggen ,  anttt)Or* 
eeteDs©arDian,  Dan  Den5telcfent)an9vo(]o()f,  miD  i>an  Detn  ^anDe  tbo  ?0?cf elnborc); ,  Dod. 
CEyjoller  fpracf,  Datfc,ageicfDod)fomeDein,  roille  p  nid|)t  bp  Der  btUigen  ^erfen  bliuen,  De 
©arDian  anttt)ortete ,  bi)  Der  biHtDcn  j?crfen  tt)il  icf  bliuen,  Dar  mi  ®aDed  ^orDt  ftenne  tt)ifef7 

DaorHenningus  <^u(yenl;rn(3^fpracf,  Dener(ien5(rticult)er|]a  icf,  alg  m^n  S^m  De 
Doa.gcfectJt  befft. 

Q}p  Den  SlnDern  fegge  icf  alfo,  DettJile  men  De»  Conciriis  gc^orfam  (tn  fef;a(l,  fo  ig  IDt  ocf 
Mlli^^/  ^^^ nien  in  DuiTem  ^f ucf e  (]el)orfam  fp. 

Doaor  HermannusCangenbecfe  \t)t  i^  tjan  minerFacuItdtnicbt,  folcfel^in^e  tfd 
tanDelcnDe,  Dcnnod)aIi!ief;geforDertnHrDe,  minefO^eningetl^ofeijgenDe,  fo  ift  fe  DufTe. 

$Dcner(len2lrticuIt)er|ia  icf,  Datl^eDcCuDeDarmeDetbor^oterei^e,  t)nD  ig  nic()t(tne 
!J}?cninge,  DatDe^cret)oraneDe®unDenid!)tfcf)oIDegeleDen()ebben,  alfoDaticfDu(fen  5lrti^ 
f  el  ad  pietatem  ivil  (]erefcret  bebben. 

^p  Dcn  2tnDern  \t%t  icf,  Dat  fcf  nid)t  ttt^Duele ,  Dewile  fe  m  Den  Conciliis  t)erfambfet 
ftnt(5en)efeninDen5^amcn(3:hrt(ii,  t)nDDebinige^eift(t;Dar(}etvefen,  DatDiffe^irticulDar  ocf 
t>tb3;ni)euinfle De^  ^illicjcn  ©ei|le^  georDent fep,  Den  tt)ov  a  cDDer  5  in  mincm  ^'^amen  v^erfam^ 

a)  ai.  mm  nten  fitteS^ie^e  verbi&Den  fc^al» 
I»)  poftorco.  c)  afflerat>et« 


Ibte  ct:(!e  23ejl48e«  ;$ 


jetftn,  fpricftt)c^pcve  Matthxi  1 8.  bar  bin  icf  in  eren  ^it)t)cl ,  »n^  t)eilet5  €f;ri(]iid  nicl}t  t)c 
5verfen,t>en5efpricft,  icfbinbD/uwalle^agc,  betf)  tf^om^nbc  Dcr  2iJerlDt,  Dahalucn  icJ) 
tjor  bHUgf)  Dn^  rcdf)t  5olt)e  unD  acbte,  al^  im  Concilio  befcf;(aten  i^,  t>at  men  M  fo  (ange  f;ofDe/ 
bctl^  Dar  anDereJ  m^  ^cfunDcn  \vert)c ,  f)ix  fm^  t)c  ^urgemeijlcr  V)nD  frageDc  nicf;t  tvieDer. 

^crf^afuen  Dc  Dre  ^rcDicantcn  anf)cuen  wiD  anDtmoi-DeDcn ,  toorerfi  aucrfl  freunD(ict)  be^ 
DincjenDe,  Dat  fen?eDDercre^crfonennicf)tdn>o(Dencnt(je5engefedbtf;cbben,  fonDern  encn  a(!e 
SbvctJnD^illcnDoH  iJnDbefonDcrnDod.  Bartholdo,  auerfi  Dei\)ile  fe  ^ufiorp  ©afen 
fofcf;imp(ic^5anDe(Dcn,  t>nD  fo  (o)Jc  ^lnDtmort  seiien,  Defenict)t\)crf)apet^eD,Den,  fomujlenfc 
(inen  2f nDtmort  Qmn ,  t)nD  fcDcn. 

2[BerDi(jer  ^cr  Doa.  Den)ifc  (jt;  cin  foaic5  (jeferDer  OJJann  beropcn  (in ,  n?o  famc^p  Doc^ 
Dartf)0,  Dat  jj>?  5^u|]orpc^  ^rDom  ad  pietatem  ttjillen  gcDuDct  bcbben,  DcDocb  manifefta 
impietasjiil,  ndmlifcn  Dat€f;ri|b^  fiir  De  !4)oDt^(SunDe  nid)t  fd;ofDe  ^efeDen f)ebben,  x>\]\) 
tt)ofanmenDelViDeDavmeDctf)Or  Q5oterci^cn/  Dat  men  fed;t  €f)riflu(^  bebbe  nid;t  oelcDentJOi: 
ere  igunDe ,  men  bxingt  fe  ;o  mer  tf)or  '^SortwiucIin^  tiocnte  Dc  ^rofl  Dcr  ^ote  wcrDt  enen  gcna? 
men,  tt?an  cnen  ^hxifii  ,1^oDt  gcnamen  ifi.  :^aran  5apeti)nD jjcfouetallcnc  ein  Q5ot5ferDiaer, 
M  i)t  &na\)t  f r icf;t  t)nD  QSorgeuincje  Der  (SunDen  erlan^t,  fo  fjeft  Petrus,  Paulus ,  DnD  De''^!^ 
pojlefen  gcfercf ,  Aaor.2,  10.15.  Dar  fe  Den  Q5ot6ferDi()en ,  €6riflum  Dorcf;  Den  ©eloucn 
toerboiDcn,  Derf;afucni^f;irnenepietas,  redmanifeftaimpietastjnDJvctterie,  t)nD  tt)ann iDt 
a(bereDeadpietatemmocl)te(ieDuDettt)crDcn,  igiDtDangenocf;,  DatiDt^irgefltut,  igiDtnicbt 
billid),  DatiDt  Dartfcfcfeehe,  Darf^eiDtfjefcrctDnDflepreDi^t^efft,  ^f|te(ji?/utt)t\nif?en  in  (blli^ 
ci)en  irri(jen  ©tucfen  tf)orid;ten,  fjebben  Dann  De  51  rmcn  t)nD  (jerin(jen  t)nuerftcnDiaen  ^iiDc  gc^ 
noc{)  Davan,  De  follicte  ^veDigten  dtbont  bcbben,  iDtigin^IGar5citfo.ein  fic|)f  3)injj  nid;t, 
foIlid;eQ3veDi0tent5ouov)lanDe,  aIdbi;DcnQ^cciv^ottentf)oftttenDe,  t)nD  5eef  t)nD  ftaff  tl^o^ 
DrincfenDe;  iDtbelan(jtDer^ecfen(ga(icf)f)cit,  Derbafuen  nicbt  bter  t)»  Dem  OvaDt^ufe ,  fon^ 
Dcriit)pDem^reDi(3t;@to(e,  DariDt^c^cretig,  Darmcrf)iDtocf(jcbefcrttt)erDcn,  t)nDa(fcQ5u^ 
florp  fpracf  im  2lnfan(jc,  Dat  f)t  nic&t  (6ucn  f onDe,  fo  einer  mit  ^ovfafe  einen  oermorDet  t)aDDe, 
Dat t)orDemfii(t)en€f)ri|hi0ocf^e(eDcnr;eDDe,  Dart)pfe^^en  n)i;tveDDerumb,  fo  ciner  loMf 
morDefbcDDe,  t)nDquemenod)tf;orDietDe,  t)nDn?creemct)anJ£)arten  feiDf,  t^nD^cDDe  ^l^o^ 
flud;t  r^D  (Ih^ifii  bittern  l^oDf  t)nD  focbte  Dar  ©naDe ,  bc  njorDe  fe  ^en^ipficb  erfan^cn,  f)\v  fpracf 
^e^Sor^crmeifterin,  t)nDfeDe,  .^^ercwanjjpfofercDcn,  fo 5ofDe icf  n)Of  Daf  iDt red;f  tvcrc,  SGp 
nntn?orOeDen,  Srbar^cr,  ein  (Svbar.9iaDtfcbaanu»nDnummcrmeranDerdt5ott)ctenDefric^ 
jcR,  fonDcrnDattt)DffrcnDe^ofet)nDDatfe  in^&rifli  ^iDent  allene  ^raff  t^cbbe,  DavDor^tt^p 
€^nttDet)nDQ3orgfuin5e  Der©unDeerfan(jcn. 

@oue(ei)pDencrflen5frticu(  ,J)af  tt)i;ocf  fcf)ofDenDarmcDett)cDDcr  De  kifli^e  ^erFc  (frt/ 
>af  tt>i)!eren  t)an  beiDeriei  Q5ef]a(f  Dei?e)acramcnt^,  Daf  fd)all,  tt>i(t®oDf,  nemanDf  ti^ar  mafen, 
DnD  efte  iDf  aivcDe  im  Concilio  tf)0  <2)o)lnii^  gefd^fatcn  DnD  (jebaDen  iii ,  fo  flrecfef  0*  Dod;  De 
f)iIIige^crfet)e(cn)ieDcra(^intConciliumff)o€o|]ni^f ,  €b»iftu^ 66refocf;o  meDctbo  Dcrbif^ 
Ii(jen^erfcnaf^crip6uet,  Dc^illi^en  Slpoflefen,  9}?artcfcr^,  biflijjen  ^e^rev^  t)nD  Doaores, 
tt)eIcberDufent3arcinnaDemanDerncjefo(5ef  ftn  ,  Der  (jp  nicfcf  cinen  fdnnen  Dp  bringcn,  De 
tt)eDDcrbeiDev(ei@e(ia(tim@acramenteein  2CovDf  fd!)6(Den  ^cfcbreuen,  cDDcr  jjefprafen  ^cb^ 
ben/  fott>p  Doc&  imCypriano,  Auguftino ,  /a  ocf  im  Thoma  bffinDe»/  Dat  IDt  nocf)  ff^o 

©  3  (tnen 


y4  J^'  C^ctfa  /.  Periodm  L  Cap, 


pnen  ^ibcn  m  ©ebruf e  »nt)  ctllct^en  ^erf en  oenjefen  fei ,  3§  nu  €6r{|^u^ ,  ftnt  be  2lpo jle(e ,  \)\U 
li5en?0?arte(er^t)nt)[)iHi3cntoriJi)ormid,  fo  i|t  jobc  ©ef;orfcim()  t)er5inii)en5terfenbi;i)n^ 
DnD  nicf;t  bi;  /um,oi?  n?o(t)en  bann  €f)ri|lum  i)nD  a((e  tjorgenomebe  fd;(uten  i)t^  t)er  5?erfen.  "SBor 
ein  (eucnbidb  ^icf;namb  ip,  fpracf  Doa.  Bartholdus  g}?o((er  bar  i{]  ocf  ^(ot)t ,  Darumb  i)e  ein 
«Parttentfangt,  beentfanjjtocf  t)atanber ,  l)arumb  Ijefft  ocf  be  i^ifli^e  5?erfe  afeefettct  M  m 
$artt,;t)nbt)atanDere^artt  ben^reflern^eiaten,  Darb(iuen  mH*  SCDantnjorten^crr 
Doaorber  f)ifligentefeni§(}ebat)cn  €bri(iumtf)ol^orenDe,  Deut.  ig.  ^c  ^ropf)etcn  fc(;o(c 
^pftdrcn,  Johannis  lo.  ^fJJinc  (Scf)ape  borcn  mlnen  (^tcmmcn,  Joh.  17,  fpriitCbrillu^, 
l)e3Cort)cDemi)3e(3cuenbe(f|i,  bebel^bcicfcnenjjegcuen,  97uf;e|ftDe.5!cremit  ftnemiBort)c 
beiberici  ©cjlalt  befa(en  Lucae  am  2 1 ,  22.  :Berf}a{uen  Paulus  fecfct ,  m  ?0?infcbe  proue  ftc& 
fiKuefl,  t)nbetcbcnnt?anbiffcm^robe ,  \)nb  brincfe  s>t\)  bem  j?e(cfe,  mt  l^etf)boci?Homo? 
^eetbat  ein^rcjler,  ibtf)ctfoein9}?infcf;e/  ^cmKe  nun  fo[(id;e  ^orbe,  bp;un)ei)erad;tet 
tverben ,  n?o  f an  benn  bi)  (uive  jtn  bc  binisc  5terf c  i)nb  be  ©e^orfam  ber  f;i((igcn  ^erf en ,  m  gp 
iuweberomen,  betvile gt) ocf  fc()gen,  bat  im  (euenbi(3en  ^icf^nam  ^(obt  i^ ,  t)crffan  n)i;n30(, 
auerjl^cbabei^ibt,  bat@i;mitbcr@(o|fennid;tel;ejint^cfamen,  bo  ^briflu^  fi;n  ^:fe(obt 
bcn  5(po(le(cn  ()a|f,  tenbbcbbeenenalberebe^ccicuenfjnen^icbnam,  bat^i;  eme  fo((ied  Derma* 
net  bebben ,  W  im  (euenbigcn  £id;nam  ^(obt  ij^.    ^iucril  mt  tvorbe  f;e  futv  geantmortet  fecb^ 

bcn,  euenbatflKuiSebat  f;ePetrogaf,  vade  retro  me  Satana  ,  Non  fapisenim  quse  funt 

DEI,  Matth.  1 6.  ^oX  \mi  /unjc  red;te  5(ntn)ort  ocf  gcn^efen ,  fo  fleibt  be  Sntfan^inge  bc6 
iSacramcnt^nid)tbpbitl)ebber;ent,  fonberni)pbat^'>rbtt)nb  be  Orbenung  (il)ri|]i,  Dnb 
batgpbenQ^eer^^ott  itatflanleten/  t)nbfc()enin  be^^kfer,  (}i;  n)orben  a((e  S^in^  alfobcfin* 
ben ,  Dod.  9??ol(cr  fpra-i,  mt  icf  (jcfed;t  bcbbe ,  bar  bliue  tcf  bt),  be  b^  ber  biHigcn  ^crfen  nid)t 
tv>i((  b(iuen,  be  mag  M  \Qi.i\)t{^,  tvM;feben,  tvi;b{tucnocf  barbi),  wattvp /un)  geantmortct l;tb^ 
ben,  mibi^beta&;riOii)nb(i'ner()i((i0cn5?erfen. 

J£>ivned)jl  ^cbben  n)t)  geantwortet  J»pcrrn  S^smm  ^an^enbecfcn  t)nb  gefpraf cn,  ali^im 
ocfDanemcgefcc&tift,  bati)tI)3tic}euingebc^J^il(igcn®cifie(^,  bcSllffcttin^c  einer©e|la(f  qh 
fd;ebcnf!?,  bari)pi|ibcv^Vebicanten2lntivort,  bat  fet)e(e.(|en)i|fer|t'n,  batbc^^pfettingcbei* 
ber©e|la(tv)anbem^iai9en@ei(lcfi;,  o(^beMfett!ncjc,  bann  (^bviflu^  l)e(tt  an  ben  S^WMi 
gen@ci|^nic^t^9cba(;nDnbttevorbnet,  EfaijE^o,  3bt  i^  ocf  bi((i()l) ,  batbe©ei(iebord;ben 
©ci(iCbvifitbewbcv(Sct)ri(ftrcbet,  probert  iverbe,  t)nb  fo  fo(d?ed3cfd)ubt,  fan  f;ir  in  bev 
$lftfcttinj3e  nene  Sngcuingc  bciJ  ^pKdjjen  ®  ci|lc^  gefunben  n^eiben. 

'^oX  €^vi(lu^  fpvicf t  Matthsei  1 8.  mx  2.  ebbcv  5 .  in  (tnem  97amen  »cvfamb(et  ftn,  W 
5ebavfi)incvem?D^ibbe(,  idnid?tf^nes)}?eninge,  batbefott)ebbev  €()ril]i  fpne  Crbnung  et* 
mi  fd;(uten,  \n  (tnem  ^amcfl  (in  Derfambict ,  ebbcr  \>iM  ^e  bar  fi)  t)nb  be(iebi0e ,  fonbev  be  bat 
5anbe(en))nbbcfd;(uten>  tt)atemcbc(cuctt^nbn?o(iiefe((ct,  (go  fpricft(i'bnf]u^,  befi)  inbem 
9)amcn(tne^Q}aber^gefamen,  Johannis  am  >-.  t)nb  biibct  ^(xt  St.johannis  ani  6,  S^at 
f;e(erct)nbbbott)atcmebe^abevbcfa(enf)c(ft,  batCbri(lu^fpricft:  3cf  l>in  bp;utt)a((e^a? 
3ebct6tf;om€nbeber^er(t,  bc(lanivi)tt>o(,  ibtivereDonDndnid)t,  fof;eDn^Dcr{atenivo(# 
bc,  auer(lbatbcbcg|;aluenbt;Dndf»)n  fd;olbe,  batl)ebad;lid)c^borenberbe,  iDatbccinmabl 
^eflft  Dpgefettct ,  »nb  ummcv  mi  m^  (evebe ,  Dcvmogen  be  ^orbe  \M)t ,  gabt  ben  in  be  gan* 
fee  :JBcv(bt ,  t>nb  (evet  bavfu(ucl]  aUe  JE)eiben ,  ivat  tcf  ;un)  befalen  \)ibbt ,    eo  fc|?(uten  ivd  bat 

Nico- 


Ibie<rf!e25etr4g<.  ff 


Nicolai  ^ujloipeJ  (gr&Otti  nod)  n\d)t toovbeben  fp,  fon&evn  iU ip  bi[(f05 /  ^flf  b^  ene nocbberope, 
^irrf)oantn)Ov&ei)eDoa:.B3rtholdus?f}^o(Ier,  nien  moc()te  fe^gen  wat  tnen  tt)o(De,  t)er  ^ini? 
gen  ^evfen  i^  mev  ®e(ouen  t^ogeuen  »an  /um. 

^iv|]unt)t^u(lovpt)pi)nt)fpvacf,  n)aticf0efe<)t6ebbe,  bati^vecbt,  i)nt)icff)ebbeib( 
aKenebavumbgefedjt,  fcaticfi)e  ^uDebavmet^et^ov^otebvoctte,  Doaor  Bartholdus  ?>}?o(^ 
(evfpvacf,  fofd)a(menit>tocf»evf]an,  t)e^vebicantenfeDen,  n?p  f^ebben  io /uvo  e^ene  JpanD? 
^d)vi(ft,  t)avinne0t)iun)?!}?einun(jfntt)ecfen,  fo\)Ov(lann)P^ennod)fo  t)e(e  £atindn?o(,  M 
n?i)|un)en@innont)>!l}?eniil(jn)0(»ev|tanfdnnen,  t)otonen(^^e®d)rffft  ^evuov,,  bo  fpvacf 
m  Q^ovgevmeiflev ,  M  i6  nicf;t  noDid) ,  iin  ^rb.  9iat)t  bcfft  t)e  (5d;viflt  tioof  gcfef^en,  iebod;  be^ 
(jcvt)en  n)t>,  bat  fe,(je(efcn  mov^e,  bat0cfd)ad)  oan  Dod.  ^TZoncv,  be  ocf  bc  fij(\)i(]c  ®ci)vi(ft  (Kt)^ 
Dc,  2Spfpvefentf)oDoa:.?i??o((cr,  n?erbi(3cv  J^^cv  Doftor,  tvenngi)fd;o(t)en  bci;  iutDC  Con- 
fcientien  feggcfi,  n?at(}f)t)od;f)o(Dcnt)anDf(fen^vticu(n,  n)atn)0(t)e5p&od;ff()(3enf  Doa-. 
9}?o((er(ai}nod;einma(  t)en5ivticu(t)ni)fpracf ,  foa(^it)t5iv(jefclbveuen(ieitf),  f"oi^ibapcnbar, 
hasreticum,  foi(Jit)tocfiobi((i5f)/  fprecfcn  wi) ,  t)at  f)e  iDt  n)et)l)errope,^^u(}oupfeDencen, 
icf  ()ebbe-it)t  fo  nid;t  (jemcint.  (gifi  €vb.  Diat)t  bcfft  mine  COJeninge  mi  gebovet ,  m)  feDen  men 
bc(jevct  /o  nid;t  mev  loan  /un) ,  bann  t)at  ^r)  tt)t  n)ct)Devvopen  M  f dnne  gp  /o  mi  Dbon ,  ^u^ 
(lovpfpvacf,  racnfovDevtt)oniun)e,  t)atg!;it)tn)et)t)evvopenfd;o((en,  t)ann  gi)  f)(>ven  n)o(  n)at, 
f)iv9efed;ti(l,  t^avumbfe^gctSaet^t^er^f^cen,  5((6(tcfnu^u(lorpf)ar&emerct)e,  famtf)oem 
einSecrctarius,  M.3o§anne^^(ot5,a)  &etod;enei)tbbem9?a&t^?@to(eduer  t)c  f)(^im,  m\> 
rct)et)e  b)  mit  ene,  al^  ht  m\'fl  in  bem  Oiat)t^(^to(  tt)et)t)er  quam,  fpracf  5e,  icf  tt>i(  it)t  mi  n^ct)/ 
t)erropen,  n)Ott)o(icfnid)tfann)eten,  tt)atid;QuaDe^jjefecbtf;ebbe,  DavmeDef;aDDeDat(tnert 
€nDe,  aucr(lf)eDeDeiDtDatma(nid;t,  fonDernr.^areDarna» 

5pierncc&(]  tt)erDt  De  (S^apeffan  i)orgcnameu  i)nD  gcfraget Mn  Dem  jSor^ermei^Ier,  effte  f)t 
De  9HJovDe  beflunDe ,  tt>o  baucn  j)cfd)veucn,  f)e  fpvafe  ;a  ,  t)nDe  Dovtc((cDe  Dc  ^an^e  (feafc, 
tt)0 iDt  tioa^  bi)  (jcfamcii ,  t)nD  cvboDt (t'd; ocf  t^oevtt)evenDc ,  Dav  f)e  nic{)t  t)nved;t  aefect^t  (>aDDc, 
De  wavtftne^Sfmptcj^enDtfcttet,  Dovd;5?a0eucntJ&vn.3o5ann3caenbageng,  De^  €ape((art 
ten)a^,a(^fo((id)e(^(3cfcbcben,  ig  ein /cDev  na  ff;nen  J£)ufe  ae,(]afi,  fonDev  a[(e  avg  t)nD  (ciDt,  (ge^ 
betnu()evfeuen^evn,  miliO^t  Q3ewalDt,  tveicfe  ®pete,  mliid)i  ^e(bavDcn /c^en  iuiv  gc; 
bvufct  ftn. 

3nDiffemfu[ut^enif27.3avete^en?»}h'cr;ac(t^ftntrf)omt)0efamen,  c)  fivec  OiaDt^* 
^£vfonent)nD  6.  ^ovgcv,  t)an m<^tn  De^  Cavfpe({5 tf>o  (gt.  ^atvimn  onD btc^txt,  Dat  icf  De ^tv^ 
fcntt?o(Deannemcn,  ti?e[(id)c^  DannnaevcmQ^e^evenDejjcfebcn,  mit9Jf)aDeDev  anDevn  €avf^ 
pefe,  Derai)f)ivscefd;et5ebben,(^oDtt)Ov(ene  (tne(2)naDe,DatiDt;ummer©aDe  tf;o(]nen  ©dD^ 
fid;en€5ren(3eDi;c.  d) 

^ott)o(  Dat  Nicolaus  Q5u(Iorp  Dtiffe  57eDDcr(a0^(iefre,(3en  ftcDDe ,  mS  bod)  neen  ^p$ 
56reiitmitfd)elDcn,  t)nD  DavtneDe  nu  De  Q^veDicanten  einetn  (grb.  OCabDe  nene  fonDritje  ^opt 
mafcDen,  Defon|]n?o(rf)oDof)nDef)eDDen,  Itttn  feDe2(rticu(Deere^cDDevpavtpveDi()eDe,  ein^ 
S)e{dantefenen,  betbt^oeinev^jc^e^en^^iDt,  DatfeDaruanf;anDc(cn  fonten. 

3Dt  f)tffi  {id)  amxft  begeuen ,  Dat  tin  ^rcDi^ev  ^onnidt  genomet  Hinricus  Dvenpbovc^ 

am 

a)  Cloelt.  b)  ita  lcgit  quoquc  codcx  Morgcnwckianus, 

c)  ©tfffan  ^fttip^.  d)  obiit  anno  »540. 


fG  //.  C^eita  /.  Periodus  L  Cap. 


(tm3ut)en5Donner|la5C£DDei'5??i&Den?cfcngepveDiget,  WiU  fer  Qtfixii^,  /a tJert)5m#Iidb  m> 
xt,  Ddt^acramentein  beit)er(eiQ)epa(tt^Dcntfangen,  t)nb  ()ct)De  oor  ft^^Lucae  ultimo  tjon 
t)en  Dircrpulis  in  Emahufs,  t)enen  men  eineriei  ge0euen  tvere,  Dat  i^  Dan  mi;  Dem  fo(^enDen  Srci? 
t)a(jet)evanDtn>orteti)mbDerCommunicanten  ^iden,  De  ftc^  ()ierDorc|)  merfiic^  ^eergcrf 

(;el)Dem 

^ar^e0en&ann9ven§bord;tvet)t)errumb  f)e|ftic()  ^cprebi^et,  be^^onnauenbe^  a)  am 

^afc^^^ucnbt,  i)en)i(e5epc^auer|lapent(icf)()ebbe5dren(atcn  t)an  bcm  ^rebigt  #  @to(e ,  \)t 

wo(be  ()ir  mit  mi)  nicl^t  difputern,  fonbern  t^o  ^arig,  l\>ueti  t)nb  Cotten,  mit  (Sc(}ri(ftcn  tvo(* 

be  5e  b)  n)0(  ibanbc(en,  fo  hox  kt  cinen  gninbt  cbber  ttve  t)on  ben  t)ornembf}cn  ^Sorgcrn,  W  fe 

mine  (Sc^rijftc  an  cne  n)0(Den  (>rin()en ,  DnDc  ene  fra,()en  efte  ^e  be  5(rticu(  bc|tunDe ,  De  \^mn  Qt^ 

tefcnt  tveren.    !5)ifie  nemcn  tfeo  ftd; ,  nod;  t)e(c  anbcre  ^orgevc,  bcrcr  in  4n((e  tt)ercn  1 2.  t)nt) 

gingcn  f)cn  in  ^t  ^obanni^  ^(ofler,  t)nb  tvorucn  ibt  ettie  an ,  mt  2(nttDorte^  fe  t)an  eme  f rc> 

0cn,  igencntt)o(bctt)u(^,  be5irttcu(()cft(;cbcfla^n,  menbe@c&ri(ft  f)cbbe  5enic!)tanne()men 

tt)i((en,  t)nbmitm))munDt(ic5enc)  barauer  f)anbe(en,  ^c(ft^egcn^(ic()abi3efc()(a^cn,  bcr()a(ucn 

q[$  mi  fo((ic()c^ gefccbt,  f)tbbt  id)  bacjcgcn  gcpreDicjet,  d)  t)nD  t)e(icl)te  De  anDern  ^rcDicanten  ai(e , 

t)nb  De 2(rtif e(  apentiicb  t)or(ec^t ,  t)nDerbe0  i|1  Dcmfiiiuigcn  e)  Dat ^rcDi^cnt  t)arboDeti,  fo  (ange 

t)at  f)e  ftd)  t)orbeDc  De^ ,  Dat  ()e  geprebi^t  5eDDe.    ^e^  bcf (a^cDc  f)t  fl'd;  gccjcn  jeDcvmann ,  Dar^ 

oucrt^eie^orgcr  ftcl)t)eifamb(eten  Dcd  ^onncrbagcd  t)or  Mifericordias  Domini  Ao.  if  ig. 

tf)Otn  ant5a((e  48*  in@untf)e3of)anni^C(of]ev,  bar  bann  be  meifle  J&upe  im  recf)tcn  Q)n^ 

Dorflanbe  ()en  fam ,  t)nDuaneremJ5anDe(nicl)t^^ett)Ufl,  tvatfcauerfl0c^anDe(t,  t)nbtt)ofc 

acl)te  Q^ur^cr \>th  fti$  m  Dcn  Dvat^  fd)(cf eDcn,  3(cm  bcd  ^onnDa^c^  roebDcr  flarcf er  t()ofamcn* 

Defcmen,  itemn)at(jeruc()tdDatmaf)i(epf)/  Q(\i(\)  M  mbt),  aucrft  Dcnoiic Dat iDt  Dar^cnnc 

fad),  DatDe2Bar()eiDtfd)0(be(uDen,  t)nD  De  ?6j3en  tt)eDDcr  aucr^anDt  f ricjen ,  n)orben  t^ororfa^ 

fet,  a((ebe  €f)riflumt)tiDDc  3L0ar()eiDt(efff)ebDen,  Datfe  (idi)  be^  anbcren  ^acje^,  nembiifcti 

bc^  ^anbacjctJ  t)orfamme(ben ,  dHd  t)nb  21rm,  gxotht^  t)nD  qevincjed  ©efd;!ccbt^/  i>tf)  a((en  mt 

Carfpc(en,  t)nD  ginjjcn  t)or  Den  diatt),  nid)t  mit  ^itien  t)nD  vs^petcn,  n)o  man  cnen  na  fecl)t ,  fom 

bcrcn  n)0  fc  bagciifcd  t^or  ^erf en  t)nD  ^:)}?arf cDc  gin^^jcn ,  t)nDc  ^ebbcn  mit  cinctit  ^rbarcn  i^aDtc 

ge()anbe(t,  DatfcDc^tn^ifticjenf)  ^rcDigen  ^aiben  cinQ3orbrcct  ()cbDcn,  Danncgrot5eUnru# 

f)eDarDage(ife^  mn  cntfiunDe,  Der^adten  fobar  fc!)o(bc  einbrad;tfein ,  fotiiu|]en  cinbrcd^tfge 

^rebiger  Dar  flc^,  i^tiD  pnD  cnDtiii^einiJgeworDcn  ,  cin  ^rbarcr  Diatf)  DnDDc^orgcr,  Dat 

men  be^  ^icnflDacjc^  a((e^reDi()eriJfd)0(De  tl^o  Otatf)  ^  ^ufe  forbercn,-  twrbi;  man  befunDcn, 

t)ett)c^anDerj5Dann©aDe^2BovDt()epreDi(]et()aDDc,  cDberaifefe  mit  ber  (^c()vi(ft  fonDcnbe> 

tveren,  billiQhi  &«t  t)e  Deme  anDcreti  "iCccf e ,  )x>t6  ^m  fje  ocf  tt)crc» 

<Sof)c(ftfld)Dcgan^eDiatf)t)nt'eDeQ3or(jerfd)opDcg  anDercn  ^aQt6  t5o7*  <Sc&(e^cn 
webber  bcfd)eDcn,  Dc  Dorncmbflen  ^or^evc  i>p  Den S^oDen  '^o((cn,  unDDc  anDcren  fetnen  t^ofa^ 
mctt  Dp  t>(^t  Smbecffd;c  ^up,  nid;t  nnt^apcn  fcnDern  in  ercv  Da(jc{ifcn^vad;t,  fambt(t* 

Cen 

a)  51ifo  iji  fra  ^padflt^um  ju  (St.  3o5anm'g  m  0^cv>'llUnh  ijfprebfof t  mxUn/  tt)cld}C^  aUx  fn  unfccncflf» 

cl)en  3^>t)ren  nld)t  me()v  ^efd)tf Ijef  /  Dielletc^t  mci!  nlsDflnn  in  allcn  ^farr>ilird)en  geprcDi^tt  wfrb/  unO 
in  Dec  /Epinifd)cn  ^trd)en  ^  Or&nung  (\m\>n(t/  M^  t>ie  ^rebioten  ju ©t.  jo^anuig  Denen  ©erinoncn 
(tn  6f  n  «pfarr^itirc^cn  nidjt  foltcn  (jinDcrlid)  fefn. 

b)  nfd)f  J.  A.W,  c)  fd;ri[ftlicl)  Piier  ita  M.      ♦  d;  nomiHandoMonadium. 
e)  Rcusborch.                       f )  t)cl  (Wifei&affffn  M-» 


^te  erfle  }3etl4Se.  ff 


f eii  auerfl  ijthbtn  fe  becjeret  on^  afytmd^ttt ,  hat  cin  !5)ee(  ber  ^rebicjer  bp  htmt  QtfimUn  wm 
Un,  batf)e©aDe«J^ort)tn(c()tgepret)igetf;eDt)cn)at^3art  JDtwel^re,  t)at  Dc  «oefe  mit)  ocC 

gejiraffet  mxbt. 

2ilfenimanc$ret)icanfcnt)ananen^avtl)enbar  ivcrctt  ,  in  Segenwartiicfeit  be^  9{(M 
bcfJt?nbt)er^orcjer,  a)  foivefxen  biflc  foi^enbm  tvebbet  De  ^rebicanten» 

Dodor  Bartholdus  tYi^Wtt, 

Dodor  Henriaii  VOiti^U 

Henrkus  Kctigbor^. 

Fahw.nm  ttan  ilubecf .   (Lubeckanus). 

M.  5f  ct)eri<^  b ) 

M.  llenricm  Bct>r^ber* 

M.  Matth£U6  i)ni)cr  c)  bcr  ^fulff  Vnt> 

.^err  ^ofi  Sifridm,  ^ixh  S^ixt  tf;om  J^iffi^Ctt  ^eijlc.  d) 

J^ir  entgegcrt  toeren  t)e  Suangelific&en^reiJiwnfcm 

J^err  ^o^anrt  5sgeiil>ag€ti  Paftor  t^o  (St.  57icofai, 

M.  3o{>ititn  Jrt^e  Paftor  tf)0  ^t.  3aco()t. 

^err  Cunradus  ililrt|3e!iiarttt  ^ret)iger  ti^o  (5t*  9}?arien  OT^a^&afcnctty  l)nb  icj 

Stcffatt  2^empe. 

57u  r)0(f  t)c  Q^ur^ermeijTer  an  t^o  rcbenbe ,  t)an  bcm  tnjijli^ctt  ^rcbicjcrctt/  m  bot 
tttogtetf^ogrotOen^Drbaruc^ercfen  bergui)cn®tabt,  t)nbfcberf)afucnftcf)iDorfam(){et,  bat 
ii,  foibtenenmet}eIifenn?crc,  benn^t)?ii]n)Olben|]JUen,  ©o  tveren  bar  5lrticcl  bc  cinem  (Sr^ 
barcnDJabecjcranDt/  n^atetlifc^Jrebi^erfcJoIbeniieprebicjet  6ebbcn,  \>t  fuluigen  fc|)olbc  mau 
cncnlcf.:n,  t)nbecre5Inbtn)ortbari)p^oren,  fon)orbenere^rnlcIbar()e(cfen,  lotibe iubett  tvo 
^irna  sefct^reuen  fleibt: 

Dodoris  Bartholdi  g)Jofler  jtne  »ornemfie 

Articul  3. 

i.  ®c  SSeiicetungc  <n  einec  ©eftalDt  i6  rcc()t  t)nt)e  ttjar&afftigO*  s 

2*  ©e  Canon  De i:  5D]efTcn  fan  oc!  na  Der  (^tfligen  ©c^rifft  m\  bcft^att. 

3»  2)er  (EnseircOe  (Brotl),  tg  nicyt  atleine  tt)te  i\\\  groOt,  ©unDer  al^  etu 
®cbeDt  tbo  gebrufenbe* 

a)  nfnilicf  fcujye  tiflaefcfcreueaf. 

b;  Qui  poliea  converfus  faftus  eft  SupcriHt.  Luneb.  ?tt  HammclmannUB  fcdfuto  hlfflc  cffc  non  Hcnnitt" 

gium  fcd  Vullgrcvium,YOcatur  cium  0?  £>l>ini  vPreOiflCr» 
c)  »on  t)fr  M. 
^  emc^  ©Cel^  addit  C,  M, 


I^  /7.  Z^ti\$  L  fertodm  T.  Cap, 


Dodloris  Hcnrici  SSBent)t  /  toorncmbp^ 

Articul  4. 

1.  ?3an  t>ft  i)\[\im  ®t*f foIt><*ef r  fieiDt  nicf)teJ  im  (JunngcHo  9efc6reuenA 
ijuDe  man  mot^  fe  l>oc()  gel^uem  ^ 

2^  iXflanaigt^nfereJDnpcut,  IeueuDt*23crfprefennne,t>e()ctft  orf  t()03ru* 

fet  Dat  fioeuct  t)cr  ec6ran3en.  a) 
3,  <^p  t)cm  ©tole  5Dtoi)fe  itrteu,  ig  ocf  ^tcl)f -©itten  mu  ^oren. 
4*  jp)e  ttieigertie  De  Abfolution  oenen  t)e  Dat  ©acrameute  in  beiDerlei  ®e* 

ftalDt  empltngeu. 

fKen^bor^)^  v>ornembfte  Articul  3. 

L  ©c  nien  fPreMQcr  l)ittcu  b)  Der  gct^end  SSIoOt  trcDDer  De  ®ctftltfcn. 

2,  53tbLucatn  Oem  latcftenc)  l)efFt  6e  geleret ,  Dat  e:t)ri|lu6  OarmeDe 
U  ?ei;en(^  na^  Der  Sntfau^inge  De6  SloDtecJ  Pt^gefciilaten ,  PUDe 
entfunDcrt. 

3»  S)e  ()iUi3e  ©c&rijft  bemeret  De  Siuropinfle  Dero  JP^ifiigen. 

Fabiani  t)an  £ube(f  wrnembfte  Articui  4. 

1.  d)  ^Bertbeweret  U  '^n^titim  eiucr  ®efta(t 

2.  2)er  ©ct)ritft  motl)  manltfeofetten,  man  fan  fe  fuuf!  uicbt  \)orftan* 

3.  ^o  fan  man  m  ® orot  t?orft()an,  fcgct  Den  oioeu  ©urDect)  t)tb,  tvan 
mau  Der  ©cOrifft  nicbt  t()Ofctten  fcftoloe ,  \^t  ivere  Um^  m  m  a(le 
«ecTer^  wcren. 

4.  g^emauDt  wcrD  fa(ic^,  e)  beealueu  Dorc^  De  53o(lubrin3unfle  Der  ®e* 
baDe®aDecJ. 

Magiftri  Friderici  t>Ornembf!e  Articul  5. 

1.  3Dt  ig  nicbt  nutte,  m  ^()riften  guDe  Dat  (Juan^edum  n>eteu,  fe  mos^ 

ten  f)  Darauer  in  (ErDom  faden ,  Der()a(ueu^  bcDDe  iDt  Hieronymus 

in  €apite(  9eDc(ct* 

2.  €m 

a)  2)o«war feic  ?ftirel5cr  ^fltiibHr^tfd^en  5ttr(f)cn  fm  «IJa&jlt^um  /  tn«ffcna«igc(?f  ter  gnipfanpif  SKoj 

rid  folgClvDc  @cbctf)g  gorniuln  gfbraildjlicl)  Warcn.  Dcus  ineffabilis  fons  mifericordiae  qui  pnm» 
piacula  mulieris  per  vhginem  Mariara  cxpianda  fanxifti.  fol.  LIX.  b.  adeft  cjus  conceptio  quae  delet 
EvaE  maculam,  vitx  fcdonat  infulam.  fol»  LX.  h.  6  quam  larga  tc  ^crfudit  Evae  bcnediaio  qua  dc- 
Ictur  quam  infudit  £va  matedi£tio  foi,  LXII, 

b>  ^i^en»  c)  Cap.  d>  Lucx«hloao. 

«i  antwrfulli«86  itaetiaiaC,  M»  t)  mUm» 


iDie  ixfle  23crl486  f # 


2.  €in  SJifcOop  mna  tvol  eate  Jtuwm  f)ebben ,  aueril  be  fc&att  nen  "31* 

fcl)op  |tn.  u  Timoth.  3.  veDct  Paulus  m\  eiuer  ©etfHtfen  grwtt^en  ^no 

^int)ern. 
3*  2)e  2(pofteI  fieben  ere  ^imt  pnb  SinDct  toorfat^en  nac6  ber  (lufiXiU 

(jinae  Dee^  J^illtgcn  ®eiflecJ ,  wtb  nene  tucbbecnmtne  gcnabmen, 
4.  i£tTt<^  a)  ^aului^  &Ki)tifftf  t>at  ein  ?5ifci)op  ntoc^te  eine  5cutt)cn  f)e6* 

ben ,  fo  l)ctOcn  tod)  De  anDciren  Davuan  nic^t  gcfcOreuen ,  barummc 

fcl)olt)c  man  bliucn  bi)  t>en  ©c()ri(f tcn  ber  erftcn  Slpoftclen ,  Sanans 

Paulus  njcre  lange  naber  9ieDt(;efamen. 
9.  2)c  f)(Cligen  Oicm^  ^cbben  ere  SSlobt  porliortct  b)  ^mb  beir^urc6e« 

w)illeu» 

Magriftri  Henrici  (S(I)roet)crg  toowembpe 

Articul  4. 

1.  ^at  ©acramente  ig  ein  Offer  por  Die  ©ftnbe  ber  geuenbiaen  pnbe  Ut 

©oDen* 

2.  3)c  ©cclen  Der  ®cJ6uiaen  werben  na  biffent  J?eucitbe  ittit  gitre  gcpie* 
niget ,  puo  Oarptt)  mit  Vigilien  pnO  9JIeffeit,  pno  anberen  guOen  ^Ber^' 
cten  erlofet» 

3*  S)e  J^tnigcn  anropen  betDcret  be  biUtge  ©c()rifFt. 
4»  2)at  Sacrament  t()o  cntfangcn  in  eiiterlci  (ScftafDt ,  ig  recf)t  tonbe 
tt?arl)a(ftyb- 

2(lfe  t)iffe  ^^WifcI  gelefen  tDetett  /  begerete  Dodor  Bartholdus 

SDIolIcr,  m  be  (tct  mit  ben  ©inen  mocbte  bcfprcecn,  alfe  foHicOc^  ge^ 
fc6cl)cn ,    befft  t)e  tit)t  2(notn?orDt  nJcDber 

ingebracOt 

Srfamc  tveibfuorf!enbi(je  ^emn ,  t)cmi(c  f)ir  5IrfifeI  gelefenfin,  fec  tD|)  fc&otKen  ^c^ 
prebic^ef  bebben,  c)  l)ebben  mi  bifie  iutucn  crbare  ^ig^ciben  t^o  fecjtjcnbc  beuablen,  M  ft 
Diffe  3iitife(  tftom  t)ee(e  rooi  bejl^an  ,  \)tbbtn  fe  ocf  geprebicjct ,  auerj]  nid)t  m  fc  Dar  jjelc* 
fen  unb  gefcbreuen  jtn',  Derbaiben  ig  tjnfer  Q5cgber ,  M  man  tjn^  be  Slrtifel  n)i(Ic  latfecn, 
bat  mi  fe  mo()en  bct^r  bcfeben,  fon)i(Icntt)ii)cnafd)riucn,  rDODnt)i\jatit)i^e(erctbebbcn,  t)nU 
i)at  a(t^t)ennc  cinem  €rbarem  diCiWf  »nl)t)en@tdnt)en  ber  ^bn'(len5eii)t  aucranbtmortcn, 
i)atfcibtorbe(cni)nDerfenncn,  tvar  tvi>0{cc5tcl)t)erUnrcc!)tge(crct[;cbbcu,  DatiDtanbcrcilUi 
t)e  ric!)tcn  m\)  orbcicn  fc{)o(Dc,  M  ncmcn  nop  nic^t  afjn» 

a)  fc^an  C.  M.  b)  \jor0aecn.  con,  C,  M, 

c>  fo  jf  019  ^ml)Un  jJKn  UBfcr  aBcr  nfcflcn. 


Co  //.  a^cilB  L  feriodus  I.  Caf, 


^iv  ^oft  an  t)e  ^er^J^evr  t^om  ^inisen  ©eij^e  mit  97cimen  ^err  3o}l  ©iffribujj ,  t)e 
ocfere^^arte^tpa^;  Dnbbarocfgeefc^et,  befpracfSrfame\)nbe-235onmeifeJ^eren,  icf  ^etbe 
i)e(Suan9eIien9eprebi(}et^anS2Borbc<it()0^orben,  altJ  fcbe^(Sonnba0edfamcn,  bar  bin 
vX  bi;  j)eb(euen,  ic5  ivctb  nicftt  anber^ ,  i^  bat  tt)0(  be  mi  barinne f an  j^rajfen,  fan  icj)  (t?ben,  tt)il 
ibt  ocfgerne^oren,  f^irW^ttjarbt  ber  Q^ur^crmeif^er  tjororfafet,  '^(xi  f)e  in  jtnem  5raj]enb« 
t)ort  for ,  Dnb  fpraf  t/)0  Doaor  Henricus  '^Genbt;  fyxx  Doaor  \\iO<i  \iO)%i  %\)  bart()0,  bo  ant^ 
n)orbeteDoaor':iGenbt,  icl;f;ebbe0efecl?t,  manfoniclKaffebircjefcf^reuen  fieibt,  icbbebbeocf 
tiemanbf  \)ortt)ifet ,  fiinber  einen  be  fam  tbo  mi  t)nb  febe  \)i  ^i\:i\)i  Sbrijb  j}ebic(;tet ,  bo  anbtn?ori 
tebeic^/  ^cpu  €(;^'il^ogebicttet,  fomagbi Cbriftu^ ocf abfolveven. 

97abeme5et)anbem^urgermei(Ier  gefracjct  tt?a^  ,  befft^e^eantttjorbet,  benn  erflen  5lrtif e! 
^^i^i^^i  \)i  fo  nicbt  ^efed^t .  auerfl  tt^at  i)an  bcm  <;^acramente  t>nb  bcm  ^illicjen  (^eijle  selefen  tt?a^, 
beflunbt  ^e  \)nb  fpraf ,  jia  ic&  ^ebbe  fo  geprebiget, 

Fabianus. 
^i^frtna^ebanerJra^egeanbttDOrbet,  baf(>eben2irtife(i)an  bem  ^acramente  tn  Luca  nic5t 
caflierte,  futiberenbebbeadeneangetac^en  ,  \Dat  anbere  ©e(crbe  baruan()elben,  ftpbenanbe^ 
renfpvaf  be,  tcf)  bebbe  fo  nid)t  gefec(;t,  fonbernbatPau!usfci;ttiar  t f)0 mrjlaf^n  tt^eve ,  i)pben 
lepen  2lvtf ef  fpvacf  be ,  tcb  ^i^^i  fo  nic(;t  qefecbt,  funbev  ein  /eber  be  tf;o  (Inen  3<»ren  gefamen  tve^ 
rc,  mope  ^M  ©ebobt  boiben,  fo  f;e  fcl;olbe  fafid;  ttjerben, 

Magifter  FricJericus  bc  J)oni''^VCt>fgcr. 

fy^x  \)pbe  m  ene  gefd;e()ene  gva^e  gefpvafen  ,  '\^  5ebbe  alfo  i)epvebi()ct. 

Magifter  Henricus  ©cl^rcctcr^ 

2I(^  i)an  eme  ocf  i?p  fine  ^rebigebe  5(rtif e(  5inbttt)orbt  t(;o  fieueiibe,;  bc^evtt m^i  febe,  ^e  ^o^be 
fo  nic&t  ()efe$t ,  vnb  entfd;u(biDebe  (td)  ^arbe» 

M.  Matthasus  tJnt^et  Dcr  ^(ufft 

Slnbtt^orbete  na  sebaner  grage  vnb  fpvaf ,  ;a  fo  ^ebbe  ic^  gefed^t,  M  bin  icj  aKen  geflenbtgj* 

j)onuDoaorSD^oflerfad;,  batftn5(nfd;(ad;3arttonicbfefl(tt)ovbentt)a^,  bann  bc^ 
tt)i(ef;eeinevfarnert)orjlenbi^er^annttja^,  f;ebbe  ^e  fej)evnecntfvet;et,  ben  S)a{i  »an  bet 
Difputation,  bev^a(uenf;efo('d)einbcbobt(id[)  5inbttt)ovt0af,  tt?o  bauen  ^jetefent ,  bavumitie 
t)of)ebovebe,  batfeapentlid)befennetf)cbben,  tt)avb  be  ^qav  t>orenbert  in  finctn  5(nt(atl^e,  t)nl) 
fpvacf  jiav  tovnicjdifen  fbo  ben  (ginen,  tvann  ()vYo  (;anbelen  tt)olbeti,  fo  fd;oibe  fein  f^vaitt  9??anii 
mit;utt>tbob5onbef)ebben,  id)bcfcf)tt)cve)Utt)bt)jutt)evConfcientien,  batj)i;mifeg0en,  effte 
gt;mi  nid;t()ebben  beun()(entbofe()gcnbe,  tt^oicbgcfecbtbebbe,  tt)Ovummet)ortvanbele()t)benn 
\\\m\\  igtctttmen  S  JE)irauer  tDOrben  t)ele  ^orger  lacbenbe ,  alg  fe  aucrj]  Qlle  (lille  fd)tt[>e()en, 
J^offbev  ^ovgevmeifler  an  t)t]b  fpracf ,  betDile  ber  bod^i^cierber  ^err  Dodor  m\  a)  al(evn)e()etl 
lf)cfftbc()()eret,  batmanencnbe5lvtife(auevgeucnfd;olbe,  tt?cre  M  |0  nid;t  unbilli()b,  \i(xi  fel^ 
dt-e^  aefd)ebe,  t)pbatfeftd;bart)pbebac!)tett,  tt?atfej)eprebi.()et5ebbeti,t)nbtefebenbatati,  t)n& 
fctaffcbenibteitiemgrbarenOvabte,  t)nb(etenbarauenic!)ten/  be  ibt  Dorftunben  ,  bofpracf 


\i 


a)  tier  «n&ertt. 


Doaor 


ibie  erfie  }3eil4g€.  6i 


DoQior  Bartholdus  ^ollct,  tvDl  fcl?al  Dan  in  bijTer  ©nfen  9\ic|?tev|ln,  icl;  im  Dariuno 
fpvacf  Dtr  ?Suvc)ernieiflcr ,  f e^n  ^vid^ter  jln ,  Dann  fc  ie  baiien  min  Q}or|knDt. 

S>c  Q3or(3er  anfetmort)et)cn ,  a)  Srbare  n)ifc  J£)cren,  tvi  ac&tcn  it)t  ocf  nicf;t  unbiaic^,  m 
ein€rbar9\at)f  »or(3i(ft,  ben)i(cfcaucr|]t5om{3rotelieni)e(eapentl(cf;bcfennct  ^cbbcn,  tvtre 
it)tnicf?tt)nbiaicl),  ^an  t)en  bcf enncDcn  2lrtife(ent()o5ant)e(cni)e,  t)atman  mod)tc  njctcn  wat 
vnred;tot)errccf)ttvere,  ibt  n)ort)e  ocf  (jroterc  UnfreDe  mafen,  hmk  t)e  gan^c  ^^orgcrfd^op 
toorfamm(ct ,  unb  fc^o(t)e  Unmifc  meDDcr  tbo  5;)up  c)a()n ,  Dcr5a(uen  ml  iDt  nutte  (t n ,  t?an  Dcn 
befanten5frtife(cnetn?a^tbo()anDe{cnDc,  fopnDtnjt?  ocf  nic^t  bejjcrcn,  Dat  ein  €rbar  DiaDt 
oDcr  wi)  in  Differ  (gafcn  ^^iic^tcrcftn ,  iDt  \$  ocf  »nferg  ^onDc^  nid)t ,  fonDcrn  (at^ct  ©aDc^ 
23Si>rDtDen  Ovid;tcr (in,  DatnjcrDt  mlugm,  n)0(Darbi  gcb(ciicnft,  cDDcrnid^t. 

^ix  fpracf  Dc  Q5orocrmciiler  erf!  an  Dc  ^rcDicantcn  Dc^  (guanc}c(ii  tjnD  feDe ,  tvo  f an  meti 
mi  DiJTcm  2lrticfe(n  5anDc(en  anc  Wd)tm,  Dart>p  scucn  m)  Dc  fu(uis  b)  Sintmort,  m  m^  t)on 
Dcn  Q5orcjcren  ^ccjeucn  tva^ ,  t>nD  fcDcn  Darbcncbcnfl.  Srbare  ^oltvife  ^errn ,  cinen  ^rba<5 
renOiaDeilnoo^anca^^en^^miueimo^  in(ie^cc(?tic& ,  tvo  Datein  igrbarcr  diabt  c^(id;c  ^irticuf 
aKcn^-prcDicantcnauerantmortet,  Darinein5(rticu((lunDt,  Datman  fci)o(De  preDigcn  ©aDe^ 
^orDt,  (uttcrtjnDrcinc,  i^Darn?o(Det)ng  fan  befd)u(Diijen,  Dat  fo(d)c^  t)an  \>n6  nid^tbt^ 
fcbsbenfi),  billie(),  Dattvi;  Di(fe^afc  t)cr(arcn  ^cbben,  tver  aucrt)nfcrc2GcDDcrpart,  ocf  Den 
2(rticf?(cinc^€rbarcn9\aDt^f)cbbcgenod;gcDa5n,  Daruan  ignicfcteincgrotcDirputation  t^o; 
l^o(DenDe,  t)nD  fbnDcr(id;c  Diicbterc ,  Dcman  nid)t  (ic&t(ic5tt>orDe  fonncn  bcfamcn,  Daraucr 
lljoforDcrenDf,  funDern  man  fd;(a  t)p  De  ^if(ige  ©^rifft,Darin  ©aDe^  ^orDt  c)  geprcDi^ct/tDnD 
fofeOicc()tf;ebbea^c(cret,  billi^,  DatfcDeocnctcn,  tT)ofeaucr(!erc  bcfantcn  2irtifc(c  Darinncn 
itic^tfinDcnfonncn,  fofanioein€rbarer9?aDt  (idf)t(ic!)  erfennen,  DatfcQ5aDc^S£BorDt  nic^t 
gcprcDii)t  f)cbben. 

J£)ir  t)p  f;cfft  (td;  ein  €rbarer  OvaDt  mit  Den  Q5or{}cren  befpraf cn,  a(^  fe  auerf?  ttJcDDer  tf)0 
5opc  famen ;  (^pracf  Der  Q^or^crmciflcr  tin  ^rbarcr  0?aDt  i)nDt)c  ^or^erc  fint  auercin^efa^ 
men,  Datmant)anDenbefanten5lrticfu(n(^anDc(enfd;aI(,  cfttcfemitDcm^OSorDe  ©aDc^be* 
(iaf;nmo5cneDDernicf)t,  DarumbDenniDtbe()6ret:  Dc  nad;cr(ian5cuein 

^ir  f)of Doa.  Bartholdus  ?>??of(er  m,  t)nD  fpracf ,  tvatDc  hi^iQt  5?ercfc  bcfc&(afen  f)tfft 
tt5i)cm^if(i()en©ciffc,  Dat ig bi((id),  Dat man Darbi; bliuc,  t^nDDcmgic^ovfambft),  Dann  fe 
igcine(Su(et)nDgirmaitientDer^arf)eit,  nuigeine@e(la(tingcfcttet,  i)nDj}ebaDcn  ioanDer 
[)i((i.gen  itercf cn ,  afd im  bifliflen  Concilio  tf;o  So(]ni^ ,  t)nD  ig  ocf  nid)t  noDid; ,  beiDcriei  t^oge^ 
brucf enDc,  Detviic  im  (cuenDi(|cn  [!tcf)namb  ocf  Q5(oDt  ig,  Dcrfeadicn  i{j  iDt  rcd)t,  t)at  rop  i)ixin  ^tf 
()orfamb(in,  DnD biiuen Davbi;,  fotviHicfDo^n,  DetDtnid)tDbonn)i(,  De Df)0 tt)0 bc  wiff. 

^\)  antroorteten  ^err  Dodor  Dnfcr  ^mM  i(i  nu  nid)t  Dan  Dcr  5ifli(}en  ^crcfcn ,  futt^ 
feern  tw;  5anDe(cn  Daruan ,  cffte  q\)  ocf  mit  Den  /unjcn  ©aDc^  '3Bort  j}cprcDi()et  bebben  ,  Q(M 
«(^jutt>»nDt)n^nic!)taflenet>aneinem€rbarcnOiaDe,  fonDern  ocf  fonfl  m)  Q3aDe  befa(cn  i^ 

•&  i  tf)(>f 

a)  ^fcupfprrJcn&eontmtprSbfennfcn^r^Suongflir.  confcmit  M.eo«l. 

b)  «Bfft&et  onb  0  offt 

e)  a5erfotctin3egenn)orliia^«tcine^€^r6or«3JflDeg  fcct  3^.Drger/  tonft  0(ft)nfer/  fonnen  ftcF  eOrr  Be« 
fannten  Slctird  ^orinfin&fR/  i^t  f9  im  Ol^en  ci)t>cr  int  ^ita  Xepament  [9  |)el)i)(n  [c  ^mi  UQortt 
ficprcOigt* 


^2  II'  Cl^eild  /.  Venodm  I.  Cap» 


f5ot)5Dni)e,  n)in)etenit)t,  t)nDi§ocfnitt>eben?u(t,  tvatt^n&erbem^if-eltefen  t)ni)'l)e^^etL 
^^ei(ie^fanbeDccfetfm»nb(jefcI)mucfetn)evt)en,  n)entc^e^anenic(?ti)e  {)\{{\^t  ^ixlt  x^  i  to 
wmb  fcbviftt  n)iUen  m  boven  /  ©at>e^  ^ovt>t  tefect  mp  an,  W  bebovet  iuive  tbovet)ent)c  \)nt)  tbo* 
reDcnt)e  Johanniss.  ^et)an@aDeig,  Debovet  ©aDe^  ^lBovDt,  i)nD  De  \)\^{m  ^^f<^^  t^^& 
tiic!?tbavumbeinc@uIet)nD5ivmamentcDev^avbeit,Datfeta3lic^e^tt)atnie^  fette  t)nD  be^ 
Dencfe,  funDevnDatfeQ3aDeg^ovDtentfangenbefft,  Dat^uangeliumiS^villi  lcvet  tjnb  pvc^ 
Diget,  torct  Dat,  Dat  ^ovDt  ti^tt  t)p,  fo  Datbi?  \m  ijl/  fo  (iba  gp  ti?o(,  Darauerig  Diffe 

Doaor  Bartholdus  '^H^Wix  fpvacf ,  tc()  tDiI  h\)  Dcv  ^infgen  ^evcf cn  blfuen  ,m  fcDcn  n^at 
Di  5?evcf e  i)nD  Dev  5tevcf en  ^im%  ^oX  ig  m  ben  aHbiv  tbo  OiaDt^Jpufe  in  Q5uj]orpg  @af e  f lar 
genocb  cntDecf et,  n?i;  n)eten  tjan  nenev  anDcvn  5?evcf en,  Dann  m\  timx,  \m\xt  Dav  ig  ein  ©cl)ap? 
@tant)nDein^evDe,DeinDii|tem@c()ape.©taafin,  De  fciHien  Den  ©temmen  De^  einigen 
^eevDen ,  t>nD  De  JJ^cvDe  Eennet  fe,  mine  (^cbape  f ennen  minen  ©temmen ,  fpvif t  Dc  J&cvDe,  ftnt 
gi)  Dann  iw  Diiffcm  (gd;ap?@taae,  latet  boren  Den  ©temmcn  jutve^  ^eevDen,  (^o  gt)  Den  x\\d)i 
Oebben,  fofjovcngt^Dav,  n)arltcbntd;tmeDein,  fonDevnin  Des  ©atan^^cvcfen,  ^ivfciuKg 

Doaor  Bartholdus  ?0?oaev  jliac* 

^irnccbJlfpvefentvpanDoaor^IGenDt  t)nD  fcDcn,  J^evr  Doaor,  Do  ^x)  fegen,  Dat 
Dc  9}?ann  vun?e  bcDDe  finev  (gunDc ,  DnD  laueDc  De  s^ovcjeuinge  Der ©linDe  Durd)  Dc  Q}i>vlD|in? 
ae(s;^vij]i,  fd)olDegi?  ene)obiatcbabrolvert()ebben,  Dannfoaic^cn^uDcnDe|ld;befeven,  tjcr? 
giflft  (23aDt  De  @iinDe ,  Den  fd;olDe  91;  ;o  biacf?  nid;t  tjevmicfen* 

Doaor  ^enDt  fpvacf  5e  n?oIDc  mi;nicl)t  bi^ttxi,  fonDcrn  \)t  ^cDDc  C§vi(lo  jjcbic^tet, 
Do  fpracf  icf  fo  gaf)  ^enn ,  t)nD  latb  Di?  ocf  t)an  Cbnflo  abfolvevcn. 

^t;anDttt)OvDeDeH,  n)ctegt)DenanDeve  abfolution,  a((J  Dan  n?e(jcn  tJnDinDem^fa^* 
men  3Cfu(2:f;vi(li  tbo  abfolveven ,  eDDcv  mx  ftnDe^t;  in  Dev  f)iai()en  (^cbvifft,  Dat  ©oDt  Dc 
QJevgeuinac  Dcv  eunDen  t)p  folcfe  ^id;t  ()e(]eaet  f)e(ft^  CDDev  n)Ov  ()cfft  €f)vi(lu^  befablen  De 
Abfolution  nicf;t  tvcDDcr  tbo  fpvecf enD  alfe  mcn  bicbtet ,  oDev  f)olDe  gp  nid;t  mef)v  t?an  Der  ?^tc6t, 
De  man  /un>  Deit ,  alfe  t)an  Der ,  De  f;e Den  ^errn  €l;vi(]o  gcDane  \)t^i ,  hixMn  fegget  m  ©runD 
t)nD2Bavbcitt)tb©aDe^2BovDe.  _       ,^     ^^  ^^^,       .  ^^ 

Doaor  ^cnDtfpvacf ,  f)cbDe  ftemi;  gcbtd)tet ,  tcf  tvolDc  em  ttol  abfolvevct  bebben, 
wmb  Dc^  ©acvamentc^njinen  Ictl)  icf  iU  nid)t ,  fonDern  Dat  ^e  nlcbt  biebten  tt)olDe.  ^p  anDt^ 
n)OvDeDent)nDfpvecfcn,tviae()t;  ocf  nofl)^evvDoaorn>atanDcri^fe0(}en:  ^e  Doaorfpt-ocf : 
3cfnnt6nid)tmef)vtl)0f^sgc)cnal^icfgefed;t^ebbc,  DetmDe9)?anHt\)0lDe  ntd;t  bic^ten.  W^ 
anDtn)orDcDen ,  (bIatf)n)t;iDtDarbt;bIiuen,  |utt)eanDevcn(Stucfen)il5pnicttbcf]af;n,  leDocf; 
mt  man  gctDiffe  Dat  gi;  fo  jjepvcDicjct  !;cbbcn ,  Dennod;  fo  gp  iDt t)cvl6d;ncn ,  f onen  n)i;  iDt  gefd;c^ 

f;enlaten.  ^..  ^^    t, 

^;)irup  fprccf e  nji)  Dvcn^bovcf)  Den  "PveDigev  ?D?onntd;  an ,  t)nD  fpvecf cn ,  .^t;  romen  ;utw 
Dat  9pDat(yuan9eIiumgepveDiget,  ben)ifet  nueincm  ^xbmn  OvaDc  t)ttD  Den  Q3ovgeren  tt^or 
iunjeSfvtifeliniguangelio  eDDcrfun(!inDevf)iai9en<Sd;vifft  ()efd)veuen  (tf;an,  Do  boff  yven^^ 
bov4)  an  Latine  tl)0  vcDcn,  DobecjeveDen  De  Q5or0eve,  Dat  f)c  ^uDcfd)  a^oIDe  fpvecfcn,  Dat 
fe  iU  mod;tent)Ovflan,  be  bleff  ;ummev  bi;  Den  Latine,  DaiDt  nu  auevmabl^  v>an  DenQ5ov^ 
fierenbogcvet  wavDt,  m  f;e  SMiDefd;  fprecfen  woIDe,  nam  ftd;finev®afen  anein  ^urgcv^ 


^it  afle  }5etl4ge*  ^; 

mt\\}tYm\t^amm^m^m\d)^c{ieboxd),  t)tin\)mdKt(i)tm  Qilmtm^,  Dnl)  fpvacf ,  kf 
mn  Q3orger ,  lattt  ene  Latin  rei)cn ,  l)e  ^or(}er  fprecf cn  njorumnic ,  f;c  2lni)ftt»orbcDe ,  i\)t  btf 
f)Ovti  ftcl;  ni(i)t  in  i)iit)cfc^  tfco  difputcren  Dor  t)cn  £aj;en  »an  Dcn  2lrriPc(cn  fce^  ©eloucn^ ,  t)cnne 
Dc9iccf;te  uorbcbcnt,  barup  cincrt)an  t)cn  ^rdbtcanten  d^QtnhaQtn,  ^aflor  tf)0  ©.  97ieo^ 
lai,  trcbt)crummcant)tn)orDc^c,  J^perr  ^ur()crmci(ler  n>p  mtbtn  ganfe  n?o(Dat  gt)  it)t5oIDcii 
«litDnfcrcn^cDbcrparte,  geleuct  it)  ;utt> ,  fo  ^atf)  Oaf)n  tjp  crc©it)cri,  vop  f)tbbtn  it>t  /o  fo- 
leflf mit  /um  al^  mit  cncn  tl)0  bont)e ,  Dibt  (ct5  t)e  ^ur0crmei(lcr  t>nuoranl)fn)ori)et ,  aucrfi  Um 
k  tRtn^boxd)  jo  Qtxnt  Latin  rcDcn  n?o(&c ,  geucn  n)p  i\)t  cnc  na ,  \)n\)  fet)cn ,  ()c  mo^tc  Latln  oDcf 
5Dui)cfcl;  fprccf en ,  vot)  f)et)t)en  ocf  nocf)  ml  fo  t)c(c  gclcrct ,  \y>^  n>o(&cn  emc  Latin  ant)f roortien , 
t)armct)c  Dat  it)t  /o  an  m$  nid)t  fcpclDe,  fo  fol^  ^c  fbrt^  t)nt)  bracf;tc  Diffc  fofgcnDc  ^orbe  a)  in 

Latine. 

3bt  tj^  binic&  enb  re^t ,  bat  man  bcr  f)taf^cn  5vcrcf cn  j}ef)orfam  fi) ,  bann  in  (Juan^cfto 
pcit)t  (jefcf)rcucn ,  t)c  t)cr  j?ercf cn  nfci)t  borct ,  t)e  fi)  cin  ^ciDc  t)nb  ^offcncr ,  ?9?att5. 1 8.  97u 
i^  it)t  Dcr  f)t((t(jcn  ^ercfcn  ©cboDttjnDc  @cfcftingct)anDcn  f^lHitjen  ©acramentc  in  cincr(ei©c* 
Oa(Dt,  foigiDtocf/obiflicf;,  Datn)^Dcngef)orfam|tn,  Dctt)i(e0paucrflfoUii^gnicl)tD()on,  fo 
ii  tt)oa  aftboncf)menDe ,  tvat  racn  t)an  juxo  ^ofDcn  fcf)aa ,  forDcv  IDt  t^  ocf  biUid)  t)nD  xtd)t ,  bat 
mcn  Dev  Cucvtcf)cit  ©cbovfamb ,  Dann  ^.  ^au(u^  Dc  fcbvi(ft  tDt  tf)0  Den  Oi  omern  am  i ; .  €a^ 
pittcf,  a((c  ©cc(en  fd|)0(Den  Der  Oucvicbcit  t)nDcvn?ovpen  (t'n ,  Dennc  Dav  id  ncnc  9JJacJ)t ,  funDcr 
Mn  &a\)t ,  ^n  f)c(ft  ^cpfevficbc  ^'^lajtfidt ,  a(fc  »nfcve  oucv(]c  Oucr icbctt  gcbaDen  tntt  Dem  5?et)^ 
fev(icbcn  Ediaen ,  Davtbo  cin  (ixbaxlX(^f)tf  Datmcn  bt  Den  o(Dcn  t)nDc  gcn^onDtdcbcn  ©cbvu* 
f e  b(iucn  fcftan ,  t)nDc  ncnc  Ceremonien  afiitlkn ,  Dcv5a(ucn  ii\tt  lo  red)t ,  Dat  mcn  Demfu(ut> 
fo(ge,  tt)iDevmit/un)tf)0dirputcvcnbintci)ntc&t5c(tnnct,  bann  Dc  9?cc&tc  t)Ovmc(Dcn ,  man 
fc^afl  mit  ncncn  ^ettcvcn  difputcrcn. 

J£)tvup  bcbben  wx)  gcanDtnjovDet ,  t^om  evflen  l)cbbcn  n)p  repetcvct  (In  Argumente ,  bar 
l^cfovDtanboftt)cDDcvt)nD/c(jenfbodirputcvcn  mb  tf)0  argumentevcn,  auevfl  n)i;fcDcn,  n>i> 
iwKfcnDi  b)  ^tvcv(lt)p  anDtn)OvDen,  btbbtQt)  Dcnnc  mc5v,  fo  bvin^cf  iDt  bcvnaf)tna5(^,  tDp 
evfle  Q\)  tf)tn  t>p^attb.  ^g.  DcDcv^^cvcfcn  nic[)t  ^ovct,  Dcfi)cin^ciDet)nb^offcncv  :c.  ^iy 
ixaQtnm),  futf)Dat  3DBovDfDavf)cn,  Dat  Dcf)i((tse^cvcfe^acbtbcbbe,  t)an  ®vi(?o  cntfan^ 
(jcn,  inDev£e5rcCbvi|iictn)ajStf)OuovanDevcnDe,  n)Ovummc(lciDt  DcnncMc^vcucn,  Dcbiffige 
^cvcf c  i^ ^bvifio  tjnDcvn)Ovpcn ,  gc(icf a(fc  cinc  ^vun^c  Den  9}?annc  fenbcvtvovpcn  fin  fcfcan ,  Dit 
nnt(lc  jjpcvflcnprobcvcn,  DnDbavnat)anbcn(5)ef)0vfamveben,  ocf  rcbct^ebavt^annenev  M^ 
re,  funbevt^anbembeDavfcbuiDigi^,  DnDn^iaficbnicf^fflvaffenfatftcn,  Dcn fc&aa mcn acfXcn, 
af^Dav  9efcf)vcucnftciDt,  tiit  gifff  De  '33mf^cnDi()f)cibt  bcvo  SGorbf ,  t)nb  i$  nic&t  ad  propo. 

fitum. 

Q}ptanbcr,  n)i)  beflan  n)of ,  fpvccfcn  be^vdbicanten,  bat  njt^  bcv  Oucvicf;eft  «nefa 
gcf)Ovfambtf)ofcificnfcl)ufbigftn,  aucv|Uctt)t(cfe  nic()t  aacnOucvicbcit,  fonDevn  ocf  ^aDc^ 
S)cncr  ()enomct  tt)cvben,  mocjcnfe  baf  nidbt  forbcrn ,  toat  mcn  aptntlidy  btmftn  fan,  tiat 
it>t  n)ebbcv©obti^,  anbcr^bcffta(bavbcQ5ef)0rfambeincn^nbe,  m  ^ctvtt^fpvicftt^an  bct 
Oucvicf;eit  Aaor.f.  batfcbofbef)cbt)bem@ebovfamb  ^eiel^vcfbcbbcn. 

QSpfbvubbc,  fobe  9ied)tcfc(}gen,  bat  mcn  mitncncn  ^ettevcrTdirputevcnfd^aff,  fi> 
fci)ofbemenbiaic!)mittn)centc{)tdirputcvcn,  Danbati^ncne^ettcv^^e^  batmcnfccj)t,  fcfcvct 

t)n& 
a)  etficfe  b)  jutt»  M. 


^4-  ^/-  Z^til^  /.  ?eriodm  I.  Cap. 


Dnt)  preDijjt ,  tvoruan  mcn  apenbare  \)t{\t  '^uc6nig  ^efft  in  Dcr  @cl;ri(ft ,  be  gi;  mif  aflen  antJern 
nict?tnoc^anDer^&uDcn,  noc^ettte^umbflotten  fcnnen,  funDer  be  jtnbt  ^cttere ,  t)e&arfe0< 
gen  i  (c^renDn&preDi^Dat/  Dcif  feinDer5tUi3en(gcI?ri(ftfenen(5runDtf)e(ft,  rs*oDat^orDt 
Haerefis  mol  mcDe  hx'\n%t ,  folIicf;c^  aucrfl  Deifm  t)nD  Dine®efenfc(>op,  t)erf)a(ucn  DuDeivCt^ 
ter(lnfd;a(6,  f^langcDatDu  bine^ere  i)t5  Der  ^iUi^en  @c()rifft  nidl?t  ben?ere(t.  a) 

^atSlnropent  Dcr  ^idisen,  bijfe  ^cweruncj  it)o{bcn?i?  ocf  gerne  f)orcn,  Oven^borc6 
fpracf,  DarupwilicfmibcDencfen,  tvifcDcn,  Du^efjh't)t(je(erctt)nD  geprcDiget,  t)nDnut)U 
iDtfcI;a(t  (3uDt  Dol)n,  fprief(lu,Du\t)i((efi  DpDarup  bcDcnGfen,  ()iraucr  wuvDt cin (acbcnD* 

S)arna  fprecf en  n?i)  anFabianum,  unDfeDcn,  /uwe  ignDtfcf)u(Diginge  ncmen  n)};gcrn 
m,  a(^  Dat  gi)  adene  ()efec{;t  ()ebben ,  Dat  t)e(e  fc()tt>erej5  f^  tn  Dem  ^au(o  tf)Ot)Or(lanDe,  m-^ 
mi  De  anDern  ^GorDerc  ocf  'om  \m  gefecf;t  (in ,  a(^  m)  f onnen  gut  Df;on ,  aucr(i  n)^  (aten  it)t 

farem 

cH5!)nemenocfanDatiDtrec5tft),  Metner,  fo tbo fincn 3aren gefamen ,  f(fI)u(Dt() ft?, 
©aDegQ)eboDt  tf)0  bolDenDe,  auerft  Den)i{e  t)e(e  geifed  Darbi)  ij],  fo  fcboiDe  gt)  binic()Daiane 
gcbenflt  f)cbbcn ,  njo  men  ©naDe  fricbt  /egen  De  2iuertreDin(je ,  ald  Dorcf/  Den  ®e!oucn  m  €f)ri* 
^utn,'  Fabianusfpracf,  Dc(5unDen)erDen  ocf  Dord;  DeQ)Ot()em'()euen,  De^iciDicantcnfe^ 
Dcn,  tii>or|MDat,Dotod;bet>p€*5ecf)ie(f8.  ^uc.ij.  tvtjfcDen,  DcSententientviaen,  meit 
fcbal  ^otf)c  Dobn ,  Dat  id  bilfici)  t)nD  noDicb ,  Dann  De  Q^orgeuinge  Der  @unDe  tt>i{  f)ebben ,  De 
mot()De^unDe  nid)t  (cuen,  funDcrn  Datin  Dcr  Q5otf)e  (laf)  De  QSor^jcuin^e  Dcr  (^unDe,  Dat 
fe.g9cnfentd;t,  Do  tod)f)et)p3erem.?i,  •Davnaaf^Du  tnibeferct  ^efjl,  f;eDbe  icf  ^ot^e  ge^ 
t>an,  b)  De  Sententia  fec!)t ,  Dat  De  ^otf;e  t)an  Q3aDefi),  fo  fuDen  \mi  Sententien,  ^ir 

fd;n)ed;  l)e  ftilf. 

^arna  fprecfen  m  m  M.  Fridericum,  Dat  5c  betvifen  fcjofbe  ^t5  ^aDe^  ^orDe, 
tt)atf)e()efed;tf)cDDc,  Dofpracff)e,  iDt  (lunDe  in  ©.  «)3au(i  €pi(Io(en ,  tt)D  anDttDOrDcDcn  iDt 
jfunDc  W  aucr(lnic^t,  Datl)e  t)an  Dev  gei(](td)en  $?roun)en  t)nD^inDer  fcDe,  Dann  De  ^c):t 
bracbt  DartneDe,  Dat  cincn  ^ifd)op  tvof  getcmmcnDe ,  cin  Jroutve  t)nD  ^inDcr  t^o  bebben, 
af  g  5e  nu  f^iegegen  nid)tg  Dann  (o|]  !^incf  brad)te ,  mit  (Incm  my  ftico  fenfu  t)nD  seil]iid;en  ^wv^ 
tje,  t)nt)(lcfeitDt{id)t)pDc5?ercfenberepe,  fo(ctbenn)Deitcfaim 

«^Bt^fprccfcnM.  MattheumDen5tcrcff)crnt)nDer  c)  Dcr  5?(ufP^,  DnD  fracjcDen ,  tvor 
ftn  Serc  in  ©aDc^  ;2BorDt  (lunDc ,  .Differ  tod;  m^  gar  ntd)t^  i)p ,  fonDern  fpracf ,  De  f)illic)e  to 
cfe  ()ee(De  iDt  aifo ,  t?nD  Dar  tvo{De  f)e  bi)  biiuen ,  m  anDtn?orDeDcn ,  iDt  f onDe  nenc  \)\\\\Q>i  itcr* 
cfe(tn,  Dct)an(SaDed^orDeaf\Decfe,  t)nDDnrnid;t^  t)an  tmijle;  t)nD  n)cre  ocf  ncne  tDifle 
Sere,  futiDern/ummcrmDec()tifif;,  fofeinQ)aDe^20orDenencn(3)runDt  feeDDe,  f)efpracf  junp 

merDanDerbinioentofen.  ,  .  ^  w       .rr       s  * 

^t;  fprccf cn  an  M.  Henricum  (gd^rdDcr ,  tjnD  fcDcn ,  Dat  ^c  De  ^QBorDe  c^mw  OeyeDct 

kDDeDanDcm^cmpei,  Den)i(eiDtauev(]  aucrma()(^(6d;enDe,  (etf^entvitDtDogefcbef^en» 

5li^  nunDit  9efcf)ef)en,  bcfpracf  ftcf  ein  (!rb.  9iaf)t  alfene,  t)nD  Dc  Q^or(3er  ocf  aflene, 

na^^cfpracfe  be(3ereDenDeQ5oroer,  Dc\\)i{eein(Srb.9iaf)fgcf)oretf)eDDe,  DatDc^fojto  tsnD 

l^o^m-^PreDigcr  befuuDen  worDen ,  Dat  fe  (^aDc^  ;^orDt  tvcDDer  eincti  ^rb.  dW^  Mandat , 

a)  2l!fe  fienuoaHytllcfc&tvecS/  fc&etiDe^ra&icantCB/  Du  ^effii^gcputitaet/  mimW^.    SSB&ff 

b)  ^f5)rS&tCttuKn[et>eB  c)  in  m. 


jbtc  er^e  }3etl4ge.  Cs 


nid?tgcpvet)igt5ct)Dtn  Jj&movbtcjn^rb.  d\(\ht  ocf  ^ar  t^o^eDcncfcnDe,  tvateinedijrb*  d\(\M 
Slrtifelc  meDe  bvadjfen ,  tonb  fc  )]ra(ten  na  l'utJe  Der  2lrticfcl.  ScDcc^ ,  fo  ibt  cincm  (Jrb.  DvaDe 
jicplc ,  fo  letcn  De  ^ovger  De  Dar  mercn ,  t^ol  (3cfcl;ef)en ,  M  mcn  odene  Dicn^bord) ,  i)nt)  cineti 
^rcfler  -^^at^oecr  .gcnannr ,  \)tf)  a)  evcv  ©tcDe  DovivifcDc ,  Davumb  fc  Dat  ^pil  ai\Qmii)tit ,  \>\\{) 
«ved  5)onDc^  0av  f enen  ^cfcld;  cDDcv  ©vunDt  fecbbcn,  iroIDcn  b)  fc  fe  amvfi  mit  Dcn  anDevn  m^ 
auevfe&en,  Dat  fe  f)ivbleucn,  Dat  fonDcn  De  ^orc)cr  idoI  ^cfd)ef)en  lathcn ,  /cDocb  Dat  fe  affe 
tt}cDDcvropcn ,  Dedfe  Hcnen©iunDtf)eDDcn  in®aDe^^ovDt,  unDcv  pvcDiljcnt  Ictf)en,  \>tl)Qt'^ 
namen  Dod:.  Bartholdus  ?0?o(lev  wnD  Fabianus ,  Dcfuluigcn  fo  iDt  cnen  (jcIcucDe ,  mod;tcn 
fc  iwvDan  pveDitien ,  aucvj]  Do6l.  QfiBcnDt ,  M.  grcDvid) ,  M.  S^^imid)  ©d)r6Dcr  DtiD  M.  Mac- 
theus  »nDev  Dev  ^l^Iufft  fd)OlDcn  tDeDDcvvopcn ,  mh  ftd)  DovDan  Ded  ^reDi^jloIc^  entbolDen, 
COnDevDc^quamDe  ^anDel  mn  DcmO{aDtf)ufe  Dp  Dat  (gmbefifcbe  Jf?u§,  Dcfuluigen  Q^ovgct 
fo  alDauovfamblet,  booerDcn  Mti  DenanDcvn,  Dat  fe  Davmit  einem  €rb,  OfaDc  auerbanDcIen 
wolDcn,  DatDeienncn,  fofc()UIDic&  gefunDenu^orDcn,  mocjten  alle  (ie}h'afet  iverDen ,  fo  fc^i^ 
cf cDe  ein  €rb.  diabt  etlicf e  Dvai)e^f)crrn  t)nD  ^orgere  Darf)en ,  tvellid^e  bojjcvDcn  mi  nnt  fid)  tf)Of 
ncmcnDe,DnDDeQ5or(jcvtf)0|MenDe,  Davf)ofDeolDei]e  c)  OfaotmannanDnDjpvacf,  Datfc 
(icf  woIDett  tbofrcDcncteucn,  1)nDDem€rb.0iaDct)nD  Den  ^^Sorgcrn  De  ^afe  Iatf)en  bcua^Ien 
fin ,  fc  ti>o(Den  Darin  fcl)en  t)nD  alfo  f)anDclen ,  iDt  fd)oIDe  encn  nid)t  mig^a()cn.  iSer  Q^ovgci: 
Davfulueft  :3SjrDtforev  fpracf ,  €vfamen  .?)evn,  De  ^orcjev  Def)ivjl'n,  millen  bi)  eincn  ^rb* 
IXa  De  £t jf t)nD  @ut  Dpfetfcn ,  DnD  \mt  cin  ^rb.  diciht  Dcit ,  Dat  fd)al  altiDt  tvof cjeDan  ftn ,  mcn 
Darbencbenil  rolllen  jc  ocf  bi;  Dev  ^avf)eiDt  bfiucn,  i)nD  Derf)alucn  bogevenfe,  Dat  m  €vb. 
DJaDt  fe  ade  it)il  jlrafen ,  Dc  m^  2irmen  £uDc  mit  cvem  2(flate  DnD  f)iaigen  Segefiiv  Dcvfovet  ^eb^ 
ben ,  fo  De  ariDevn  Dovlaven  f)eDDcny  fe  beDDcn  in  t>t  (gccf e  cDDev  int  giiv  motf)en ,  billicf) ,  Dat 
DilTenu  ocf  eve(^rva|fe  befamen,  cDDcv  Dav  miK  mcf)v  nafolcjcn,  njomof  fc  nu  bciDe  m^  DetJ 
DtaDed^n-n  DuD  -^Sorcievnocf  Dorcf;  mi  DnDcvvicf)tct  tDOvDen,  tJcrharreDen  fc  Doci>  fafl  Darup, 
bat  mcn  |c  fd;oIDe  lliafen ,  Dp  latcHe  njorDcn  fe  ()efd;n)id;tet,  Dori^  minc  ^cDc  inD  ^)orma* 
ninac  Der  anDeven  ■^ovgtx  in  aftDefenDc  Dcr  DiaDedf)crrn ,  Dat  fe  0d;  befprccf cn ,  cin  i|IIidi)^avt 
in  ffncn  darfpel,  t?nD  befchloten  fambtlich,  Dat  fe  Dc  feafen  cinem  €vbavcn  DiaDc  gcvnc  in 
Dc  ^penDc  flellen  tvoIDen,  Dtf)(jcnamen  Dat  Di(f  ^]>crfoncnt)tf;Dcv  (StaDtt)Ovtt>ifcttvovDctt,  De 
cinc 

1.  Q5aDtf)0Dev  d)  cjertanntenfcjlid;t^apc,  Dcnntencnett^erincienMeiDtttoDifier^yv^er^ 

nif]e  gecjcuen  beDDc. 

2.  Ovengbovcb^cin  ^cl)t\^avDtO}?onnicb,  \)mm  t?ov5enne  ^cfd^rcucm 

5.  Nicolaus  Q5u|lovp,  Dann  ^c  f)aDDcDpDctiDtft'nenSvDhomnocbtnc6tn)cbDevvopen,  af^ 
be  ftd;  Dann  dov  cinem  gvbaven  D?aDc  DOvpfiid)tet  babbc ,  tvo  bamn  an^etef cnt^ 

4.  Q5ifd;becfeDe  tDcDDcvumb  pvcDi(jcDcalfcdmat5cmit  jjvotbcm  ^ucfcnDc  Dovf)ennc  jjcflra/rct 
bat^e ,  umb  cinev  Vicarien  DnD  £c5ne^  njillcn ,  Dat  l^e  cmtfan^jcn  bcDDe. 

^.  Matthseust)nDcvDev^Iuft,  Dc  mitgvothev«Sittcvid)cit  Dan  Der  ©afcn^cpvcDicjct,  DnD 
mennid;mal^ltbom  Spvohvegcvci^etbeDDeinftner  ^vcDicjcn. 

^irmeDe  (inDt  ^  S^tvxn  fambt  allcn  Q3orgcrcn  na  Dem  DiaDtftufc  cjcganacn ,  DnDc  enDt^ 
ficf en  befd;Iaten  cinDrcd;tigIie!?cn ,  Dat men  DifTcn  Difen  De  ©taDt  t)orbcDen  fcj^olDe ,  mlM  Dann 
II.  JL^eils  I.  »anO»  3  gtt 

a)  Dcr  eta&f  M.  b)  tin  €i().  ^aU  U, 

«)  JSurgcrt«eiIlcr  M.  A)  al,  ^(^Dttfn&er» 


66  //.  €&<fl$  /.  Periodus  I.  Cap, 


gefcOe^en  ^  Daf  auevfl  nencn^arte  nen  £eiDt  gefcl;al)e ,  gtngen  t)e  Dovneme|ien  jSorgere  i)nD  bi^ 
leibeDenfemeve^erberge,  bi)i^(tfen  einen  cjingentwe,  t>nt)(et5en'fe  tu>ifd}enitcbgal)n,  tat 
feane  <xM\  (^iiaDentjnDega^rc  a)  cI^rlic&iveDDerfemen,  einigdcferDar  f;et^o  ^ugge^ore^ 
De ,  Dat wa^  Dp  Den  ^uenDt De  f locf e  @o(fe. 

Doaor  Bartholdus  ?D?oI(enDa^  Dtffer  ^ebberlage  ^ciluen  Dn^eDuIticj,  vnb  tocf)  ber^ 
5a(uen  na tmeen oDer Dreen  !^a<^en  i)an ^iv  na 9\oj]osf ,  Dar ^e  Anno  1^50.  in Dem  ^lnfange 
Der  '^Ci^in  jkrf,  De^gelicfen  togcn  ocf  t)an  f>ir  M.  greDevicf  &nt)  M.  ^envicf)  ®cI;rdDcr/  t?n* 
Qii^it  I  ane  aKene  W  fp  ungeDuIticjI)  mcrcn  ^nD  tvoIDcn  nicl;t  mcbDevropcn» 

Fabianus  pveDigcDe  Davna  nocb  fc|)iv  bet  m  Den  QJftngllen ,  fonDeven  Detvile  5c  ftcf;  fc&ci? 
nKDetf)on?cDDcvvop£nDc,  i)nDf<)Ic!)egnicbtDcDc,  DerbalucnenoovDt  ^cDen  anDcvn  na  ^etrifet, 
njaDt  ein€vbar  ^aDtDnD  Dc^or^cr  iJOvDer  banDcIcn,  x>m  Der  ^§of)opefumb|l  Der  ^orger 
tf)0  ©♦  ^obanni^ ,  t)nD  anDevcn  SDingcn  Dc  nicf;t  i)e(e  Docf;ten ,  if  funji  ivol  b)  on^ctcfct  c)  m% 
Surcjen  OIDe^oril\)nD  ^etev  ^cjlcrbero. 

An.  if28at)orDteincr9eefc(;ct  tl)0  eincn^ajlorn  {{^^(^.'^itix ,  3o()ann  ^SoIDetvan 
gcnannt ,  ein  from  0;ri|len  '^Hmn ,.  m^  cin  Dycpficfccr  ^il)xtx  m\)  $rcDigcr  @aDtIici)c^ 

2CovDe(5, 

An.  29.  t)p  W»0eften  i£'J;)evv So^ann  ^:^olDctvan  ban  f;ir0cta^en,  Dovc&  ftneflcDi^e 
©cbtuacf f)cit  t)nD  jl^rancf ()ett  oorovfacf et.  d) 

3n  Demfu(ui()en  ^abve  t\)arDt  cteforDevt  JE)cvv3o5ann  Q3u^cn^a^cn,  tJmbtbounDcr^ 
fd)eDenDc  onD  tf)ouovorDenDe  Den  @aDc»JDcn|l  in  \)m  j^evcfcn ,  Dat  mcn  na  Dcm  ^ovDe  ©aDc^ 
g^^ejfen  ^eiDc,  Dijjev  ifi  (jefamen,  t)nDbcftftcbbepitigetfoaicl)e^  tI)OuovovDnenDc,  DnDift  (tnc 
OvDnung  e)  an^cnamen  t)nD  bclcuet  t)an  Dev gan^cn  fetaDf,foIangf  Dat  in  cinem  Concilio,  cD? 
bev  funft  in  cina*  ^&vi|]Iic!)en  Q^evfanmilinc}  etmc^  int  ^emcnc  befc!)Iaten  t)nD  rtngcno^mcn 

l»ovDc. 

An.  I  r  5 1 .  am  'i^^a^c  ^tntoni  i^  ^c  f )  gcftovuctT. 

An.  I  f  29.  mxt  Dcn  fd;mavten  9??onnic()cn  g)  angcfccbf ,  Dettitc fe  cin  tvtlDf  DnD  log  Ce« 
mnbtfdveDen,  aldDevgattl^en^StaDt^itlictttja^,  Davt^ocvcDlcgitiientcmcbfcnDodi^te,  fo 
Darn?o!tt*eve,  De  ©aDe^'23orDt\DOlDepveDi(ten,  fegenfegcrne,  DeocfDavutbsanttjoIDe,  De^ 
»tc  fd)olDe  iDt  frci)  ll^an ,  \)nD  fd)OlDe  Dortf)  entfan^en  tiin  ^lflaxct  ^c  aucvH  bltuen  njoIDc ,  De 
fd)oIDe  ^abn  t!)o  <^,  s?)?avten  97?a(]Da!cnen ,  Den fd)olDe  men  Dar  De  ^iDt  finci^  £cuenDc^  m{m 
mh  fogiii^enmenr^Davben,  ct(id;cnemenDat@e(Df,  ctlic^clepetrtioecl)  mif  ^veucl,  Dcg^ 
glicfentDartocf Dcntto@.0}?arien9]?a(]Da(cncnan(]efcd;f,  DeDarj)a^nt\)DJDcn,  Dcncn mxf 
Den  tein  ^TJarcf  geuen ,  wD  fonll  itod;  anDer  ^ber^cID  mt)  JTpanDvcf ingc  gcDa^n ,  De  aucvfl  b(e^ 
wsn  /  fcbollm  Dar  De  ^iDt  ercjS  £euenDe^  Dorfor^ct  tT?erDcn, 

Item  fe  ttto(}ten  ocf  in  Dcn  biai^enl^acien  h)  eve^otovfff t)nD  !)?eDeIid)cit  mif  Dem  ^aue^: 
«neftcrraafen,  t)nDt^opncr  ^^afe(n|}af;n,  tveIcf;e^Dangefd;c&cn,  al|o  nam  fid;  ein  Svbavcr 

a")  (£d)a\)en  «nD  SBorbvct^w  .  .   .,    , 

4>)  tJcelj.A.w.  c)  ©icfefDffl,fttt)e5Borfett)«retiDetgefd)neDcn. 

d)  Conf.  D.  Schulteti  'oer  tjoit  bct  ©^tiien  juv  5?tr(l)en  beruffen  ^mb,  ^Jrcb.  p.  18. 

c)  Schuitcti  Harab.  ^prefcigt.  p.s7.  f)  ^oHna  Scgenl^ai^en  Cod.M. 

f)  fii iflober  bieOrbnun^  isip.ttiif  ^PftngfJ.^lbeol)  »t)ii  SUt^  unD 55urQfv  aKacnommcti.  Conf.fcic  j^ix* 

(^enOrDnnns  fol,  m.  79^ 
%)  in  e.  So^anng  .^loRcf.  h)  tra  (?iQtgeti  ©eijle  M. 


:^ 


Z)ie  tvftc  }5ei(4ge«  €7 


9int)t i)nb  be  ?^orgef  t)ei'  bei^m  ^(pjlcr an ,  t>nD  betaleDen  De (5c&uR)e i>nt) cSente &et: befonbereit 
uele  b\)  t)en  @c5n?arten  9^onnicfen  m$. 

v^on)ari)tfort^in  t)emfuluigen  ^are  ^ie  ©c&ole  barfuluejl  t5o  ©.3o5amu'^(n  ebrc 
9ieuentevge(e(}t,  Do^^ugfiiOagcnnocbbirivaiJ,  ^arna  int^icI;te5ugi)ereHt)eit,  ocf  n?ort)en 
t)e:^ojKnit)orbe2lrmot5Dorort)net,  ivomenbe  mod)te  foj^Iidj  Dnt)  fcbicflicb  ijororbncn,  ai^:^ 
t)ann  ^efcf^iit,  l)aruanbann3«bvlicfe^ei4um€rbt0vaDc  OJefenfd^op  c)efd;ut/  t)nt)  altibt  ge^ 
fcbe^en  id» 

Johannes  JEpinus.  a)  / 

Snbemfulut^en  3fare  tvarbt  n?ebDer  in  ^err  3of)ann  ^^ofbetvan^  ^tebe  ^efovberf , 
^ptxx  3c'f)ann  iEpinus ,  m\>  tt)arDt  am  ^onnbage  m*  Felieiani  tl;o  ^.  ^eter tjor  cincm  ^a^ 
(iorninncforet 

S^ti^  tf)Om  Superintendenten  tmtkt  An.  ;2*  ini  ^|in(}(l?^luenbe»' 
»S>e  i\t  ^elioruen  An.  n  ♦  ben  i  ? .  Maj.  fine^  Olber^  f  4.  Qaljr.  b) 

^oachimus  SvancH^C, 

3nbemfu(ui(3en3are,tvarbt  inQobannSe^enba^en^  c)  (gtebe  ciner tvebbet ^efobert 
/tf)om^a|lorntboi5.0^co(ai,  $err3oad;im  Jrancfe,  t)nbt)ngefer(ici)  i4«S)a9et)or^J)fim 
gefieningeforet/  t)nbi(lge)]oruenAn.  i^ f  i.ben  u^Februarii. 

M.  jfohannes  Garzeus.  d)  ' 

An.  1^4«  t)notefer(ic^  nmbTrinitatisi(5in^err  JohannisiEpiniKgtebetvebber-imib 
anaenamen  t5onrl3allorn  t^o  @.  ^etev  M.  3of;ann  ©avjen ,  Conreaior  e)  in  ^.  Sofeanni^ 
ed;oIe.  0 

An.45,i^  M.  Johannes  Garcius  t)anf)irna©panbon)  j)ereifet,  t)nba(bartfn  ^iW^ 
(an()^eprebiaet,  mitlenveiie  f<x[U  M.  Qo^ann  J^d^eifen  g)  |in|)u§  ir\,  t)nbe  ivarbt  berwe* 
(]cn  erj]  alfo  borcf)  De  Orfafe  in  be  ^ebem ,  h)  be  333anin^e  albav  tbo  f;eb5enb^,  gewifet,  tjnb 
t)er()0(iet  in  be^  ^aflorn  '^tttt  t)nb  ^rebi()en.  i) 

An.  1^46.  i^p^Aafd)enid  M.  3of)ann  ©ar|ent)an  \>tn  vgcl^tvarcn  be^  Carfpef^  t5i> 
® t.  3acob  t)an  ©panbotve  ^eforbert,  t)nb  ti^o  cinen  ^allovn  in feei,  M.  ^o^ann  5vi|cn®tCi? 
beantjenamen.k) 

3  a  An. 

a)  An.i^32.ttJrtrfl)ettrtm  Otaie/  ^afforentttibSBlrgfrnprtwe^ifttfiowSnpcrintecdemen/ttntf^ogefffjnt 

&(  Lcftur  tonD  i^veblgt  hn  £>ome  /  v>aD  iiigcfSref  m  be  doaorie  c.  sh. 

b)  An.i5j4.  t)eflii.Junii  nnd)  SnaellanD aefittft  infrtnimt  Dn,  Alb. ^Cejlerben  Confule  &  H«nr..^e|?er# 

bergern  Senat.tt)etln  ber^onigweflenberSleligtong.Slenbernng  fi(|)  mif  fie  befragen  m\tn  conf.  d, 
Schuircti  bet  oon  ber  ©c|)uleu  jur  5?iKl;cn  bcruffenc  .^amb.  ^rebtg.  p.  17.  fqq. 

c)  <^i  t  i^^i.rchais  pupilliscx  quibus  inegrcgicdoaum  virum  evafit  M.  David.Zegenhsg^ius,  qulpoft- 

quana  Brema  &  Brunfviga  Scholae  pracfuijifet  moriiur  Brunfv.  An  1565.  peftc,    vir  florcns  aetate,  qui 
quoque  Brcma  ejeaus  crata  Sacrcmcntariis  cum  aiiis  proptcr  conftantem  confedioncm.  JHIAMMEL. 

d)  M.Theoph.  Hollandus&  M.  Matthaeus  Ddius  a  Bugcnhagio  mifli  An,  1529,  quoque  ille  Rcaoris »  hie 

Conrc£Voris  muijus  ohiit* 

e)  Sub-Rcaor  f)  Sihultcti  ^.  5))r.  p.  f!. 

g)  ^Jafioin  f^o  6.  ^urgcn/  h)  t^o  ©.  ^efei:/ 

i)  45arna  roerben  em  De  vices  Paftoris  mtf  ^rcbfgen  f&Q  t^walfctt  beuat>(en.  M, 

^)  a8e(<^cr9e|JorbenA»,i544,in  Seiip^«?li^ 


6$  tl  Z\^iiU  L  Perm/uf  l  Cap, 


An.  I  f  p  •  t)cn  i^, Aprilis  i|!  ^e  l?rt;  l)ev  @f abt  mxi\\{U  a  ) 

Nicolam  25u|lorp 

3"  ^emfufuicjen  3are  b)  5ef(  Nicolaus  Q5u|tovp/  ^oruan  6ouen  <jefcf)r<ufn,  (icf)  erbaben 
«penflid;  t5on?et)Derropen,  fo  f)c  raod)te  in  Dev^taDt  njanen,  ocf  jtcf)  i)0rplid)tet  nummer^ 
me5r  we&bev  bc^arf)eitt6oret)en,  bitijl  cme  loorcjunnet,  t)n&  3efd;ef)cn  im  2)of)rae  n«  t)ct 
^xiVi^tf  W  5luenDed  am  ^age  Reminifcere  in  Dcv  Q[^a(len«  c) 

jf&hannes  Guftrov)» 

An.  if  }9»  um5trent$0^'d!)ae(i^  (larb  ^err  3of;ann  ©upron)  Capedan  (5o  ^,  So^ 
tjarincn. 

M  fohannes  Frederm, 

An.  I  f  40.  umbtrcnt  T3afd;en  ift  M.  3of)ann  5«^ef  /  t)e  Conredor  t^o  @.  So^am 

nl^  ©c()Ofe  angcnamcn  pro  Secundario  Ledlore  Theologise.  d) 

An.  1  y47.  top  ^Pafd;cn  i^  |)c  m\  5ir  na  t)cm  ^an^e  tl)0*I^ecfc(enbcrc6  i)cvrejfet«  e) 

Huc  ufque  Stephanus^empe» 
Stepbanm  ^xti^Ci^» 

An.  I  f  40.  t)p  ^afcben  mxU  Sebaftianus  greibad)  wel)t)cv  in  J&cvv  3o5ann  QJuflro? 
wen  0tct)e  idov  cinen  Capcllan  tl^o  ^,  €c^t\)m^^^'^  anocnamen. 

Stephanus  ^Kempe. 

57oc&  int)cmfu(ui3en  3arei^Jg)crr0teffan  5\cmpe,  ^aflovtjo  ©.Catvlnen/  fafi^* 
Hd^in  ©oDtcntfc|)!apcnam  ij.  oaobris. 

Epitapfiium  ipfi  fadlurp  a  M.  Joachimo  Weftphala 

Co7iditur  hoc  tumulo  Stephanus  cognomine  Kempc 

Convenit  officio  nomen  utrumque  fuo. ' 
Vro  palma  flrenue  certavit  Miles  ^ESU. 

Fortiter  ajferuit  dogmata  Sacra  DEI, 
A  domim  reddita  ei  promijja  corona 

Corpora  €um  furgent  iam  refinante  tuha. 


a)  Hk  praediJl^us  Dns.  Garcatus  proptcr  nnotamdifpuutioncm  de  dcfcCDfu  ad  iofcros  officio  pityatus  cx  CiTif 

ute  migiarc  cogitur  An.  1551, 
\>)  T5J4. 

c)  Hucusquc  haec  fciipnt  f*.  concinnavit  It.  Stcpbaaus  Kcmpc*  comiDHaTit  M.  Joackiniis Dc^ciiti. 
A)   Schultetus  loc,  cir.  pag.  74. 

e)  3Bart  ©Bperintf trt>fn^  tbo  58«§raar  Tonl)  jlatff  tflrfulttf jl 
t)  ©ORnauend  na  ^i^t)-  ^uan^el.  Scb. 


//.  »ei74g€  ^m  /.  Cap.  Zne^*  4ue  M.  30^  J^einecf ««  C<(i  >3u<|Te:  ^5 

JDie  3»ei)te  SScilagc  su  fcem  crften  SapittcL 

Extrad  Aus  ^ob^nti  ^einecf  ert  ^eflamentt 

M.  JOH.  REINECKE 

Sccret»i492.  ProtoH.1509,  t  1523. 

I.  S)e  Dvente  uom  i.bufent  ©ufben  a(fe  Jg^ouetpoel  t^o  enei*  Diftribution  In  ter  Collcgiat- 

5lirci;en  binnen  Differ  ^ioc^ii. 

II.  2)c Dvent^e  »an  i.t)urent@ii(Dena(feJE)6uet(loe(  t^oenerDiftributionim9iat)e,  wr  De, 

fot^o^beDe  puterDer  (StunDe  t^oSjaDe  erfcbienen;  cnD  famen  Juftitic  tj^o  admini- 

ftrerende. 

III.  S)c3vente  "iiQiX^  i.Dufenf  ^uiDen  a(fe  ^ouet^Summa  t^o  Stipendien  t)or  etficfe  Q}oer^ 

fpracfen,  De  Den  Slrmen  ane  anDere  funDerlicfe  ?Se(ol^ninge  \x\  e[)ren  ©acfen  Deneh 

mucbten. 

TeftamentariiDlc^eHd^^O^ufen/  ^ol^.^^IpeProcofl:  M.  ^o^rtnn  (B^er* 
leff (torp*  Canonicus  <5c  Tliefaurarius ,  3^&4nn  ^erttg^ca  Decanus  Calendarum  ma? 
cfcn  ftd;  i>nD  ere  O^afamen  an5ei(Ti<J  80,  CO^arcf  /d^r(.  OJenfe  ^ig»  OvaDe  t^o  entric()ten  t)p 
Mich.  Archangeli  in  perpetuum.  Senatus  deputiret  jur  Adminiftration  An.  if  59. 
greiDa(je0  fexta  die  Decembr.  Detlef.  Schuldorp.  Joh.  (iKenl^el  CofT. 

Ad  II.  I  f .  ?0?arcf  DJente  mlt  f  00.  ?0?arcf  ^u  f^ftn  In  ^etcr  ?0?ulen  ^rbe  t)nD  ^rau^ 
JE)au§  t\T)ifcl?en  2ll5ert  (Sd;r6Der^  s^t^  J^o^er  ^ci?er^€rbeninDer<£atf).@tra|]ebcIe0ini)er^ 
(lcl;ert  An.  if^i.  Ven.  poft  Nicol.  An.  1604.  t}]  J^arDcnacfen^  "^efiamcnt  fof)iebeJ?or  ju 
€^.  fXaDed  ?^roD'OrDnun(j  geboret  Dem  3?cinefifcf)en  ^efiamtnt  eint)er(elbet,  fo,  DaJ  m 
«Surgermeif^er  an  jlatt  r.  ©cbia»  a.  ©cftllf.  miD  Dle  9{aDt^f;erren  an  jlatt  i.Q3fennlng  u 
©cl)iatn(i  etnpfangcit  foffen. 

An.  1^69.  Den  Q3nr(j.  4.  (Scf)lfflng  Senat.i.^c&lffin^/Praetorib.wannfe  fiflcf  tjo 
fatf;famen  2.  ©cf)i(fin(j  diftributori  4.  <E?cl;i((in(?. 

An.  i6i4.6.©cbl((ln^  ?.@cbtning  diftfibutori  f. @d;inin(J. 

5lu^.S>evrn  ?^ur()ermelller  <^eba|]lan  t)on  ^er(]cn»nD  D.Frid.  ^lnDenbro^en  ^efla^ 
tnent  (fo  In  looo.Ovtl^i.auf  Der  ^dmmerei;  be(eaten  €apita(  beflehet)  befommenauf^ibo* 
wd^aDSdhrdd; 

S)te  Sya.  ^^ur(3ermcl(|ere  m  /eDer  elnen  Dioftnobef. 

S3er  d(fe|le  Syndic.  clnen  ^nge^otten. 

S)leanDercn  eln  /eDer,  n)leauc5  Dle  J^rn.  Senatores  unD  Sccret.  cln  /eDer  elnen  J^^ucafen. 

5(u^J£)r.  @6Dert  ©c()r(JDer^(quit  if68.)Teftament.befommt  eln/eDer^err*^ur^ 
jjermeillcr  i.DJelcb^tftaler  fpecie  ,  Der  dffcfleSyndicusDnDDerPhyficus,  tm()(cld;enein/e^ 
|)er Senator unD Secretarius  2.  ^mX %.  ©d^lfllng  n?liD  am  ^tar^greltage  diftribuiret. 

J&err  JE)ennlng  ^mefmann  \)(x{  ju  Srfe6un()  Dc^  %h^m^  l)er  Oielncf  lfd)en  ^cflamenf^ 
CHlber  Ampliliimo  Senatui  legiref  3000, 5}2arcf  Durc&tvefc&e,  nacj?  Dem  jte  »on  befagfeu 

S  J  Te. 


70  /.  Cap.  ^ed  /.  Feriodtis  im  IL  C^tl0* 


Teftam.  Executore  Herm.  ^fOC^manil  extrahiret  atl  705.  ttJOr&cn ,  t)Dn  %  ^»  W*  J&lt» 

^aul  ^rai^n^  L.  fog(cicf)  auf  Der  Cdmmerep  bcleget  (Int) ,  t)a»on  3«'i^»^(i*  auf  ^iictaeii^  lof. 
9??arcf  frei  Q^lt)  Ovenfe^eben  iverDen, 


©ie  ©ritte  ^eilage  ju  bem  etffen  Sapittel 

Doa  lof)rtnn  Ifoaerl  ifa^ntfjt 


^on  Der 

lcligion^  ^  Serdnkrung  in  Pambur^v 

fammt  anbern  ^iel^er  ge^oven&en  ©c^rifftcn. 

^^^  ^^^  ^^^ 

JOHANNIS  MOLLERI  al.  MOLDERI  J.UD. 

Rclationf  on  &ev  Rcformation  in  J^amburg* 

Anno  Tfig.  forf  na  ^agfen  benomentlicf  am  ;^ienf]a^e  na  bcn@onnba^e  Miferi- 
cordias  Domini  gendmet,  fyn  t)orbat)et  ivorDcn  binnen  ^amburg  uppeDatOvaM^ 
l)ug  afte  Q>reDicfer,  i)orcl)  Unt^erfdtfing  etlicfcr  t^crlopenen  ^}?6nnifen  unt)  anDerer 
£ant)(dpcrd  bcnamentlicf:  ^crr  Steff^ti  t?oit  ^cmpc ,  »or(opf n  utl?  ber  j^rauen 
^appen  binnen^amburcj,  unt)  gcfettct  i)or  enen  ^ajlorn  tf)o  @.  ^atf)ari!icn  Dorcf)  Sort)c? 
rung  t)cr  Svarcflimarn  ^ntricb  DaworDc ,  CiU  ^(rtcfelmaitH,  ()ifli()e  ^ic^nam^fcl;a^a* 
ren ,  fammt  Den  anbern  'Sorcjcrn ,  tvcfcfe  be^rcpen  unD  bcfetcn  fint)  mit  t)er  t)ermaIet)etDcn 
Sede  tnartirt  ilut^ets,  ocf  ocrlopencn  ^;)})dnnicf ,  t)e  (eii).er  t)c  gan^e  ^elt  \)ergifftet  f)efft 
mit  pnen  Venin  tmD  Q3ei)re(|erie ,  alfe  pne  (gct^rifften  i)ermclt)en.  Item  ^err  joS^artft 
Segenl^rtgcrt,  mmtt  t)om  ^}}?ai]t)ebur(j,  ^n|iortl}o(g.5^icoIai^arcfen ,  n)c(cfcrOcff)efft 
ttertruwen  (aten  cner  3uncf frou\t>en ,  micferc  l)ai)be  o^dmt  ^uncffrau  tf)o  b(iocnt'C,  bcm^Ii* 
cfen  M.  3o^attn5riQ,  een'13apen  5linD»orrDifet  \\t\)  ^iibecf ,  tvelcfer  ficfocff)Ct7ttertrou< 
noen  latcn ,  tvo  t)orbcfc^reioen  jicit.  S^iitTe  t)orbf ndmt)e  framc  a)  W^t  [)thhin  angefiatjct  De 
ant)ern  Q3rdDicantcu  ut^  anDern^ercfen  mit  etlicfen  fa(fcf;cn  2lrtife(n  bot)entIicter  mx  fe  ge* 
Dic^tet,  miDeDerframen^uDe^or&emfebrct,  fot)c?riaturDcr5fettcri^,  unDcplcgtgalfcf)^ 
f)citt)evmen^cni)c  in Dcr  bi(|i0^n  (Sci.)rifft,  fo  fefIar(icfenijcDanf)ebben,  fammtebren  5inf)anj; 
^er^ ,  n)0  oi^enbar  erfcOicnet  utf)  cbrcn  '•^lrtif uln ,  melcfc  fe  fcl;oI&en  roeDDerropen  bi;  ^on  b)  Der 
©abt^abnung,  fo  leiDcrDcnframen^uDcn(}efcf)cf)eni^,  unDfinD  t)orn)ifct  n-^orDen  bcno^ 
mcntlFcf :  M.NicoIaus  23u(lorp  3>o5mf)errmitDenanDern  ^rdDicantcn  Def)icr  bcfcf)ret)en 
ftacn,  mite^ren  2(rtife(n  Defc  fd^oIDengepreDigct^cbbcn,  unDebebbcn  nicf)t  roillen  etlicf e  m 
Dcn  n)eDDerropen  DujTer  falfc^ey  Slrtifulen  funDer  D.  Q3artf)0lD  JHoacr  (Hjft  Do  Dar  up  Dcn 

9*vftl)t# 

a)  dceft  fvame  b)  ^nW 


Jbic  htitu  7£>dU^t  7c 


f)ia()fl>ufebefpveifcnallc|tnc  5lrtjfulc,  Dc  f)t  anevbovtii^  tt)0  befcfccvmcnDe  m  allc  Cf)rifllic^e 
imt> unt)cvbdd)f i(jc  dii^ttt  unt)  Univerfitdten  Der  (£5viflen5eif ,  bt>  ^onDciJSuvd,  ejtte  t)cg 
©c!)i\)evi)f^,  funi?cvt)elc^fen5lrtife(n5e(ftl?e«icf;tan5enamcn,  unt)ocfnid)tbcfken.,  \^clcfc 
l^c,  \^a{tl)0{m<i,  Qtxtt)tif  unt)etoanemmcnid)tfoM^(3t,  (oni)cvn  (3dn|licl)  Dovd)^eQ3ot)en 
i>evfcf)ret,  foaldfe  afle  OneDveDenl;ebbeni)cvfef)VCt,  foapenbavtvcrD  evfd;inenDc  fpn  utf>encf 
ciiien  a)  ^efdnntnilfe  affev  ftnev  '^GovDen,  tvo  ^e  cjevcDt  f/eflt  f)m  vp  ^attn  ex  tempore 
niit  ^ovtl^eit  bcvdvet  fleiD ,  Do  M  befcftvetKn  unDe  bevamet,  alfc  f)evna  ftnen  5Ivtifel  befcl)vc« 
tcn  fin,  (go  fol^cn  f;iv  cvflcn  an  t)c  5lvtifeln  tucfcfeve  D.  Bartiioldus  tTlolUr  S^obm^evt: 
unD£c|V^l^?eflevDevtecfento^pambur(jfaIgepvct)ij}et  ^eben,  unDe  fc  (tne  ^iBovDe  t)evfel)vct 
^cbbsn,  fo  utl)  fincv  ^cf dnntnig  f lavlicf  evfcbiencnbc  tvcvt  ften. 

Itemfo^cfft  Doa.tnoHercieprebtget,  t)c  ^cmung  t)ed  (Sacvament^  tnetnev©e(laft 
i$  fo  f vdffti^ ,  al^  in  ttviev  ©eflalt  gcnomen ,  ti?entc  De€(5vpcv  id  nid;t  obne  Q5Iobt. 

item  t)c  3nfettin()  bc^  (^acvament^  unbev  cincv  ©cfialtnifj  be^  ^r^De^  ()efft  bat  Conci- 
lium  Conftantienfe  befd)Iaten  Davum  i$  \)<{t  to  ^olbenbe. 

itcm,  fo  f)t  f rancf  tvuvDe,  btt  in  ben  S)oDt  mlt)t  l)t  ^at  ©acrament  k\  tmx  ©eflalt  alle^ 
en  entfangen. 

item,  f)e  fpracf ,  W  f)t  ^cfot)ct)e  eene  ©cf^aft  rec&tunl)  tTE^ar^afffi^  to  (tenbe,  affe  tn  bet: 
€rr>|lal  unD  0}^onf^ran^cn  unl)  tvtl  babt  blim  bttf)  m  ^d^njcrb  unt)  giien 

item,i)eCanonDev^;}?ifTct)efftntct)t^c|uat)e^an,  ocfnid&t^ unniifte/  ttjcfcferfa»  ocf 
na  bev  @cl;vi(ff  tiDoI  bcflacn. 

item,.Dc€ngIifc^e®voot9??arfent^ntcftaIIeene  m  enen  firottoa^tenbe,  menocf 
for  enc  ^eDc,  unb  alfo  fo  bvufenbe. 

item,  t)e  DvoDc  i^  a(l  (^ebunben ,  fe  fcbafl  brabe  t)erfcget  njerben,  wente  bav  t^  alfo  $u 
t)ad;t  nicOt  t?an  vinQtn  Sitben ,  t)avura  fef)t  mi  tbo* 

Ad  Leftorem,  Dominum  Dodorem  IJermannuni  Langenheck  fcripta  fuit  fft- 
quens  confeflio  per  Dn.  DoQ:.  Bartholdum  Mollerh^^onQTXi  primarium  Theologiae  Ec- 
ciefise  Hamburg. 

Non  tcedeat  D.  V.  legere  hic  confeflionem  meam ,  quoad  articulos  fub  imperfe- 
£^o rythmo  milii  adfcriptos,  cum  finiftreitate  &  immutatione  b)  damnabili ,  fic  praedi- 
ca vi,  6c  ^\nQ  palinodia  in  perpetuum  prsedicabo,  fub  fpecie  panis  eft  totus  CHriftus  nec 
minu5  funsit  Laicus  fub  fola  fpecie  panis ,  quam  Sacerdos  lacrificans,  fub  utraque  fpe- 
cie dareturSacramentum  c)  Euchariftise,  tamenexurgentibuscaufis  decrevit  Conci- 
liamConftantienfe,  &:idemfervavitBafilienfe,  quod  fub  altera  fpecieLaicis  daretur,; 
quibusConciliis,  reprcefentantibustotamd)  Ecclefiam,  eftparendum. 

Si  Dominus  me  jEgritudine  extrema  vifitaret ,  maliem  mori  fine  hoe  Sacranjen- 
to ,  quam  fub  utraque  fpecie  in  bbedientes  fulcipere. 

Hoftia  rite  confecrata  ab  habente  poteftatem  confecrandi  ,  &  pofita ,  ut 
ajuiift,  in  Monftrantia,  eft  verum  corpusCHrifti  fufpicienda  laude  venerandum ; 

MiiTa  fub  diIcretioiie,nunc  refpedive  Teftamentum ,  nunc  facrificium  dicitur.- 

Sic 
a)  UtlgerfinO^Itetf.  B)  mutilationtt 

c>  alias  fub  utra<jHe  Egdianftne»  i)  €rtho<i«.xam  EcclcHam, 


72  //.  C&etls  /.  Venodm  /.  Gap. 


Sic  quandoquc  prasdicando  narrabam,  quamque  afTertionem,  quia  fupra  multo- 
rum  in<»eniorum  vireselt,  rationibus  non  firmabam,  obtemperans  jufHoni  Seaatus- 
Conformiter  dixi: 

Canonem  MifTse  ^^^  integrum  &  fincerum ,  nuljoque  mendacii  veneiio  infedlum 
quoad  pium ,  devotum  &  intelligentem  peccatorem. 

Salutationem  Mariae  non  dixi  efle  orationem ,  fed  tantum  orationem  auftoritate 
Ecclefixinjundtam,  verum  fi  dixiflem  (certusquianondixi)  probe  coram  fidelibus  o- 
flenderem,  quandoorationis  vimhaberet. 

Articuli  noviflimi  commentum  extraho  ex  vernaculo  fcrmone  quo  ufos  fum  an- 
no  ifif.  die  Corporis Chrifti  5c  an.  28.  die  Pafcha^. 

l%m\  grunDe,  &ufie  S^inoe  feben  tviber ,  alfc  m  O^en  i^,  §ierumme  gf;p  t)cm  S^m* 
borgweifetneneOSor^auere^,  a)  t)atg!)i)  nid;t  bc  OiOt)e  merben. 

Addidi  die  Pafchatis  finceram  admonitionem  pro  falute  Ci vitatis,  ne,  usque  huc 
pcr  cclebris  &  ab  univerfis  laudata  civitas  in  fui  honoris  6l  bonx  famce  attritionem ,  ma* 
lis  fuafionibus  perniciofisque  licentiis,  feduceretur.  Dixi  non  diflimile  anno  26.  in 
jejunio  latine  ex  vernaculo  fub  his  veubis :  latet  anguis  in  herba,  nihil  qujcrens  nifi  glo- 
riam  &felicitatempatern£ecivitatis  ,  cui  in  multis  etiam  genitis  doSrina  adflringas, 
pulchrumque  ac  decorum  putabo  pro  Patria  mori ,  ficut  nunc  partim  civiliter  mortuust 
judicor judicio  vulgl ,  &  fuo  tempore  pro  hac  mea  confeflione  coram  Primoribus  Chri- 
fliantE  Keligions  exfpedo  gladium^ignem,  approbandoVuIgi  copulativampromea 

disiundiva.  ^   ,.    r^     ,. 

Do£t.  Henricus  Wendt  Ordin:  Prsedicatorum. 

^bt  t«5  Dannot)en  »cle  mefjr  to  (6t>cnt)e ,  Denne  in  Der  ipeil.  @d;rtfft  c)efd)ret>en  |Ieit ,  aljf 

be^eili^c S)refolDii)f eit,  &armitnDen€uance(ionic|)tfc{;reuen|]eit,  unDe  i^Dod;  n6Di(}to 

item  ?^aria  i^  unfe  b)  ilctjc  ^S^dpene,  eunDc  «^Sorfpref erin ;  fc  ^cff t  oocf  to  griifef 

l)atB6t)ctDcr(Sc^l«ti9<^n'  _       ^  .... 

ltemt>pDcn@to(c^o^i»tten,  l)ect?Sicl?fefttfcn,  unDc^orcn,  f)ett)cgertDeAbfoIu- 

tion  Dem  De  na  C^rt|li  anfettin^e  bruf  ct  Dat  eacrament  in  bciDcr  Q)efla{t. 

Mattbieus  Faflor  in  Crypta. 

:^at(SacramentDe^£it)e^unD^(oDe^3(2fn  €.g)ri|]i  Dae^t^  een  Offcr  fdr  De@tmDe 

Dev  £t\)enDigen  unDc  Der  "DoDen. 

'^e@ee(enDcr(5)(6t)iiientverDennaDii|Tcn£et)cnmttgurei}eptni3ef,  unD  Darutft  Dorct» 
Visilien ,  ^:0^iffenunDanDcrc  2(3ercfet>cr(6fet. 

S)e  5ltn-opin0  Der  t)erfd)eDcncn  Jpiaigen  (cf)rcf  unD  ben)ef;rct Dc  (^tflicje  (^cferifff*  S)i|Teti 
2trtiCU(  rt^ret  OOCf  De  Sub-Prior  Rensborg  ^cjtttg. 

Vater  Fahianus  x>an  ^i^becp  Ord,  Pr^dicatcr. 

©eDn)a(en,DeDafegijen,  Dat  mcnDcm  3BorDtn©aDe^nict)ttofeffcnfd;aff ,  menmocjt 

,  Paulo 

b)  lSt'i^.t"fic!ll"tevneuIicPtefcedMt{it5SWet^^  tt(mtr.f  tsnmorf  adjeaivb  ifl 

unferclicbe^ofnung. 


^ntte  23erl4ge«  7^ 

Paulotrattofemn,  ^ar^efcgt:  ut^fegct  bcn  oIDcn  igucrbeo  ,  tvorat)ej:  f)e  nicf)t  fmi  mflati 
werDctt ,  m  mb\tm  Denn  a(le  Q3ecf er  fpn/  oocf  f an  t)at  ^it  ^eliament  in  biiffer  @tel)c  nidbt  btf 
5elplic()iten* 

^f^emanl)  tt)crb  feeli^  be^afocn  De  QJon^rin^er  bcr  ^cbabe  Q5oiM, 

Dn,  Henric,  Sc|)ro^er  Pradicator  in  Sum,  Ecclefia, 

^^iim  Q5ee(l  unD  in  t)cr  2Carl^cit  anbct)cnl)cfd;ict  im^empcl  bcnn  barfi'nbetni<iu 

tSw^  Vrior  Dn.  Joh.  Rensborch  Ord.  Pradicat: 

©e  nten  ^rebiger  fjettcn  bat  ?^(ot)f  bcr  Men  te^en  be  (s^eefKic^en :  ut()  bcm  (ateften  Cap. 
Lucaefcl)lutctbe,  t)at  aKcne  ene  ©c|lait  i)c^  (Saffamcnt^,  t)e  €brifl((5mjjen  £aicn  Mn  t)cr  €nt^ 
fan(jin(}bc^>SIo&t^0dn^{ic6buten  befc()(aten,  unDet)ant)e3nfcttingeunt)(£ntfan5ing  t)cffct^ 
6cnii:c(cbdt)et)arbe()cvunbe  afle  alle  entfiint)crt. 

^iiffen  5lrr(cu(  ^ebben  oocf  cjeprebijjet  m  t)er  ^(u(ft  Matthaeus,  Fabianus,  Rensborch, 
unb  tobem  bi^igm  ©ccf!,  J^crr  Jodocus  SifFried  Paftor  t)afu(»e|t,  be  ficf  \>t$  mW  f)i^, 
unb  ftcf  cntfdiufDi^et  mn  t)em  ^ret)t>® tob(  am  S^age  Georgii ,  bat  be  fobann  Materic  nid&t 
geprebicjt  t)tfft ,  oocf  uppc  t)e  S)age,  t>ar  bat  gt)an0e(ium  t)or(cd;t  unt)  geprebioet  tvcrt)t ,  niim^ 
mercjepreOfgtbefft,  t)arummcc^ebnehbatot)erflet)id;tet,  unt)  utb  ^aet  t^me  tojjcfd;rei)en  fi;, 
fo  ()e  ftcf  Dar  opcnbar  btropcn  ^eflt  t)on  t)em  ^rcDig  f  ®  to(  am  ^age  t)OVbcr<Jrt  in  bemfc^bigcii 
3abr  28, 

Tif.  Fridericus  Vullgreve  i^ont^  Pre^lger* 

^at  t  ^  ntd)t  niittc  W  dbfiften  ^iibc  n^cten  W  gt^an^cfium ,  ben  fe  mo^ten  barotjcr  faf* 
(cninSrbom,  unt)ebeS)ut)e(mo5tefcbarborc&t?erf6bren,  n)e(cfe  Hieronymus  um  be^  ml 
knhi^t^Mttin^ix^pitttif  batmcnbarfd;o(beutbnemenwatbcm^o(cfenuttc  n)dre  tor®a^ 
(i^feit. 

Item,  een^tfc&opma3n)o(eneed)tc5run)bebben,  manbefu(t)efcl)aanen  ^ifci)opfi)tt» 
ltem,baPaulusfa3t  i.Tim.  ;♦  ihti^to  t)crfiaen t)an  encr^cefiddjcn  Jrutven,  Wii 
uanberQ5rutunbt)anbegrunjen)e(cf  c(^bebi((i5e^eife,  unbe  be  ^inber  fint  ()eefl(ife  ^^inbet: 
wp  to  tebnbe  in  cjoben  €;empe(n  unb  ^i(ben,tt)ente  a(fe  be  2lpof}e(  babben  ben  ^ci(.©eifl  cntfam 
gen  in  fiiri()cn  ^ungen ,  bo  bebben  fe  erc  ^inber  unb  gruwen  i)er(aten ,  unbc  na  ber  ^^bt  nene 
grutxjennjcbber^enamen,  n)Ott)o(PauIusfc{)rifft,  W  Q5ifc^opc  mdgcncne  ^xmt  ncbmen, 
fo  babbf  11  bocb  be  anbcrn  2ipofIc(n  nicbt  befd)ret)en,barumme  fd)o(be  man  b(i&en,  bi  ben(gcibrifP 
tenbererflen2(portc(n,  tt)entePauIustt)cre(an3enabc^t)btgefamen,  njcntebe  2(poflc(  {^a^n 
benben^ei(.Q)eefl  empfan(jcn  in  fiirigen  ^ungen  ,  barumme  l^o^^i^Otn  fetjerlatcnereJruweH 
unbe  ^inber. 

item, bc biffi^en  ^dber  babben  dbr  Q5(ob t)erflortet,  omme  5bre  ^iifd^beit ttjiaen,  meti 
nu  bcbe  en  /eber  ttjat  f)n\jo(be,  tt)cr  tU  ©afc  W  be  Ct)ri,gbeitnicbtbartbobcbe,  fott)orbe 
barna  enc  cirote  ?S(obt?(e)tortinge  nafoigcn ,  tt.>entc  .^amborf)  mxt  bmn  nid)t  Qt^co^M. 

!5!)ulTe  2(rticu(  unb  t)e(e  anberc  fi)n,  (bc  fe  bage(icf ^  a()ne  ^arbeit  ber  biaigcn  (^c^rifft 
(ebrcn,)  genamcn,  n?c(cfefcfd;6(enmit©abc^^orbtbett)c5ren,  unbett)cbbcrropcnebbert)a« 

ebven  ^rebigen  (aten,  de  fententia  Secretariorum  Mag.  ^oh.  Wetken  <Sc  Joachimi  Som^ 
merfeld  cum  cccteris  complicibus  &  malc  di^«  Se£tse  Martinian» adhserentibus,  For- 


^4  I^'  C&^lJ^  J'  P^riodm  L  Cap, 


taflis,  Deofuffragante,  fuotempore  poenitentia  lamentabili  ducentur  in  mclioiratio- 
nem  totius  rei  Chriftianse.     5)i^  t^  Qtm\}  be  Sententia  t)ei'  Martiniften ,  mh  hebben  blifie 


mQtf(bvmm  ^mn  for^Iicfen  a)  url)  befev  gljren-ricf en  ® tat)  ttern^ifet  bo  ft  (tcf  Doc()  bebben 


€5vi(llif(n 

•fev^c()n)flcr5eit,  o(fteUni^cr|ldnt)i()feitcbvev^erfonen,  tvo  ftcf  Degmo^te  na  2Garl>eit  t)er 
©ctu*i(ften  be(je\)en ,  Mt  it  t)en  fvamen  Jpeven  lciDev  nicbt  \)ev^unnet ,  roclcf en  id  ttevorfaf et  mv^ 
t)ent)orcbUnberricl)tunpbev©vppen^3a5iiIfen,  b)  Dev  ttevlopenen  *:Sot)en ,  t)e  bat)cn  fdf)rei)eti 
unbbendmet  fun&,  buffefunb  be  tt)avf)a(fti(3en  QSerleiber  framer  ^uben  unb  ^aier^  allen  Ve- 
Bitis,  ivo  crfcl)ienet  utb  ebrcv  '^att,  mkU^  ()en  fiiet  to  allev  Unfogelif ()eit  unbc  ^ebbevtviUen  to 
(rivecf£nbeinber()iUic)en€I)rillIifcn5\erfen,  to  t)crle0,()enbe  c)  be  f)illi(}e^acramenten,  utf) 
cbrev  e()en  Q}ovncI)ment,  be^  febocf)  nenc9:)?ac()tf)ebben  utb  gdttlifev ©cbrifft ,  tvcnte  noc^ 
^b(t,  noch^eiferanenef)cbben,  fobane  0??ad[)t  to  reformerenbc  bat  aUcrgeving^lc  in  bec 
^iUigcn^crfcn,  fonbernmiteenbvec!)tic)enQ}evbva0aUevguv|lcn,  unbbovcbeen  Concilium 
to  t)evf)anbeltibe ,  unbe  cenbvecbti^licf  to  befi)Iutenbc ,  me  man  bolben  fcl)al  unb  mi  man  m^ 
micbcn  fcl;ai,  bi  Q3evlu|l  ^iue^  unb  <55ubee5,  fo  maQ  am  to  encr  ®vi(ilicf en  ^enbracbt  (tvo  ^ocf) 
t)onn6bi(]  ie)  <rn)llicf  bcfd)Iaten  tvevben.  &Ott  tvolbe  alwelbij) ,  M  fobane^  mo^tt  mit  bet: 
evilen  ^ov^jfolbigfeitbc^  ^'aifev^  Caroli  famt  beranbern  (Jf)vi|llifen  gdr(len  unb^roilaten,  be 
tnben^cbrifltencvfaven  unbe  t)ev|idnbi(3  fi)n,  md()teMc^Iatenunbe0ecnbi0cttt)evben,  albe> 
tvile  buffc  Martinm  Hut^er  in  bem£e))cnbe  mxt,  unbc  nid)t  tt>iber  tjcrtdgert  tvurbe  tvente 
toltnen  :4)obe,  t)p  bat  bejlefte  €rbof)m  nid)t  grdtev  mdgtc  cvriefcn  ,  alfcbc  erflc  fu§  lang 
^ct\)e(i  5e(ft,  borcb  (grwef  unf)  i)elev  j?etterei  bord)  Maninum  in  bev  ^lCerlt  t)crf  linbijjct  unb  t)cr* 
babet ,  bat  ©Dtt  bord;  (tne  grunblofe  ^rmf^ertigf eit  md(?e  na  (inen  ©^ttlif en  ^iUen  bcfc!)i^ 
cf  en  unbe  tKrn?ecf  en  in  ben  ^crten  ber  €l)r  iftltf  en  gdrficn  in  (^alis^cit  unb  €cnbrdc()tifif;eit  be^ 
(^ljirilllif  en  ©tanbcfJ  nu  unb  to  ctvicjen  \^i)ben.  2lmen. 

Anno  if28.cim:4^ien(]annabem  ^onnba.^  Mifericordias  Domini  ^cndmct,  bc  \i<k 
tijaj^be l^agVitalis  97?artelacrdbC2  8.!^«(j  bcg>)?^enatd  51prili^  (tnb  i^ergabert  tvorben  afle 
Q^rebi':fer^  binncn  JE^amborjj ,  bord)  unbcrfcttinc)  ber  breen  fecrfopcnen  ^ot)en^,  bc  ocf  t?orbe^ 
ndm  tfi)n  <5>crr  Qtctfoii  t)an  Bcmpeti  Dciiopen  ?)}?dnnicf  Paftor  to  ©t.  ^atrinen,  ^crr 
3ab4nn  5e3cii^agcrt  Paftor  to  i^iintc  5»7icoIai,  unb  ^Q^ejler  ^o^^mn  ^ri^  ^af^nbagc^ 
CappeUanto^iibcrl,  tmbebtir  t)erti?ifct,  buffe  beibe  bcbben  (icf  in  bcm  2Impte,  t^erganjjcn,  t)cr; 
trutDen  laten,  ibtliferere3uncfiutv,  ba (tcf  ebemal^  ©abc t^ertvutDCt  f)abbc,  unbe  getot  in 
Sungferfd^aift  toIet)enbf»  Q3an  biiffen  brc  ^mw  tDcgcn  f)e(tt(tcf  bot)ev5e\)ct  cnccjroot  Oiu* 
mor  unbe  Uploop  binnen  ^ambora,  ivelcf cre  ftcf  in  etlicf en  bufcnt  n^eren  t?ev(iabevt ,  \x^  bcn  m 
«nSaal  binber  bem  tfimfcbcn^ure,  unbc^^abt^^ufe  unbc  J^o^cii  Collcrt,  to  f)ait# 
belnbc  sxp  bem  W\\\yS^^\i  mtt  Iren  fvamm  ^uben,  be  barbord)  Unberfettung  bcr  ^orbendmbcn 
%m\\  unbe  53}ic|ler  ^o^ann  XO^tUw ,  tMf^nbagce  bcr  (^brfamen  DictN  Secretar.  unb  ixx 
bev  ^.'iallcn  t)er()itnoen  atn  S^acjc  Gregorii  in  bcn  Diatf)  ^aef  aren  fjebbben  ttjclbigliff  gcrebet  unbe 
gcbflubelt^  mitbemt)orfc{)rei()eB  ^rebicat  ten  t)pctlicfc  Sfrticul  Xo  refponderenbe,  ivclcfc  \x{\) 

a>  Qfwaitb^tiacr  ^aSeiCe.      ,  b)  feer.reiflcttticn  SKJHjfcn» 

c)  iu  tJcranbcrri. 


J)rrfCe55€if4ge«  ff 


^attcif  eit  bmx\i\\^  tjorctcficflct  5ebl>cn,u  nbc  ef)rc  IBorDe  t)crf  ei^rct  unbc  ^et)ic!)tcf  m  e^rcr  Q5or^ 
nc^menDc ,  uppe  t)nt  fc  allcnc  Dat  Dietjiment  bc^olbcn ,  \n  crcr  ^ctteric  binncn  ^amborg ,  imbe 
fobetoimernunbbcangjlenben^ljrfamcn  O^atbmitDcn  i^orcjcren,  alfcDolciDer»orC^en 
m^,  foDatDcmit2GaIt,  unt)e  a^ne  Diec&ten^  Srfdntnug,  DeDodb  ftcf  to  9ied)tcbo&cn,  i\)( 
rc  Q>reDigten  unD  DCeDcn  t)ord)  cbn  gefeat ,  unD  apenbar  gcprcbigct  in  @c^rt(ft  to  jleneiiDe,  unt)e 
DecrfcmuntolatcntnC^riOIicfeUnivcrfitetcn,  Darunt)crDcc|)ti9cO{icf;tern)crcn/  unb  Darbe^ 
mt)cn  fcbolDen  ocf  Doen  Dc  Drc  t)orbcn6mDc  ^mn ,  fonDcrn  ci;n  ^ort naget)cn ,  n?ce?  f  feDcn, 
Dat  mu|]en)af)rftn,  unDDcanDcrnjjelcrDenDoaorenunDJ^crcniw5tDentn  allen  d()rcniGor^ 
Dcn  t)crlacl^t,  Dat  Dod)  baDcn  allc  tcmlicfc  a)  OCeDen  ,  iniD  bat)cn  aflcn  9ved)ten  fcbuDe/- 
fo  tt)arD^altba»cn  DiecbtleiDcr^qcbrucff ,  unDc  tvorDen  Dord;Denflcmcinen  JpupenDcrorDec? 
Ict,  (3ec)cn:^iHcnD^^(Jbvf<^men9vatl)c^,  unDt)cIerframcn£uDe,  fo  Dat  Dofort  Dc^<mDern. 
S^age^  bi  (^onnen® cbicn  moften  cbrcr  f ♦  ^erfonen  Dc  (gtaD  riimen ,  unD  utft  Dcr  ^taD  obne 
©naDetvifen,  ©Cttbctcrf,  manf  Diijten  tDurDcn  tme  b)  t)erurDcIef,  DcDarDod;nid)f;c5en^ 
n)orDii)n?tren,  DatDod;bat)cnalIc€()riOlifcunDbcfcbrct)cnc^aiferlifcOvcd;tci^,  menfdjadnc^ 
maHDoorrid)tcn,  fonDcrn  bcfpDarjecicnwdrDig,  unD^ct^cSInfmort  uppe  De  2lnf facic  De  eme 
t)orge|leIIet  warD,  unDe  fo  auer^cn)unnen  unDc  at^ergctugef*  S^iiffc  ProcelTus  Dejt  £){ed;ten  i^ 
^ivIctDcrnicbtto^elaten,  meli^fcrei^,  unDnoa^crbarmlicfanfol^drenDe,  De  Dar  nicbt  legcnn^ar^ 
Dign)arenunDmu|4enn)ifenftnD.(|cnomcf,  ^«rr  ^o^atin  XJifcfebe^e,  utl^^^ifbmarfen  %i* 
geb6rD{g,Dc  wa^  "lOabnDaoe^  ^(xxV-fyn  to@unte€atrtncn,in  n>c^  (^feDc  f  am^crrBtctP^ti 
2ienipeDci)crIopenS)J?dnnifcut5Dcm€IoOerto(Sunfe  CO?aricn  ?>??ai)DaIcncn  binncn  S^m^ 

borg,  DcanDcri^0cn6mef^err}54rtM^^«t^<^««f^i>»®^^^J"5ftt^^f^i9/  Vicarius  tf;o 
©lintc  ^atarincn  unDe  Commendifte  t o  (gf.  5^icolau^  ^crf en :  £>arna  Dc^  anDcrn  l^c^^i^ 
n)orf  t)ertt)tftlifef  Dem  '^CerDt^en  S^ixin  ^cfJer  ntcolaua  Bufiorp  !4)om?^cren,  m^ 
cf er  5aDDe  (}eprcDi()ct  bat)cn ; o  Qabrcr,  unDc  tioa^  oocf  Dar  nid)t  le^enn^erDi^,  fonDern  tn  Q5or^ 
fiDen5aDDel)cflcft)orrcDcft)pDcn^rcDic)'@to5l/  n)eIcfern)a6tofornct)orDem(2()ffi^mcn  Dfa^ 
tf)e,  tn@c(icnn)drDi(3feitalIer^]3rdDicaiUcnunDatIen^arcffd;n)arenapenbar  Dorcb  Duffe  t)or^ 
bcnomDc  Q3ot)en  t)or()ec)ci)en  unDc  an()cf Ia0cf,  Dor  Do  t)p  bcfprocfcn  ftcf  |c5enn)orDi()e  "13rcDican^  • 
tenbenomcntiicf  Dod.Bart^olb  tnollcr  ^cfc^?0^cj]cr  in  Dcr  ^eil.  ©d.tiffit,  unDe  !X)om^ 
^evr  Der  jflerf cn  binncn  J^pamborg.  Dod.  3olj4nrtc6  tX)efiOt  ^rcDigcr^OrDen^  ut  <Sf .30^ 
^annijJ  (^loiler.  Dodt.  ^eriri^  BifTctibrtlggc  in  Dcn  gecftlifcn  Scd^tcn,  n^urDigcr Paftor 
Der  :^eifen  (gf.  O^icolau^  Doa:.  Hermannmt.M\^tw\ii^  ^^drgcr  unD  in  Dcn  ^aiferl.  Oicc()# 
fcn  promoveret,  Doa.  ^o^attrtes  tnoUer  ood^^orgcrunDc  in  beiDcn  9icd;ten  promo- 
veret,  fambtDenanDcrn']>rdDicantenut5anDern€ld|]crnunDe  ^crfen  unDcCapellen,  mb 
efern)erenDain  SrunDfd;op  t)crcfcbef  up  Daf  Dvatb^^ug  f^o  t)crI)anDeInDc  mit  Dulfcn  t)orbe^ 
ndniDcn  ^errn  Nicolans  Buflorp.  ^a  Dclcr  DiCDcn  unDc  UnDermiftngen  Diiffer  por^efd)re^ 
t)enen  .S)ercn  woIDe  ?)}?e|lcr  Kicolam  23uf^orp  nid[)tcrfcnnenftnen  (grDobm  unDe  flcf  befeftj» 
ren  lateti,  n)orinncn  be  ficf  t)crreDef  5ctDDc,  Do  bcgberenDc  Dc  ^orgcr  fambt Dem  €l)rfamen  9Ja^ 
Dc,  Daf  Doa.}5artl>olotnoUerfcj)olDcerftnncnunDapenbarf]ra(fen  in@uDiafcit,  unDe 
tinDcrrtcbtcn,  wcIcfcre^^IrficulDord^ebmgeprcDiscf  fcfterlicf  weren,  n)clcfer  fdbolbc  ie0cntt)or? 
i)i0  Dar  fincn  €rDom  weDDcrropcn  unDc  fprcfcn  unDc  befenncn/  Dflf  l^e  t)iclic^t  wt^  ^afli^^eit 

^a  «nDe 

a)  »crn«nfti^e.  Sonctt  «M  i|?fo  triclaK  gejicmciti 


»5^  //.  Z^tih  T.  Femdm  L  Cap. 


iinl)e]unbet)acl)tlif cn  folcf eg  gefprof en  5ai)^e ,  tvelcfer  fe  efjm  tt>oIt)en  tter^etjen,  iinbe  in  Dat  Q5efte 
tui)ent)e  (ten ,  t)e^  noolbe  ()e  ftcf  nic()t  recfet  t)erot5mdt()igen  Dar  (^ejjenmorbiglicf en,  l)arboc|?  €  S. 
SKatb  fambt  Den  ^(Jr^ern  in  grunDfd;op  tt)olt)en  nageDen ,  up  Dat  ^e  nic&t  m5(3te  berf lencrt  m'^ 
t)e9efc()eIDcttt)ert)ent)ant)em()emenen  CQ^ann,  up  Den  $reDi0*(5tDf)I  eflFtcanDer^  angefrcif)et 
n)erDen,  n)e(ferett)OlDen5ebbenDu|fet)orbeni5mDe^o^en,  DobefefD()omoDeIiffcn  antnjorDeDc 
anDc  be9e6rDe  nicbt  De  ©uDeDec^m  gegunnct  unD  Dorgelicllet  n)urDe,  Dar  mufle  f)e  bergegen 
ivortlif cn  i)crtt)ilf(5rcn ,  Dat  bc  n^olDc  fo  Dann  ^cttcrien  apcnbar  ftan  Dcm  ^rcDi()^©to()l  in  Dem 
S)omc,  Dar  ()e  Dat  gcprcDiget  f)aDDe  tt)cDDcrropen ,  tt)clf erc ^e  Do  bcn^ilf orDe  unD  annam  to  Docm 
\)t,  Darummc  tt)urDcn  De  anDercn  mrobrfacf ct ,  Dat  fe  cftm  t)ertt)ifenDe,  nimmer  tn  ^amborg  to 
preDij)cnDe  unD  utf)  Dcr  ©taD  to  tt)pf cnDc,  fo  fange  bc  famt  Den  anDern  tt)cDDcr  gccfcbet  tt)urDc,  fo 
^efrtf)ClciDerDorc()ftncnf)Od;moDigen^artenunDiSinnenaDer  J&ol(len^ife;  utf)  toMm^^ 
De^egeborDig  ttja^ ,  foDanc^fiiluefl  tjcrobrfacfct. 

Item,  ^roDcryo/;tf««^j^2^crt0borc^Sub-Prior  to  ©t.  So^anni^  Dafufueft,  mU 
cfcrf^aDDe^cpreDigct,  Datft'cfnict)ttemcmeDc,  DarDc^ci)cnftcf  fc^olDennic^tberic|)tcn  latcn, 
«nter  bciDcv  ©eflaltni§  ^clicf  Den  ^]3rc(tcrn,  utl^  O^rfacfcn  bemagcn  utl^  Dcn  Concilien  tf)0  ^^a* 
fefunDConftantien,  Dorcf)  Dcn  Jl^cifcr  Sigismundum  pcrfonlicl)  Da  erfcbcncn ,  fambtanDcrn 
i^crcnunD€5urf6rfJcnbeiDcr@tcnDej)cc|llic()fcd  unD  tt?cftlifei5,  Dar  ecnDrcc!)ti,(ilifen  befd)Ia^ 
tcnttjcre,  fambtanDern^frticulcn,  fot)orberdf>rctftnD,  fambt  Dcn  anDern  ^cren,  DeDanid)t 
i»cDDerropentt)ofDen,  Duffe  OicDcn  ef)m  angcDid;tct  unD  tbo  ^cfccbt  ut5  ^atisfcit,  unDni^t 
na  ^t)ani)elifc6cr  ^ere ,  fonDcrn  mxM  \\i\)  De^  S)uJ?ef^  ^w^mn  unDc  UnDerrici^tung  (tner 
S>encr. 

Item,  3o&<ifiti  XOitM  uff)Den(2!fof!crtf)0(St.3of)anni^fd)0lDeocf  ttJcDDerropcnftne 
!KeDeupDcm^reDt><Stof)f,  DebeDoc()up  Dcm^fiatb^^ufet^erfealctbaDDe,  unD  tn  ^d^rifftcH 
gclicfDcnanDcvn^errngett)cgerttt)arD,  unDnic&ti)c()unnetii?,  DiffcttJOlDe  nici)tnoeDDcrropcn, 
«mme  flcf  tf)0  erf lcirenDe ,  Darum  i^  \)i  t)crtt>ifet  tt)orDcn  utf;  Dcr  ^taD ,  ^cntc  5aDDe  be  tt?eD^ 
feevropen ,  fo  fd)olDc  5e  allife  tvol  Darin  nid?t  mcfer geprcDiget  ^cbben,  tDcId^er  ^e  nic^t  annef)men 
»olDe ,  Darummei^begercifetna^ubccf ,  \ia[)t  t)or  enen  tiJitrDigcn  S^ixm  unD  ^rdDicanten 
ii  an()enamen  ttorDcn ,  fo  5e  tbo  t)orn  otf  to  Delcn  3al)rcn  gett^cfl  i^,  beropcn ,  fo  tt)cf Digiicf  ^eb^ 
Uw  lciDer  De  ^orgcr  t(>o S^mhaxQ  gc^anDelt,  (^Ott  betert  na  ftnen  ©dttlicten  ^illcn* 

Item,  Jperi;  4>iri"c|)  Qcbroc^cr  ^rcDiacr  in  Dem  S)om  ttjarD  ocf  t)ern5ifet ,  Diifle  ttjort 
f rancf,  t)enid;tc  utf)  groten  ® orgcn  Dat  ^c  gcn^lif cn  t^o  ^cDDc  fag,  na  etlicf en  S^agcn  alfe  tt?eD^ 
I)erutb3ien(),  n?aDemgcbaDcnDorcb  Den  Martiniftcn  ,  \)i  fd;iilDc  tt>ifen  wt^  Der  @taD,  ^t^. 
ItfcDenanDcrn,  cfTte  fett>uflcnc5mDe^ortcntt)ifcn,  Dcmi^IciDer  fosefd;e5enmittt)enenDm 

C^en* 

Item,  ?D?ef]er  ^ricbrtcfe  t^ungrcvc,  ocf  qjvcbiger  in  Dem  ^om,  \t  ocf 0Ctt)cfcn ,  noen^ 
ii  5e  tt^uIDe  ocf  nicbt  JvcDDcrropen*  !4)iifie  i^^ercifct  na  ^inncnber^,  Ded  :i)rof]cn  ^^vcDicant  ^v 
n)ovDen ,  wth  Q}cvfd)rDt)in5  De^  ©ratjcn  t)om  <6d;aucnbor5,  Darna  utfe  ©naDc  Dc^  (gr^bifd!)0* 
fe^HnDcncg^om*JE)crrn  tfeo  ^remcn,  crlanflct  cne  Vicarie  tl^o  ^erDcn,  unDe  Darfiilscf! 
»or  encn  ^aflorcn  unD^rcDiger  an()cnamen» 

Item,  9)?efler  nicoUus  2&u(lorp  ^om^J&errbinnenpamb^r^,n)af;nDa5e^^ar^ 
^crr  tbo  (gvinte  0^icol(»i  een  groot  ^rcDigcr ,  fo  ocf  Doaor  n?erD,  mt>  bcropen  mancf  Dcm  ge; 
mcnen  Q3olcf  in  ^evtt;Denen  m  anDern  t)elen  (StcDcn  geacbtet  unD  gcf^oIDen  i^,  Diffe  ful»efle 

SScfiec 


iprttte  23dl4g<, 77 


5D?e|lci'Mco/<7//jmu|]eocFfiDifcnut6t>ci;^fat),  mml  t)i  Docf;  Dar  nicfet /e^cmvorDi^  itjrt^; 
uff;  ben  Oifafcn  Dc  »ovfc&rc\)cn  fiint. 

Item,  Darnc^)iDc5^arf?jpcrrnunDcrDc^(ufft,  Mattktm  N.  gindmct,  miiflcfortbc^ 
anDcvn!^a()C(5utl)Dcr  ©taD  tvtfcn,  SDujTc  tvarD  t)orfcf;i'ci)en  a)  boi-d)  Doa.  26arc^oIO 
triollcr  to  ^ubccf  an  ?D?c(]cr  ^o^anrt  i^oOe  5?arf ^J^err  t^o  Unfe  ton  5rui\)en,  unD  Dorc!) 
De  @cf;rifft  Dc^  Doaoris  aif^cnamen  DarfulDcj}  Dord)  DiilTen  t)orfcf;rct)cn  iperrn  5}?cfler  jlo^an 
J^o^eri  t)or  cncn  Cappelfan.  ^^o  i^  (ciDcr  t^o  ^pambor,(j  '^DSalt  bruf ct  bat?cn  Dvcc&t ,  %Oii 
bctert. 

Item,  De^ar^JE)errnt5olxm  grotcn  ^pifficjcn  ©ecH  »S)crr  Jodoew  Siefridi  jjcndmct, 
ecn  3rcfe  gcba^ren,  befft  gebaf^n  a(^  ccn  grot  5Dof)r,  up  Dat  ()e  md()tc  b(ioen  btnncn  ^ambor^, 
^efft  am  :5)ac)e  Philippi  unD  Jacobi  tvcDDcrropen  (Inc  ^iCorDe ,  unDeDama(^  nicf;t  mcbr  tfto  prc^ 
DigetiDe,  DilTebcfftficf  cncctvijjc(Sc&anDean^c(c()ct,  5e 5e(ft fme J£)orcrie ,  Dar  ^c  innc  (c»cDe 
m!tcnercc&ten9}?annc^grutt)cnmef)r  geacl;tet,  ^oaufii()feit  De^  gfcfcbc^,  tvcntc  jlnc^^rt 
unDe  (5a(i()f eit  Dc^  ^cl^cd,  unD fo  finer ^erfon unD  aaen  ^incn grotc Uncbrc anse^egt to  ct\>i^ 
Sen^a()en,  Datbarm(icfi^,  ut&^e(]ef)r(iofeitDer£uDen,  unDciDci^ujltbocriangenDe,  nid)t 
\\\  @a(i(tf cit  Der  @ec(cn.  @Ctt  o\m\\)\Q  n?if  aae  2)in(jc  tf}0  cnem  guDen  ©tanDc  unD  ^nDc 
t)Cifo()en,  Dorc()  finc^naDc,  anDerdl]cittlbobefriic6tenncncrin()e^(a,9eunD@trafinaat)erDe 
^ia^  t^o  ^amborg  f amenDc  fi;n^  njcntc  De  ;ennc  Dc  fo  t^ermifct  fi;n  unf3)u(Dig (ifen,  unD  fTcf  to 
Oved;t  crbaDcn  ()ebbcn,  tt)erDcrc^d;aDc  feet  ft)n,  unD  ccn  ;cg(icf  tverD  Darna  trac^ten  Dc  fpn 
Dord)  ftne  JriinDc  unDc grunDfcfcop  bp  J£)crcn  unD  gorflen ,  b)  tve(cfer  9}?ot5e  to  (anucn  ^pDcn 
af9en)cnDetn)crDcn. 

Item,  mi)nQ3roDcr  234rt^oIb  tVToller  5)om^Jg)err  unD  Dc  ot)erf!e  ^efc^5}?ef!cr  Dcr 
fOom^tofcnbinnen^ambor^,  fcefftftcfocferbaDcn  in  t\)ertf)Den  c)  apenbart)anDema3rc^ 
Dr()t.<efo5(unDDarnat)orDem  <5ittem(gto5(c  Dc^  ^rfamen  dio^^ii  in  Q3in)efent  i)c(er  100, 
523or0cr ,  affc  fine  ^orDe  unD  OicDc  Dorcb  ef)m  gcprcDioet,  unD  ()efcat  befldnDi()  ti^o  flcnDe ,  m 
OiWin  (S^rtfKtf en  Unit)erfttetf n  unD m  aacn  unt^erDec&ti^cn  Diid)tern,  Dcr  f)iaigcn  (Sc^rifft €r? 
fa5rcn5citbebbei]De,  €bri(f(ifenmitfafIcn(gd;rifitenttobctx)et>renDc,  mit  DerMpcDc^aa^ 
mec6ttgen  ©aDe^  bp  poen  Dc<5  (ScbmcrD^  cfft  Dc^  Snvcd. 

J^iffc  Proteftation  unDc  ^cropin^  i^  ocf  0efd;e5n  up  Dcm  ^Jatf;  ?  ^ufe ,  m  t)orbcrt5ret 
i^,  m':Sin)efenDerDrct)6rben6mDen5Sot)enunDO}?enci)Dcr^,  a(^  J^crrQeefl-^in  »att2iem^ 
p€t)cr(open9?;(^nnife,  ^e|ler3o^«««5r!ocJ&or^5?inD,  tva^nDagc^  cen  DifcipulDoao- 
ns  moller,  DccftminDerUntt^eifitcttboOJoflocf  Dcfriejtojlummc  ^)oDe^  9a?i(fcn  Dc^ct^cn 
mii  unDbcf;e(p(tcf  gctvcfl,  ^t^tx  unD  Darna  ^re(?er  gemafef.  ^c  DriiDDc  ^m  t)ertt)ifet 
tom^J^cibor^  ()endmet  ^err  3o&a««  Segen^ageit,  DarftnD  c5«ic  Doriefcn  n>orDen  etficfc 
5lrttcf c(  tt)e(fcrc  f)e  fcbulDe  ^epveDt()et  tiebben ,  t\)c(cfc ^c  ar(c  befldnDi^  m^  t^o  bcfc&ermenDc,  un& 
i)p (Scbrifft 5cn)erenDe bi;  Dcr t)orbeni5inDen  p(x;n,  utf) gcnnmen  Den  (c6ten  2f rttcu(en  Den  fc  af(to^ 
lan9ci)or^er()eDtd;tetf)aDDcn,  fof)eie5cntt)crDiot)erf)a(eDeDen2frticuf,  mhi  cl^r  0cfe()t  ^aDDe 
unDc  geprcDiget ,  Den  ^t  t^crDdDigcn  n)0(De  j)eticf  Den  anDern ,  Darentne()en  unDc  Umm  fd;o(Deti 
ecf  ()c(ifct  SlCtfc  at)erget)cn  De  anDern  Dre  Q3ot)en  fd;rtfft(icf  tfeo  crfcnmnDe  latcn,  tvc^  fc^eprcDi^ 

a)  rccommandcrft. 

b)  aulwurcfen/  i)fl6i^ncni6r©(6flt)cmuffccrfe6retter^cu» 
«)  t.K  iucinrrScit/  ctRlmAl. 


^ 


78  //.  Z^cHb  L  Feriodus  L  Caf, 


gct6at)Den,  batf)ebbenfemc5tt>oenaMflen,  fonbern  fe tvfnen Dat t)av cifennen  na  d^rei:  Sen- 
tentie  unt)e  fb  5?(dgev^  unD  9?!c[)ter^  tl)o  fyji,  bft  l^efft  ocf  Dat  ijemene  ^m  fo  anjjenomen  un? 
bebejldDigetjten,  unDeDeranDeren  ^erren  unt)  Doaoren  DJeDen  unDe  "^GorDe  fi}n  mM)t 
unt)  loerf ebret n?ort)en,  t)at  (^  Dod;  baten  afle  0{ecf;te  tmD  ©c^nfften ,  tvelcf ere  m^  fc()r  barm^ 
(icf  tt>o&drcnDe\)ana(l«i»er|ldnDt(jenun&  framen  l!iiDen  foDane  %^(At  t^obrufenDe,  ©Ott 
anmelDtg  ma(j  Dat  jlraffcn  unD  betern  m  finen  ©dttlif en  liQiikw  t^o  flnen  ^i)Den.    ^5o  Dem 
leflen,  fofunDenfeminen^^roDertljo,  Datbc  fci)o(De  meDDerropen  jttie  9\eDc  unDe  SBorDci 
tvclf cre  f)e  ^eprcDiget  ba{)De ,  unD  Darna  na  e^ren  xH^ol^efaaenaaicf tt>oI  t5o prcDigcnDc  unD  hm-* 
mnJ£)amburgtf)ob(it)enDe,  amilDatnjolDef^enitttDobn,  ocf  nenerlei^ifetoaborDen  Dord[> 
2lntt)i|ttt(j  tjeler  Martiniften ,  ocf  m^  dl)me  Dnt  nicl)t  aeraDen  t)pm  framen  ^uDen ,  De  df)m  dt)erflf 
t)an^arten,ciutf)  gitnnnenDc  tveren,  Dat5efofd)imp(icf  llner  fhxt  fc!)ulDc  tjergetenDc  fr;n,  Dc 
tf)0  Dori.qen  ga^r^n  ^aDDe  tl)0  €l)ren  Der  Unit)erfttet  tbo  eXoflocf  iti  Dcn  ?)iatf;e  ()ett>efen ,  Dar  ba^ 
t>cnDdrtig3:a^rtnDer4)ocl;()cbarncnSorflcnunD  J&erren  un  tTictlcnborg  DvaDc  gctvefen, 
unDt)afent)orJ^cren,  ©teDcn,  £anDenunD£iiDen(|ereDefunD  (jeraDen  unD  geprcDi^et  ^aDDe, 
bar  ^e  mtmittcr  (®Ott  a[In)e(Di(j  fi)  ^ancf  m  €n)i(tfeit)  t)er(ad)t  i^  (^ei^orDen,  unDc  nu  tvuOen 
te^^ot)enfambtunfcn^anDe^(itDen  (Dcd^meDat  na^ct^en/)  nuupflcn  OlDer  t)or(eci(>en ,  a) 
Da^  ti^olDc  icf  d5me  nici)t  raDen,  unDe  ocf  nicbt  jiaDeti  tf)o  DoenDc,  fonDern  icf  f)ebbc  d^m  jjeraDcn 
mDDer  tl)0  rcifenDe  na  Ovofiocf ,  Dar  be  ocf  t)af en  unD  Dat  Q(nr\%i  3a5r  mx  m^  fd;riffrl(fcn 
wcDDcr  jjecfd)ct  Dorc^  Den  ^od^jjebarcn  J^errn  unDe Sdrflcn  unDe  t)an  Detfi  ^rfamcn  9?athc  unt) 
tcr^an^cn  Untt)er(itetunD€lerifeiDertefentl)0^itntc3acob,  Darnoc^tDat  DocnDc  fenne, 
unD  t^o  t)orn  m^  l^c  tvol  (jcncgt  getvcfen ,  tbo  refignerenDc  unD  tbo  t)cr(atcnDc ,  fo  fcrnc 
foDabn  Upro()r  nid)t  tvere  crrefen  b)  gemefen  tbo  ^ambor^,  alfe  Dcnn(ciDert)or05cnn)a^, 
fo  5ebbc  icf  cttie  gcraDen ,  Dat  5e  fd)u(Dc  Defitl\)ef]c  Deckenie  an  (icf  ()OlDcn  unD  Dar  refideren,  fo 
langc  tnan  anDcrc  ^t)Dcn  fcdren  mdgtc,  mo  cDt  (tcf  beget^en  n^olDe  tl)0  ^amborg ,  fo ^efft  f)C gc? 
Dal^nnamtnem^JaDe  unD@d)rifften  an  c^iticiefanDtt^oJ^opccf  unDi^flereifett)on^flni^ 
l)Orgam!4)in(]a()et)orDerJpitnme(fa5rtunfergJg)^rrn  3^fu  (Z^priflt  in  Ditffen  t)or5efd)rct)c^ 
ncm  3af)r  28,  uiiDe  5efft  ftcf  Dar  cntbolDen ,  fo  fan.gc  f)c  anDer  ©d)riftt  erlanget.      @o  beff t 
ftcf  \>oX  bcgct)cn,  Dat  Dorc5  UnDcrfetting  Diiffer  t)orbendmDen  ^^^^oDcn  fambt  cren  2li>f)ang,  Dat  fe 
i)ebbent)crfe&rit)en  laten  Doaorem  3ot>artrt Bugen^rtgcn  5varf;Jpcrr  tf)0  ^ittenberg,  cr^ 
fcbiAicn ,  hi  dfeme  tbo  rcformerenDc  ^aDc^^^eenft  in  Den  :^arfcn ,  n^clferc  fe  f)aDDcn  bigelegt, 
unD  ocf  ilCeDDertDiflen  unD  Uprobr ,  Dorc^  fe  errDecf et ,  im(^m  Dem  (grbaren  DvaDe  unD  05 or* 
gern  bi  tf)0  (eggcnDc ,  fo  f)C  fd)u(De  tbo  BruniwicP  geDaf)en  bebben,  a(fc  mcn  Do  fcDc.    J£)irup 
l^efft  S.  ^rbarer  Oia^t  fambtDcn  ^^drgcrn  minen  n)erDigen  ^roDer  c)  begrdtet,  utf)  Ditffer  i)dr^ 
bendmcnDenOrfafc,  Dat(>eDocfen)0(Dct)ergiinncn,  Dcmfe(Digen  Bugcn^rtgcnft'nen.g)Dftf)0 
bctvaf^nenDc ,  to  cner  fortcn  '^i^Dt ,  t^o  Dem  (cngflen  tf)0 1  ^amtiw ,  in  Deme  Doc^  h^  Dar  nic()t 
jcgcntDOrDig  n>drc,  unD  t)ic(id;t  ocf  nid)t  fo  Di'(tDe  famenDe  mcrc,  fonDcrn  fc  mxm  biDDenDc  unD 
bcgercnDc ,  Dat  5c  wolDc  mit  Dcm  erftcn  n^cDDer  hi  cl)mc  erfd;ten.enDe ,  unDc  bi  c^ncn  (et)enDig  unD 
toDt  tfeo  t)crWit)enDc,  unDc  t^o  (tner  '^f^ofilmpfi  fd)0(De  (in  Jpof el^tn  apen  ften,  unDc  Derbeget  d) 
fi)n,  abnc  enige  Q}crf (cninge  (incr  ©ilDer ,  Dem  ii  fo  gefcl^e^en,  unDc  |b  (iattiiPen  unDc  fd)ri(ft(t* 
fentvcDDergccfd;etgegcn  S5?ic()ae(i^.  ^im^t  i^  nid)t  ^efamen,  a(lDitt)i(e  25H2cn^<iacn  i^ 

a)  it)m  tn  fciHem  5l(fcr  bfct^en.  b)  rnrfla«&f, 

c)  f^rifftlid)  crfu<|)t,  d)  aufbf{)flltcn. 


^tm  ^ell^se*  79 


tf)0^amboxg(\tmfm,  wclftrwurbeam^^atjcDionyfii  in  minc^Q^roDcr^  ^afc  mit  fimn 
^ifIcnin(t(tt)ifcttl^ot)cr^erbcr(if^  t6ocbtlifcn^i)&en,  n)Obat)cngefd[)rc»eni^,  t)arat)crfvn 
Stivifm  De  chm  tbo  Der  ^erbcrgc  f;ebbcn  ingcf^bret ,  t)e  €rfame  ipcrrcn  SStat^mannc  J^crr (Dtto 
Tdrtmcv,  sX)?c(Icr  ^o^arirt  lCCce^ette  mabnbage^  Secretair.  mh  Difcipul  mine^  ^roDcr^, 
ttjelcf er  bcffr  in  Delcn  i^tucf  cn  wrdDelicf cn  mit  ebm  (jcbanDclt ,  Dcd  5e  Doc^  ncne  ^QQorDc  ^cbben 
wolDc;  DcanDerni;)crren,  Decbm  entft'nc)cn  upDei-  Doaorien  tt)aren  Dc  ^brfamcn  ^ivman 
©oleou,  ^itUff  ©ct)iiloorp,  unDcCIag  J^o^enborg  famt  cbren  ^u^fiimn.    ^u^i 
htbbm  (^n  Dcmfiilocn  ::?tt)cnD ,  tt?clf cr  m6  ecn  JrcDacj,  mit  ebm  triumpbcret  unD  froli^ Stmfm, 
ebm  fpifenDe ,  Slcfcb  ^:^raDcn  unD  ©aDen,  9vcb^«^raDcn ,  Offen?  ^SraDcn  mit  anDern  Diirbo^ 
ven  (^pifcn  in  ^kki)  unD  3ifd)cn.    :^e^anDei*n  ^^^acjer^  fon  bi  cbm  erfcbincn  Dc^  0}?or()en^  Dre 
^or(ierme|ler  benobmlifen  ^err  2>iri4)  ^o^fen,  ?0?c(icr  (Bevt>  van  ^tm  ^lte,  Lic: 
in  Dcn  ^aifcrl.  OJecbtcn,  unD  Jpcrr  ^o^attri  i^ulpe,  Dcfe  bcbben  cbnc  acfd;enf et  unDc  gefanDt 
mi  bte  fjgrfartien  KaOee  votQ  n  cnc  i^ bm  ^im ,  unDc  cnen  fcttcn  Offcn  mit  tmt  'lunncu 
^amborocr  J^ecr,  tbo  ener  frunDlifcn  ^bof umpj^,  @Ott  ^m  tt)0  grcDc  unDe  (^alighcit  Dec 
©cclcn  allcr  Qnnjancr  Der  &xm  f  rif en  (5taD  ipambor() :    Up  Dcn  ©omiDai)  /  ^velcf  m^  De 
anDcr  ^Mg ,  tt)urD  icf gclaDcn  unD^cbcDcn  tbo  ^tic,  ^unDfcbop  mit  ebm  tl)o  mafenDe,  inDcm 
l^cmtne^'?noDe(5  ^afe  bcmabnDe,  Dar  icf  mc5tc  allif  tt)ola)  ^^oDcrficbt  bebbcntbomineg 
Q5roDcr^(55uDcrn,  DagcIicfjjinDcn^afutf^unDein^tbo^abnDe,  tt^elcfc^  mi  (jc^dnnct  tt)arD/ 
ai)er|t,  mine^^^roDer^^ned;t,  Gr^^or//^  riigebuerciendmet,  ttjarD  utb  Dcm  JE)«fc  ^ertt)»; 
fet,  Dorc^DcQ5i5rscr,  unDcmiinDc^oftgcjlellct,  alIDcn)iIc  ^c  tboJE)ambor(j  ttJOrDe  bli^enDc 
fpn,  u tl)  qScrli^f finci^  ^eren  minc^  ^SroDer^ ,  fo  mogtt fc  cbren  egenen  ^illen  ^ebben  Dc  Dcrlo^ 
pen  ?f3?onmfcn  mit  J^orenunDe  Q5oi)en  fambtlifcn  triumpherenDe.    ^ine^  ^roDcr^  2&ocF ^ 
fcfce  bebbc  icf  Do nod?  mit  @d;tt>ermdDi()fcif  Dar  beboIDen,  ttjclcfc  m^ ene  bcDa<)De  Jrutt)c,  6t)m 
ilmmeDc^vodtboDcnenDc  mitDc^^^ugettl^agertJpu^frutt)cn,  fortDarna,  leiDer,  am  2lt)en* 
DcLucs  €uan,(|clitle,  n)urDeDearmegrutt)ebcfc()tunDcmnDacbt  mct'i^ot)erie,  foDatfd;olDe 
Dartho(iefo(ftf7n,  ^^ugcttl^^gcfimitjtncrgrun^en,  tvclcrcDo9roffc[)tt)anj)er()in5,  famtfti! 
ncr@elfd)opinDem^afc,  fd;oiDe  n?iUen  t^crgctjcn,  unDcctlicfe^eDrdncfcbcreDct  mit  ^afp 
ran ,  unDer  Der  grutt)cn  0()cn  ^efpictbebbcn,  tt)arummc  fc  tt^clDialifen  n)ort  gcfaH^licf  (jefettet, 
unDc  unfct?ulbi5  aepiniaet ,  tbo  »crf renf cnDc  cbre  ^cDe  matcn  unDc  na  ctlif en  ^aQm  t^urDc  fc  Io6 
Se()ct)enDorcbQ]orbiDDin525ugcn^agert6,  DcDafoDanetJ  famt  ftncr  igielfcbop  unDcraefettet 
b)  baDDcn,  Dcllicbte  alfc  framc  ^iiDc  fcDcn ,  Dat  fi  mogfen  Den  J[:af bebbcn  lo^  unDc  frei.    hitx^ 
ummeminf^Q^roDcr  Dod.  Banhv/^i  2)cncr  gmn  De^orger  mi  in  ht^ofi,  bcndmctlifcn 
CQ^etler  Joi^nn  XVaUn  Dc  tf;or  ^pDt  Dvabtmaun  ^cfabren  am  5)a()e  Gregorii  Dcrganacn* 
Anno28,unDc^or()ermei|ler()efal^rcnDarnaam:4)aaePetri  in  Dcr  gaflcn  Anno  29,  unDe 
ocf  up  Gregorii  tt)clDi()Iifcn^ef obrcnc  di<xtlyMht  fo  i|fuppe  (gcbrifftge^eDcn ,  |b  alfc  mit  Dem 
Q3or()crmei|]er  gefd)ebet]  me ,  alfc  Dat  gmmt  ©erud?tc  gm^,  unDc  mit  Der  30arbcit  mcbr  alfe 
letDer  Dor  Dem  igrfamen  9?aDc  unD  De3nn>al)ner^  n?ol  niktc  fi)tr  an  tofamcnDe  ^i;Dcn,  fo  tbo  bts 
furcbtent^,  (330ttalImelDi(3":a3iaetl)olan()cn  ^abren  (tnen  ^oren  Mn  un^n^enDen.    ^e 
9iat&>£uDc  fpn  0ctt)cfen,  ^o^onrtmoller^  (500«^«  moIlcF,  ^«t^  Qan^er,  c)  tlleitt^ 

a)  (^ki^ml  b)  juwege  (!flir.K^f. 

0  -^«n^  @en&er/  alfas3D5anne(f)r6i)cr/  foi(lau(^bieDrfcnMn^ttU)fttenFafflsfln6er^etn5prt*fef  ♦ 
@.  2J?oU<r/    ?W.  m  (£i5^eii/    M'^^xbHx/    .&i«r.  Siiftcr/    ^u^Mmv    SDJott^Difrtjer 


go     .  //.  Z^cil9  I.  Teriodus  L  Cap, 

■       ■  I    .  '  -  '  ■  ■-■II  •¥ 

^ct)p«(Sii5Cfi,  ^crtricl)  ^itfcfccr  unDe  tnattf)iae  Kf^cbcr  ^efa^rcn,  Denn  bouen  mpn 
^c&magei*  ^ttman  Qoleau  unDe  ^erv  2)icbcricb  Bo&e^cr  ijerlopen  ^:0?onn!cf  a)  utf)  ^, 
3ol^anni^©o(ler»  .'5)l|Tet)orbendmDe  ItntgemefeuDe  Q^annerenfoOre^,  fammtCortxBol* 
tcncr,  n)eIcfer5ebDen  Deifctterienf^efpcnllarcfenunDiJovtgefettetDord^^ugcrt^agcfi.  S^if'- 
fe  fiebben  miin  5?oR^eDa5nminedeSroDer^ftneh  :4)ener,  mooorberoretii^,  unDe mine^ Q5rOi 
Dcr^armcf  dcffd;e  fjefftjlcf  motenfuluejlldfen,  unD  betalen  aHe  Unfo(len  in  Der  ^oDelic  tl^ 
tf)xtn  (Scf;mrtrten ,  ©oDt  betert. 

S)efe^  Q3ugcftl)ag6»t0  ^ugfrome  5c(ft  ^etelet  cen  Dootbaren  ^inD,  enen  (Sof)n  atn 
^QZonDa^einDeni^afc^cn,  Dat  ^inD  f)eft  f cnc  SQ?if(laItt(}feitgef)aDtan|t'nen5intIate,  oDer 
£eDe,  aIfemenfciDcrn)oIDctf)oIC0gcn,  unDfcDenDanDcrarmenfeffcben,  unDcnja^Decjcraf^ 
le(5  scle^en,  b)  fo  icf  f)ebbe  ge^i^rettoan  n)arf)a(ftenframen5iwen,  DcDat^inDgefcl^en^aD; 
Dcn»    $)it  ^inD  tvurDc  be(lcDi0et  tf)0  (^*  Q3etcr  in  Dcr  ^arcf cn  am  3<nt)t  unD  ^age  gcjct)ret)eu 

Anno  i  fag,  am  ®onnabcnD  na  Dcm  g.^a^cn  De^  6iffigen£ic&am^,  ti)clcfer  tva^De 
Sag  Bonifacii,  De  stt ^aS Dc^?f}?OHaf)f^  Junii  ^endmt ,  ftn erfc&ienen  in  bt^  Doaoris  Jfpa^ 
feDcS5rfameJ&ercn,  ^err^mridb  Balgborg,  iperr  ^o^attit  XX?ctPcfi  ^orcjermeiRc* 
rc,  J^err  ^o^attft  Ko^cftborg ,  ^err  iDit^fttar  ^ol)! ,  ^iatbmannen,  fammtetlifen 
^orgern Dartf^ogefd^ct, benomtltcf Corb (BolOftcr ,  ^attg BJOfiic ,  tViatt^iae tHore, 
^attg^alcP  c)  2tft^rca0  23roT6,  XK)arftcfc  VDarftcte,  tc.  fammtetlifcnanDern»  ^i^ 
fc  oorbendmenDe  ^J&rn.  ^ebben  malfanDer  ge^anDeft ,  unD  Dod.  23ugcft^agcft  |)e(ft  m^tf 
ftellct  Drm  ttcrDigcn  ^erren  Dod.  ^cttftigs  Zviflcftbrugge  unD  M.  jo^attft  (Sarleflorp, 
t)ontvec}enDe^tverDi0cn;i)o5m^CapittuIg  in  Der5l'ercfen5f}?aricn,  utf^gefanDt  tf)0  bcanttioor? 
(cnDe  uppc  Dc^  D.  25ugcrt^agcfi6  tJorgctvanDt,  VDcIcfer  f)eft  mQtQtm,  Dat  ^e  bcge^re 
ift  Sruubfc&op ,  bat  bc  2)o^nt&er$ii  mogccft  ftftgcti  c^re  tnctccti ,  fanimt  6eft  anbcrff 
Cvbcrt,  bat  ^elct^eg^cfcbecn,  funDerfc  follcn  afflcUcn  be  Suffragia  uiibe  be  Fejia 
aUcr  i^tUigcn,  Daraf^e  ncne£>ii^a/7t^o^o!bcnbe;  bat  anbcre  voa9i  (e  fdboUcn ocf 
nicbt  ^ol^ctt  Vigilien  Bcclmcffen ;  ^at  t>ri5bbe  fe  fct)Olben  ocf  ^crnama^Id  ncnc 
tniffcnfingencfj-telcfen,  jonbernfc^abbcnCommuntcanten,  nribz  be  fc^ulben  fe 
bcrid^tcn  m^bz  communiccun  unbcr  bcibcr  ^e|laltni^ ,  bca  tvolbe  ^e  trfili^en, 
rammtbcniE^rfamcrt4)4rn.unbt>cn  Borgcrn  Ocr  gegcnnoorbig  erf^incn  ge^ol^ 
ben^ebben,  in  bctn  ^e  fi^bcbuncPcnlcct,  batCapine/,  effte  cymfcy  mogtc  Oat 
mcfetanbersbcrDej^rcn  ut^  ber  ^illigen  Qcbrifft  anbcrs  t^o  ^oIbcnOe,  tfftcvexf 
pli(i)tctfvn,:c.  mitt)eIcnanl)att(3enDenimnutten^orDen,  naDer  ^ettcr^-^Bifc,  ofjre  2(r^ 
0eli(l  mit  foten  ^IBorDen  t^crmenget  mit Dem  Venin ,  anDere  unt)er(idnDigc  tf)0  ^erleiDenDe  uiiD 
in5aIf:b5eitff)J>f>nngen. 

^ierup6efftin5?ortbeitDoa.  fynnin^  ^tf|cnbrjlggc  geantttJorDet:  lbe»ar<fe 
tfeo  i^amborg  trcrc  ^G^etfcr  frcy  gcfliffcec  unb/)r/w7t^^erct  rom  B.ei|cr  Care/o  bcm  /. 
unOboriftneQ^^ne,  ^mtxicBunO S^tWcS  (tnena^omntlingefammt  anbern 
^^rn  UrtO  S^^fi^^  confirmtxtt ,  nnXy  t)e?cn  Vrivilegik  begtfftct  Urtb  be(iici)ttt, 
^amborg  tt>cre  gcbaucC/  utibcOorcfobe  furi?cf{e(6rta&cb€r  i^arcPen  gcgcvcn ,  bcr 
StabtOarttama^Id,  foOatOe^crclfet^o^amborgn>cre  olOcr  alfeOe  Btabt,  ah 

fe 

4)  €nflauff«ne55?{inc§e.  b)  es&atteflllf^anipm^feingnte^^efc^icte.  0  ^otlcf. 


jDntte  '^dU^c*  gi 


fe  mett^ed  n>t>er  23cfcl)ee^  fufi^eo^tte  ^it>ifel  in  Oefi  ^htonidm,  un^c  f>  i)abbcn 
bc  «orbetiom^e  ^atj^re ,  fammt  an^ertt  C^rt|tltcbeti  ^ereti  utt^  (Stafcn  t>c  li^ir^ 
<f  eii  bcfJabtgct/UttOe  ts  begt|ftet  mit  t)eletilc^ncti,04|u!ue|l(j5at>eaDetifi  tl^o  ^oIOetj^ 
^e ,  nacfet  unJ>  2>ag ,  utio  t)4betiei>ctt  o^re  Me7?wrieti  wit>  (Scbrtcbtttifje  t|)0  crDtget* 
^"^^znt^^O^oX^cnbc ,  ^abDett  feavcrfl  Oee  Befc^lratt  Katferl  tTTajcfi  fammt  c^fi 
rett  Borgcrtt  t>at  attbers  t^o  )>erattberttbe  uttD  t^o  n^attbclttt^e ,  bat  fo  matttttge  1 00«. 
3a^retttt)oOettiDeettfie(SfaOed  tvere  ge^olOett  uttO  gebruc^et/  X>at  t^cmn  \c  t^mc 
f ^O  beDett^ettOe;  oc0  itt  Oem  Oe  ^dcU  ocf b^ttgettbe ttt  ^em  Cammer  (Bctrtcbte  Oa  e^t 
M^^w  jcgeitivorbig  wcre ,  uitOattOcmKtclfa&age  t^o  Bptre  ttod)  mcfets  attOera 
ttjcre  afgef uttOctt ,  fottOertt  mcfi  fcfeulOe  aUe  (Sa^es^enfl  ^olOett  na  t}cx  olOeii  VOi{c , 
iittOemciifcbolOeocPttematt&Oiirt^o^tvtttgcti,  4iit)est^o^ol5>ett0e,  foUttge  t>ae 
cOtattberd  Oordb  eett  Concilium  borcfe  ]^ctferl  trtajcff .  fammt  aitOerti  C^rtfil  pra^ 
l4teti  utt^e^erctier0ettnettt?ert>e,  <jl6batttt  wul^eti  fe  ^orfam  f>f^ti  lEaifcr!»  tnajef?» 
CD(f  ^abbert  fe  tticbttnacfot  t>at  attbcre  o^ti  Confent  c^re6  />/('^w  uttt>e  l^at|crl.  tnafv 
t^o»ertt>attbeIttt>e,  ^a^6c7J).23ugettbageti,  fammtbett  attbertt  bcr  3egctttt?orbi^ 
gett  Oe  tnacfet  t^o  ^OettOe ,  offte  o^tte  tX>aIt  t^o  00ettt)e ,  Oat  muflett  fe  attfe^eit  uitt> 
gevett  e^m  t>at  t^o  bcbeitcFettOe.  ^o  antnjovDebe  D.  ^titricb  Balgborg  ti\\ttit  unt) 
Q^or^evmeijler,  S^jtxx Dofhr}^cvc ,  tt?in?ufientt?o!jutt?etT1crtuttge,  gy  wolbcngerrte 
ut^iutt^ert  S^ct  Ocrt  ^orert  ut^teen,  uitDe  flecFen  c^n  art  unjert  ^oet,  tt?v  I^cbbcti 
iiicbt  foOane  tnacfoc ,  alfc  gy  \xnQ  tjorflcllen ,  \^icxwnmc  \cx>c  ^err  Do&or  4)ere  nn^ 
guOcn^rurtOettjy  |f)en  ^ir  nicfetancooocrtt>e,  gl)v  m<5gert  bliven  be  jenrtcrt  ^c  gf)y 
Jurt t ,  Oe  (Blo^e  ie  bv » 2*  U^rcrt ,  id^ n?il  ga^rt  by  t>cr  tnaf)Itvt>t,  5)amebe  funt  fe  »ati 
cinanber  ^o^hn,  unDe  [)eflt  D.  ^ugcrt^agcn  fammt  ftnev  <Selfc6up  nenc  ^rote  €l)re  ba  inge^ 
(egt,  unt)efef)ebbent)ofort^efungen  c^re  '^pDt  nac&  alfcDor,  tDomoI  i)at  {"^t  ^efc^e^en  t^  mit 
gvoter  2Gret)i()f eit  a)  unb  Q}evacl;tun^  Dev  !4)of)m5even ,  fammt  i)er  gan^cn  ©eefr{ic5en  Cle- 
rifey ,  m\lm  5e  am  ©onnDage  \3m^^  \n  finev  ^vet^i^t  in  gvoter  Q5ittevfett  5c(ft  Dcvfacbt  unl) 
befpottet  gc()en  bat  gemenc  '^olcf ,  ©oDt  a(n>c(Di<|  m%  \\)i  bctcvn  na  fincn  (^Jobtlicfcn 
aSillen. 

2(m  9}2ibbcn)ccfen  bavna ,  njcfcf ev  m^  be  9.  !^ag  bc^  g}?ona5t^  Junii  uppe  bcn  I^a^ 

PrimiunDFeliciani  MartyrumJcJ  Dod.  3^5<*««  ^wg«»bagert  tevvctfet  \)0m  ^amborg 

iia  ^aarborg  mit  etlifen  unfevn  '^ovc)crn  bcnomentlicf  (Cla^  Kot>enborg  ,  5^acbtm 
WuUcntvebei;  unt)  ^pcvv  ^ie^ricfe  ^obefcr ccn  t>cv(open  ^mnid  \xi\)  ©.  ^ol^anni^  (£(Otf 
flevtf;o&cm  Dieincbcct 

97a  biiTen  IDa^en  id  bcfcjfaten  bovc&  bcn^or^cvn  fammt  bcmD?abc,fo  t)cvf  itnbigct  njovD 
m\  oXkn  Q3vebi5|lo(en  binnen  .^pambov^ ,  am  <Sonnbasc  feov  '^tixi  ^au(i  Apoftolorum ,  ^icA 
D.  Q3ugenl)agert  f)abbe(jeordincrctunbangefcttet,  unb  a»cvcin  n)erc  ^efamcn  mit  bem  €f)vf. 
^cabc  unb  e^vcn  Q5ovgevn ,  W  men  5cvnama()(^  fd)olbe  f)0(bcn  affcv  5(po(ic(  J^agc  up  bcn  neg^ 
llen^Sonnbagc,  fol^enbc  nae()vcn4)a^c,  unbcnid^t  ftolbcn  alfc  fc  quemcninbem  €a(cnbcr, 
utbgcnamen  ^D^arien  ???a3ba(encnunb^auvcntiiS)age,  wcicfcvcman  5oIbcn  fc^olbc,  alfefc 
fdmen ,  fammt  ^afcbcn,  ^in0|Tcn,anenc  mit  bcm  9]?onba0c,  funbevn  2Binad)tcnmiti. 
^agcn,  unbe5Q?ic()aeii^unb^avicnbcv  ^crsanin^^age,  it,  bc^cmmclfaf^v^ba^/  un& 

II.  £!?ei!0  i,2&(in^»  i  bC|? 


"^ 


'iti  IL  «r^eit^  /.  Teriodm  L  Cap, 


tev  Q3al)ef($op  ?0?arien ,  unD  t)er  Ovetni0un(j  D|fr  £i'c^tme|Ten  «O^ari cn  SDa^ ,  alfc  fc  f dmcn  in  Den 

€a{ent)cvn,  it.  t)eQ500rf  S.  JohannisBaptift»,  Circun^cifionis&Epiphaniae,  t)ati^&« 

8te  S)a9  Der  ?5oort (S^vfpt ,  fammt  t)er  f)iflijjcn  5 ♦  ^dni^e  S:)a^ ;  alle  bc  anbern  SJeflbage ,  bi^ 
gcleget  ut^  cf)rcr  cgencn  auaoritdt  uni)  ^cfcl^I  De^  ^u^cl^ ,  l)ar  fc  mcDe  bcfeten  funt ,  alfc  icf  mi 
befurd)tc,  ©a&ealmelDic^i^aae^^incjebcfanDt,  t)cma5unguerlel)nen  jtne^naDe,  miunt) 
l^cvnamaf)!^  na  (tncv  (jvunDtlofen  ^avmf>ertisf  eit ,  5lmcn. 

Item$5o»orenanDem3^onncr|ia0ein  Den  ^fingjlcn  ^cfft  25»gcii^agcit  bat  befc()t^ 
cfet  unD  bcfc()affct ,  na  fincn  ^of^efaaen ,  mit  Dem  ^aDe  unD  ^ovgern ,  Dat  De  guDcn  ^eren 
in  Dem  €Io|ler  tf)0  (S.  ^obanni^  fi)n  cornDifct ,  utf)  cfcren  Cfoftcr  Dorcf)  .§)err  petcr  uon  ©pre^ 
<fd(eftunD2>tt^mar:Ro^l  Ovaf)fmanne,  fammt  anDern  Q3or(jern  utb  aflcn  Cafpcln  Dair^ 
tf)Oijcfd(jet,  fo  Datfc  c^mef)cbbcn  fvcic!ec)ct)en  Davutf)tbogacnDe,  unDinDafgvauc^loiicv  tbo 
gacnDe,  n)cIcfeDomc^n)OIDcninDe^iBerfDe,(jal^n,  unD  loevlaten  ebve  ^appen ,  fi)  iDIicfc  alfc 
f.alDc  ^evfonenafIenef)ebbcrtgcfaf)vcn  tbo  bIit)enDe  m  Dcv  ^appcn,  tvclcfcjtnD  0cbvad)t  t^o 
^»  ^llmtn  9}?a(jDaIenen  j^Iollcr ,  Da  Ictvcn  fe  na  cbven  cpcnen  ^illen ,  cten  uuD  tvincfen ,  unD 
bcfummevn flcf  ^av nid;t^  mit (55aDe^Dcn(l ,  fo  icf  t)ov  Otjen  cjcfcben  bebbc/  unD  Davna  funt  cc 
tme  (jemefcn  mancf  Dcn  fc&mavfcn  9}?6nnifen,  n>elcferc  ccf  bebben  ut^^etapcn  ebve  ^appen, 
fammt  Dem  Guardian  Dev  ^rauen  ^^o^en  unD  anDevn  ^ytmwihn ,  unD  ctlicfe  fi;n  in  Der  s^taDt 
gcgaenf^o^ecnlle,  unD  t)an  Den  ^dvgeven  tf)0  Dcv  ^ijlen  gcfaren,  bebben  fe  entfangen  10. 
©lilDen ,  DarmeDc  mogfcn  fe  jlcf  bebelpcn ,  aDerjl  Den  Prior  De^  5llo(ler^  t^o  ^.  3of)anni6^  f)eft 
(tcf  (Sbrtftltcf  gefcbicfef ,  unD  Hit  md)t  njillcn  Dcrfaten  Dat  ^(ofler ,  unD  De  (5d;loteI  DcjJ  ^lojler^' 
ttan  ftcf  tl)0  (^ettenDc  nid^tnjillcn ,  fonDern  f)e  muIDe  finem  ^nDc ,  ©aDc  unD  jinen  Ooerflcn  unD" 
Q5vdDevnDe^CIo|lerdgeDaf)n,  nd^cDoen,  unD  na flnctn ^ermdgen  befd;evmenDc  (tnen  ©a* 
DedDcenfltf)o  t)Ovn)cfcnDe,  at)cvDovc()^eDeente  DevOCaDeluDc,  fammtDen  Q^dv^cvn,  fo  dbm 
n)cIDigIid)  bi;  fincn  Sfvmcn  ^cf nepen ,  ut^  Detn  (5;iofter  gefrott  unDe  uovwifef ,  Daf  bdvmlif en  tfto 
gcgabn  i^ :  @oDt  afhrelDig  tvevD  iDf  nool  jlvafcnDc  f^n  tl)0  (Inev '^iDf.  !t)i(Te  Prior  id  up^evei* 
fcf  na  ^^m  tf)0  Dcm  OCicfdDagc  utl)  Q3erf)ecfd)in^  De^  ^ci)fcr^.  Q3ele®)vt(llid;e  5ov(ien  unt) 
©tdnDc  fi)n  Da  toevgaDcvt  tvovDcn ,  \k\x  njcvD  f)e  (Ine  23Saff ,  Dc  c^m  leiDcr  f ^o  J^amborg  gefd;e* 
f)en  ill ,  bef Ia(jcnDe ,  Q5oDf  aln^cIDt^  tvil  bebiilplicf  ft)n  Dem  0?ed)tfarDij]cn ,  5lmcn» 

!^arnedy(tam8fen  ^(}gc  na  Dem  CO?anDa(|c  tf)o  ^Mn^^lcn ,  up  Dcr  f)eiligen  S)vefoIDt> 
f)Ctf  um  1 2.  (gc|)Id(3cn  na  9}^iDDa(} ,  befft  22»ugcn^4g€»t  fammf  (Incn  2f n^ang  in  Dcm  €fo(lci; 
tf)0  ^.  3obannid  «en  QcfeoU  an^evid^tef ,  Dav  men  Den  ^inDcvn  fcbal  fefen  ©vccf ifc^ unD  S^t» 
bveifc^,  De  Da  feiDev  nau  a)  noetcnjohannesquiepars,  unD  neen  Latin  f dnen  fpvccfen ,  fo 
bebbenfe  enecirotc^^oor^eifan^jeficllet,  nariiinenQSerflanDe,  n^c^Dci^nDefdbalfpn,  Dafc^al 
mi  na  t>erlangcn ,  voelcfcr ,  icf  latc  mi  bcDuncfen ,  nidbtfangutb  ft)n ,  angcfebcn  Dat  5fnbcgtii 
unD  Dat  ^Hi^M  nicbt  i^  (jut  ocn^cjl ,  fo  mag  cnev  m\  marfcn  Den  €nDe.  @oDf  n)if  alfe  S&ing 
fcbicf en  na  (Incn  ©oDflicf en  ^iWtn ,  unD  i)er(c5ncn  un^  (Incn  grcDc ,  5imcn. 

SDarncjft  am  :^agc  «Petri  ut;D  ^auli  5f po(iofcn ,  bcft  (?.  €rf  Ot aDf ,  ufl^  Sfn^cDen  \>it 
(^or,(3cr ,  unD  Dev  bofcn  ^vdDicanfcn  Dev  llanDIdpcv  unD  t)OvIopen  sj}idnnif en  iieefcbef ,  De  gan^ 
^ciSIcvifci),  utbscnamDifb^apitfcf,  up  Dat  9?abtf)ug,  unD  f)ebbcn  De  ^ovgcvmciflcv  ^evi? 
^ittridb  Qrtlgborcfe  unD  M.  jfob<««fi  XOztUn,  Daf  2Bovf  ^ebbcnDc ,  fboDcv^iDftJOP 
gcgci)en,  njoDanev^ajifC/  DelKal^ffammtDm^or0<vntt)ofDcf;ebbcn,  DerQ)vefley  c()rcMe- 

tno- 

a)  faum. 


IDritu  ^tila^i.  ^| 


morien  unt)  Confolatien  tia  i^reu  !i;)oDe  In  De  ivtjien ,  t^ofobenDe  Dc  annen  ^iibe  ( icf  mene  De 
QJrdDicanten  tf)0  bcvif eniDe )  Dar  De  ^reficr  fe^r  f^art  iDcDDcrup  anttvorDcn ,  fc  bi)  ftcf  nid!)t  cn 
IboDDcnbc  ?^?acI?tcnfi>DanetI)oi)cr(jet)cnDc,  ivc^  fjtr/  namaJ>l«5  cf)rcn  Q^afofcjcrn ,  niogte  bif> 
li^fif en  tbo  bcborcn ,  unD  Dar  fc  af  Iet)en  niujlcn ,  ocf  l^aDDen  De  ^refler  ef^rcn  mcijicn  S)cci  tf)m 
Memorien ,  befunDcrgcn  De  Confolationen  utf)  ebrcn  Q5uDcl  ^cmafct,  fammtanDcrn  jbcren 
wnDSorflcnunD  framc^uDcn/  Dccf^rc  miQt  Memorien  Dawf  tvolDcn  5cf)0lDenl)ebbcn,  unb 
De  arme  ^rcflcr ,  tvclcfe  t»a'plicf;tet  tveren  Dcn  2lltar  t^o  DcncnDe ,  fcbolDcn  ocf  billi^  louenDe  fyn/ 
\>an  Dcn  5iliutjjcn  Dcr  2lltarcn ,  unD  chnen  fianw  £uDe ^t^mn  f^aDDcn ,  na  Utbmiflnjjc  Dcr  (^tf 
fcf;rcvcncn  Oveitc ,  mitmlcrUmmejldnDi^fcit,  Dorc^  M.  tJjcinict  K^/?«^r/^  Drepelifen  »oi' 
Dcm  €brfamcn  DiaDe  t)erf;alet.  I^arup  na  velen  D{aDtfcf)ta0en  unD  &eDDcrraDfc()la5cn  an 
beiDcn^artbcn()cfcbc5en,  befft  iperr  i^inricb  Qalgborcb  ^orgcrmeiHer ,  utf)  ^^^cfif^l  De^ 
9iaDe^unDDcr^:Sor(|er()cantworDct,  fcf)r  bcfcbcDcntlicf  na  minen  '35cvflanDci  (B^y^crcrr, 
VfiM  ttjil  g^y  W9le  ^tnOer  ^cti  T^ufih  ^olOcti ,  ofce  bru^efi^e  fyn  jurt>e  25^omifct)e  ^tuf 
cfe,  wcteg^y»iidbtun^fe^ertwr(Dgeti,  t»at  Oe  Qtcne  up  &er  Qtraceti ,  Oe  fe^eti 
jutt>  411 ,  utit»  Oe  iNin^er  m  t>er  tVegett  ^e  moQen  jutv  mcfct li^eti ,  unb  t>e  ropeti  rtvcu 
jutt?  iiti^  4Der  jiittjc  BotJcrt  uti^  Bcfe<«l<f  ^eic ,  tt?i  jvjUcii  jutv  mcfet  I4tigcr  Itbcti , 
^irumrabei(f  juwt^obcmbefleti,  upb^tg^ymieuite,  uttbtvvmttjutv,  famme 
MtifetiBs^rgerti,  ru^jamlicP  10  iti  ^reOe  letjcti ,  get?etnii,  utt&  fint  t^O  frebcn ,  Oat 
)Woo^  Memurien  unbt  Conjo/atien ,  wjo  g^y  (ertomcn,  na  juwen  25obe  m^gcrt  gege^ 
mn  trcrbcrt  iti  I>er2(rmen^^i|len/  ttjcnte  Vigilien  un^  Beelmeffcrt  tvillcrt  mct)tme^r 
gclOcrt,  fo  g^v  vckUn  van  25u8ertfeagert  urtbe  artberrt  praOicarttcrt  t)erp5rtbigee 
^rt ,  ^crrta^mab  xvan  be  jlcrtrt  verle^rtet  ti?crbert ,  Dat  Oe  fcbolen  allcne  ^cbben  bru^ 
tin^ityz^  m-porisy  urtbKcrtfe,  ^ar  t>it  upgefltffcct  ta. 

9?aDclcn!|^ruDereDenunDune()ri|ilic!)e  ^^ntmort,  ft)n  De  ^rcHer  gcDrun^en  natbo^e* 
t)cn,  naef)ren^c0cbrcn,  fofernefegcDacbtcn  binnen  <?)amborgtf)o  bfiDcnDc,  Dat  imt 
cbncn  flar  Dort)cfleaet  utl)  Dcr  ^ortcn  t^o  wif cnDe ,  t|fte  na  ebren  Q^e^e^rte  na  t^o  ^ei)cnDe ,  eD< 
Dcrfen?oIDcnDartf)obpc5renSc^cnDe,  wcnn  fc  ivcf cn ,  unDenic()t  na(jeDcn,  alle  c^re  ©oDei? 
unDc  Oientcn  tf)o  bcfatcnDe  unD  antf)Ota|lcnDe  |t;n ,  m^  fcbolDcn  Den  Dc  guDcn  4?cren  lcDenDc  fi?n? 
J&ivumme  f)cbbcn  fc  nagciJCDcn ,  \x^  Dat  fe  mo(}tcn  Der  Memorien  unDc  Confolation  De  ^IDt  ef)^ 
m^etcn^brufcnDcfyn,  nic^tDcjlo  minf)ebbenfeDaraf  proteflerct,  Datfe  ntcbt  foncnmae^ 
m\  De  9iccf)ti(^f cit  cbrer  Patroncn  Dcr  £cf)cn  Dc  fe  c5mc  tterlc^nct  f)aDDen. 

:^aranttt)orDcttvcDDcr  upDe  *:Sorgcrmciilcr,  t>ai  Utm  fe  r^ol  fcfeccn,  (c  tDOlbcn 
barocpivolt^otracfecertbefyrt,  t^o  DertCibcrt,  ivcrtrt  be  ile^rtc  mlcbWgct  wor^ 
^crt.  ^icrmcDc  |i;n  De  ^rcjler  ufocfcbeDcn  van  Dcm  ^(nfamcn  DiaDc  unD  Q5or0ern ,  unD  i)cfe 
un  Dcn  ^^orgcrn  unD  DJaDc^^^evfoncn  in  Dc  gujle  gelac&ct ,  ^at  fe  aQc  SMnge  na  ef)re  ^egebr^ 
tc  fo  crlangct  bcbbcn ,  ©oDt  altvelDi^  »11  jlurcn  Der  S©eft  n^  ^oDtlicf en  SSBiffen ,  De  Da  i^  ceit 
5^cf  ef)rer  allcr  S^cwttn ,  2imen« 

Slnbevmerttgc  Srjel^Iuttg  dne^  ^aptjlen  m^  bet)  &er 

Reformation  Dorgecjangcu. 

An.  I  ris.am  ^iJcnD  Der  (^eiligen  3«"0to  Barbarae  i)cbben  etlicfeSBor^crc  ern)cl;ft 

^  *  iinb 


'? 


$4  -  //.  C^eila  /•  'Periodm  I.  Cap, 


mh  tJororDnef  "cm  t)eM  Qc^ni^^xi  J^upen  jjegen  ben  Dva^t ,  unt)  c^neOSulbort  &er  n>it(icft]ert 
^orger  Dan  ^Damborg  /  funt)er  utf)  ef)ren  e^cnen  QSornebment)  ficf  eor^abert ,  tf)0  groot  Q5er^ 
feerf,  (affetl>obefurcf)teni^/  ©Di)tafn?eIt)!gmot5eit)taffef)rentf)Ofan(jen3af)ren)  bere^reti 
ficfen  i^tat)t  ^ambor.g ,  ()ebben  fe  entfernet  Dcm  (S^rfamen  Diat>e  ^ecjen  ^ic|)ae(i^  ^orsangett 
fceiSapeUen^eegroteit^iUicjcstcB^eiJce  unDa((ere^rer^err(igfe{tunt)5rei()eit  unt)e  Privi- 
legien,  t)ord;  Unt)erfeftin(j  ctficfcr  f)ofluDent)er  a)  Q3orger,  fammtet(icfenutf>bem€rfi3mert 
f)iat)efol)emettor^ejle((et,ben6mt(ifen  M.  jo^atin^ettcri,  ^err3o^«nrtKobcrtbotg, 
^err  (Dtto  :]&rcmcr,  Ovat)tmanne  lU  -^^^ermati  Soltau  ,  joact>im  XW^XUx ,  CorO 
(SoIDetter,  (BottetTloUcr,  ClasKobenborg,  3o^<*>*»«^"^^^"*^<^«'^/'§'^»^i*^^*'^ 
ricbBoDcPer,  ein  t)er(open  9}?dnnife  utf)<^.3of)anni^  Cfofler,.  tioefcfer  flcf  (ect  mrtruijcn 
teni?er(open3un(}frauutf)t)em^(o|lertf)0  bem&cmcbecf ,  :c.  fammt  ef)ren  2lnf)dngern  i)ey 
2vi(icn  <  iot^crt ,  t)er  fint  in  affen  bat)en  f)unbert  unb  ttvinti^  ^erfonen ,  biffe  f)ebben  na  ihxtn 
Q}ornef)hienb,  unbegen^enjaltben  ©abe^benfl  bafuft)eft  bi5e(e4)t,  fofeocf  inanbern  %m 
flen,  bord)e5rcr^rebigerUnberm1)tinge  f)ebben  bi^eicgt,  unb  in  ber  €ape((en  etlife  5i(tare 
^(infj^id^mrlldret,  unb '^ebbcileben  ba  tt)ebber  gebauet  unbe  beflcmmet ;  unbin  anbern^ar^ 
efenurf)ben5i(tarcnben©tecnscbracfen,  bar  bat  i^^iIIigOo^m  mi  innebefc()(aten,  unt) 
bar  n)ebber  infettet  giebbermufc  in  (Spotif)eit  ber  ^ifcf^oppcn ,  be  be  5[(tdre  ^cbben  ()etT?cif)Ct  unt^ 
geconfecreret,  unbbem^cmenen^o(cfean)^  jiemafet,  bat  fc  barfobane  ^eflicn  inm()efun? 
i)cnf)ebben,  unbbe:Duue(t\>drebarinbefcf)(aten  geit^efem 

S^arna  am  ^^aije  \tf)omd  2fpoflo(i  befTu(0c|]en  ^a^rc^ ,  |>cbbcn  et(ife  ^tm  imt^ 
©c&d(cf e  bord;  e^rc  Unbcrfcttin^  t>erfidret  in  bem  ^of^m  W  Slitar  m\Wn  \n  ber  5vercf eu ,  un* 
t)er  CO^ibba^  ,  unb  unber  ber  Vigilien  unb  Vefpern  \)erfldret  mit  2lfbrefing  etfifer  Umme^ 
fd)rifteab)  0cf)u\ven  in  ?»??e^in}}  uppe  batQ3rafbcr  3unfcrn  t)an  Bcb<?Mettborg ,  tvcfcfcre 
ocf  tf)of umpt Xsat  fu(5)ellc 2litar ,  bar  fe  tf)0 be|ie((et f)ebben  etiif e  Vicarien ,  unb barbencften  noc& 
encnSlltar,  tije(cferocfbenfulueften.t)mn  unbc  3uncfern ,  unbebcn^erenioon^ol|fcnt6o^ 
famen,  tvc(cfereviolertunbfci)ampfecrtfr)n,  o()n  ©trafun^  be^  0)rfamcn  Dvabe^,  bcba 
If iber  mebc  bord)  b«  Sin^er  fcf>n ,  bat  men  be  "^c^^iln  mit  ctficf en  ©c(bb(df f cn  utf)  bcr  grben  (je^ 
iirat)en5ebbennebberj]e(e{|t,  unbetvc^bi^licfenafectTjorpenOcbbcn,  ©obtbctert,  tvcicfcrc^  of;? 
m  ftrafing ,  fo  tf)0  befurd)tenbc  x€ ,  nid;t  V)erbfit)cnbe  mn  fi)n» 

c)  55arnc(if}  im  3af)r  29,  ge(3eH  ^acobi  ^efft  Q5obt  afti^efbid)  aefanbt  ene  jjredfife 
^racf f>eit  aver  be  ^taU  t>on  ^ambor^ ,  tvcicf er  voa^  bc  fdbRJctcnDe  (^i^e ,  be  t^  in  nesen^ 
berlei)Unberrd)ebin0,  n^clcfe  be^unbe,  ai^  be  <2>d;ippcr  ^crmrtn  ^£mv6  quam  nti)  (inQtU 
fanbg€t}en3aeobfmitt?e(euninaen  ^cfefien,  bar^n  fimm  fu((ifen  in  tive  ^a(]en  tvof  12, 
«^crfDnen ,  be  ba  bc»i((en  iJT be  ^ilf c ,  me(f cre  t^o  ^pamborg  unb  in  anbern  ^anben  tva^  unbe^ 
fanbtaewefen,  fobatneen07?infcf)(ci)ebefoolb,  beber5l'rancff)etb.(5efifengcbad;t^abbe,  fi) 
liat  bo^t)ovt  ua  ba{|clif  e^  f^ort^en  mx  bc  gan^c  ^tabt  iu  a((cn  Cafpcfn  ibp  ^0»  unb  60,  mtu 

fctcn 

a)  5lnfu()rer. 

b)  Moiuimentunahoc<1epifl[umYl»fcap.LanQbcciHm  0»H,  Lib.II.  »i  An»  1261.  rcl^rpetiu#  cum  editione 

pnorj  ad  an,  1266. 

«)  SCa«  fetc  folaet:  <D<irnc^fi  tm  3«^r  bt^  Barm^crtjigfcit/  2Imcn,  mangelt  in  bcr  @4mmlun^ 
|ikTsur4Ambiir3ifcbcfiReffirmauouQe&6rifti?nt&d)i4rt^n«/aHl>eKr©tattflberftnDctft4;fcncSRflq;» 
n^t  »on  0(m VaxC^  D«^  eapiwi  (au^ficivwcften  £o»nai-Edift5,  fe  uiufn  «rfcl>ciHcn  wirD. 


^tittt^eiUit  8y 


fdnn ,  fo  M  ba  i>c(e  f^uiibcrt  m  finmn ,  c5c  man  t>ei-  (giif c  ^ccjcn^eit  iitC)  Dcn  €nfllifcl;cn  ms 
fiaf)nf)aM)e,  unDutf){?cnienen,  bein (Sn(jclIanL)ocft)affenin  t)cy  ^fvaneffceit  Darinne  gefcijeiT 
l)aDDen ,  fo  ^at  tjan  3acobi  bttl)  tf)0  Jg)emnic(faf)rt^?0?avien  S)age  tveven  t)cv|]or»en  bp  1 1  oo. 
?»}?infd)cn ,  fo  men  i)er(idnt>i9et  voovt  Mn  i)en  Q3crf opcri^  bev  @arf cn ,  tve(f er  m^  berm(icf an; 
tf)ofc^cnDc,  batttvnfcf;en24.®tunl?cnfenma^(ei)en&  o(ftet)ooDt,  De  ficf  nicf^t  (ctf)e  mm^f 
ten,  'fot)atcmt)e2f6ini)nid)tan\t)eieDc,  ivannt)att)cvfcf)cnn)ur&c,  bat  fc  De  ^dnDc  ot)cr  Q[}o* 
tfecn  utf)Dcr:4)ccfcnflefent)en,  fotioercn  fct)ot)tunt)fci)tvartam'aUcn  £it)caffcccn  ^af)f,  unb 
miK  ^:^(cbt)crn,  unt)  fluncfen  fo ,  tiat  mcn  (e  fort  t^o  Der  €rcn  bc(]cDcn  mu(lc,  tjan  groten^tancf^ 
Wi<^m;  ©oDta^tvd^bicjtviiflncH^^orcn^anun^tijcnDcn,  t)artDiDerb6retl^cbben,  t>orci)  (imu 
bittern  S^oot»,  um (Incr  grunbtiofen  S)3armbcrtisf)eit,5(men. 

Anno  I  f  5  f.  ^c^cu  ?(}?ic^ac(i^f)ef>bcn  t)eSor|]dnt)cv  t)e  (^^apcffen  Clementist^o  hmt 
Qcb^re(^endmct,  mtiiout,  fammt Den  anDcrn  l^tjicw^ililtje  unb  etfifcvbiniicn  Dlab^Un^ 
Derfcftincj  bendmcntiicf  /pcrr ^o^ann  Wtttcm  Q5or,(jcrmci(icr ,  3oacl)im  tnollev  Oia&ti» 
mann,  fammtcf^ren^lnf^ange,  t)ant)i(Ten€apc((engemafetecn  ^«flcti^wg,  uni)a((c5i(ta^ 
rct>a()(  jjcbrafenunt)^en^(icf  tJcrfloret,  <55obtbetert! 

Refatio  alteriusDan  t)er@d>mig@eucf)c  inJ^ambov^  rm  3a5v  ifii),  up  3o6an# 
ni^  a)  mit)t)cnim(^ommcri(5  ene  fcir^ame  5Crancf beit  mx  ^ut)fci)(anb  unbe  ocf  ^ambor^ 
gcta^cn,  Dc^*n)ecbfud)t()cnomct,  un^  mi  t)efrc()mu(Ie24.  ©tunbcn  (i^icjcn  unDe  fct)n)C^ 
tm,  unbint)e24.(Stunt)cntva^ibt(ct)eni)ct)t)cvt)ot)t,  unb  tt?urt)cnt)c(c  Mc  tjcvfumct,  cbtJ' 
manbt^rancf5citcr(l(cbrbc,  tvennmant)e^ube(li((fi03enfect,  nnt)  nid)tupfdft)c,  ^i^bbeibt 
nenc  ^obt,  at)cr(]tDofefo{t>c^ud)tantt?eit)c,  bat  cf)m  t)c  ©d)tDccb  infcbfo^,  fo  ivasJ  cbt  mif 
tf)mgct)ahn,  bavumtDcrcnDcfe^ubc,  bct)c5?rancff)cni)ov  5vuft)e  tvarentDUltcn,  untJc^ncfo 
tjcfe  am-befcbcn,  unD  f)c(t)cn  ben  t»e  l^ccfcn  umbev  tf)o,  b&t  fe  bcSiitie  oan0votcv.?)ittet)oet 
fd)muvtct)cn ,  unt)tt)a^i)atQ}o(cfinJ&ambov(jaff  er(d)rotfen,  fo  Dat  ncmant)arbeit)c,  ober 
avbcii)cnfctf)e,  funt)cvncfa((c(|c^ct)cn^abt)en,  tvcnteibtfturffcjcfdjmint»,  a tfo  bat  icf  t)an  ©♦ 
3o^anni^©d)o(cna(^.^ico(au(5,(1flbntDo(t)e,  unb  fad)  unt>evn)e(]cn^  22, 3)ot>cn  i^mgm, 
fllfcutb<S.3o5anni^(gtratcn,  «tbberQ3efcr^®tratcn,  ^of)n|]ratcn  unb  ?^ur(Jaf)c,  M 
(iarf aoevl^  nid)t  (anger  bcn  tjecr  c(ft t)i)f ^OSccfcn ,  unt)  (hu't)en  a»cr  20C0.  5D?infd)cn ,  ct)t Qimg 
Qm\t  am  (larcf  uiit)  t)uUcnfamcn  Q3o(cf ,  t>c  5{nfancf  Der  5?rancf 5eit  m^  x\tf)  €n^caanb ,  bcn 
Datuad^olcf  unt)evn)f,qcn^bet)a((cn,  botscupDat^anbfdmen,  unbticf^Dbe  fdmcn,  fve^ent 
ocf,  batit)tfo  mancft)emscmenen?0?annfam/,  tvcntein€nsc((<mt)l^abt)cit)tocft>appcvuniJ>^ 
wc0?^o(i}e». 

Parquillus  contra  Evangelicos  1529, 

SRu  i)mt  .q()t;  ^t)vt|leti  i^  n)tl  jim  fascM/ 
©e  X)\Mi  i^  mt  J^amborcj  gei^aanv 

Uirt)  ^efft  t>avin  gera^ctcn 
€ea  fiolitfcf)  Veiiin  amail  (^ct^macrt 
2)orc()  ftne  Saben  t)tt  gutfieifcbcn  M&c\t 

Soi^ttete  (tn  ^okf  Ijereten» 

a)  Conr.  PomarH  ©«(^fetl  C^rontcf  p.  617. 


g6  7/.  C^cile  7.  Feriodus  L  Cap,^ 

^  ©orc5  Dc  fo  Dnfft  bc  ftrte  ^BaJt, 

^c  brummct  miD  rafct  in  ^TtnfcOcn  ©cftaft/ 

get&  lo6  Itnc  ^oflcn  ^unDc, 
©c  Intlxn  unt)  beflcn  unD  Dnt)cn  ®ctt)att 
3m^atc,  Upfatc,  fpn  allc  wDwalt, 

UnM)Cuctcn  cf)rc  bofc  SDIunDc. 

©c  logcn  unD  Orogcn,  flocEcn  unD  fct^ttjcren, 
©c  Drauen ,  offtc  fc  Dul  S)ut)el  n?cren, 

gyiit  ?utl)cr  Dofcn  ®cfelicn, 
2)amlt  fc  aflcn  50^ann  mWvcn, 
®ol  fan  ItcT  Duffcr  J£)unDe  wef^rcn, 

S)c^  S)ut)cf^  utf)  Dcr  ^oficn* 
35c  UnwcrfDc  f)efft  wat  guDc^  q^^cS)ix 
Sc  foret  bter  nu  Dcr  «cttcr^Saf)n 

®c[m  ^ort  mit  Suft^n  befc^crmen: 
S)c  nu  bcft  f^otjen  ut^  fc6cncf  cn  tm , 
SfocTen,  fc^tKrcn,  bat  tdcf^rcSDlann, 

®ol)t  troftc  itn  bcn  5(rmcn. 
^Bcfe  ©rage  unb  S)e\)e  man  barntancf  ftuD 
2)artbo  fo  mcnnta  ^apcn  iKtno 

'Scrfccjeftmtbtjcrfopcn: 
S^o  ^^atttborg  m  Dc  bettcn  ftnbt, 
S5at)cn  iKaDt  uttD  5?ccf)t  rcoeren  fc  fcett^ittDt, 

S)e  2)ut)cf  t)cf t  fc  mafct  bfinD. 

®iift  jtcf  ccn  5D^ann  tntt  ct)m  tn  ®ort, 

2(nc  ^icDcn  unD  ©c^rtjftcn,  foDritt)cn  fe  SKorD 

gntt  c^4:cn  fofen  ®c(inDc, 

( @o  fopen  fe  ti?ol;ope  fort) 
4^m  m4ttl^w6  uror^  Dc  Sorgermctftcr  f?oft, 
|err  ^^am  ^otc!  unD  Cort)  ©ofbencr  ftuD  cf}tn  ^oft, 

UuD  DriDen  ©cwalt  fo  gcfct)tt)tnDc» 
(be  papen  unt>  ^Toncfcn  Bcn^fic!  tfjo  verwifenbcO 

JP)tnDcr  ftcf  f)cbbcn  fc  ccn  bunDcrt  cDDcr  tm 
0c  fcuDen  Dcn  mw  ftct'  t)ccr  cDDcr  Drc, 

"Sitn  J£)upcn  t)cbbcn  fc  Darburcn ; 
QSeb!  Dc  ittc^t  Dof)n  m[\  affc  fc, 
©en  n)tifcn  fc  fcf)fac{)tcn  af(^  ccn  9kf) , 

UnD  utf)  Dcr  ©taDt  bcfct^lutcn. 

urOl 


ibritee  25eil4S<«  tj 


caBol  t)cfft  i\>t  in  mm(x  (Stm  gc^ot^et 
@o  Dct:  i)^c(^tmcnt  alfc  l)^c  fc  tjocct  / 

2)e  <26elt  rcgeit  fo  fcOmiiiDe. 
Ztvtft,  ^wcl,  ?flk^  uuDe  9)?orO 
^cflt  mcnnigc  guoc  Statt  \)cift6l)rt, 

S)c  Duucl  HM  fptt  ©c(tnl>e» 

2Bat  fc  M  ?RacOt^  bcDencfen  mJgeii 
ScDac^tcn  ocf  fo  mann  jae  go^cii 

^m  OmQl)dtf  mumm  mt>  ^apen^ 
©anncDc  fe  cfere  9^otte  t^oflnacicn 
©at  fimpel  ^olcf  gccjcn  |c  be  wcgcn  / 

©ict  fuftjcn  f onen  fe  nic^t  Crapcn» 

®cn  ^cemct  f^ebben  fe  ecn  gogen  bcbac&t 
S)e  £)om{)crcnft)oIioenDe©tat>t  bi)  ^ad^t 

^cn*aDen  unD  umme  bringcn* 
©obanc  Sogcn  bcbbcn  fc  m  Mt  ^otcf  gcbracbt 
@e  fc()olDcn  be  qSapen  mit  afler  dMdbt 
^cvfoigcn/  unD (atcnnic^tltnacm 
( 3ii;olben  fe  0(^  mit  aller  !2(rgeli({ 
be  p^pen  barti)o  broingen) 

©it  i6  fo  n^a^i:  \)an  bcm  ^octe  t()o  Uf)t , 
S>c  ^Paivft  (opt  t&o  Dcme  XurcEcnfc(;cci:/ 

©e  SarNnal  ttja^gcbangcn, 
J^e  Drinctt  noc()  wol  Ux^t  QB^n  unD  SSccr/ 
Scn  8ant)9rat)en  n^olDcn  be  gorftcn  t)cer 

SJlit  gJgcn  f  appcn  unDe  fangcn- 

S>at  bfbben  bce^  2>u\)e(e5  ^inbcr  bcbacf)t, 
Sat  fe  n)0lt)cn  erwclcn  ene  3<ic()t 

®egcn  Sorften  iw  bengantcn, 
SUu  i6  cbre  gogen  in  bat  gicbt  gcbracbt, 
ei)r  Pra^fent  bc(pt  nic^t  ©ag  unbe  gf^acbt/ 

3)at  f  umpt  e()ncn  fuitjcn  tl)o  fc()ant)en. 

S)cm  ^aDcr  bcr  ^ogen  fc6(ac0ten  fe  a((, 
©ine  Kinbcr  macf ct  be  Du(I  m^  matt 

©at  fe  nic^t  fdncn  ruwen* 
©ebaDcnunO  rafen  mit  grimmtgen  ©cf;aB 


$S  IL  ZM\&  T.  fertodus  l  Cap. 


UnDefuvc^tcn/  mtbuBatc  enenfatt, 
©c  fcDan^en  malfant^ci:  el)i*e  gruitJcn, 

^an  &jcbvod,  St^afi  unD  Unfufc&^ocit 
9)lacfcn  fc  ncne  ^d)mx\c^tntf 

<23an  ()cmelt^cn  ©cCjanDcn 
^(\nf:)0  fl;n  9}lann  unt)  ^\)f  bcrcft, 
UnDc  fiuiotgcn  i\p  ^a\)C^  25avmbcrti96ett / 

UnDe  fctten  e&re  ©ceJcn  t()o  q3anDen. 

®at  n)Met  cbvc  ®ecft  unD  Drifft  Dat  fort , 
93cDccteu  c^re  ©c()auDcn  mit  (^am  Wovt, 

'Bat  ftuDct  man  an  el)veu  §vucl)tcu. 
S)e  uu  man  Dcte  qjreDi(]ten  f)5rt , 
&tnt  Docfjua  ^ate,  Xwift  unD  CDIorDt 

©a  Dotc&  fe  et)rcu  Slcgftat  mcDe  tierlacOeu. 

dMilw^  ®ecft  i^  gncDig  unD  fac^te; 
£)ct  DulDig ,  unD  ftect^  na  $rcDcu  trac&tct, 

S)cn  Dcit  ct)r  (Sccft  cntgcgeU/ 
S)cn  bldft  unD  jaflt  mit  SOlacIjt 
SJlit  Druwcu  unDe  ^udmt 
S)it  ^Spil  bvitjen  ocf  De  DcrlDpcn  ?(}?dnntcFctt  uff)  bc^  ^il# 

»e(^9?a&e,  njelcfcv  wil  (}c»cn  i^nen  fine  (Segningc  an 

Dev(5tunDe  U^  :^ot)e^,  @ot)t  aln?e(t)ii)  tt>il  e()nen  Dat 

£o5n  get)cn  na  cferer  £c()«n()eif» 

®i)\)  5orften,<2t)riftcn,fc^t  an  c^re  "S^af^t, 
OcT  tvat  et)ueu  utO  Dem  ^luitDc  ga()t, 

^at  i^  t)ot)en  unDe  fctycuDcu. 
tBat)rct  jutt)  v>or  cfireu  %iDt, 
Grtvaffcu  utt)  Dc^  gutl)cr^  ©act, 

®oDt  uui^  (tncn^Occfl  fcuDe*    2(m. 

CB^cfcfercveri  int^a^r^gamtJc^O  ^ebfi^tce. 

Mohitorium  poenale,  adjun<9:a  Citatione  Casfare^  Majeftatis  expeditum, 
pro  Venerabili  Capitulo  Hamburgenfi  ,  adverfus  fpediabilem  Senatum 
ac  contra  Juratos  Ecclefiarum ,  intimatum  Sabbathi  ante  Fabiani  6cSe- 
baftiani  Martyrum  An.  I5"29*  a) 

'^^1)  C ARL  t)e  QSdffte ,  Dan  ©abc^  ©naben  emc5(tcr  DJemifcf cv  5?aifcv ,  t^o  (\iim  '5'^^ 
Den^e^vevnDe^Ovicfd,  in^evmanien,  tf;o  ^pifpanicn ,  bcit)ev  eici(ien,  ^ievufa^ 

(cm 


^xitH  23etlage.  s^ 


fam,  J^un^arn,  !4)a(niQtien,  Cvoatien  ^bniQ,  (gv^ftevtocj  tfto  Oeflfrvicf ,  JE)ertD(j t5o Q5ur< 
gunDien ,  ® rafe  tf)D  J&ab^buvg ,  Jlaiibevn  unD  ^^i)rol ,  2C.  (Sntbeben  Unfen  unD  be^  9iif e^ 
leoencjetrunjen  ^^orgermei|lcr ,  ^at»t,  ^avcffcOtvaren  unt)cjemcnen5^or^qernt()oJpamborg 
Unfe  Q)m\>t ,  unD  allej^  ©uDe^  im  ©ctruwe.  Unfern  ^aijfcrl.  €ammer<Q5erici;tc  bebbcn  De 
Sbrfamen  unD  Iet)en  2lnDecf?ti(}e,  ^rouj],  !4)eFenunb^apitteI^DeeJ@ti(ftegeDad)rer@tabt 
.^amborcjmit  ^(agen  laten  viorbrinqen,  mo^bpuut  jjcmencm  ^cf)o(Denen  OiaDe,  bmxi  unD 
tDcDDer  gemenenDvecbten,  ttJcDDer  itaifer  FREDEFIICH  Dc^:t)ruDDen,  Unfe^  Ural)n()eren 
unDe  QJorfahren,  unDanDerer  Unfer  \iJorfabren  im  S;i\[[\^t\^  d\\U,  Didmifcbcr  ^aifer  unbc 
^6ni()e  fee(i()er  ©cDdc^tnip  ^ecjetjen  grepbeiDcn  unDebCijnaDing,  ocf  tvcDDcrUnfe  j^aifciiRe- 
formation,  Q}crf6nung,  apeiie  Edia:,  MandatunD  Slffd^cDe  up  i^ergan^enen  Oiif eeDagen , 
unD  funDcrlicf  Den  le^ten  tfto  ^w  utf^gcjjangen ,  ocf  bai)en  unD  a^cDber  c5re  unD  Dci?  ^tiffte^ 
(an(jenf)erbrad)tenunDbefetcn@civeI^reunD®cbrucfe,  unD  t)er(an()ten  9vecf;ten^,  De^  fe  flct 
Df)o  at)erf?dDi()  erbaDcn  ,  funDcv  eoene^  (^ctvald  ef)rev  Cafpelfevcfcn  entfettet ,  unDc  fpoleret, 
©(fc^rer  unDeringefefenen  ^arcf()even,  imt)  anDeve  (I()ri|l(ife ,  fvame,  unf (agbavn  ^vcDi^jer 
Dcr/aoet ,  unD  utf)  Der  (^to!^i  Driuen  latcn ,  unDe  t)0rf6I)rifci[)c  unD  uprorifcbe  ^reDi()er  \x\  ^eDac^^ 
tcn  ^ii^tt  unD  Cafpcl^^arcfen  gefettet ,  Der  gemenen  ^icjlerfcbop  0}?c|ycn  unD  anDern  ge# 
ivaI)nt(icfen®aDe^Dcn|]e,  unD  2imte  tf>o  l^oIDen  t)erbaDcn,a)  Q}crnierungmit;DiiDfd)en9}?if« 
fent^o  5o(t)enDeini)efdret,  Den!X)ecfen  Dovc()ttDeDe^DiaDe0Dartl^ot)erovDnet,  unDun^cfc^r* 
licf^o.tbo  gc^eDcneQ^ov^cv,  Dat  fceetlifcFundatienunDanbeveQ^ofcv,  ocfDe^reflerfiiop, 
W^t  De  9iCgi|]cr  e^rer  ^infe ,  erf offtcn  D?cnten  \x\i\:>  ^kiw^tn  /um  recfcn ,  unD  t^o/umen  .^en^s 
Denftellenm^tcn,  gcnoDigct,  De^ocfnid)tgcfaDij)et,  fonDcrn  anDere  De^  ©tiffte^  Privilegia, 
^SrcDc,  (ge(|eIunD.?)anDDellc,  t)an  up5eDa(J[)ten  l^ecf en ,  unDanDcren  Dc^CapittcI^  ^erfo^ 
nen  foDern,  unDane€(enoDicn  in  allen  S?avcf cn  bef(^vit)en  laten,  unD  &efulDi0enin  }wm  ©c^ 
tT?aIt  i)ebrad)f  hebbcn,  Dartbo  t)an  (l<xpittt\  unD  ^cmene  ^rc(ierfd)op ,  ene  grote  ai)cif(^Dtge 
(^d)attin()  ;um  tf)0()ei)cn()eforDert,  Darbr)ocf  Dord)  \\xmn  Secretarien  ebnen  anfc()()cn  la^ 
ten,  /mvDe  Privilegien,  ^cgcl  unD  Q5ret)cDei^  €apitfeI^unD^ti|ft^  up^cmclt,  \)itxtxoU 
f^tenne^iiifunjftigcn  I)iai()en  (£&ri(lDaflc  in/utt^en  ©ctvalt  unDe  ^^erwarun^  tf)o0ellcn,  unDe 
fo  Dec  alfe  in  folcf er  ^i)Dt  nic^t  DcDcn ,  W  g^»)  al^  Den  el)m  ef)re  erf offte  '^infe ,  ditntt  unt)  anf 
Derc  Q56rin{)e  in  unDutb  Dcr^StaDt  nid^t  tt)ieDev  up5et)en,  cDDcv  ^ebrufcn  laten  tt)0lt)en,  unD 
Dord)  folcf c  Dcutlife  J?5anD(un()  unDcQ3orne5mun^inDe^(^n  in  up  (lemfen  D{ed)ten,  Edia:, 
Reformation  unD  SeboDt  gefa(Ienfi)n  fcbollen,  unDc  Darum  um  nafoIgcnDe  Mandat,  ^n* 
Dung  unD  anDcre  97oI;tDur ftige  Jpiilpe  De5  D\ec()ten^ ,  gc^en  /um ,  tJemot^iglicf  anropen  unD  hi\)'^ 
bcn  laten, 

llZ^txXsi.l^anb.  ^  S)eit)ile 

S5erdn6eru0g  balbcti  t)or  &m  (5ainmcr5®md)t  5<trt  5ef lagt/  «ucft  effteCita<ionMn&^e»f^If(^d.io. 

Dec.  ( 1529.  )  CC^alten.   Pomarii  ©ac()fen  ^ronicf  P.584.&  Trazigcr. 

a)  An.  1529.  warD  au«  55cff5I  l)eg3la{)f«  Det  2f)um  ju  .^flmburg  gcf^^Ioffett  /  fecHn  eXi  man  tiarfn  no(^ 
Lateinfana/  unbedicl)c  alfc  ^cntc  ^liiein  gicngcn  unDbcfetcny  wurDen  fic  biimiUu  ton  Dcm  lofcn 
(SciiabcubctfflUcn/  &arumf()atDcrDvaDfbicSScrfeOung/  Daf  btc5eircl)CQdnt5lJd&jugefcl)Ipf[cu  tparD. 
Trazigcr.  Aniio  15J1.  licffcH  Dcv  ^afil  Hit^  JSurgct  iu  ^aiuburg  m  l^fajfcn  Dal  ©injjcu  tm 
%^m  gdn^lic^  9cri»(cteit, 


69  11.  2I^€ile  /.  Tertodm  I.  Cap, 

^ewife  m)  mi  mdnnicjl.  vcd)tlif e  ^iilpe  mit  t()Obelen  fdnilbig  unt)  gene^t,  e^n  ocf  foIcFc 
Mandatunt)£at)un9cifennet  movt)en  (i;n,  t)avumge6et)ettJi;;un)famtunDfont)cvIicFuan  D?6^ 
niifc|)evWevI.i)D?ad;t,  bi;foo,O}?avcF£6t)ige0@o(t)e^,  r)alfinunfe5?aifevl.€ammer,  unt) 
l)en  anDevn  ^alfen  ^cel  \xp  ijemclten  Cidgevn ,  unafio^Iic^  tl^o  betalen ,  f;iemit  evnfllid; ,  unD 
w>inett,  t)at  al)i?  binncn  8te  ^^^a^en ,  ben  negflen  S^a^,  Den  \m  unfe  ^aifevl.  Q3veef atjcvantmov^ 
XiK  ct»t)ev  \)ovfamcn  tvevt)t,  Denfiil^igen  Cldgevn  cl^ve  entn)tnt)ctc  €afpe^5tavf en,  imb t)em  ^i\\'^ 
(eunt)t)em(£afpeI'.!iTavcfcnaIIccf;veQ5vefe,  @e<jel,  Inftmmenta,  S5vil)eit)cn ,  J£)anDfellen, 
@cved;tisfeiten,Q56fc,  0^ec)ijler,unt)n>a^^5vcf;nfunl]cntfevnef,  n?ci)t)evvum  tbojMIet,  unb 
be^  ©tifltd  un^  ant)cv  ^ve|lcvfd;op  Q}evn?al;runc},  @ea>alt  unt)  Q3eI)aItKii§  at)evantn>ovtet  unt) 
tf)0 famen  latet,  unb  alleup bejiemDc ^lenoDia bi  Dem  (^ttflte unD Dm j?arcfen  un\)evvucfet ,  ocf 
fe  Dc 5tld()ev  unD  jjemtnen  ^vc|]evfd)op  \x\  \^i\mm^  ebrer  ^infen ,  crf oftren  Dienten ,  ^cienDen 
«nD  ©efdllen,  fofcbi))un)unDin/un)en@ebeDentf;o  b6f;ren  ^cbbcn,  binnen  unD  buten  Der 
©taD,  un\)erI;inDertunDohne€inDrac|)t  blit?en  laten,  ocf  ba»en  angctagen  ^^nii\x\%  t)an 
chmeaftoDrinijenDeefltet^o  nebraen  De  iuwentboIDet,  unDefupalleranDercre^rcrbavenanse^ 
taaenerQ5efd;n)crungb«Im,  bt;bat)enaniKtai]enerpoen,  unDanDerer  unfcr  unD  De^  9\iPcd 
fd)n5cren  UngnaDe ,  ©f rafl^e  unD  ^:23ote/  gegen  \\\Ko  t^o  tanDcIn  unD  t&o  Dullf6l^ven,  Daran  Do[;u 
gp  unfc  crnfllicfc  QScrmeningc, 

SeSt;  ef(^en  unD  laDen  \m  oef  tan  bercrDer  ?0?ad;t ,  Dat  0l;i;  up  Den  4  r ♦  ^ag ,  Den  ne^* 
(!en na Utf)(3an() up^efetter ^pDt,  Darin tv^ /u w  if.torDemerflen,  if.t)or  Dem anDern ,  unD 
ic  DorDcmDribDcn,  Iet|]cnunDenDIifen9ved)tiJ^!4^a(3cfettenunD  ben6mcnperemtorie,  cD* 
DevWt  Defiiloige  :^ao  nicl;t  cen  ^cvict^tg^.^^a^  fi)n  n)ovDc  Den  neglien  ©evicf^t^  i  ^ag  Davna  fuf^ 
t)efl,  cDDev  Dovd)  nitt)en  miamdc()tij)en2lntvaID,  angcDad;tenunfen(Zammev*@evid;t  evfd;i^ 
mt,  tI)Ofe5enunDtf)Ob6veniun),  Dovgemeltcv  \mit  begangenen  Daetlifen  .^janDIun^  f;alt)en 
jn  up  befiemDc  poen  (jefallen  fj;n,  tnit  OvDeel  unD  9\ed)t  fpvef en  erf ennen  unD  erfldren ,  cDDer  \\m 
n)eOf)rfafcnDa()egen,  De^^jIifeofllsbPt^iifFe^unfeP^ebaDc^  befd;n)erettbofpn  t)ermenet,  De 
SSefchwerung  in  9ved;ten  Dortbobrin^en ,  Der  (gafcn  betf;  tf;o  gnDe  utbn^arDcn,  n^entc^bp  cr^ 
fd;inetaIfoDennecDDernid;t,  fo  mert  tiid)t  Dellonjeniger  mit  jjemelter  grfldrung  imDe  fufj  in 
bied)ten  aegen  \m  procederet ,  n>o  ftcf  Ded  ^cborct,  Darna  n)etet  \m  tbo  rid;ten,  ©ct^en  tbo 
©pier  am  10.  ^^ajjc  Decembris  na  €^pri|ii  (Sebort  XV  C  unDe  XXIX.  unfev  Oiifen  Dc« 
9i6mifc6cn  im  teicnDen  Der  anDern  alle  im  li^orteienDen  3a5vcn» 

Ad  Mandatum  Domini  Imperatoris  proprium 

Galas  Schott. 

jfudicii  Camene  Jmperialis 
Froto  Notarim* 


An. 


X5ievt>te23cil4g«»  ^, 


An.  inj.tj^  m(lammttf(^mii)tttxgai\cim  M$  Uvtl)til  inj^ad)tn  jwifci^en  t)em 
$l)um*CapitfeIaneinen,  miDbemOiatf),  5?irc!)^©efd)miM'nen  unt)  ©emetnbe  ju  .^iamburg 
«nDtvn  '^htil^  i  t)an'n  ber  Ovaff)  famt  ben  ^ircI;^@efcf)mDrnen  unt)  (5)emeinte  ju  ber  Reftitution 
^erurt^eiiet  n)art>.  (S^  fint»  aucf;  executoriales  cine  poen  fiinlf f)un^ert  COtarcf  Uti^t^  ©ofi 
te^  einf)aftent)e,  Davaufau^cjangcn,  unt>bem9iat&eDeni2,Sept.mfunt)i^etn)orDen.  Tr. 

An.  I  n  4.  af^  t)ev  Diatf)  unb  ©emeine  ju  J^ambur^  un't  t»en  Executoriaien  i)cm'56um< 
€apittef,aet)venotetn)urtten,  unbfeinenent»fic^cn.g)ant)el  unD  ^ertracj  mit  ihmn  treffen  fon* 
een,  fc{)rieben|tcant)cn(yf)urfurlIenju^acl)fenuni)^anD^©rafen  ju.S)e(Ten,  unbbatcn  fte 
mitint)e!i@ct)maIfaft>ifd;enQ)erbunt>junebmen,  unt>  cjegen  bengnjano  be^  (2!ammer<@c^ 
ricf;t^jubcfcf;ui^en,  unDerfofgte  baraufbag  t)ev  OCatf)  ^err^oad^im  *(0?offern  9iatf;(J*Q]evj! 
tvalter,  unt)xM.3oad)im(5oimncrfeIt)tant)en(Ef;urfur)]en5u(^acf)fen  abferti^te,  bie  affe 
©efcgen^eit,  aufn)a^?Sefd;ett),  @ie  bei^  ^unDed tf^eifbaffttc) tvert>cn  mccbten ,  crfunbi()eti 
foften.  !^arauf tvurbcn  uon  affcn  @tdnt)en  M  Q3unt)ed  t?erovt>net :  t)ev  €f)uvfur|l  ju  <^ai)^ 
fen,  ^ev§o^(Srn|i  ju  ^unebuv<),  unt)  t>te  t)on  ?^vemen,  unb  n)art)  t>ev^a^ci  aufPetri  unl) 
Pauh  beruf)vte^  54.  ^abr^  bejhmmet,  abev  t)ev  J^anbef  0in0t>amaf)f^nlc&tfuvficS^,,  t)tnn  Oer 
€f)uvfuv(lfontcant>crcr^cr^int)evun()l^afbenl)aiu  nt'c{)tfc()tcfem  Tr. 

©te  »ifrt)te  ^eilagc* 


jOHANN  ^wmUm^ 

tief 

^pn  feinem  ^enif  jum  Pailorat  ju  6tD?icp(ai 

in  J^amburg* 
?8on  fcen  fil^nften  ©lauben  unb  rec^ten  gutenSBerrfettWi&et&en 

falfctien  ^lauben  unD  ecticbtctc  gnte  QGPercfe:    Darju  it)ie  man  foH  mxW 
Ux\  mt  m^^  Prebtsent ,  Dag  rolcOei;  (Sl^ube  unt)  OP;ercle 

fleptet)i'3et  werDeu* 


***         ***         *** 


5(n  t)ie  S^ven^reicl)e  ©fa&t  Jp^ambutg/ 

^urcf;  5^0HANNEM  23uB<»&rt8eif ,  Q3ommerrt: 
2CtttenbcriJ,  if26» 

cnen  gf)vfamen,  guv(id)tt^ett ,  ^elfen  ^erren,  Q^ur^crmcijlcrn  unb3?at5^  ^  JEDerrcti 
t»ersan|cn©cmem<t>erS^ren''reicF;c»©tat)t  jrpamburg,  meimn  lieben  .&errenunt) 

0?  z  greun^ 


n.  C^eila  /.  Periodfis  I.  Cap, 


grcunben,  \x>m^(i)t\^ ^ohames Bugenhagen,  ^cmttier,  ©ncit)e  unl)  Jriet)e  Don  ©C^^ 
t)em  Q3atcr  unb  t)on  CJ£)riflD  3€fu  unferem  ^igOilKO^,  t)urd; njeld^en  mir  ^oben  QJergebung 
t)cr  ^unbcn ,  fo  tvir  an  i!?m  g,[iviht\\ ,  of)ne  njclcj^em  nicmanD  f an  feelig  tverbcn. 

^Ovfamc ,  Q5or|tcf;ti^c ,  ^cifc  ^erren  unb  gutc  ^rcunDe»  3n  ticm  tJcrganse nem  . 
Sa^re  if2f.  binici)crn(ilici)gcru(fen/Unt)gefot»ert,  t»a^icbbet)cucf;foltc«Pfarrerin(St.5f^t^ 
colai  ^ircbc  fepn,  [)ierubcrfamunfcrc<35emcmejufammen/  unttvoltemid;  nid;tla|Ten,  tso^ 
mit  jtc  aber  ein  fo  q>\M  2Ccrcf  nicl)t  tjer^intertcn ,  erlaubetcn  pc ,  t)af}  id)  ein  balb  3af)r  bei)  euc& 
mdjjte  prcDi(3en,  fo(d;e^  tvar  mir  jtioar  auf einc  folcbc  ^nt  fd)n)er |u  tf)un,  /etennodl)  cjab  id)  tnic^ 
in  t)en  2Biflen  ©Ottc^,  unt)  trar  bcreit  ju  fommen :  ^cnn  id;  tvujle  imtt  ant)er^ ,  al^  t>ag 
e^  ©0^^  fo  Wen  tvoltc,  t»e^ freue ict)  micb  noc^, 

J5;erna*famein^:^ot5emit^rief«nt)©ie5c(,  tiagtd;  nid;t  fommcn  foltc,  bariimb, 
t)a6  t)tc  gan^e  ^tat)t  nid;t  f)dttc  t)arin  gcminiijet,  m^)  umb  ant>crc  tveltlic^c  @ad)en  njillcn,  t)ie 
l)ocbt)or  @0?.^nid)tgelten,  nocnn  man  ^eelen  (^ccligfeitnjill  anfe^cn.  ^oc^  mu§  man^ 
iOnenjugutcl)altcn,  unt)ft'enid)tt)ert)encfen/  t^icfolcf^Sjercft^erl^inberten,  iveil^  @Ctt  auf 
badma^!  nacb  nid)t  (jenjolt  \)o.t ,  aud)  i|l  e^  nid)t  in  SO^cnfd^cn  *^ermogcn  t»cn  ©laubcn  ^u  f)a* 
bctt,  fonbern  n^enn  unt)  xom  \\)n  ©O^  ^  0icbt, 

3d)  n)ci(i  nicbt  anbcr^  (@Ott  fei)  i]et)ancf t)  al^  bag  icb  mid;  in  t>er  (Sad;c  rid)tig  gc^af^ 
tcnf)abc,  nad)mcinemsSeifanbeoor@C'^^,  unt)  f)abc  n^ieber  gefcbrieben  bcm  €l)rfamcn 
diatl)befont)erj5,  unt)aud)befonber^t)er@emeincincurer(5tabt;  nja^mir  t)eud;te  €f)riftfic() 
\\x  fcDn,  unD  mir  gcbiibrtc  ju  fcbrciben  obne  .^eu^clet;  ju  ibrer  ^eclen  ^Sccligfeit.  S^arbct) 
mt(|)auc^befliffen,  t)a§  au^  mcincm^riefen  feine  givictracbt  untcr  eucb  entflcf)en  mo^te* 
Si)enn  t)a  icb  ni(i)t  ^e^jennjctrtig  mit  t»em  J^eil.  €t)aitgelio  bei;  cud;  mMytt  97u^en  fdjafen,  wolte 
i^  (x\x&)  mit  meinen  ^ricfen  f einen  @d;at)en  t^un ,  jutnablen  i^  t)urd)  €^ri(ium  tvobl  tt)ei6, 
t)a§tc&fon{ienllnrccf)t0et|)an5dttc.  3d)Dcrf£bcmid)^e^,  t>a^  reDlid;e  ^eute  nid;t^  ant)cr^iti 
meinen  ^riefen  (}etiiercf et  f)aben,  fonbern  \mt  (S!)riftlid)  iji,  unD  D^tg  id)  Der/enigeti  (gcelij)f cit 
flcmeinctl)abc,  Denen  id;  sufd)rieb,  fott)ol^IDcg(£f;rfamcn9iatl)(?,  aldDeranDeim 

Q33ien)of)Inunt'cf)  nad;©Otte^^'ffen  nicbtbin  jueud;0cfommen,  nunDocJbet)cuc& 
bttrcJncrweb(tP^y?y^unD  ^reDiger ,  Dar  id)  Docb  iicgcnn?drti.g  nicbtjufommen  fan ,  foific^ 
md)tunbilli,9,  fonDcrn  ©ottlid; ,  Daf}id)mit@Otte^^ovt,  nacbDem  Don^O*^^  t)erlic# 
feenen  Q3erfianDc ,  eucb  Durd)  (^d)ri|ff  \\\x  ©eelen  ^ii\\(\lm  ju  terntaljncn ,  al^  aud;  Der  fcci? 
Itgc^aulugunDanDere^lpofieltbaten,  nuNbinftcnid;rmi.tif)rcm£eibefommen  fonten,  Daf;in 
f ommcn  jle  ^od;  Duvc^  il)rc  €pi|^cln  oDer  ^^^ricfc.    3ct  merd^c  Dap  c^  cud;  t)onnotl)en  i(l»  jc. 


m 


©te  funfte  ^^ctlage. 


*  *  * 


Fragmentum  clnei:  a\tm  S^conicf  e. 

intiDott 


t)ft  Womn  tip  be^  liate^  ^ege^ren  unb  3*  ^ttiml/ 

m\U  fr)n  t^orgebragen  bem  SJJanbage  na  &ei:  l^iUigen  3»  ^o^ 

nige  /  Anno  1526. 


*^*  *a.*  *-.* 

*  *  * 


Jf^^uwc  ^olmcnuncj unb  f^JorgcDcnbc ^c^cn  /unjc  ?S6r,(jcr ,  i^  fn  guticr  ?0?afcn angcnamcn 
v^  unbtvol  m*Ran:  5ll^t)enn(S€.Dvcit5t>or(jc3cDenWt,  ^an  n?c0cn  unfc  ^dllc  unb 
©rav>eu,  t)efuImgenO(5vfcrtomafent)eunbto|l)?ent)c,  fege€^.Diatf)t)orgot>an,  ttcnn,  na 
elber^emontC/'  mcn  ©ra^>)cn'^lt)e ,  aIfe»anDe9}^arcf,  enen^Gitten,  Darto^ewn  n>oIt)e/ 
unt)t)at,  tx>ennt)u|fe<Stat)mtofament)en'^i;l)entvatanfdme,  fo  t)a(?er  ^3mtn  unD  SlCdOe 
n]6cf;tcn  ocmaf  ct  fi;n. 

^arbcnct?cn  njai^  ^ij.  diath  ilmmc  M  9:)?cnc  ?Sc(Ie  unb  0?ut6arf eit  trol  gcnc^ct,  t)cn 
©rat)cn  ttv>ifc^cn  ^iibecf  unD  ^amborcj  mtan  to  DuIIenbringenDe ,  tijelcfc^  auer  eni^e  @n>ar? 
beit  up  ftcf  baDDc/  Denjile  tv^  iD  anc  ^rote  ^oie  unDc  5?ofiin0  van  ^enninge  nicl;t  volbrinjjeii 
f onDen.    !i^er[;alt)en  Dacbte  €€.  diatf)  Datfuli)c  allcnc  mii)t  antoneI;mcn« 

57at)emc)i)/mvmitDen  ^51rticul.l)«5rcnlatcn,  Daf  ()cttTencQ5c(!c,  fon>oI/e^unDcr  Da( 
nic^t  »ermdcbte,  fo  man  a^ol  mencDe ,  fonDern  in  i)root  97abeel,  vele  0cIDj(E)piIDin^c  »am  DJei^ 
c(?ef)alvcn,  betbinDtffe^i^D,  fovorOgen^efamen,  Dcr5aIoenn)cre€-€' •^'^f5flnDa'(^ti()li0 
biDDenDe,  unD frunDIicf;en Q3c.oerenDcvan/umcnQ5iirgern, feiutvutbDii|Ter^ot5tvullenent^ 
nebmctt,  n>or  wv  md)t an  tivifelnDc ,  ti^e^^i;  Dcrbalven  tvcDDerum  vcrplicf)ri.0cf  n?cren  /c(»cn  iu* 
m  Q56rgcr  unD  Sntvaner,  Darin  tvuUen  gp  /un)cn^uDcn  ^illcn  crtd^enDe.  2Bo'averll 
€€.  9iatbt)t5erc^J?otI)famenni6cbte,  5eDDeg!)cDIicfer?))?aten,  na^e()cbrcn/un?er^i5r,()cr 
getracbtet,  al^  Acciret)anQ5eermiD?0?oftunD  anDcrn  ^orn,  Darvan,  fo  iD  undgut  Diic^tc, 
0ei)en mdcbten ,  n)oreineDe(temcneunDQ5utcn>9}?anocfbeDrapcn,  upDattDt.Dcn  Oiifcnben 
aflctoD  nid;ttofcf)n)erfi'ae,  finDe(S€.  OJatbDatfiilvefoftorput ,  unD  geven  cD  un^tobcDcn* 
cfenDc,  n)eIcfDenn(jcfcf)c()eni^,  vermiDDcIfl  Dvii()(]cfprafe,  cm/eDerinfi'hem€afpeIunDin^c^ 
«nworDeatigcnameni^/  unD  vern)iIetbct()anDii|Te^e(}cnwerDi5c  v^pD,  fo  Dem  (E€.9?atf;  mo« 

^  J  tiij 


^^  11.  C^eila  /.  Vmodm  L  Cap. 


tij3toI)i5i'eniveve,  tvolbe  ifutfr:^efe()(t)eri)eerCavfpe(  (2<S,^atf;  bit  Slntmort  unt)  ^SefcJlut 
el^ventmoeninbvingen» 

3^gefc|)e5ent)ovcI?  ^invicf)  <^d)au5ovcf>  benant)  be^  0}?an^aije^  i)or  Fabian  Sc- 
baftian ,  n)0  f)iev  na  fol^et ; 

• 

<?ifc&t5a5ve,  SJBofmife  J^even,  fo  gi;  t)enn  moti(|tof)dvenbefpn,  fo  f)ebben /utve  ?53i5v^er 
^  ^»'  eenDvec^tij)(icI;en  ^efcftlaten  'om  n?ejjen  nnfe  2Be((e  unt)  (^vat)en,  fo  bat  een  ;el)ev  3nn?anev, 
mmanbbutenbefd)et)en,  t)ana((enftnen©ui)evnunt)Dienten,  upbitmai,  ccnfdvaife,  eencn 
^itteni)ant)ev9??avcP, 0uttt?iai9utf)to^et)ent)e.  ^evf)a(i)enfcf)a((g<S*Dtatf)na  t)u|fev^i)D, 
jun?e^6v^evDei?(^vat)en^ba(t)ert^/  nirgenDn?et)Devummoieneftebe(an(jen,  unt)Damita({e  - 
-  -  -  afaeftv(tetf)ebben.  2{I|cfeomt\)ej3cnDe^@vat)entn)ifif)enl'ubecfunD^ambov0fi;n 
tev  ^ovgev  ffcf  gan^  evfreuentJe ,  unt)  beDancf et  €(2-  dioii^)  jjan^  f)dcf)(id[)en  fov eve  gube  ^one^ 
flin0tf)oDc^o(favtbDuffcv@taDt  J£)ambov0»  S^ewiie  Denn  fobann  tofiinfti^  ^offavtf) 
ane®e(bfpi({in,(3  nicbt  fonet)oUenbvingen,  fanmaniiben,  tvann  \>m\iin  4  ^avfpef  ^ ^avf en 
cen  fog  t)ufent)  iDoxd,  ebbev  mi  De  ^avf en  entbeven  f dnen,  bovd;  ^efcf;icf unc)  Dev  ^avfpeff^e^ 
ren,  ocfoevmiDt)e((l^5ofd3un5t)cvQ56v()cv,  to  i^et)Oef be^  nien  ©ratjen  nebmen  mdcjen,  unD« 
fo  fe  Denn  Den  Sortgan^  beffeioen  @vat)en  fef)en,n)i((en  fe  m  \t  ^i((en  Dev  anbevn  5?avfpe(  aOe  £a(! 
Dev  iToflung  fu(t)cv  up  jtcf  [o^^m,  fo  bat  men  utf)  bev  Scimmcvei,  efte  t)an  Dem  ^enen  ^eflen,  bc/ 
ivi(ebam(j^td»ovf)anben,  naQ}ev(]nd3enS€.Ovatbednicl;t.^(5euenfd;af ,  bavto  fcbaif  men 
um9aninbev.oan^en^tab,  unbfam(enene@ifFte,  baeen;ebevptf)n)i({iggeDenn)i((,  Mi(> 
bev  ^ef)oef  entfanc|en  unb  mit  bem  evften  ben  @vat)en  be^innen  unb  vebe  maf  en- 

"^ox  €^.  Ovabt  mcvcriicb  tbom  c^iiouxn  fi;n  fd;a(,  id  fcbnjav  to  f;dvenbe,  an^efeben  mavf ^ 
fid;)e  ^oiacjc,  a(^  m\  bev  ^D^avcf  ©eibe^  enen  ©d;i({in(j  tmemaf  ge^et^en  bebben ,  unb  n^evc  M 
©emenc  ^ellc  tbom  acbtevn  unb  in  '^M  (jef amen ,  tvevbe  bev  Q5dvgev  6a(t)en  nicbt  ,qefd)ebcn 
fi)n,  fonbevnmu|]ein^ovti;ben,  bovd;beni)cvma(cbeienben^anbev©ee|](ifen  gefamen  )i;n 
iinb gefobevt ,  tt)e(cfc  ocf  €€.  9;at(; tuoi  (lenbig  fi;ii  mdet ,  fo  m\  (offbevbigen  Suben  bt)  un^  ge* 
fegtivevb,  bev()a(Denbud;tenfe,  batfcben(g.9iat()femenutb@c!)abentof;e(pen,  bennbeben 
(gcbaben  acbacn  babben ,  fd)0{ben  ef>n  mebbevum  entrid;ten ,  fo  mx%  nu  be  (8d;abc  t)an  ben 
©eelififenlf^evgefamen/  fofd;o(en  fe  ef;n  ocf  evn|!(icf  tt)ebbev  beieggen, 

^()omev(lenfcr;d(cnbe!4>omJ;)even,  i>ann>egen  cvev^onv^avfc,  fdg  bufelib  ^?arcf 
toben©iabenuptovid)tenbe,  ane  Snfaijc  (toerlcggen)  t)erp(id;tetft?n,  bav  benet)enbe  Up^ 
funfttebev5?avfenf>a(t)en,  n>elfefemiiUnred;t,  t)om  ben  Jtarf^Jpeven,  bi)evcnS)agen,tn)in;; 
tjn^^abv,  up(]en(mienbebben,  tKlfe  €3umma  tvol  to  ad)t  bufenb  9Mxf  (open  n)i({,  angefe^ 
hen,  fe  bocb  nene  ^tecnc  up  eniae  ^avf en  gciegt,  efrc  in  ^^^umina  c)e()Olben  bebben,  bavto  fcf;d? 
len fe  mit  Dvecbt  n!d)t  beiDiefen  f dnncn,  fc  fo  bann  {)cv m\  ben5?avf en  fobevn  mdjjten.  li^ierf^ai^ 
t)enfd;d(ena({ePennenoana(len.^erfcn,  na  biilfen  S^agen  gam^  unb  gav  affpn,  m\l\nm 
q^dvgcv,  focvnlllicf  S)aneven5\avf^^even,  nid>tut(;  tO()et;enbett)i({enge^oIbcnf;ebben,  tt>ovto 
\\xm  ^dvgev  aHe  een  funbev  Upfcen  f;ebben  tt)illen. 

Ocf  i^mi;anbefa(cntofe0i]enbe  t)an  anen^vcbevfc^oppen,  nemanb  buten  befd;eben, 
tobcm9cmenen(^ubcein;ebcvQ}orllet)ev,  na^2inbee(bev©ubev,  cic^cnfc(;a(, 

gerncr 


Sfinftc  »eil4ge,  9f 


gmicrii^betrac()tetunt)gefd;lafen,  einciet)e(I(erifei;tobemgemencn  Q)ut)e  rogcDcnDe 
fcbal\)erplicl)fetfi)n,  t)emi(e  fo  t)ane  Q:f)oact>tcrin()c5rcnt5a(tten  gePameni^,  fdjuien  allc  Me- 
morien ,  na  2(nt)ec(  ^e^  J^6»et^rtoc(^ ,  m  Dcr  Jpant)  to  cjeDenDe  ut^rid;ten.  ^arbenemn  t)en 
flroten  Caland unt)  5lrme'(Scl)0(*Q5rot)erfc&op  nic!?t  Dcrgetcn  fccbbcn ,  n?e(f  ocf  m)  t)eniscme^ 

iicn©wt)ef)er(iefamcni^.  ,.        .  ,       ^.     ,: 

Ccf  fd)6(cnt)eS(o(Ierunt)5ee(l(ifen(Stant)c^,  bmnencfte  bufen^amborg  t)an  ebreir 
Jp6\)et^@toc(binncn^ambor()be(egt,  ened3ared9icnfe\)erfa((enfi;n,  Dett>i(cfenene  ^M^ 
tingecfte©d)ot>©e(&,  bet^anDiffen  IDagc^cgcDen  ^ebben  ,  unt)  t)amif  fd;6(cn  fe ,  na  Duffen 
^M,  de(icf /mt)enQu^rgerni)anaUcnebrcn(^3ut)ern,0elif/utven^oopman,  anUnp(id;f  unt) 
©iotaclDe,  b\)  Qjeriull  cne^iet)cn  .S)6i)er(]oel^,  se(if  gcmn,  tve(cf^  De  Q36rgcv,  De  befun? 
t)erflenJ^6t)etffoc(  i)anebnen  inijenabmen  bcft,  i)anebrentn)cgent)oenfd;a(,  unt)ll'nen^;)6t)et^ 
man  fe  nSeDDcrum  f orten,  up  M  €g.  Oiatb  M  ©cbof tcd,  na  Duffcn  5)agen  m6Qt  un\)erfumet 
fi;n,  unbroitten,  DataUfo5)or()efe(}t,  famtDen5^afo(genDenfoern({(ifc5ebo(t)en(;ebbem 

«^Bit^er  id  bercDct  unt)  bcfd}(aten,  t)af  <\{k  oee(](if c  2tf)nt  to  t)en  en^igen  ^agen  bi;  t)en  5(r^ 
»en ber  ^ebnwabr  blim  fcf)6(en ,  unbe  nid;t  famen  an  l)at  €apitu(,n)o  ere  2Bife  gett)e|]  i(l,  fon^ 
Dern  font)ern  fo  t)at  (jcborbe ,  ber  2lr\)cn  oorbi;  tveren ,  fcba(  De  Scf;ntt)af)r  an  t)en  (g.  Diatf;  verfal* 
lmf\)n,  efteinene(]cmenc^i(]ege(e()fn)crt)en,  t)arutf;DearmcarDe  tof6beni)e,  gcfoberf  n>er^ 
t)en,  n)e(cfat)er(linbeeDen:^ce(cnmit5Se(livi((3ct)af)nfi;n,  n)i(  €€.  Diat^  mif  hmn  ^kf 
aernlafellen^^ille,  t^efegcmafetbebbentODoUenDigen,  in  n)it>er  Q5etrad;tun()  annebmen. 

gorDcr  ie  gefd)(af cn  Dord;  /uwc  gcmcne  ^6xQtx  unb  3nn)af;ner  Dcr  4.  jtarfpef,  t)at  fe  na 
Kiffenf^a()cnn)iUenOicd)funDCD?ad?ff;cben,  cen/ct)er2lrt)*<geten  in  (inen  ^arfpe(^5\arfen 
unDebe^warenenen^arf^J^erenfofefenDeunD  fofetfenbe,  unD  Dat  ^i)ange(ium  ber  ^ar^ 
5eif  cent)red)ti(}(icf;  mx  De  gan^e  <^ta^  fo  prcbioen,  mx  €€.  ®om^^apitu(  famf  Dem  €•  9ia^ 
tfce  nene3nbrad)t  in  maf en  fc&61cn,  njefcf  jum  ^ox^tt  fo  crn()(itf  wiUen  0ef;o(t>cn  ^ebben,  unt) 
^^.9\at5ant)cid)ti()(icfenat)crma(^5ebcbcn5ebben,  fe  enem /eben  ^arfpe(  ef)r©en)ante  unt) 
9vicbtigfeitnid;tnebmentverben,  tt)e(fe^fe,  a(^j)ef)orfame^6r()en?erfc^ulbentt)erben.  @d;c# 
^e  bier  at)erffen  bam ,  tt)iUen  fe  mit  2it>t  unb  ^SIobe  bat  tJerfcd^fem  SCelf  tt)i  (0  t)6rne  bem 
SS.  dxatht,  fobaf  ()eb6rbe,tt)iUen  jjefecbf  f)ebben» 

S)art()0  itiUen  fe  ot)ermaf ^  gebeben  fcebben,  €€.  9\af  Je  be  fcbn^arf en  5??6nnef e,  fumen 
Q3or()ern  f 0  wcbbern  nid;f  lenger  up  f)o(en  wiUcn,  up  baf  €S.  9iatf;  mit  ehren  ^S^rgern  imtn 
S53orent)orfabeven  blim\  mo^tn ,  m  fe  in  SOBiUcn  Qtbt\)tn  unb  erma^nef  f;ebben* 

Jlbiffi  QlxtiUl  10  mie  D0rgebr4(^e« 

OdmUtn,  imt^ox^tx,  baf,nabiffen!4^a0cn,  tiemanb£i)f()ebin^ebt;emtgen^ar^ 
fenmafenfcf;af,  uf bgenamen  SS.  Ovaff)famtbcnt)eertefpeI^arfen,  fcf)6(encnen /eben,  be 
ba^  ()ene()ef  ie,  utf)  fi;nen  n)o(^en)unnenen  (^ube,  fri?  fpn,  ivelcf  man  t)or  cnen  ^xtiUl,  in  un^? 
fe  ^ur fpraf ,  up  Petri  aff unbtgen  fd)aU  k.  jc. . 

^eg^eren  ber5aft)en  ;un)e  Q56rger  Dom  S^.  O^abe,  M  t)or,qefegfe  friinbficf  tt)iUen  an^ 
ncmen,  unb/umcerer^ofmenunggebulbi^jnaget^cn,  n)iUenfena@eb6r,  mit£it)eunb©ube 
l)t)€€.  Dvabe,  alfegcf^orfame^orgcr/  f 0  oUen  ^pben^efaUic)  fyn,  «nb  ijebebcn  W^ben ,  fe 
ft  &ievupeine^nttt)ortun^  njiUen  t)evplid;tenbe  f)n* 

Extradt 


9^  //.  C^ei($.  /.  Vertodus  /.  Cap, 


E  X  T  R  A  C  T 

2(ug  ejnem  alten  Chronico  MSS. 

^tevna  ( poft  Recefs.  poft  ^Reg.  if  26. )  5ebbent)e©c^marenfo(Sf.€atl^rinen 
enen  ^rcbicanfen  oan  ?»}?et)bcrg  i)erfc[)r»;t)e4i  laten ,  ^enomet  JjDerr  gofjann  gec^en^agen ,  mU 
fer  ^rebicant^ier  gegen  ■]}afd)en  1^26.  gefamen  i^,  unDegepreDi^etDat  (gnangelium  ber  SSJar* 
feeitint)er^arfento@t.€at^rinentt)eIfS^.Diatf)i)erDrafen  ^efft,  unb  &erf>a(Den  ^err^o^ 
^annge^enha^en  t)e  2Car5eit  to  pre&igen  tjerbaDen.  ^orup  jtc^  t)e  ©cbmaren  famt  Den 
tulmed^tigen  ®6rgern ,  \xi\)  aUen  Deer  ^arfpeln  Dc^  gribage^  nac^  Qualimodogeniti  toerfam^ 
tet,  unDa(t)aretIifeut()0efant)ttot)en€.9?al)e,  t)an  ef;nen  tol^oren,  n^arum  man  Jg^err  30^ 
^annSe^enbacjentopreDigenDerbabenJabDe,  a(^t)an 

St.Nk§lah  3oacI)im  '^CegeDorn,  3oacf;im»ant)er5ec6fe,  S^m^kxt,  ^axm 
fetoan^Sargen,  ^an^(gcl)roet)erunt)3acobCtto.  ' 

^^f.P^m  ^afmer<^afmen5,  ©oebefe  ?(}?oner,  ^an^to^ej^en,  S^ietcrtcf;  ^rum* 
meflttgf,  (S(a^»ont)cr?Q?el)en,  ^iricb  C)]orp» 

St.Catharin.  ^inric() ^at)orbe,  ^i(e2lncfe(man,  Siirgen \)an  J^emc,  J^an^Q5i(Ten# 
bef c,  ^inrid)  ^aren&orp. 

^>.//?cf^/,^inricf>  ^ittef op,  ^an^  ?0?d(cn5o(f ,  Mauritias  ?0?ollcr ,  Jg)an^t>an 
525argcn  unt)  ^inrid;  OJitfcber. 

0}?itfortei(J5fnttvorDn)ebber  in^cbro^t,  t)at  €€♦  "^k^^X  ^err  Sofeann  Secjcn^agen 
t)er3unbctopre&igcnt)c,  imDfonDcn  t)c2!XJar^eit  n)Of  f;dren,  ocf  t\)Of  fiDcn,  unDDoc|)nicf;t 
fanse^cftofDcnfc^en. 

Item,  Doi^bcfc()fotenDord!)Dcfuft)cn?^6rgcr  ccn  2frtfcuf  t)an  QSermefDung  Der  ^a 
fct^fufung. 

^prWrDcnn^i),  DatDctXa^t^ertnSo&annSegen^acien  to  (^t.  Catf)rincn  tt)u(Den 
t)ertt)i)fcn,  umDern)iffen,  Datf)cDcl^uDc€f)rijt(if  abrolverct^aDDc,unDDc^uDc,  beiDer ©cjlaft 
Dc^  (Sacramcntd,  beric&tiget* 

item,  fe  5ebbenDc^5"t)a(jed  na  Cantate  abcrma^^^  ^errn  3of)ann  gcijen^aijcn  Q^er* 
I6fgcget)en,  Dartout()Der@taDt)ern)i)fet,  ft'cftomafenDebinnenDre!4)age,  tt^orfofeem^^OSa;? 
j)cnunD^crDe(cnentt)0(Dcn,  Darb^t^erbaDcn,  f)cfoDanc^nemanDcnfcibo(Demn)it(icben,  Dar? 

to  tt)i(c  5lncfe(mai],    - tt)at5eocfn)0(tt)u|letvat  ftegereDet 

ff)aDDe ,  €(S.  Ovat5c  unD  Darbcnet)en  t)orgc5o(Dcn,  Dat  5e  Dc  /ene  tt>cre  De  )pcrr  3of)ann  3f.oe"()a* 
gcn  upf)Cc(Dc,  5e  fcf;u(De  t)an  -  -  -  -  ftebbcn  ,•  een  €<l.  Oiatf)  Ddc()tc  iDt  mit 
e^m  to  l)ct)0(Den ,  unDc  up  cne  anDcrc  %\j^i  ercn  Q5orgcrn  to  t)crtt)it(if en ,  Dar  m6cf;tcn  fc  ftcf  na 
ric&tem 

'^xi  td  funDbar  j)cn)orDcn  tiiancf  De  Q^drger^,  unD  fi)n  Derf;a(t)en ,  unt)erbaDet,  bt; 
4oo.5g6rgcrnaDcmSermon^pcrrn@tcffeng,  inDat  Leaoriumto  (^t.OT^arien  9}?a0De(e^ 
nenDe^@onnDagc^to5ope  famen,  uiiDgercDctunDermaifanDer  m\  Dat  t>ornemenDc  €€♦ 
«XaD^c^,  bc(ansenDc  Dc  ^rcDicantcn  bcfuuDcrlicf  Dc^  t>cr(6t)cn^  ^crrn  Sc^cni^agen^» 


5»Hfee  25eil4ge.  ^f 


^}\t  f  orfe  Ubbm  ^c  400.  Q^^r^crjJ  utf)  jtgli^^m  5tarfpe(  encn  nth  (jcnmf  e(,  al6  ^oacSlm 
Dant)er5ed;fe,  .g)armcn  ©oltau ,  ipandi)on^:^ar(jen,  uni)  ipinric&  ;^at)drDe  an  ^ercn  S)i? 
i)ric&  J&o5ufcn  to  fe^()cnDc ,  fccDcn  g.Diatl)  alfe  \)ti  an&crn  5)ajjc^,  molDc  to  f?opc  uorbajjen 
lafenuppctDvatl)^.?)ufc  cftemoibt  eme  (jclebcDc,  barDdcf^tencni^e^dr^ermit  enen  to  reDen? 
De,  t>an  etlif en  (gaf en,  m  nid;t  mojlc  Dod?  Dat  alfo  (jefcbc^en.  5)c  '^^or^crmeller  [)e(ft  tDt  a\u 
namcn  f 0  DonDe,  Dod^nidK^crne,  tvilefcmitDen^idigcngaljnnjolDen,  unD  Der5a(t)cn  €<£♦ 
diat^t  Ded  ("^orO  ^??iDDage^  fo  f6m  @c&fdgcn  t)orDagct»  2(lfe  nu  De (Slocfc  fdi)cn  ^efc^la; 
gen,  fpntofamenfamen,up  Dcn  9??een  <^al  61;  2ooo.?J}?infd;en,  ^cbbcnDarna^G^^or^ 
ger ,  alfe  utl)  HQlid)tn  ^arfpcl  i  o,  utl)  gcmaf ef  to  WrcnDe  wan  Dcm  €.  d\atl)t,  mariim  |)err  30^ 
5ann3e5cnl)a(3cnDe(StaDtrumcnfc&olDe,  anjjcfe^enf^enocl;  nid;t,  mifOvccfefe,  nai^  Q5cfd;fu^ 
tung  Dci^RecefresunDunfer^ioDcnArticulsatJcrmunmnmcre,  Darum  ^cDcdXcn  fe  ef^n  m\f 
a\)envunnen  nid)t  fofafcnDe»  SDilTc4o-^or0cr(l:nDi)orDem3^aDc  gc(jan, ,  unDftcbbcnDov* 
gccjcDen  Dord)  3oad;im  ^c^cDorn  Daf  ^cfe^l  Dcr  Q5orcjcr ,  Dc  fc  ut5(jcfanD  ^cbbcn*  SDarup 
l^eft  (gig.  diaht  tf)or  2lnttvort „qet)cn  faf en :  iDf  mn  tva^r,  Dat  (g  (£.  Ova^f  t)an  ^ambor^  cbri 
Q5erf6fgec|ct>cn5aDDc,  i4nDtDa^5cfd;cf)cninDcri5}?cnun0,  DatS^.OjatOgenjarftbaDDe,  f)C 
cnc^crcjir  inf6xt\)t  toQ}erDarf  DijTcr  guDcn^faD,  Ddrtotvcre5ceent)erlopcn^(>nnicf,  een 
(^meDc^^necfcf ,  t)eria(jet  ut&  affen  SanDcn ,  befonDerlicf  to  ^ti}boxQ  in  mlhv  ^uDcn  @f aD  f)t 
Upror  unD  Q:tt>ijl  gcmafet  baDDc,  Darto  tvofDe  f)c  jtcf  in  ncncr  mgtn  unDeri^iXcn  fafen ,  funDern 
allene  na  fincn  ©cc(l  preDi(}en,  Daf fult)e  fc(|f;e  ^<2.  DJaf)f  necn  (^uDf)  an  tc.  Wiit  mcf)r  anDcrti 
SOSdrDcnDc  f)Dr  to  Denen  moc&fen,  affei)am^aifer*?fJ?anDat,  ^rct)e  anDcrn  @c()aDcn  Dcni 
^oopman  Daraf f 0 cntilanDc.  ^pirup  td  (jcanDmorfcf  Dord;  3i0ad?im  '^^cgeDorn  Dat  ^cfebl 
Dcr ^Sdrcjcr,  tvorup  DieDc  unD  ^cDDerreDc  (jefalfen  ft)n :  ^^om  fatcflcn t^  t^crgunnet  an  ^o^ 
6ann3e9en5a(3entoprcDi(}cnDe,  iDffpto@f.  (latt^ximn  effe  tnencr  anDcrn  j?arfcn,  tDO  tDt 
Den  ^drcjcrn  gclet^cf,  tvelf  ^efd^e^^cn  i^  Dord;  Q5cDe  Dcr  ^drger  unD  nid;t  anDcr^*  S)e  3(nf^ 
tvorf  i^Den  ^bxgtxn  up  Dcm  ?9?ccn  @aal  tDcDDcr  tngefnmen,  tvcffer  2fntn)0rtfe  Dcm  2*  tHatht 
bcDancfet  bebben  2C,  unDe  een  icDcr  i^  tDcDDcr  na  Jg)ug  QtQal)n* 

^ierna  beff  €  €.  9iaf;f  alle  ^ntvaner^  DcrbaDct  up  Dat  9faf6^^ug,  unDai)evact)Cti 
r.  ^rf icf ef,  Dar  fc  jtcf  fd;otDen  na  ricf;f en» 

^arnaic5  3obann3c^cnba5cnfo(Sf.5^icofait)oreneii$reDt5cri)ef<jren,  tvclf  M  fi^ 
bc(jct)en  beft  btt^  an  St.  Matthxi-^it^enD. 

5(n  st.  Matthiei-5f\)enD  f!)n  t)crbaDef  t)an  Den  ©c^twcn  upDaf  Jg)ot^6uf  umfrent  i^ 
Q3dr(3er.  ^ax  i^ m  (jebolDen,  Daf  cf;ncn  mxt  btHltn  mi  Dcn  ^ercn  D<^  ^arfpef^  mif ebnen  ts 
nen  ^arf ?^ercn  to  tDcleiiDc.  S)arup  f;cbben  De  1 5 .  ^Sdr^er  ^eanttvorfef :  iDt  tvcrc  bcfd;(afcti 
om^onner{lagnaDerbiIfi(jen  ^^dnise2)ageim8Dcn^rtifel,  Daf  alfcgrf^Mctcne  ^oxc^tt 
meDcfefenfd;oIDencren5?arf^^;)ercn,  Dem6d)femen  t)crbaDen,  af^Dcnn  tviirDcn  fe  cbnen  ml 
raDcn,  tt?o  men  to  cnen  ^arf ^^eren  f amen  moqt.  J^cmejt^  fo  Qtid)thtn ,  M  <Sonnat)en^  na 
Matthsi  fr)ni)ergaDertDorc&Dc(Stt)arento@t.0}icofaiaIfc(grf^efefene  ^6xQtv  in  Derfufi)en 
(St.  97icofai5^arfe,  lim cnen ^arcf ^J^crcn  fofcfenDe*  !4:)emefO(jefd;e&eoi|]/  unD^err^o/ 
()ann  Secjenbaocn  i^  Dorcl)  ef;nctt  io  enem  Paftoren  gef  arcm 


»1  II.  C^eila  /.  Teriodm  L  €ap. 

9}ai)ii|Ter5t6ve  I;cbben  Dc^warenetlife  ?^6r()cvanft'tf  (jetatjen,  un^  ji;n  jicgabn  up 
bat  J^oitjfeug  ,  unt)  ^err  3o5ann  gegenbagen  t>ov  ficf  loevbaben  laten  ,  unb  Dovge^oIOen, 
\)tSimt\)x\m,  famt  allen  (gvfeefetencn  Q^ov^cvn,  mit^SBiacn  ^ev  ^avfpel ^ Jpevren  ecnbrcd;* 
ticjIicf)cH  toeven^av^^ercngetonmre,  be^evcn  Dcv[;a!Den  t)an  cme,  mitDelcv^crmanun^ 
ge,  [)e  foDane^  n?oIDc  anncl;nm 

S^avup  J^cvv  Segenl;ascn  jtcf  fjcjft  befwevef  QiUkt,  unb in  ^(ntivort  ^e^ietjcn  tvclf  f;ie»; 
paf;n  fef;al: 

I*  J^en?cvenO(J;Do8:ornod)Magifter,  unbivereccft!flic!)tenicf;f  ^e  ?0?an  bavfe  cn  Dot 
anfcbcn,  W  f)e  fo  mocI)tegefcbicft  fpn  to  bcm  2lmtc ,  Dav  fe  cbn  to  gefaven ,  fo  m  tos» 
ffaen,  alfc  fc  iJillic^tc  menen,  t)cvf)aI'oen  rocre  niittcr  unt)  bctcv ,  fe  fcttcbcn  to  i)ev  itarf en,  ^e 
i)av  gcnoi)f;acI)ti()  to  fpn  m6cf;ten,  unt)  t)c  Dav  m6c()tcn  t)6v  gcf)OlDcn  tvevbcn» 

»♦  ©0  fc  /o  t)at  n)Oli)en  gctan  5cbben ,  W  fine  £c»e  fo  bat  fcbolbe  anne^mcn  mtt  ?Bcfcbn)e# 
vung  t)ev  -  -  -  -  cfte:^avren^!^ecnfl,  font)evnmie()cbbcnaIfc  tt)a^ 
cvb6t)i() ,  bcm  €uangcIto  bdcf^te  fo  fot»evnbc  unb  bamet)c  to  5oIbent)e,  unt)  wat  t)cm 
€uanoelio  cnt(|e()en  Davto  ivolbc  f  t  nicl;t gebunben  fi)n,  fonbcrn  Dri;  bcbben  to  ()Olben^ 
^cunbnatoIai)ctit)e ,  unb  fo  bcbat  bolbcn  fd^olbc,  n)oIDcn  fcftcf  fiilocr  mitcf;mbeis 
fd;itieren,  iDeIff;eebnengei)eunbl)enQ36rgcrntobeDencfcnt)e 

^  S)ar,  be  ct  ccf  fd)on  na  ^er  ^fd^ing  fd;oIbc  annebmen ,  bcfunfcc  ficf  bod;,  t)at  t)av  f;c  n)(j; 
nen  fd)oIt>e ,  alfc  up  be  ^c^cme,  njcvc  een  Iet)i(3  JE)u§,  bavto  nencn  Q}ovvatf; ,  tDcIf un^ 
bvdglif  merc/  barto  5at)t)c be  betf;er  toneenJpug(]tf)oIt5cn ,  unt)fd)ol&e  i)cnn  t)at  fo  mf 
ncmen/  tvofe\)in{c[)t  mcnct)cn,  tt)erc  unorDentlif  unt)  unt)rdglif,  fofctvolDevDcncfcti 
fonDcn, 

4»  S5av  f)c  /o  ibt  fcbolbc  annef)mcn ,  unb  tven  f;e  \\)i  angcnamen  hOiW ,  unb  fc  cf;n  bdd;tett 
fttten  fbolatenbc ,  unbbe4:)anbt)anentbot()ef)Ctibe,  unbutf;  (inem  Q5ubc(  ftcf  unb  be 
SapeUancn  tbofobenbc,  t\)dvccf;mnid;t  Itblicf ,  unb  fofcbc^van^inncn  tt)even,  unt) 
ivannbcibtangenamenbabbC/  ivoIbenbeJ&anbvancmtccn,  foiDcvcbcfcv,  fcbatt^o 
i)6ven  befvacbtenbe ,  unb  em  W  t5oi)6ven  fcbcti. 
^avup  be  igtcbuHivcn  cvc  5intti>ovt  gegcvcn ,  mit  Q5uIborb  bcr  ^Sovgev  alfo  (ubcnbe : 

07a  anf)6rungcbev5(nfit)Ovtbev(Sd;ivaren  unb  Q56r(jev  ^cfft  J&evv3o5ann  iUm^u 
namcn  mit  fobanett  iDovmovbett :  3m  9?ariicn  ©abe^  jc* 

i;)t;rna  fin  be  ©cbniaven  gcgan  t)ov  be  €avfpelf;ercn ,  unb  enen  vcrivttf t^cf  be  ^6r ,  tvefcf 
enennidjtfbovoiUentva^. 

Jpt)vna  ^eft^cvv  ©cvb  van  J^olfcn  vevbaben  \im  5tavcf5crn  (nf^oforcnbc* 

^pi)rnaftnbc©d;tvavcn  m^^^"^  fammt  lo^^^orgcvn  up  baf  9vabtf;uf  atn  *!^<x^t  ^U 
d;aeli^,  unbbcgehvtvanbenS.Oiabftf^otvetcnbc,  tvarum  ^evv  ©evb  van  ^oltcn  ^Bovgcr^ 
mcijlev ,  \)Oi\iU  vovbeben  laf cn  bcn  5vavcf f;cvn  md)t tntbofcvenbe :  @o  befft  g(5.  Oiabf  latcn  anf* 
n)ovbcnbov4)S>ivid;J^o(;ufen,  bafbci\6v(;nc^lllcn  bcv€avfpeI()evcnficfJ;ef;cntt)cre;  baiv 

^  tf;o 


fbxittc  S^ciMgc»  ^^ 


f6o  bdd)te  f)e  6c  Ceremonien  am  qrotellen  ^^ttl  ni<^t  tl)ol)OlmU,  ivelcfe^  tvet)i)er  ^^,  Ovabetf 
QJorfafe  jvcrc,  barummen>ercfolfct)Ovbabetu   . 

J^irup  f)effcJperr3o[)ann  2Bec|ct»orn  (jeantwortet:  ©at  fe  (icf  t^o  mef)rmar)len  mit 
J^crrQof^ann^i^enhagcnin  DenJ£)an&cl9eget)en  f)at)ben,  bat^e  mujk^ai-lorefffe  ^apeflan 
(in ,  iven  fuji De  ^tebc  befieffet,  fo  tDiirbe  Dar  (tne^  :^aiied  tf)o  Der  ^arcfe  nid;td  fyn.  ^o 
mantf)0ber5vdr  gefamen,  5f|ftCord  Campe,  tDOVorberoret,  un^ol^i) nafdQttf  vertellet: 
^at  cin  ^(2.  D\at)t  f}c(ft  na^ccjcvcn  ef)maf>I^ ,  t)o  men  '^^u^cnba.qcn  t)or  encn  ''^a\hxn  scfaren 
I;aDDe,  fotvi^enocrlatcn,  mcc()tcnn)penenanDcrn,  beun^.oelefei^c,  fefcn,  tvefcf  J£)err©er& 
ocf,  in  Q}orti;ben,  ben  ®cf)tvarcn  nacje^cvcn  5efft/  t)afK(lfoJpcrr3of}nnn3i9enl)a(]enaffa 
einDrecf;ti(jlicf;en  van Dcn  Q.xr(}ern  unt)  enen  farcn ,  \>6x  enen  Sxarcff^crrn ,  utf) t)er  Orfafc ,  ^)at 
t)e  5vaifcr  lete Mandat  utbtian ,  t)at  men  tiat  "^Bort ©abel  red;t unt) futtcr  t)cn  ?iD?infcl;cn  fc^al 
i)crf linDiijcn ,  fo  t^at  \v\)  ufiDcr  un^  affc  nicfct anDcr^  verfpdren ,  Dcnn  tat  Jg)crr  3of)ann  fobane^ 
t}tit,  Deivilcf)eficf  t)afcnui:t)Vefef;efft  Iatcn5(^*<n  van  t)enrl)ret)i(]|]ofe :  (Sffte  f)e  bem  Q5ofcfe 
tvat  unrcc|)reJ>fereDe  efftcpreDicjDe,  Dac  f;e  mit  Q5ottIifer  @cf)rifft  nid)t  betverenbe  fonDe,  f)e 
funtfiDcn,  unDtvilficf  unDertvifen  faten  mit  ©oDtfifer  @cf?rifft,  unb  tvif  jtcf  ocf  ni^t  fcfdc 
men,  bar  f;ctvatunrecf)tedfeDe  cDDcrlereDe,  it)tapenbart5otvet)t)crropen,  bar  f)e  foDancd  ge^ 
fecjtteDDc,  foDattvi)anDcr^nicf)terfporen,Dcnn  De^arbcit;  barummc  i^f;e  ^cfarcn,  Doi^ 
unt)erumJc]efarentva^,  f)ebbent)ocf;t)e^6rgerntd;t  n)iffcninbrinaen  Den  ^iln^arcn,  fotti 
bcrn  De  ^d;n)aren  fd;olt>cn  t)er  crflc  ^or  f;ebben ,  atic^efc^en,  t)at  Dc^i^d^maren  nictt  fd;ult)ctt 
feg()en,  Dat  tvi)  cen  adeen  jjefaren  ^cDDen,  fonDernfett)erenuitfeClDc|len,  fo  fcboIDcn  fe  Dcu 
trtien  5vorf)cbben,  Darfeftcf  fc()n)ar  tf)o  mafenDcn ,  Dennoc^  forefe  uiiDer  (t'cfeinDreci)ri()licf, 
?0?annbi;s:0?ann,  Denfelt)en Jt)errn 3of)ann ,  DenDe  ^orcjcr  cjefaren  f;aDDm,  foDat&eein^ 
Ut^tiQ  i6  gefaren  Mn  Den  ^Sc^roaren  unD  ^orc^erm 

^i;rnabaucn  feebben  De  (gd;n)aren  unD  Q5dr^er  na  cjecteven  DenJ&JE3rnDc^(^arfpefd: 
SQBereiDtfafcDat  fccnen  geferDen  ^Q^ann  tt)U(len ,  Deunfcn  PaftoremfunDe  mit^runDoe^li^Cf 
©oDtlifer  @cf)ri(ft  bt^Ie^^en,  effte  3of)ann  ru^^e  fetten,  Denfelven  njolDen  De^urcjer  unD 
(Sd)n)arcn  gercn  hdren  :c.  ^a  up  ^(2.  dW  De^  ^ore^  tbofrcDen ,  fo  f onDen  fe  n^ol  liDen ,  Dat 


Q:f)om  5lfbefd;cDe  is  Denfult)en  c3egct)en :  S93on)ol  fe  antojjen ,  Dat  Dorcb  €€*  Oiabe  n(Xi 
^^even  fi)n  fd)olDe ,  Dat  fc  mdgtcn  m  enen  ^arcf ^errn  f efen  mn  fe  n)OlDen ,  utfjgcnamcn  Q^u^ 
^nbagen  De  ene  ecf)te  grun)  baDDe  :c.  UnD  J£)crr  ©erD  van  J^olte ,  De  Q5or(jcrmei(ler  in  Dem  ^a^ 
lebi)Der^ercfenf)aDDenage(3et)en,  tvofefcDcn,  DatfeenenndmenfcboIDe,  De »an bciDer 5)efe 
^n)!|l^Q)er(lanDbaDDe,2C.  (Sobe(ieitmcnDe^Doc^nic{)t,  Datfoeinicjer^i)Den,  naaegevcti 
^;crr  ©ert  von  ^pofte  ^aDDc  enen  Den  q^erfdf ocf  ni'cf;t  (je()et)en ,  Dat  fe  ane  S5Jinen  wnD  ^nM 
i)er  (Cavfpef  J£)even  ^flvcf  ()even  f  efen  fd;olDen« 


"^2  >  ©If 


lOe  lLZ\^ii\»  L  Terioditi I.  Cap, 


2)ie  ©c4)rte  SSeilage  ju  bem  erften  ff  apitteL 


***       •  ***        V 


xmMtmm\i  MEMORIEN 

m  ^amfiurg/ 

na(|)  bftn  A.  b.  c. 

'       ■    V        V        V 

I,  Von  bmtn  ^ri^berf^^fRem 

S.  ADRIANI.    ©ie5c  S.  Georp,ii. 
S.  ALEXII  su  ©. ^ctii  I .  ^.  p.  2 ? 7. 
2(ncrl?ci1i3efi&ertnaucrleute  ju^.CSertrub  i.^f).  i.Q5»25t* 
2IUer?See!ert  ju  @.  3o5anni^2.Q3*  570» 

^:i}?aiicn  ?O?a0bo(enen ,  t>e t^a ^cnet  t&o  Betering  bee  D^f es  ^crfulren  %ix* 
cf ett  urtOc  C(o(ier8  ber  23arvotert  Bro^era.  i  ♦  ?S.  2  3 7.  2.  $$♦  r72. 
©♦  2(ttncn  ju  ©.  €atf;avinen  ber  Qpunber  5  ♦  ^.  697.  25^ 

3Df)anni<)  t)er  ^Jglart&sf^j^rer  i .  ^.  242.  2.  ?S.  f  70. 
SQ^arien  ^7ta%Mim\\  Der  ©^iff er  2.  ?^*  f  7  5  ♦ 
S.  ANTONII  Du  ©♦  ^etri ,  ju  t)er  gefeoren  t)ic  jebn  dltejfen  Vicarii  befa^fer  Jtire&c,  baDcit 
f in  /eDer  (  A.  1 60  5 . )  )[df)r(ic& ,  ivie  au^  petri  Bcruirtge  eijjen Wnt)iger  5*^ac6^ 
rict)t,  fo icf) 3cfcf)en ,  cr5e(fef  u ^avcf  8. ^cf)iaing ju  f;eben  M^e. 
^er  XII.  2fpoPel  im  SDom.  2.  ^,  400.  j  oa. 
in  ^ctro  ;.5S.  m* 

|u©-5^ico(ai2.Q5.i9i.  ?.Q5.foo.  67f.89.25<5trer  ^^.23.  ju©.€at5a< 
rincn  t)er  2(rniert?©cfeuler,  fonjlaud^Choraliumgenannt,  5ic(tc;d5r(id[)um 
iEgidiiunDInvocavitif)re^e^dn0nilTc2.Q5.  ?  f2. 586.  5.05. 57f-  3 9 8. 400» 
(g^ifl  ebent)iefe,  »onive(cf)erDicQ5ur5crfci)afft,  A.  152;.  ijlcic&obcn0cmc(t)cr/ 

Contribution  \)er(an^tC ,  p.  io« 

5U©.Catf)arincn.3»^«  V-^h 

S.  BARBARiE  ju  (g.Sobanni^  2.«^.  p.  f  ^9. 

s.  BARTHOLOMiEi  in 3acobo  2.  05. 634* 

Der25e3mrtcrt  i.$S.  239. 

(S.23crn^4rt>6,  Der@cf)(ac5tcr  jui^.CD^aricnaJjaflWcmnla.a^*  f74» 

Der  }&ot5er#2irte4)te  in  €atf)ar.  3.  ?^.  2  3 , 

s.  BRANDANi  ju  e*  So^anni^  a«  35»  f  70« 


6((bfie23ei[49e.  lot 


U'S  Calanoe ,  toon  im  jmcircn  ^anDe  ad  an.  1522,  au^fii^rltd^er  ^crid;f  5efc|?ef;en  i^ 
S.  CATHARlNiE  ju ©. €atf)arind  t)er »^tter  1.^.222,  3.^^«  ^78*  23. 
CHORALIUM,  ftefee  2(rmcn?Qc|)u!cr. 

COMPASSIONIS  MariiEju<^.3acob,unfcr(et)cn5romnl)er!TJe^eUWfi2e2.55«^34. 
CORPORIS  CHRISTI  ju^S^^ctri  1.05-236, 

ju(^»  97icoIai  3-Q5.89»  aHal)er^pci(.iLei<ttiamd©efd;iwnenibid. 
CatOarind  t)er.^ei(.ilei^iiam8@cfd?n?orncn  ;♦  ^.23«  l^er  25ot>cPer,  t^o  ^er 
anDcrn?[)?i|Ten2.«S.23.  ^atte  An.  if2f.Dicfun(fjef;ent)eCommcnde  $u  w 
(c5ncn  1.Q3.223,  3.^.696, 
ju^.^acob  t()or@catieti2.5S»634« 
ju  @.  3o5anni^  Dcr  JlatiOeefa^rer,  t)ai)on  it>irt)  in  Dem  i>icrt)tcn  55anDc  De^  er(Icn 

^beil^,  gc(icbtcd®ott!  au^fu5r(id;gc5anDe(tn?crDen» 
ju9??aricn?0?a3ba(encn2.^.  ^72,  3.?S.68o. 
SS.  COSMiE  unD  Damianisu^.^J^J^anni^  DcrQ5arbircrnnD^unt)^5(cr^e  2.^*  ^70, 

9??arien9??a()&a(cnenDcr@d5craufDem5^auW'^2»$S.y73» 
M  ^ei(.  (CreuQce  su  (5.  Catbar inen  3  ♦  ^*  8  9« 
Su(^.3acob  1.Q5.239.  2.^.654» 
Der  3immer(cute  2.Q5.634, 

ju  ©.So^anni^  mit  Dcm  gunafimen  atlcr  Cftriftcn  ©ccfen  1.^.523, 226,  2. 

ju  <?.  ^arien  ?D?agDa(cnen  i)on  t)er  5^ieber*5(??uf>fcn  2. 03*  p.  f^** 
Dcr^Bccfer  2.^.  ^73» 
&er  Cr^rturt09}?aridim^om,  batjon  mirD ,  Qtlkbtt^<^Ottf  im  mxtm  ?Sanbe  be^  er(?cn 
^()ei(^  au^fu5r(icb0c^ant)c(t mcrDem  ftc&.  in Dcffen  p.  ^96, 602, im  j»  ^anbtt 

in^ctro  i. 05. 236. 

in^f^icolai  ib.23r.  3*Q5«  fi7/po,672« 

tn  (Sat^arincn  3. 05. 89« 

in  3o()anni^ib.  226. 

in  ^mn  ^<\q\),  ib.  23  i, 

S.DIONYSIIin^etro  1.05. 236. 

^bor  i^^tifctt  in  3acobo  2.  Q5. 634. 

ocbtcrDer^ortt,  retrojanuam,  in  COlaricn  OJ^a^b.  2«  ^♦f 72*  i«5J.229* 

J)er  eiIffw«reti^3un5frauenin^iCD(ai  3»^.  89. 

ELEEMOSYNiE  retro  Januam.    ©ie5ead)tcrbcrDor«. 

bcr  iglctibcti.    Exulum  inber  ^ei(. ®ei(l^ ^irc&e  i.  ^.  22 f ,  22^* 

S.  ELIGII,  bcr®o(Dfd;micDeiU@.3o5anni^  2.^.  ^69. 

S.  (glifaJjet^  ju  @.57ico(ai,  ju  tt)e(d)erDie  Commenda  S.  Elifabethaj  in  bcfa^tcr  ^in^t, 
unD  Da^  ^egen  liber  auf  Dem  ^^ur(laDe  f;icbet)or  ocfcgene  S.  2ii|^ett  oDer  S.  i&Uf 
fabct&^aupficbortc.  ftc5t  3«^-y^/f  ^^»  i*55*474»  *«55»  p.f7^*^q- 

5^  3  S.ERA- 


toa  Il.^f^tiU L  Pmodus  L  Cap. 

S.ERASMI  ju  (g.  (2atf)flvincn  m)  Dei*  l)iej)ierte  uni)  funffte  Commende  ^m\ki)ni~iSd* 
692.  conf.  u^^.  251.   5.05.25» 

(S.3of)anni^  bev25€tf€r  2.03.  j69* 
S.  EVALDI  in^etvo  5.^.  57f*  1 1  !♦ 

ss.  FABIANI  unb  Sebaftiani  ju  @.  ^f^icolal bev ^epfcfcl^igei; ,  obev a6cr  bev Qtiltt  3. 05» 

p.  666. 89* 
FAMILIARIUM  ante  Pr£etorium  (bevJ^aU(5bienCV)  JU<S.^etvi  U^.zz^, 
i)ev  5i{cl)er  in  3acobo  2. 03-  634. 

bev  SiTcfe«f '^  "i^^^^^f^  ib^^- 
wnfevliebcnjrauertin^efrobcv^cfcneibev  ^?S,  iii* 

ju(2::).€atl)avin.  ^O).  25. 

ix\  ^'  3acob  mitbem  3unaf;men  t^ov  ilofirtge  2»  05.  ^H* 

alia  ibid.  t>cr  iEi^e  ib. 

alia  ibid,  vor  t>cm  C^Ore  ib. 

alia  ibid.  i)er  ri*ict)eliOmge  a^elcf e  bc  £iibe  up  bem  05ou()at>e  tolbett  ib. 

ju  ©,  €atl;avinen  ^ucjcnannt  bev  25aym|^er^ig^eU  3 ♦  ^*  8 9* 

im2)om  2,05.in» 

su  ©♦  Sohanni^ ,  tf)Ov  ilofuHg  ju^enannf  1. 05.  f  69* 
bev(leben5reiiOenO??avidsu^.07icoIat  i.05.22f.  3.05.89« 

S.  GEORGII  ju  (^.  3of)anni^  bev  Keitenbicfier  2. 05.  ^69, 

S.  GEORGIIunb  Adriani  ju  (^.  Qobanni^  ibid. 

0.  (Sertru^^ju^.Sacob  2,03.634.  biefcfnfftef  An.  14^2.  al^ievadaltareMartinicitte 
Commende,  it)eIcl)cAn.  i  jo8.\)evbejT^vt,unbnad;@»(0€rtrHO9  ^ltavDcv^ 
Icgetmavb  5. 05.  r 2^,^27, 
ju  (5- 3of)anni^  2. 05. 5"68,  fq. 
ju<S.^evtvub  i.05.22f,229* 

&ev§4ll0biener,  fi'ef)eFamiliarium  ante  picEtorium. 
HORARUM  b.  MarijE  i. 05. 230. 

ju (5. €atf)avinen  3.^^,23. 

inO^icoIao  3*05.  89» 

t  n  Sacobo  bc  be  Bot^cra  na  £unebov()  ^olben  2. 05. 6  3  4, 
S.  JACOBI  be^5vi5|Tevn  jubcm  ^cfeare  i.  05. 62, 232, 673. 
S. jESUSju(S.3acob  1*^.232.    bevBcbune!ifa»igcr2.«S.634,    - 
S.  JODOCI  ( (5.3o(leg )  n\  (S.  5}?avien  ?:)^i3balenen  i .  ^.  2  3  8> 

3obanni^  2.05.^69. 
S.  JOHANNIS  \)t6  5lpo(leI^  unb  (gt)an()eli(lcn ,  ju  ^.  3of)anni^  mit  bem  Suna^mcn  ad  Fa- 
bricam  (t^om^a\t>te)  1.05.22^,237.  2.^^.  ^69. 

^u  ^crvevOce^w^^e  i|Un.  H^i.gciliffter/ 2.05. 679,  obev  i?ielmcf>v  evncuct 

un^ 


©ed)|!e  }5cfl48<*  jg^ 


'     unt)tveftevaud3ebvette(,  an^^efcf;? n  fic  bmit^  An.  1458.  Da  mx  (aut  p. 
^38.  imi^Q)* 

hT2^^ftetin3acobD  1.Q3.228.  2,^.6^4, 

t)ev  Bircbgercfeirorficfi  ju  <S.€atf)arin. ;.  03. 2;» 

bev!&nocbenl^aucrin^i^etrDi.Q5.2;7'  ?.Q3.  n^ 
^ev()eil.Dvet;:&^mgeju^.C>}?avien???agt)a(.  i.^.ijk  2.55.f7a» 

bcJ^  J^eif.  ilci*it<Jm0/  (icf)e  CORPORIS  CHRISTI. 

i)Dn Dem  iLobe  '^O^axid  3. Q3. 89- 

S.  LUCiEim!^Dm/t)cvmrt^Urunt)^lafer  i.^.48^« 

S.  MARGARETHiE  im!^Dm  i.Q5.2  5r» 

b.  MARiiE  im  3^Dm  coronats  ju^enannt.  fte^e  (Sv6nutt(j  O^lavta. 
ju<S.^etvi  1.^.251. 
ju  ^iCDlai  /  (]e()e  Cr^mmg ,  unfev  (ieben  ^r^uert  fleben  grcuDem 

5U  mhC^rm  j .  ^.  6. 699.  conf.  HOR ARUM  b.  Marise. 

ju3Df}anni^,  mitt>cm3unaf;menS.Georgii  2,^.662. 

t^or  tQfin^  I  vide  fupra ,  unfev  IkbmStmtl* 
t^O  bem  Qcfertre  i .  05. 25 2, 
S.  WARliE  M AGDALENiE  in ^>etrDt)abei)  eine  Commende  5* $S.  642. 
in«J)JaviaO)?a0Da(.jut»everpenmifle  1.^.228* 

AtiOerti  tflijlc  1. 05. 229. 
S.  M  ARTHiE  5u  (g.  ?0?ar.  50?a(}ba(.  t)ev  Sc|>ortf<i&rer  2. 05.  f  74/  ^90» 

S.  MARTINI  im  ^Dm  ;. 05.^78. 

in  ^ctrit)ev9}?5(enSiit)e  3,^.  ni^ 

tn 97iCD(aD  5.05. 89» 

in  ^acobo  vid.  gei(l(.  (Scf;D§bu^* 
bevevmartvrer  imS^Dm  i.^^.  225* 

s.  M  ATTHiEi  Dcr  ^ijcfeer  tn  ^acobo ,  eine  \>ot\  btx  DbenerhJc^ntcv  uttferf(^i'ebetie  a.  05*  ^ii* 
S.  MAURITII  in  Catbaiinn,  ^aben  bic  Vicariiuntevftd;aufscvic&tet  3*5S.  32* 
ju  t)ev  evjlen  miffe  in  ^icDfaD  i .  05. 224, 

in9??av.  C9?a.gt)a(.  Oef)e  Dben  in  MAR.  MAGD. 
jubevfc^tenmtfle  in ?a?av. ^agt).  fDttjl  t)ie®db(e})er\Wi|Te  u^.22^.  2,^,s72> 
Dev  niebev  m«^Ie  2.  ^,  692. 

S.  NICOLAI  unt)  Catharinae  im  !45Dm  3.?^.  P3« 

SS.PETRlunbPaulitn^etrD  i. 05. 237. 

S.PETRI,  in^etVD/  bevevjuraten,  i.  05« 228,  hodieWeOSro^Dv&nun^. 

jum  3^eiftebe(f  e  i.^.i^s* 
ber  2^eiten^tener»  fle^.  GEORGIL 


IC4  ILZ^til$  LPeriodtis  LCap, 

bcr Scfeiffbauer  iniSat^rina  i.^^ii^,  ^Q5.2j. 

Der  ecbiffleutcjut)crer|ien?D?iffein9^ico(at  ^^.89- 

bcrQcfeonfa^rer,  f.  S.MARTHiE. 

i)er  Qc|)rot>er  ( t).  i.  ©c^nciber )  in  ^ef ro  i .  ^.  2  5  u  vid.  THEOBALDL 

tJcr  @cfeu(!er.  vid.  THEOB ALDI. 

S.  SEBASTI ANI  irt  ?0?ar.  9}?aj3Dal.  Dcr  Zvmh^flct  2.  ?S.  y^i» 

t)er@cacie«  in^acobo  2. 03. 634. 

s.  SYLVESTRI  in  07?ar«  SO^afltial.  u  ^t  227*  2, 05.  y ?*• 

berCegcler  ?.^.  S9» 

s.  THEOBALDI  in^ctro,  bcr23e^er,  Sdbufier  unt)  ^ifcber  ^!^.  ^42» 

S.  THOMiE  Apoftoliim4)Dm  5.05. 57 r* 

Aquinatis  in €atf)arina  5.^.269. 25. 
in3of)anne2.?5.  ^69. 

Cantuarienfis  in  QD^anhe ,  t)cr  igrtgeHatt^efa^rer  2.  $S,  ^72,  i .  ^.  222* 
SS.TRINITATISin3acobobcr25^treri.^.224.   2.654» 

S.  VINCENTII  in  Cat^arina ber  25rauer5rtc(^te  1.O5.223.  5.05.2.696.2^ 

S.  WENCESLAI  in^acDbD  2. 05. 6r8i  826, 827. 
bcrfun(fWMrt&efiC(;ri|liin?O?ar.Si}Za0Da(.ber^eirieMwebcr  2»  05.  S7^^ 

IL  rottbenMEMORIEN.  a) 

Memorien  (bie)  (inbflnb  t)oncr  ?[)?igbrduc[;c  ti?erbcn  f;cute  nict)t  mc^r  diftribuirct  IIL 
unb  ^(bgotterei.  IL  ^f;.  i.?^.  p.  1 1  w  665 

Q)cf.  ju  Qt.  Cat&rtr(rtctt)  A.  i  ^47.  III.  2f ♦ 
t>ie)  f  auffct^inricf;  J^ibbejlorp  jum  ^cl^uf  y  94 

feincrVicarieadAltareS.Cypriaciim  follcn  |d5r(id)  80  ^Hmt  flir  \>\t  ^crfon 

^omunterbcr^Iufft.  11.526.  tvagcn.  I.^().3.Q5.797 

tru^cn  im  S)om  A.  ifji.aufbie  ^crfon  juBt.^acob)  A.  1400.  IL670 

3df)r(id;  5  9»  ?^arcf .  II.  5  8  r  ^ercr  (^inf unffte.  ll.  8  5  2  fqq. 

genielTet  ein  Canonicus  glcicb  im  cr(lctt  f)abcnfiirjt\toberanbre0cj]ifftct: 

ber?n£fulL7eic,c(  unb^riefe,  t.cr.   "^^'^1  Ju  ^ambur,.  ©raf  .on 
bcn  in  bcn  baju  t)erorbneten  @d)dppc«   ^  ^  *^  ^.7  *       ^cCT,,  o-       t 

ober  ^aflcn  bei^cic^et.  II.  797  3of)ann  ^(\)erbm0,  f){atf;mann,  3ac.  2  Jun. 

|u  Qt.  peter)  bcfommen  a.  hh*  eine        .  ^^-  884 
neue  Crbnung.  llL9y  ejusd- 2^  Jul.  ll.g^S 

beja()Ien  bcr  (^M  A.  1  nr*  «"  ©cjog  ^r.^inricl)  5(rcnbe^,  ^atftcr.  2.  ?S.  22 

40  ^Qxd  9  (^cbifl.  r^fcnnin^.  in.  Theodoricus^lrnbe^,  03ifc(}off  |u  £u()ecf  im 

110  "  im!^om  A.  ijc6.  I11.489»  II.  ifi 

05crn^ 

a)  2ganI)e(5(n9toraifc^en3ar)len  ii.HHt)iii.fdH25eilj?e[)ct  temercf(;niie&cn55anl)Dc3erflf-H2f;fi(«. 


Q5crnharL>  tton  2Irnhefm  A.  1 2f> ? .  II.  3  8.  i o j-  Dn.  Hcnricus  Budonis,  tm  S)om ,  Circum. 

3o5annQ5ant)Io,  97icol.  III.  88  Dni.  III.488 

jpenricl) Q5aren,  3:ac.  s  Maji-  ".  8S2  ^ilfen  Q5utenDincP,  3ac,  d.  8  unD  10 Maji 

£utrc^:^art5o(t)/3ac.  2fNov.  11.898.87^  11-8?^ 

s)??e|]er  ^^ecfer,  ^ac.  i  Aug.  II.  890  ^orb  ^abbelow,  3ac.  d.  16  Maji.  II 882 

JohannBernardi,im5)om.  III.  s^o  3o5annt)On(Zampen,  ^rObfl,  Dom.  i}Sh 

3of)ann  ^^o^cfer,  3ac.  8  Nov.  II.  897  H.  620 

^^ibbefc  '^SoDcn ,  3ac.  in  O^.  Corp.  Chrifti  5;)cmc  di&t ,  3ac.  6  Jan.  II.  877 

II.  884  I^"-  S'^^)-  ^^<^i^/  3^1^-  28  ^^c-  ^^•^«^^ 

4)tnricl)  Q^om^arten,  3ac.i6Jun.  II. 884  '?)inricf)€racl)t,  ( velCvafft)  Dom.A.  140» 

ejusd.  24jun.  II.  US  ^^-  ^"^7*  670.  III.488 

9vut)o(f  Q3om(}arten,  3ac.  ©onnta^  nac^  J^tnricf) !I)abri(?,  3ac.  II.  881 

Petri  PauH.  II.  88^  .?)enricf)  JJDalin,  3aC.6Maji.  II.  88i 

J^err  Andreas  Q^ontncj^off,  ^f^icol»  III.  88  ^enricb  ^c(fl)Olte,  3ac.  am  ^onta^e  in&er 

3of)ann  ^^^ennyn,  Decan.  3ac,  27  Jul.  unt)  C^ai^'  xlBoc^e»  li.  879 

ben  i  Aug.  II.  889  ^(>\)m\  3^iineman,  ^rieller  3^c.  laMaji. 

9SBo(fer^^erd)ReL)e,  3ac.  i  Apr.  II.879  H.  88i 

S;>im  (oDer  Jf)inrid))t)an  bem  JSerge,  3^^»  Gallus  '^wu,  Dom.  A.  i  ^20*  II.  541 

A.  1406.  II.  8f  8  Ricmar.  ^bbefe|brp,  3^<^'  i6Dec.  II.899 

fieiauf  .f;)immc(fart[).  II  88?  Reinerus  unt)  Johannes  fon  Stf.   Dom. 

HenricusdeBerga,  3^C.  i8Dec.  II. 899  II-f55 

^itlm  Mw  Denr^ercje,  3ac.  22  unt)  50N0Y.  W^tx  (gcf^orf! ,  ^rfefter,  3<JC,  II.  88 1 

II.  898  q3aul  €cff)or(l,  ib.  g Dec.  II.  889 

9iinefe»anbem^^er^e,  3ac.  16Dec.II.899  ^inricl)  ^oa^rt^e^,  Dom.  A.  14^2.  II.  14; 

Johannes  Bernhardi ,  Oom.  An.  142$.  3of)ann (g^cjer&e^, ^robf! in  Dieinebecf,3«c» 

11.194                    .  II.  881 

(5)er(ad)  j^crnin^,  3ac.28  Jul.  II.  8!^  9  ^ur^enS^^erbe^,  feiner  bei^en  Srauen  unl) 

Q3au(  Q5a*(]en,  3ac.  in  t)ev  Cfiei:  ^  ^1<xi)U  ^inDer,  S)om  unt)  3ac.  Anno  1447, 

II.  S79  II.  801 

3^fper^ei)5a,3ac.  ^Not.  II.  897  ©erf)art)  €ifeni)orp,  ^rieller  3«c»  A.i4o6» 

$err5}?artin^:Sifc6op,  3«c.  aufgroiifeic^tt»  II.  854 

II.  884  Q5icfe  (2(ebccfe,  3ac.  9  Apr.  II.  880 

$f;oma6Q5ilJenborp,  3ac.  am  5}?onta(j  itt  .S)err  3of)ann  €f(]er(torp  ,  ^<xu  i^  Jun. 

t)er  ^{[kn  ^od;e.  II.  879      •  II.  884 

^a(b,  ^^(of ed ,  3^C- ^oji^"-  Il^SSf  ejusd.  24jun.  11.885" 

^c.n  ^^ern(]orp,  Dom.  a.  1444.  II.  1^5  5^crnf)art)  gaber,  Vice  -  Reftor  unt)  Vica- 

^Oerr  <55crb ^^orhufen,  3^c.  25JUI.  II.  888  rius  ju  (gt.3«cob. 

^iit)efe  ^^remer,  3«c.  d.4  Apr.  II.  879  3<^  ^-^5  unD^^Maji.  II. 885 

N.  ^rccfbercibe,  3ac.  A.  1588*  II-  666  Everhardus  t)on  ber  '^ii^tt,  €atf).  ;.^.  22 

Bruno  Canonicus  Cantor.Pom.  circaAn.  ©Imon  ^^S^^pt,  3^om  A.  144^.  II.  i9f 

1322.  II.  147  SinDre^  Sorfle,  3ac,  d.^Maji.  II.  88* 

II.  3:&ctl$  1. 25<;r)^  O                                Soa^fm 


jo^  n.  C^eifa  /.  Feriodm  T.  Cap. 


3oac^im  gorfle,  Vicar.  jm  S)om,,  3^Cr  d.  j.  CO?ctfe  ©rounjelmaiiy  27  Maj.  ^cic.  II.  8  5  5 

Maji.  II.  gg2                              •  .^'^ineunb^ang^ulfotxjen,  am^)3[am'<Bott{5 

ejusd.  d.^Maj.  H.  gS^"  taoeju^t.gacobi.  II.878 

Dii.Thomas  grancfe/  S^^C,  I  f  Maj.  A.  1 5-07  m  oaavacorporis  Chrifti.  ibid.  II.  884 

II.  882  Soljann ®u(fo\v,  d.  1 5  Apr.  3ac.  II.  880 

Nicolaus  granjoifer,  3acob.  i  f  Apr.  If..  ^err  .g)enricl>  mx  J^adjet)?,  im  S)onn  IH. 

5(nnefe€pperter,  3ac.  2^ Jul.  II.  889^  07ico(,  5;)at)e(er ,  ein^riejler  d.  8  Jul.  ^acob. 

^ittmer  gre&eboli),  3ac.  9  ^ov.  II.  897  ^^-  886 

Stlcfe  5reDcrid)iJ,  3ac.  27jun.  11.  885*  @el>et)e  oDer  ©cfecfe  t)an  .?)abe(n,  ju^^tSaCf 

Dn.  Cf)rijlian  grobeien ,  3ac.  29 Jun.  fqq.  d.  1 7unt)  30  Maj.  11.  §8  j 

II.  88«.  d»i8jun.  II.  884 

J^err^arten(55aMr,  ^lc  III.  88         '  d.^Jul.  n.gs^ 

3o^ann@erbot)e  alias  Werneri,  S)Om.  Ah.  d.  I  f  Aug.    U.  890 

14^4.  II.  26?  Johannes  .^afen,  Viearius  JU  ©t>  3aC0& 

©raf  ©erbart)  t)er  Ifle  fiir  feinem  J^ru^er  Jo-  m  befagter  JlirdK.  II.  SS  i .  900 

hannei)erIlle2)om,  A.  128U  II.  44»  Wilhelmus  Jg)afe.  II. 

60  .^^err  MatthiEus  J^ale,  Cat()ar.  5  5^5.22 

Bartholom.  ©ejlman  JU^f.  3v^C.  A.  147  5..  Meinardus  Halma,  JU  @t-3ac.  9  Decemb. 

II.  809  II.  899 

9?larquarbA)am  ©Iint)e,  ^mr  Anno  i^^C^  Mein.  Hama,  Vicar.  im  ^mi,  d.  ?  Jul,  J« 

II.  18 1  3«C.  11.886 

5ilbert  ©^ofman ,  ^robjT  ju  Dieinebecf  unb  Henrieus  t)on  .^amme ,   Canonicus  unb 

Canonicus  JU  Jpamburt),  3aC.  1 8  Majl  Thefaurarius  A.  1 3  30.  im  S)om»  U. 

11.885  241 

i^ernbart)  (33o(boutt)e,  Dvat5man,  ^ac.  12..  3of)ann  .?)arbtFopff:  II.  24? 

Dec.  II.  899  Dn.3of)ann.^arfige^,  3ac.,  igDecembr. 

Catl^nn@o{5man,  3ac.  Laetare.  II.  876  H.  245 

Jg)enrif  ©ogman  unD  ^Dne;  fi^ner  Sr»  3ac..  Q5erharb  .?)at)eman ,,  d.  2y  Maj.  in  3acobf. 

11  8?6  881  11*885^ 

Q:^oma^  ®ottfviet),  in^ac.  3  Maj.  II.  ggr  J£)e())vat),  Decanus  Ann..  1298.  im  S)om. 

3of)ann@rabon),^rie^er(J!n3ac.  II.881  11.89- 

«53eter  ©rabom,  22  Nov.  3ac.  II.  898  Jpermann  JE3erbor&,  d.  8  Jan.  ju  ©t.  3acob. 

^ermann  &xi{k,  Vicarii  m  3ac.  ju  3^c.  II.  878 

A.  i?74.  II.  6f  8. 871  M.Reinerus  Jgiermen^Oor^  ,  An.  14621^ 

Sobann  unt)  Nicolaus  (^refefe.  im  ^om,  !45om.  II.  is9 

A.  i3f8.  II.  6 H.  ^^errCor&J^ieOei^ber^»  ^11-88 

©efe©rintpe,  ju^ac.  d.  12Apr.II.  880  Thomas  .g)it)t)c(lori3  im!^om.  III.  489 

^iL)e!e  ©rimpe,  ju3ac.2?  Jul.  II.  888  ^ufsfe  .5fDi)e(Iorp)  im  S)om.  III.  489*632 
3o,^ann  <^xm^f,  ^riej)er  p  ^etri.,  IIL  ©cDefe  J&itfe(t),d.iaNovemb.  jnSac.  II. 

.  641;  g57 

©5efe 


Be(^f!c  35eil4ge,  loy 


Q)f)cfc  Jp!6muinn,  d.  2Apr.ju(^^3^<^^^'  ^cvmaimy;)i#rant),  d.  igNov.iuSacoCu 

n.  879  H.  897 

Jfpinricf?  ipoepd  ,  Q>uri3crraci|]cr  ^u  ^t  (laf  \>ain  bcja(;ffcn  t)ie  (!cicf)namd;®efc()tvovcif 

tf^arincn.  III.  ii  in^cncnad^t^^a^cnMartini.  II.  876 

SDf;ann  Jpocp^,  ^Pricjlcrd  su  @t.(Sat^arin.  Conrai)  i;)uftn(3 ,  ju  ^.97ico(ai.  III.  r». 

ni-  « I  ^crr  C^erD  Dam.S)utIcn  <Sonc,  ju(St.O?iC. 

?ifc  Jpoaf^c^rc^  2Gaf|en  f  @c&mib ,  d.  1 5  III.  88 

Maji  5U  '^.  3ac.  II.  SH2  Johannes  I.  ©rafi^OU  JS)Ol(lcin,  A.  Ilgi.im 

2Iff)Ci&  Dont)erJpt)ia,  d.Jul.juQac.  11.886  ^owh   II.44 

5Iibcrt  Jpoi(}cr ,  d.  10  Maji  ju  ^»  Sacot).  Sifbcrt  Su^cn,  in  3ac.  II.  87 f 

n.  S82  ^obbefcn3uacn,d.if.JuI.3ac.  II.  gss 

3o5ann  JTpicjer^torp  ,  ( Jg)oier^Rorp )  d.  12  2©obbcPe3un()cn,  in^ac.  II.87J- 

xNov.  ju  (5.  3acob.  II.  897        _  itajlrop,  in  ^iibccf,  €atf)arincn  5.22 

Dn.  ^lfbert  ipolbenilcDc,  d.  6.  Jan.  ju  (^t  J&cinc  ^fufjc,  d.  ^yMaji  in3ac.  fo  abcv  m 

3acob.  11.878  lof)rcn  ^egangen.  II. 8S; 

im()feid)cn  d.  6  Jul.  II.  88^  d.  12  Novembr.  ib.   II.  897 

Dn.  3of)ann  ^offdnber ,  d.  31  Martii  ju  J;)einc  ^fincf fparen,  d.  8  Dec.  in 3ac.  II.89f 

et.  Sacob.  11.878  ffroe|}cr3o5ann^^fot5,  su®t*9^?ic.  111.88 

SSefc  S;}oi\]t,  d.  17  Apr.  ju  (St.  Sacob.  J£)inric()  5^oc&,  Presbyter  im2)om  unDm 

11.880  et.g3etcr.  III.94 

Hincmarus  ^olf^mt^  ,  Presbyter  d,  20  ^immcfc  ^ofcr^,  d-iJ.Jan.  JU  ©t.  Sac» 

Novembr.ju(St.3ac.  II.  897  II.  878 

3oac!)im  .^oman,  d.  ^Maji  ju  ©t.  3acob.  M.3D6ann5^cr5c,  im  ®om.  II.  sS4 

n.  882  III.  gg 

$lffc  ^poppcncr^ ,  d.  7  Jan.  ju  (St.  Sacob.  @efd[)c  Dom  ^ro^c ,  3(}fr.  im  Convent. 

II-  878  A.  I  f 2f.  ju  (gt.  Sacob.  II.  8fo 

€fifabet5  ^opncr,  d.  15  Jun.  ju  (5t3oc.  SSefe  5tro5ng ,  d.  17  Apr.  ju  e.  3aco5, 

»•  884  IL  880 

3iff)efm  S^oxbotd),  Decanus  A.  156^.  im  .^^evr  9??arquarb  ^ro^nc,  ju  (gt.  97iCo(ai. 

^om.  II.  I  f  f.  646  Dn.  Johannis  tofen,  im  5)om.  HI.  6r8 

eanber  can  Jporcn,  cin  ^ricfler  d.  2  Jul.  ^cnrid;  ^func,  Vicar.d.«  Mai.iuet.3ac» 

ju(St.3<^c.  11.886  11.882 

M.  ^mxK^  ^otna^cf,  a.  1437.  im  :^om.  3ffabe  ^an(je,  3()f.  im  Convent  A.  15-2;. 

II-  190  juet.3ac.  ll.Sfo 

tDbefc  upDcr  .^otjc,  d.  i  j  Jul.  ju  ©t.^ac  ^txt  ^lam^  ^angcnbccf ,  ju  ®t  molau 

if.  886  III.  gg 

(55otfrit)  ^umfcfifi),  Vicarii  j«  (St.  (?7ico(a»  ^err  Oveimcr  bci;  bcr  £inDcn,  ^atf^Min,  j  ?^. 

III.  S7  22 

Nicolaus  .g)u3e,  Q^urgcrmciffcr  im  (Ixmpt,  J£)crmann^ang<nbccf,  35ur^crmei(lcr5U  ©t. 

A.  1449.  im  S)om.  n.  17«  3acob,  11. 88» 


D  a  ?25ercn& 


log  *  Il.Z^cile  I.  Pertodus  I.  Cap, 


^mnt)  £eman  Dcv  dltere  inQacobi,  am^^-^a*  Qoi^ann  ^i\mx\m,  Ann.  1426.  im  5)om, 

ge  feiner  3abr^3eit,  unD  avf  Philippi-  \l  II.  i  7  i 

Jacobi-  ^ag*  II.  840  Cut)oIf  g^^elflng ,  ^at^mann^  ju  St.  Nicolai 
^erenD  ^eman  terj  3un(|ere.  ib.  fq.  lll.  ^7 

SOBommele  ^ema^,  in^ac.  II. 88 1  9H5ort)efe?Q?erten^,  ju  St.  Jacob.  II. ggi 

©f;efc  i)an  ^eflen,  d.26  Jun.  ju  (gc.Sacoln  ^ajerner  9}?e^2e]f enborp,  im!4)om,  II.  6f  6 

II.  88f  Margaretha  Militis  ,  An.  1426.  im  5)om* 

*Bernf)arb  ^awenborcj ,  d.  1 6  Maji  |u  St.  Jac.         II.  1 4  f 

II.  88:^  .?)an§t)an«J}?tnben,  d.7.Apr.juSt.Jacobi. 

Ludeldni,  ^ubefen,  (t'ef)e  Wen^.  II.  879 

Catharina  ^iineborjj,  am  folgenben  ^agc  nncf)  ^o^ann  i^an  57?inben ,  d.  20  Jul.  ju  St.  Jac. 

beneneiiftaufenbSungfraucninSacob         II.  887 

II.  876  feine  grau  ai  Dec.  Jaco^.  II.  899 

•   im9leicf;en  amSO^ontagc  t^orLuciie.  ibid.  Mauritius  tjon  ^inDen,  ju  St.Nicolai.  IIL 

II.  899  88 

go^ann  ^unebi^rg;  Q^urijermeijler  A.  144^*  ^err  ^nbreq^OT^oIler,  ju  St.Nicolai.  3  $8, 

im!^om.  II.  i8f  88 

Soi)ann  ^iineburg,  Canonicus  im  ^om.  JPDerr5lrnt^o(Ier,  €atf)arin.  ^05.  22 

\\.  \G^r€€6^  .f^enricf)  ^J^oder ,  unD  2lbe(  fcine  grau  ju 

3o5annl!utton),  d.  28.  Novembr.  in  Jac  St.  jacob.  d.  i  Jan.   II.  878 

II.  898  Sof^ann  ?0?o(ler,  Viceplebanus  JU  St.Jat. 

f^ur^erm,  Thider.  ^iinebur^.  im   !^om.         inSt.Jacob.  11.881 

''11.  898  d.  iSApr.    11.880 

Joh.  B.  Mich.Nativ.  &anniverr.  III  yoi  Dn.5perm.  ^??JoIitnfi(),  Jacob.  1  f  Decembr, 
©ei^^rDlWen^,  Vicar.d.^Dec.inJacob.  II.  899 

II.  898  !45anie(  i)on  CO?ofte,  in  Jacobi.  II.  87  r 

©5tFc  ^iitfcn  ,  d.  13  Apr.  {w  St.  Jacob.  ^ibbefc  S)onS}}?o(6en/(a]iasS3}?oIi^in0)  d.ij. 

11.880  No  V.  m  aucl)  d.  1 .  unD  2  Dec.  ju  St. 

J&crrSo^annCutfen^,  juSt.NicoIai.  m.         Jacob.   11.898 

88  Jg)erman  ?D?o(^in9,  Presbyter  d.  24  Nov. 
Johannes  Ludekini  ,  Vic.  fiir  feiUC  €(tern  unD  2  Dec.  in  Jac.  II.  898 

im  X)om.  II.  f  f4  D^«Defe  mn  Der  0)?onnife,  A.  1416.  ju  St. 
fiir  f?d)fe((>|l,  ib.  II.  248.  f  ^4  Jac  II.  87 f 

^ant^  ^Ut()Di\)e,  d.  7  Jan.  ju  St.  Jac.  II.  878       mx^  d.  I  f  Aug.  f^i%0\tm.  II.  890 
<gifriD£utfenj>,  amTrinitatis^onntascin      m\\x  Dic  ^eiitnam^  ^-(5)efcf;n?ornc  d.  t. 

Jacob.  I!.  885  i2vgcl)i(lin^  reicf;cn  mufien.  II.  876 

S;,m  Johann  Marquardi,  ju  St.  Nicolai.  3of)ann  ?0^oren|?et()unD  feinegrau,  d.ijan. 

111.88  juSt.Jacob.    II.  878 

Martinus  ^}}?atrute,  juSt.Nicol.II.^S.  88  So^ann  ?)3?unDen,  d.  la  Apr.  ju  St.Jacobi. 
.?)trr;^j)rce?0?eiger,  juNicol.  11.35.  88  II.  S80 

S)anM^fisV,d.  iJan.JuSt.Jac.  11.878 


Sojnn» 


Se(^Pe  25eil4gc»  109 

3of)ann  ?>])?un|]cr,  Anno  1388.  in  Jacobi.  Dn.  Henricus  ^obacjel,,  d.  i2jun.  ju  S.Ja- 
il.  666  cobi.  II.  884 

WcfK  9)?un|ler,  d.  if  Auguft.  in  Jacobi  (Slaufi  ^ovte ,  nm  ^D^Jontage  tu  bcr  (^(inm 
II.  87^.890  2Sod[)e'3U@t.3flcob.  II.  879 

Jribricl)  unb  ^Htt  ^mf^j  ju  ^arien  ^Uc^f  Sof;ann  ^riille,  Vicar.  ju  ^t.  Sacob,  m 
Mtmn,  n)eidt?e  if)r  @of;n  ^o^anu  An.  ^onntage  QLiafn-nodogeniti,  ju  (St. 

1568.  flifftet.  II.  f7f»69i  3acob.  II.  879 

N.  N.  im  :^om.  II.  818  t^  ^MmDefcI^e  /  d.  23  Maji  io  ^u  3acobi. 

in  Jacobo  e.  a.  II.  8^8  11.  885 

3io5ann  ^'^ienborp  ,   Canonicus  fiijf  feine       d.  y  Jun.  ibid.  II.  881 

(gltern,  im  ^om.  II.  f  f  r  Dn.  Ludolph  Quafter ,  d.  10  Jul.  ju  ©(♦ 
fiir  ItcOfelb}!,  ibidem.  II.  24^  Sacob.    II.  886 

d.  I  f  Auguft.  ju  Sc  Jacob.  II.  890  5((f;eit  diM ,   d.  3,  Jul.  ju  (5t.  3acob. 

Nicolaus  OlDent)0rp ,  JU  St.  Nicolai.  III.  11.  SS^ 

f  2  ^inxi^  Oiabicje^,  d.  29.  Jun.  ju  S.  Jacob. 

JE)crr3o^ann  CIDenfen,  j«  St.NicoIai.  III.  li.  88f 

88  ^anf  9vam,  in^acob.  II.  881 

3o5flnn  Ofenbrii()gc,  Vicarius  ju  St.  Peter  ^ermann  D^a^eburg,  in  bcr  Ollern  f  97a*t 
A.  1390.  im  ^om.  11.667  mit  anvjejunbeten  unD  f}erum  getrage^ 

Hermannus  deOfta,  Canonicus  im  ^Om»  «cn  ^id;tern  JU  ©t.  3acob.  II.  879 

II.  7? 8  ^ol^ann  wn  OJeain^qe ,  Vicar.  An.  1386. 
©<fc6e  Ollermann,  d.  i  s  Jul.  ju  (gf.Sacobi  im  ^om.  II.  i  $-4. 663 

II.  S86  53efc  Dvefe ,  d.  3  Auguft.  ju  ©t.  3ac«6* 

Dn.  Marquardus  Otte,  d.  9.  Auguft.  ju  If*  890 

©t.  3acob.  II.  890  3o()ann  x>m  diim,   ju  @t  57icofai.  III. 
^err^aul/DeCapeilan  (o^i^c&onje.  III.  88 

88  Dn.  Rudolphusde  Rode,  Presbyter  d,2. 
Dorothea  «Peper^  ,    d.  30  Novenfibr.  tn  Jul.  JU  ©t*  ^ac.    11.886 

3acob.  II.  898  fm  ^om.  ill.  490 

Johannes  ^^iil,  (^vi)  JuSt.NicoIai.  III.  2)icteric^  DiOfe ,  Canonicus  An.  1484.  Jl| 

88  <St.  ^?Dricn  ?i:)?agbaicnen.  11.692 

Softann  ^innebcr^,  An.  1444.  im  ^om.      d.21  Junii  ju  St.jacob.  II.  88 f 

II.  20  f  M.  J^enrid^  Dvufie ,  Canonicus,  d.  io« 
Epiph.  Inv.  Cru€.  Joh.  B.  &  Simonis  Ju-  Auguft.  ju  ©t.  ^acob.   II.  890 

dK.  f o;  Corl)  @ant)er,  d.  1 8  Novembr.  ju  (^t.  ^a^ 
Marquard.  5)3innenber^ ,  ^om  auf  0}?(cf ac^         cob.^ll.  897 

(i^  unD  Ol^ern.  Iii.  fo^  Smmclc  vs:;ct?acfe,  d.  i  f.  Apr.  ju  ©f.  3a^ 
©efd^e  ^(ucfbarbc^,  d.  6.Decembr.  in  Sa^         cob.  ii.  880 

cobi.  II.  898  Dn.  3o5ann  (gd;acfe  /  d.  27  Maji  in  Sac» 

Dfl.Henr.  «PottfoW,  d.  6.JuI,  |U  ©f*  3a^  H.  883 

C0&i«  II.  8S8 

0   I  NiGO- 


na  11.  C^cil^.  /.  Feriodtis  L  Cap. 


Nicoiaus  ©d^acfe ,  ^nejtey  d.  6  Maji  ju  ^panjj  Vi)printf  unD  &hu  feine  grau,  d.  29 

(gt.  3aeob»  II.  882  Jun.  su  (^r.  ^accl),  II.  886 

d.  i^Decemb.    II.  900  St^^ann  ©pnucf,  in  3«col>»  auf  Petri  Pau- 

alius  Homonymus,  0?at{)mann/ d.  12»  li.   Ii.  87f 

Maji.  JU  St.  Jacob.  II  88^  3o^ann  (gpvincf,   Jun,  ib.  Feliciani.    II. 

d.  9.  April.  II.  880  876 

Homonymus  O^nc  bem^ituf  .g)eiT,  d.  8.  ^ernf)art)  ©tafff)OV|!,  Vicarius  JU  St.  Jae.      4 

Dec.  in  Jacob.  II.  898  12  Aug.  in  ^acobi.  II.  890 

©mon  (^d;ele,  in  Jacob.  11.  881  Dn.  Theodoricus  ©teen,   d.  14  Majijtt 

.!^inricf)  ©djepel  ,  d.  26  Maji  in  Jacob.  St.  Jacob.    II.  882 

II.    88?  ^;  4'Jul'  ib.   II.  88^                                      | 

50?afe    ^d;(ufe  ,    d.  20  Jun.  in  Jacobi.  d.  50  Maji.  ib.  II.  88;                              ^ 

II.  gSf  d.  10  Jul.  ibid.    11.  88j 

Jpifle  ©d}ma(on)  ,    d.  15  Maji  in  •Jacobi  d.  iSjun.  ib.  II.  884 

11.882  Theodor.  ^uttoxp ,  am  ^onta^  m  bev 

d.  6Jun.ju  St.  Jacobi.  II  884  €f)av^20cd?eju(gt.3acob.  11.878      '  i 

3o(>ann  ©djoneiDeibe ,  Canonicus,  d.  1 9  5peri*  ^afm  ^((eman  ,  (latl)axmm  3 .  ^. 

unt)  22Novembr.  in  Jacobi.  II.  897*  22         , 

89§  ?0?arquav&'^f)im,  Presbyter.  d.;ii  Jun.  gU 

13.  Dec.  ib.  II.  899  St.  jacob.  II.  88f 

Nicolaus  (^cf^omenbov^,  Vicarius  A.  1402  d.  1 1  Apr.  ju  St.  Jac.    II.  880 

im  2)om.  11.  1 9^  5ll{>eib  ^obin^  Q5ecjuine,  d.  29  Jul.  in  3acob 

t\)irt)C)et)ad;t,  A.  1421.    II.  176  II.  889 

Marquardus  ©c&rege ,    im  iSom.  III.  Sotanne^  ^a^tt ,   ju  ^t.  ^kolau  III. 

494  88 

fym  ©cf)n)avte]^op  ,  An.  144^.  im  S>om.  ^cfe  Q}avenbefe ,  d.  30  Jun.  ju  St.  3ac. 

II.  i9f  n.   886 

^txx  ^imid  (Senbenfeovj! ,  ju  @t.  5^icof.  .&an^  QSavenbecf ,  d.  i  Apr.ju(St.3acob. 

III.  88  n-  879 

Gerhard  Seghewini,  An.  1227.  im!5)om.  3of)ann  Q5ct)t)ev ,  Vicarius' ju ©^. Cat^ar, 

II.  16.  d.  1 2  unt)  1 3  Aug.  ju  0t.  3acob.   il. 

Sofiann  (^nettevbing,  Clericus ,  d.  2  j-  Jun.  890 

jU(g)t.  ^acob.  II.  885"  Petrus  Q}enf,  Plebanus  JU  ©f*  ^Vtev  d.  f 

©efc^e  €)ingelmann^ ,  d.  10  Jun.  in  3ac.  Apr.  ii.  879 

II.  888  5??ic6ae(  \)on  s^Scrben,  d.  6  Nov.  in  3.acobi. 

M.  Joh.  Socer ,  d.  4.  Jan.  JU  ©t.  Sacob.  II.  879 

11.878  4)ebe(e  U(enfaten,  d.  f.Apr.  in^acobi.  11. 

3acob  (gonnenfvdmer ,  Vicar.  An.  1486.  897 

II.  g27  d.  28N0V.  in  3acob.  II.  898 

d.  8  Aug.  iu  <St,  3acob.  n.  899  ^ernKm  Ulenfaten,  d.  7  Apr.  ju  ©f.  3ac 

d.  }0.  Juiii,  ib.  II.  889  "•  S7» 

^eimer 


Qe*(fc53«l4ge  m 


(^t[d)t  Unforuevt)e ,   in  Jac.  22  Decembr.  J^eim  WtQt ,  d.  1 1.  Apr.  ju  (gt.  ^acobu 

II.  X99  II-  880 

Dicfmer  Q.lo^efer,,  d.25  Maji  ju  ^acoSf  an-  So^ann  ^JGie^e,  Jac.  d.  ij-Deccmbr.    II. 

tead.  f  Jun.    II.  ^S"^  .900 

5i}v()en  Qjoijet,    in.  ^avijev&e^^utie.    IL  Sof^ann uan  ^iefen ,  Presbyter d. 4  Julii. 

26  SU©f.3acob.  11.88^ 

N.  Q5or|le  eonf.  Jovjle.  «ud?  ju(8t.  97ico(ai.  IH.  s7 

«Pet.  QJovjlenoW/^vielle»:    m    St.Jacobi..  Sut)Olf  ^ittini) ,  Canonlcus  unt)  Cantor, 

IL  881  An.  rjg^*  im  l^onir    II»  156.  666. 

d.  4Maj.  II.  882  m.48g^.49f 

d.  17  Jul.    II.  887  ^>'«  Sirc!?ev  ju  et.  ^acobi  d.  i;.  Jul.  II. 

Dorothea  <^refcn ,  in  St.  Jacob.    II.  gi»  886 

^erv  3oacf;im  QSvcfc,  ju  et.  O^icolai*  III.  "©^^'"If  ^^'^^^  /  ^-  ^  Auguft.  ju  St.  Jac, 

gg  II.  889 

Petrus  QSvefe,  2U  ©t.  97ico(at»  III.  88  ^^'^ SCvcbifcte,  d.  19.  Mart.  ju  St.  Jacob. 


II^  878 


m^^mm^,,  d.4jan.Sue.3aC06  Dn.- Nfcoiaus^Uif,  d.  6  Auguf^.  ju ©f. 

J&evv  aobann  2Ba(jev(fett ,  ju  ©t.  ^icct  ^^'^l  'l^'/''''  ^'  '^^^'  ^''^'^'''' 

xTPr^ec.t    •.  CN       Tf  95ecfe2Bu([;arc,  am(^04mfagenac&5vonf 

N.  9a3acfevbavt5  ,  mi  !^om.  II.  f  rr  (eid[)nam,  in  Jacobi..  II.  884 

£utPe  ^eoe^ovn^,  d.20  Jul.  ju  ^Sf.^ac.  So^ann  geo^ebev^,  qjvief^ev  tn  Jacobi.  If.. 

II.  887  8gi 

Joh.  Werneri,  alias  ®evbot)e,.  An.  1454,  &'d;  »on  3e\?en,  OTatOnTanrj  im^om uul) 

im!43om.  II.  26J  ^u©t.  ^eter.  III.94 

^ang  '2I3icfbortT ,  d.  f  Apr.  ju  ©f.  3ac.  ^ev(]etr  3e((e^  „  Jacob.  dl  la.  Decembr;. 

II.  879«-  II.  JJ99 


JDie 


112         '  11.  C^cil0  /.  Veriodm  l  Cap. 


S5ic  ©iebcn&e  Scilage  ju  t)em  etffen  ffapitteK 


0tte§^Sa!tctt^i§rt)nung. 

***  V  V 

^nfltng  bec  ^tfrett  /  fo  t()o  UnbtaljolbmgOe  ber  ^cmen 

tn  6unte  9?icolaug  ^tcrrfcn  binnen  J^amborct) 

gcrfellct  i^* 

in  bem  9?amm  t)er  n?efbi()5en  ^!a(^en^reuoIbic6«i)f  5e&6enbe?3iM'^r)ei't)nb3tit*i)i># 
nei*  be^  Carfpel^  @»  O^^icofa;  blnnen  Jpambovc!,  t?tf>  red;ter  ^ericf^rtngf^e  be^  ®obt[r?i! 
fen  ^orbed,  barbord;fjegeIertf),  batf;  fje  be  ^^orben  ered  0'?e,(jeffen ,  borc(?  €f}rt|l« 
li)lc  £eue  iiKbe  tl)Obra,gf)enbe  53Drplt'ii;tef  ftm,  tnt^  3ar  v>offtevnf)unbert5  fjouen  fenb  tvDpnttd^ 
ben  fioflei)nben  ;t)acl)  be^  ^antf^e^  2{u(]^ufnan(!l)efan(}f^eii,  be  armen  nottrojfttgen  ^uefj^ 
feten  n?onajfrt(}en ,  ocf  be  bi;  fratnen  £uben  t n  bcn  f^ufut'gf)en  ^arfpefi  gf)ebenet  f)ebben ,  t)nb  fjun* 
bero^rei)orfjatt(}e  mtbaetf),  bord;©f)abe^  Q3orf)encfnt'(Te  tn  2lrmoetf)  (jefaff en  fi)n ,  t)tf)  epner 
^f)emenen  5\i)fte,  betf)oQ3orfjamefin(}eber€f)rt|ifi)l:en  mt)lben9f)i)ffte,  fiot5oi)nberf)ofbt'n; 
ge  ber  Slrmoef f)  g^f nen  njerben ,  in  ber  fjufuen  5tarcf en  aiT()^ertd)t ,  t>nb  t)oro()f)en  gbeflcffet  i)^, 
t^obefior^enbe.  ^f)0  ber  Q5ef)off feebben  befiufuiacn  ^or()I)er  t)nb  3nn)aner  be^  ^arfpeUd  ^. 
9?!Cola;,  tmoipebarne ere  CO^^be'^or0f)er ,  nomptf)f!)cf  3od)tm  m\  Der 'ioed^te ,  3od)tm 
SS<c)f)eborn ,  J^anc? 2^0etfen ,  5rcbcrtcPC|lra,€fatr>e^  Jperti^e^,  ^Cernef e i?an ^^ar^^cn, 
3od)im^?o((er,  (Eorbtjvampe,  i;)an^@d)rober,  €orbt  ^0??ci)ncf en ,  ^t;tf)mcr  5Tocf  t)nl) 
Jpan^^aefl,  t)tf)e  ben  af)emtnen  ^pupen  gbefaren,  bcnftului(}en  ^nb  oferem  ^J^afomeling^en 
t)ulfcnfamcn9}?ac^tt)nb@f)en)aftf)  (if)egeucn,  nofroftivjf^e  2(vtif effe,  ff)o  t)nbcr^o(binj}he  ber 
Slvmoctf),  ff)obe(]e[fcnbc,  i)nD  bcf^ufui(}entf)o(cn5ent)et)nbt()Dforfenbe,  njo  ftc be na feobfi;? 
fer  @nabe,  \it  ^^oftrofft  al(entf)aluenbctracf)tcn  mogf)C!i,  t)nb  m^  bct)orfd)reuen  Q[>Drficn# 
berc  t^nbor^eO^lafamcfin^^^e  Snbolt  bcr,  i?nb  bilfjcr  na  bcfc(;reuen  21vftl:e({,  aifjo  t)or  oHjw^Qt 
anfieen,  tJnbna©obt(t)ferin(}[)euin,aebenred;ten2ivn]en  t()Dm  bcfien  i^orbevcn,  fd^ici^cn  ))nb 
^anbe(en ,  \>qX\)  fc!)a(f  bar  bi)  jlcbe  i)afte  t)nb  tjnuovbrafcn  b(t)ucn  ft)0  en?i(}()en  *^i;ben» 

^t)  mmt  l)c  6IoteI  t)cr  ^iffen  tn  t^ortDavingl^c  %\\  f(^olcm 

3nt^  er|]e  fto  fc^oKen  uor  fiobane5\!)!lcn  t>cer  i)nbevfd)et(i)fe  (2)(ore  fpn,  bar  f()0\)ecr 
m\  ben  imhm ,  De  bord;  be  © f)emene  beg  €arfpe[({5  bart[)0  c}()cfaren  (^)n ,  bc  (^lDfea  in  Q}or* 
t\)arin(3()e  f)cbben ,  tmbaiic^antf)eei;nma?[(,  tt>e&'Den2(nmntn  De  JlDjlcn  unD  Q^ccfcn,  be 
tarff)ODcvorbentf),  njcvfti^t^e^eum/  \\\  3?:^emvavbic^e5;tberanDeren  9}^^Dc>Q3cr|]cnbcrc  be=^ 
|d;riuent)nbantcfcn 

SBo 


&uhtnbt^cilatit*  u) 


^ 


SBo  &e  ©cfi4)tin3^c  t>nt)c  S^cfd^riumge  l)er  Slrmen  g^e^ 

SDornoti^el^fcD^fffni^e  nvo((f  ^eifiomn  inftiifuen  ^arfpeff,  bord)  affc  ©trctfen  Dnt) 
^ivif c ,  t)ni)  bp  t cr  (gtabt  5D?nrtn  i?nmie(}f)flen ,  Dnt)  ben  5lrmoetf)  beftc!)tii)en ,  ber  5f rmen  Dnt) 
5?rancfcn07ottrofft,  ibt  fi)n!>9?flnno(ffe5run)en,  SuncfoffteOlDt,  antefen,  mit)/t)erma# 
m  na©f)cfegcnf)eptjfioi)efemo(jeficf,  t^o^efpcnt^c» 

?3an  pitigcr  ?8pfid)t  t)et  ^Sotftcn&er  \>\>  allcrlcoe  ^up^^2(rmeii 

vnD  ITlottroffri^fn  iit  Dtfi^cm  SeifpeU. 

^nb  tvanncr  men  epnmaefl  bcn  5(rmoetf)  affjo  benc()ti(jet  i)nt)  f>cfcf)reucn  f)e(ft ,  fjo  fc^o^ii 
fcn  bcnnocf)  aftc  9??awtf)e  De  ttDof(f Q}or|]enber  »p  t)at5  ni)gc  Dmmcflf^aen ,  /Dcrman^  ©f)efegcn* 
f)tt}t,  ftnDtvolicfDcfjufuen  ftofbcn,  n>i)t)cr  tf)0  irfarenDc ,  Dnt)  na  gf)cfe(ien5ei)tDe^^ant)cf^, 
ben  men  bi)  t)enfiu(uc  fporet ,  cr)ncn  ibercn  tf)of)e(pcnDc ,  t)nD  fjunDcrf icjc^  ac()t  5el>ben ,  \)p  De 
S(rmenDen@oDtetIi)fc^cDc(]6efrcncfet6cflrt,  o/ffcDcfiuft  mi)tf>JpenDeno(ffc^otf)en  na  Qf)tf 
lcgenbcDt  Dc^  .^anDef^ ,  t)m  ftc  in  crcr  geftunt ^cbruf ct  h^bbm ,  De  ^ojl  t)orDcnen ,  m\>  0'cf  crne^ 
rcn  PonDen ,  Datf)  men  Denfjufucn  f)cfpe  t^o  Den  J£)anDef  Den  fje  /ummerflf)  Docn  mogen ,  mb  mn 
fjcDarbi)  t)f!)tiitbefunDen,  af^Dcnne  fcoffc  en  De'^or|]enDer(leDft)feutro|]ficf  DnD  bef)u(pc  (i)m 
•  3mc)f)el^fcn  ocf  i>p  Dc  ^anDmercf cjJ  ^  ^uDc  DnD  anDcr  £uDc  De  ftcf  in  ec^ten  @tatc  tn  Dif* 
fjcm^arfpcff  ent5o(Den/  DnD  in^bcbrcfcfpn,  o(ftcmi)t^5vi)nDereafftobefaDcn,  Datf^fjevan 
nnDcren  guDen  Dorfaten ,  ni)c^t  mofl^enDc  fi)n,  cre  ^S)anDtn)ercf  o(ffe  ^mnQf)t  tf)emef))fcn  w^ 
tf)oricf)tenDc ,  Dcfiufuen  fct)o(fen  Dc  c5or(lenDcr  t)p  '|)a^5eti)Dt  Dorf Ci3(jcn ,  i>nD  ane/cnnicfe  '^or^ 
tccUDanof)nct5ocPcnDc,  t^oforDercnDc,  o(ftctboentf)fan}]cnDe,  Denfiufucn  f)cfpcn. 

2iBorDeouerjlf)  Darne^efl^  befunDen ,  Datf)Dcf5Ufuen5uDc,  mpt^  cren  trnmen  ^irbcoDe 
DnDDorcjen)anten^:Sli)tf)c,  fycf  l)armi)tf)  pom)cf)tcrnerenfonDcn,  fiofc&offcn  DcQ3or(lcnDeve 
famptfpfen  Darinnc  raDcn ,  womc  mpt^  Den  ^uDcn  n)i)Dcrf)anDcffcn  mog^i. 

53an  ben  5(rmen  bc  eren  e^ten©l)a&en  t)orIaf^em 

® erc  iemantf)  in  Du(fjcm  Carfpcff  intf)  ^iffi^e  €cl)te  begf)cuen ,  DnD  \t)d  mot5n)t)flic5 
i>anfj)nenccbtcn®I)aDcn9&cuc,  Denfc|)affDtl)Dcr^D|]ennenerfci)cJ^ufpefcl)ccn,  tf)OX^^\>t\>t 
Ji)cf  tf)0  fi)ncn  ccf)tcn  ©()aDen  ^^eue,  DuD  mt)t()  cme  (jl^'i(lfpcf  feue» 

^an  elcnben  3uncfrou»en  »n&e  ©eenflmeg^ebem 

5lrmcefcnDc3^cen(]mc3bcDc  Dcft)cf  trunjcficf  unDcrficf  oc^ofDcn,  fc&offcnbiflicf  Dan  bm 
jtnm,  Den  fjetruivefitf  gbcDenctf),  tf)oDen^rengctufpcnn)crDen,  Dartbomcng^cbrufcnmad), 
^e(]amete  DnD  anDcr  ®f)t)(ftin(jc  in  Den  @(cc()tcn  DnDc  anDcv^  De  cfcnDe  3uncf froun^en  t^obeva* 
iJcnDc  5f)efti)(ftct  fpn ,  ^iOemc  autr(]  Dcg  aach  g^ebvicf t ,  Dcn  fcjjoffcn  Dc  ':Sov(lenDev  na  gl)c(e# 
gen^ci)t  m\)tt)  Dcn  ^c(Ien ^cfpcn  »nD  vaDcn» 

?Qan  SBcbuwen  ^Saber  mb  SWoberlofsen  ^on&erem 

(5tovueninunftcn£avfpea33aDevel)DcvCO?oDev,  DnniunDig^e  SynDev  nfllflfenDe,  De 


1 1 4  //.  Z^tiU  L  ?eriodm  /.  Citp. 


t)an  3rimt>en  ncnc  J&u(pc  5ebbcn  f Dnnen ,  ocf  armc  "-^SBctJcn^en  in t)ujT;em  (Xarfpen,  t)c  mcn  trolb 
loe^t)nt)i)angrunt)e»or(at5cnbcfunt)e,  t)efsu(ucn  fc^oOen  ottcntbaluen  t)an  t>cn  QSortlenticreii 
inacbtjjbenamen  wcrt)cn,  fjo  DatbDe  Uimmnbicjbe  offte  3uncfbaren,  De  3nfanfe  gbenomct 
n)crt)cn,  tbo  ©ot)t(i?fcr  ^n&erbo(t)(noe ,  t)nt)tbortet»edgennen,  barmutbfjcfncf  er(vKfencr^ 
neren  mo^aben ,  m\  Den  Q3or(lent)eren  5^el^o(&cn  t)n&  bi^iM  ttxr&cn ,  i)nD  De  armen  235eDun>cn 
ocf  tbov  9)ottro(ft  »orfiorgbetK     . 

?8ani)m^mncfmi5emt)t&©pittalc/  5)odcn/  t^nfce  »allent>^ct 

©ufc  bcla^en. 

^or&e  ocf  icmantb  mt)tb  ^rancFbeDt)en  be(at)en ,  t)e  in  Dnfjem  Carfpcn  bucff^eten ,  ^ha 
tvanefb/Offtc  bpframen£ut)en  truroe(icf  (}bct)enet,  befunDcn,  t>eme  na@bflt)c^^eue(c,  ocf 
gbemenen  t)ied;ten ,  i)mmc*^ar{icbej;t  i)cranf(euet)enfjufc,  mancft  ant-ercn  l^uben  m;cbt  bc^ 
boret  tbowanent)e ,  t)c  fcba((  me  ben  QSornenbcrcn  anfte^gcn ,  \jmme  fto  De(e  mc()be(icf  t()OUor? 
arbci;t)cDcn ,  W^  Dc  in  Dcn  (gnben ,  Dc  Dar  tbo  ^ororDcnt ,  cntf;o(Den  nocrDcn  mo^bcn. 

?3an  t)cn  Svancifcaner  Sro&etcm 

^SoDennc  DeQ^eDDe(ere  De^OrDeniJ  grancifc/  in  matc  m  Dc  betbcr  tbogbc(^Uetbt)nt) 
t)nDerbo(Denm»)tb®oD(i;fen  '^orDe*,  m;cbt  fanbepenDicbftn,  n)0  t)e(e  Deffjduen  OrDcniJ  a^ 
pcnt(icf  i?ora(fjn)emett)o((befennen,  DarDcnneDefsu(t)en  ^roDercfi)cf  bejjbcucDenjcrDen,  nene 
«jierfionen  mbecr ,  in  nmtben  m  M)ix  tbo.9befd;cen  in  Dafb  €(o(ler  tbo  <Suntc  9}?aricn  ^idp 
Da(enenfbof(eDcnDe,  oef  De/ennenDefi;cf  evii;fenbutben€(o|}cr^  tooDen  fonDcn,  fri;gb(«tc,  De 
Jg)anDc((  tbo(}ebrufenDe,  Darinnc  cn  ©oDt  cr(t>fc  Q[jnDerbo(Din()c  tbouoflcnDc  njorDC/  Darne^ 
gbcjiDen  auerb(i)uenDen ,  nu)tb  0{Den)nD  *3}ntvettenbei)t  be(aDen ,  De  Da()be(»;fe^  ^iMr)t, 
Darup  Deftu(uen  betbertbo()be(cuct,  ocf  t)orbaDen,  offte  t)an  iDcrmannc  \ia^\)i\\)hi  ©bplftc, 
Daruan  fjc  f»)cf  entbolDen  f onDen ,  Q[)im\)C^ixih  t)nD  cntbta^en  ivorDc ,  tt)e(f c  nab(r)ucnDe  fpcf 
t)pDc  ^orfienDere  Der  6Ti)|len  t)orbefd)reuen  bedagcn,  fjo  fcboden  Defju(uen  Q}or(icnDcr,  De 
nab(i)uenDen^l3erfjonen  t)an  Den  ^bemencn  $i(mt(fjcn  a((e07ottroftt,  Dc  cn  t)an  noDcn ,  t)orfori> 
gen  ,Oi\)i\\)tix  matbe  ti^o  Dc  t)0vbcn  t^orfjoraet  ()bett>e|l  fi)n ,  !^armt)tb  Den  fiu(f  ent  m)cbt  tbo  a(to? 
bogcr  ^efttteringe  Der  (ibemenen  2(rmcn  refen  mogbe,  ocf  Dc  Q3orllenDcr  ttjc^  tn  Denfjuiuctt 
€(of!erouevi(3be6  t)0,  an  ft)ef  nbemen,  t)nDDc  fpcf  Der  $^eDe(pc  begf;cucn,  aflemf;a(ucn  Dar^ 
mt)tf;  Ww  »»^Den. 

?3an  @tifftin3l)e  cnc^  nigcn  ^ofpital^  m\)  J^ufc^  m  tjc  ^ran^ 

cfen  m  ter  ^cftllentte. 

S^ett>i)fc  auerjlh  na  mannid)fo(Did)e!)t  De^  Q3o{cfed  al(e  J^^ofpitaff  t)anO(Din0ci!,  in 
Duffieri6taDtaeb.un)etbt>nD  an(i()ertd>tet,  mt)fb  5vrancfen  t5nD  97otrveffii()e  t)orfu((ctb,  fjo 
Dorberfb  De  CbriiKt^fc  i\nie,  Dafb  Dc  'Q]or(]enDer  tbo  ei)ner  ^\)i\t^in  ©fcDe  trad)fen,  Darme 
t)DrDc^cnnenDeDord)0(Der  tjnb  ^rancfbci)t  in  t)tificme  €arfpe(i  gi^ef^mefctb,  nicbt^  tbo  crec 
*y)otfrofft  t)on\)eruen  fonncn ,  e!)n  J^ofpifa((  anridbten  mo(]ben,  t^uD  foDaner  5tvancfen  ^hp 
toavDen  mod)te,  fonDemenocf  ei;nf;unDer{icf  J&u^offfe  ^(af^auerfamen,  Dar/Derman  fjpne 
©eenllc  /  w>an«  Dc  mDtb  ^eliiientic  eDDer  Q^\)i\\)Ux  5\rancf bcpt,  Dc  mcn  s^emcen(t)f en  p(ed)t  tbo^ 

mt; 


^tcbetibe  Bctfage.  nf 


mp&enbe,  beuaden,  J&ant^auenmccfcre,  fc!)o(bcmic)l)ehvpuelf5Dort)nfjeSaiipenuuttcfon, 
t)nl)baniDcrraanet)cmi;r5gvouiven,  jrpn^efcn,  tjnDt?eIen^f;efpnbebelat)cn,  ti^Dt>nDci[;o(^ 
feincje  Diffjuluen  mi;I^Dicl;lpfcn  kQl)mtt)  totxUih 

^an  t>m  ©^uberen  be  (n  t)e  werc  ber  Strmen  be  t^o  tefiebigenfce 

atia!)cnaincn  iveitcn  (jcfunt^cn^ 

®e(cf  9}?ann ,  grunje ,  5?necl)t  cDbcv  ^aQijtt ,  ^uncf  e(ff  c  0(bt ,  fi^c  9?ottro(ft  borc^ 
©obt  bi?bi)et ,  Dnb  na  biUiger  ^unfc^upp  ber  ®be(etjcnf)ei;t  borcb  be  Q^orfienbev  ber  2lvme  an^ 
gfjenamcn,  tjnbalfjo  an()l)cftcen  merbtb^  t^c^tf)  befju^uen  begf)antjen  ^t)bt  ere^^euenbe^  t)t5 
ben  <555emenen  ©f)efbe  aller  ercr  9?ottro(ft  fcf)0(len  ttnbmo^etDorfjor^etfpn,  fjo  fcbollen  be^ , 
ojfteberfiuluicjben  nottrofftig^cn  ^erfionen  ©f)ubere  bemc5)Iicf  o(ftet)nbeivecf)licf/  fieen  Dub 
grotl^,  nicbte^  butben  befcbebe ,  er|]5mal^ bord;  be  Q}or|lcnber  in  guberacbt  S)nb  betvarm^f^e 
gbenamen  tt)erben,  be  57ottvoffri()en  baruan ,  t)nbfiu|]^  wn  bem  g^cmcncn  Q5bc(be  bet^  ere 
flerucntbtbobefsor^enbe,  b(cue  ouerflb  i;cbtcttt)e^  ouerig^c^,  tven  be  ^Dcbam  tf)0  ber  ^rbert 
beflebicjeti)^,  batb  fcl;an  bord;  be  QSc.rllenbcr  tl)0  tDt;berer  QSnberboIbing^e  ber^lrmen  Ql)ihf 
rct ,  gbeivenbcr^  unb  cjbf bruf ct  tDcrben ,  be^  be  Q}or|]enber  allentf)aluen ,  trume  ^icbt  i)nb  gu^ 
be  Q3ppfid;t  bracjen  fctollen ,  ^pp  bat^  fie  fjo  t)ele  bequeme(j)f er  ben  5f;all  ber  anbere  2irme  b<* 
feorcjen  n\OQl)m. 

"iQan  €rn?elin9^e  U6  ^arcf^eren  /  Sapellan/  ^nbiQtx/  6(^0^ 

lemefici;  \)nbe  anDer  ^arcfcnDcncr. 

^f)0  be(]ent5(»)fer  Q5nber5o(bingbc  be^  t)or()5cfc5reuen  mt^fbeti  ^ercfe^ ,  p6  borcT; 
©ob(t)fe  (gcbicfinge  fiunberlirje^  beratbfla^et  tmb  btmQf)it],  Mb  be  grote(]c  t)nb  bo^^ff^e 
©iorgtcbar  bord;  bat5  flantjeg^cutene  ^^ef]()e,  buffjer  t)nb  anberer  ©|ubern,  ©tcbe  t)nb 
©bemcDnbeiben ,  gfee(i;cf  buffjetn  €bvi(](Dfen^ercfe9f)eforbertb,  t)nban05uber€t)nbracf;t 
tnberbolben  werben  mo(jte ,  an  rect)ter  belerin^^c  ber  ®rif]en  C9?Dnfcben ,  3uncf  t>nb  OlbC 
^be(e()cn,  tt)elf ent  befunbcrlv)fe^  bp  t)orovbenitige  t)nb  bcRellinge  be^  ^arcf ()ern ,  ^apeflaen/ 
^rebiger  i^nb  (Scbolemcjler  fjamptb  t)m  gentten  bc  ben  ^d;oIetncf]er  tf)0belerin^e  ber  i^vnbetr 
telpenmocjben,  ocf  ftoDele  t)bt  ben  ^arcf enbeenf]  bclan^et,  be^  fof]er^  t)nb  Organif]en  am 
neminnbe  allent^aluen  t)pp  batb  t)lJ)ti(je|]c  tnoet^  bef]eiret  unb  g&eacbtet  tt)erben ,  fjo  tt?i;I  ben  gbe^ 
farenQ3or|]enberen,  0beIi;cfbcnCarfpelDf;crn,  jtercf firaven ,  gbcmetien^orgbcrnmibS^n* 
tDcmeren  bc^  Carfpel^  fanct/  9?icoIai,  inbeme  bat5borc&  ^obtfi)feQ3orbencfnt|Tjc  t)nb  fiun^ 
berlittg^en  Q3Iptf)  ber  gennen ,  bc  fjulf enc  CSeflellin^e  am  mci;f]en  !^ele  tt?ebberumme  t)t5  b^n^ 
Un  M  t\>erbi()bcn  (Sapittcld  t)nb  (Sd;o(a(]erf5  tvebber  an  batl^  Carfpell  ^l^ebrad)t ,  gbcforen/ 
j)bart?It)tici)  t^pfjecntf)  tbobcbbenbc,  bat5  tfto  allen  t)orfd;reuen  Stmptben,  na  lube  bar  aucc 
gbemaf eben  D^eceflje  t)nb  '^ororbening^e  /  fiobanc  ^erfonen  ^^ef cn^en  t)nb  txmktf)  tverbcn ,  be 
mDtb  '2Borben  wnb^ercfen  t)t5red;ter  (^Jbrunbtbec^  f)i[\\Qf)m  ^Dancjelii  /berman  ^uncf  imt) 
Olbt  beleren ,  t)nb in  J^arcf enbcenf]e  flcf  alfjo  ernf]Iicf  t)nb  cbrifllicf  ertosf;en  onb  ^olben ,  bat^ 
barborcj)  (^obtlpf  e  gre  t?nb /berman^  bct^cringe  fl^eforbcrtt)  njerbe» 

§)2  fSJD 


1 1 6  II.  C^eiU  /.  Veriodm  I,  Cap. 


SBo  WQ  woruan  mw  t)em  ^erd^eren  Sappellan/  ^^re&iger  t>n^ 

De  Scner  Ccr  ^tarcten  Ocf^orcjen  tcOuIi. 

^arnf(je(^  mot5ent)e5farcfen,  fiampt€appenanen,  ^rebiPeren  imt)t)c(ennen  iJecme 
^ef)>en  be  ^f}r j{t!i}fen  (^acramente  j)ort)e(en/  lonb/Dcrman^trijKicf  t)ni)red}t  lercn,  t)ord;D< 
^orjlcnDer,  mr)f ^  39Saninjje  t)nD  atler  erer  57ottro(ft,  bt)  ftuntf)ctt  ocf  in  francfcn  ^ageti 
jDerman  m  (incr  @ele0enf)ei;t t>orfjorgct  ^nD  ^orfjccn  tuerDcn ,  fio  Datf)  Dc  cjcnod^fsam  Darup  lc^ 
«cnfonncn,  t>nDerc^trurocn!^ccn|lc^()5f"cfcnmoge,  Dartf)o  mcn  t^orcrft  ade  Daf  (]cnne  Dat 
tfeo  \^nDerf)OlDinge  Der  ^arcf 5cren ,  Capellanc ,  ^^rcDef cr  t)nD  anDercn,  Dc  Der  ^arcf en  Dencn , 
t)an  framen  ^uDcn  gcffeuen ,  ocf  in  ^c|kmenten ,  Memorien  ,  Confolatlen  ,  i>nD  onDer^ 
(]e|ii;fftetonDDororDenti;^,  gcbrufen,  t>nD  Dar  Dat  f erctf) ,  De^lrbeiDer^  in  De n  ^i)nj)arDe» 
be^J>i)crn,  fiampt  eren  ^ufpercn ,  noftrofftigen  t)nD  alfjo  t^orfjor^cn ,  Datf)  Dc  a|f(junOi^e  t)m 
c6ri|lli;fe  QSoruolger  Der  ©oDflvfcn  ^:y5arf)ei)t ,  Dc  ()enncn  Darup  ^oDt  fi)n  Crutjc  \i%m\>t 
tverDc ,  \x\  crer  97octf)  DnD  ^lenDe ,  Dcn?i;le  Dcfjuluigen  b\)  crer  :2Bot(mac!)t  Dat  hi^n  jjcDan ,  nicl;t 
tt)oiiora':|)tcnDcf)aDDen» 

?8an  ?3eIonin9e  De^  ©d)oleinerter5  m^t  fpner  ^ulper^ 

3n()eli;f  en  motf)en  ocf  De(Sd)oIcme|lsv  ^"t)  fi;ne  ^ulpcr  tjorfjorget  fi;n,  beneucnft  tt)Ont^ 
li)f cr  borin()c m\  Den  t^ormo^enDen  5v^nDcren ,  ci)nc  tf)OuorIatin()e  thof)ebbenDe ,  Dar m fje  De« 
^rmen  t>or()eue^  Denen ,  t)nD  De  auDercn  nid;t  boger  Dcn  n^onDtlicf  gen?e|]  befjnjeren ,  tjnD  Den# 
nod;  ne^cf^  el)rli;fe  Q}nDerf)oIDin0c  ered  l^ccnftcg  t^oflcnttcnDc  tcbbcn, 

SBe6t)eg^arcf[)eren/  Sappellan/  ?)rebi9er/  @4)6Iemerter  »n^ 

De  ercr  J£)u(pcr  recbtc  2lmpt(>  fl^ 

S)ari)e()en  fd)oUcn  ocf  De  gemeltcn  5?arcff)ern ,  Sappcnaen ,  ^rcD(oer  t)nD  ©cfcofeme^ 
Per  fsampt  ercn  ^uipcrcn  ficf  bcfli;tcn ,  \:>o,i  De  recttc  ©oDlt)f c  Jpini^e  igd)ri(ft  t^o  fselidbevt  erer 
t^^of)orert)nDDircipule  Dord)fiec)cfert^,  nid;tt)prorige^, eDDerDattf)OfcreDen/t)nnutte,fiun^ 
terge^Fabulen,  irDid)tcDe  s)??i)rafel,  ^rome,  t)nDt)nd)ri(iIpfct)ortrun)tn0e,.De  icbte^tvor 
imDergf)en,  Den  t)p  Cf)ri|mm  t)nfjcn  igaIid;maFcr  t)nD  Q^^orlofscr  ivi^fjen,  Dcnfjului^en  inj^e^ 
bnlDet,  DcnDe  rccf)te  ^:a3cd;  tf)oQ3or(]enteni(fje  Der ®oDr{{;fen  ^iflige  @c^ri;(ft,  t)nDt)nDer* 
5olDin()c©oDt(i)fer  ^:3aDe,  aIIentf)aIucngeIcretn)erDe,  Dc  ©d;oIeme(]er  mptM^ncn  ^pulperetl 
iball  (icf  ocf  vid;ten  na  Dcnie  tat  qefd^rcuen  ^iii  \m  Den^ct)olen  in^of  e  Dat  Duffsen  ^i;tel  feefft, 
SSnDcrric^t  Der  Vifitat:orn  tbo  ^jajfjen, 

?8an  ^orbi&binge  t)erjjului(}en  t>e  orem  5(mpt|)e  ii^i  t)Oem 

^dfer5?arcfl)er,  Cnppelacn,  ^vcDifer  offte(Sd)oIcmeflertnDenfjului3en®f;runDe, 
t)nt)nfd)tanDcr^,  tjfpticf  bcfunDen,  Deme  fcbollen  tJiiD  itplle  Dat  0ai%  darfpcH ,  fjamptalle 
beneuen|]t3nfe^afomeIin<K"/  Daraucrsor  /Dcrniane  t^ored;te  t)orbDDDen,  t)nD  Daruor  fi)n, 
^at  Dcni  nencrlet)e  Q}nf5e(i;cf ,  ©bcnjalt,  o|fte  Q3orDrucfit]0e  but^cnForme  DciJ  apenbarert 
^crJcOr^,  fio  lan^c  De  Dord;  ©oDtlpfe  t)nD  ^iWm  ^cjvpfft  t)nuorn)unnen ,  tvcDDerfa^ren 

©traf« 


Qicbcit^c  25eiU8e»  117 


©traffe  bcrgljcnnen  t)e  orem  2(mptl)e  nic^t  gl)cnoc|)  Oocn- 

5a>orbc  auerrt  Knianf  t)an  benfiului;qen  ^arcf  i^crn ,  Cappellaen ,  '>13ret)i()crd  offfe  (Scf}0^ 
lemefler,  Clt)c  offte  ^w,  ^ormarfct,  id;rc^  wciJ  anbcr^  tt)0(erent)e ,  ci)Dcr  t[)oforDcrenDe, 
t>cn  hat  tho  @a(id;ci)t  Der  ^?}?i;nfc^en ,  cnt)  2Bo(fart5  i)c^  m^mn  ^^c|lcn ,  nutte  m  nobicl) , 
t)nt)efi;cf  Darnanpd;tn)0(bc  mi)t()@oi)t(vtcr  J£)iai(jeriSc()rJ?fft  (arcn  hefcvcnmiD  t^nDcnDDfjen 
Mn  Den  sSorDcc^tigen  '^c(}l)cn  tf)ofcrenDe,  Dcn  fdbaa  ncmant  l)ant)5aucn,  men  &cfju(uige 
fd;a((  na  ^i)(f  or  t)e(>  ^rbarn  OJaDe^  »nt)  t)cr  ^emcncn  '^orcjcr  t?n&  3nmaner  t)tl^  bujfjcr  (gta&t 
t)orrDpfct  \vcrt)cn» 

SBo  mcn  t^ofumprtigen  t^o  rc^tpnnigl^en  gl^riftlofen  glju&en 

Q3rcDtcil)crcn  tJiiDe  ©ct^olcuicftcrc  fonicn  uioflbe» 

'^^te  fcboHen  t)e  Q}orllcnDcr  ocf  ad;t  ^cbbcn  Dord)  Dcn  i^d;o(emc|ler  t)nt)  anDcr  <^or(?cn^ 
ber  t)p  fun()c  @cfje((en  t)nt)  Q5orgcr  5^v)nt)er  De  Dar  t^o  ^cfcbicfet  fi)n  moc^ten ,  t)at  fie  t()0  fi)nei: 
■^^i^Dtt^or  ^rcDi^cr  offtc @d)o(emef]er  bencn  fonbcn,  Datf)  mc  iD(i;fc  uan  uen  ^()ot^ef)o(f  cre^ 
Studii,  butbcn  ^anDcsin  t)cn  Orbenbar  De  \>tf)  Den  Q5ofen,  Dc  ort()fpruncf(icf  tn  .S)ebrcifd)e 
t)nt)j3rccffd)er,  offte  anDcrer  (^pracf e  befd;reuen ,  &ered;tc©runbti)nD  "^Garbcpt,  Der  ^i((t^ 
ge  ^d;ri)fft  (ercn  mocjen ,  tf)0  ercr  *2i}nt)er()0(Din5c ,  na  t)ormogc  Dcr  ©c^rpffte  Dc  in  bcr  ^pflen 
bcfunDen ,  J&u(pe  mb  '^hoiagt  Docn ,  fto  Dat  l;i;rne0efl  De  5^af ome(inge  selcrDcr  ^uDe  t)nD  ^rc? 
t)i9cr9bccn!)}^an5l)C(  fccbbcn  Dorffcn* 

?3an  Sntl)0lt)in9t)e  U6  SSebcIcnen  i>nb  ber  ^nberl^olbingf^e  b(X 

it?an^crenDcu  5roml)en  mu  tnfauKnt^en  5(rmcn. 

J^Drnegefl  fd)0l(en  ftcf  De  t)mmc{opcnDen  ?^eDe(cr^  i?nD  Q5eDe(crfcl)en  3uncf  t)nD  OIU 
be^  beDe(cnDc^  tn  Dcn  5?arcf  en  up  Den  ^tratcn ,  i)nD  t)or  Dcn  !^oren  in  Dcnfju(uen  CarfpeU  Qin^f 
licf  cut()o(Dcn. 

Ccf  De  2CanDercnDe  t)nD  beDcfenDc  ^i(c(jrlme ,  ecf  t^nbcfanDc  fromDc  t)mme(openDe  ^xf 
mtn ,  t)nD  fjunDer(i,oe^  De  auer  ^e(tl)  tborcDfcnDe ,  tnD  orc  5?o|l  tf)ouorDenenDe ,  gcfcbicf et  f^n; 
fd;o((enanDu(yjem(Sarfpe(Inj;d;t3cbcrber(]et,  nod;  0e()anDf)auctit)erDen,  iDt  tverc  facf e ,  Dat 
;enn!cb  gromDcftngf  arm  n?cre ,  Dc  h\}x  offte  in  anDcrcn  bi)(ig^cnDcn  ^anDcn  t)nD  ©tcDcn ,  rcDe^ 
licf  2Gerff ()aDDe ,  De^  h  Dcn  Q5or(]enDcrcn ,  cDDcr  erem  CSororDencn  (offmerDid;  btxid)tm  fon* 
De ,  fjo  (]ct)t i;Dt  bi)  Den  Q5or(]cnDercn ,  m^  fje  Demfju(uen  na  ^5elc(}enf)ei;t  finicr V^ottrcfft  mU 
lcntia^cuen,  tt>olDeauer(l;emant,  iDtfpDcnnegroumeeDDcr?0?ann,  ?0?ag6et <DDcr^ncd;t/ 
ftcf  in  Di(f;em  Carfped  tbo  Deenile  (jcuen,  t)mme;Vnntd)  ^anDeroercf ,  offre  anDcrcn  er(pfen  J^an^ 
Dc(tf)0/erenDe,  DarupDebDniatiiaf^  f)Dr  (cuen,  t?nDft)cf  t^om  (>e(lcncrnercn  mod[)te,  Defpnc 
5^ottrofft ,  tven  5e  bi)  Dcn  ^uDcn  tn  Du|f jem  Carfped  pruberet  t)nD  »orfocbt  tt)ere ,  (offtioerDigen 
letbc  Den  Q3or(lcnDercn  angeuen ,  fjo  fi^odcn  Dc  Q3or(lenDer  na  t)ortno^5e  De^  gcnncn  Dat  in  Der 
^Dllcn  t)orf)anDcn  t)^ ,  fjoDanen  fromDen  2lrmen  Dc  ficf  nne  ^-i^eDe(ei;e ,  erltcf  gcbrufen  tf)C  tvf 
ncrcnDe,  ^:0?ac5t  t)nD  ?3eueai^cbbcn  tf;o  l^fpenDe,  op  Dat  ficf  Dcfju(uen(2(cnDc^  t^oD^iroj^fop^cpt 
«Dc&t^ebbenttobccfasenDe. 


1 1 8  /7.  (C^etld  /.  Feriodm  L  Cap, 


SSan  wreucligen  Se&dercn» 

® ere  nu  /ennic^  t)c  (icf  nicbte^  Dc  a>ei;ni()ev  ^cv  $Bet>c(i;e  in  t^nfjem  CarfpeH  ttnberjlaert 
wolbc,  Denftuluenfc^allmenbord)  bcn5)encrDcr5{vmenmpt5&oct)lic6eptanfe5genlaten,  jlcC 
bejfjuluen  beDeienDe^  m  t^nfjem  Carfpca  tf)0  cnt^olDenDe ,  ^iOor  toor  eme  t)nt>  aUcntf)a(uen  m- 
f^ne  ^T^ope  DnD  ^eenj^  Der  (jemenen  2lrmen  tf)emelicf  £ocn  fcf)an  befjorget  n?erl)cn ,  tvorDe  &en* 
ne|ennicf)^et)efern>reueIicf;3efporetI),  Denmacf;  menber  Ouericf)eDtanto.c)en  na  Q>efegenf)ei)e 
ber(^jafe,  DcDartbo,  crenQ5rucfena,  int)emt)att)efcanDerQ3nDat^{>i;ftuIcfcn32>vcucferd 
pfcdl)t  befunDcn  tf;o  merbcnbe ,  [\d ;cgen  fiuff c  ^uDc  m\  njerDen  n?ctcn  t|)o6oiDcnDc» 

?3an  armen  ©cboleren» 

^ar  ocf  (cmant0cf)o(er  in  fjDnJ&u^  f)o(Den  tt)i;(,Dcfcf)a{f  Denfjufuen  be^ofl  tjorfior^en  bp 
pcffu(ue|l,ojfteinanDern€nDen,f5oDat^fieb{)J5)ufje(ani)fal(  9^?pnfct)en  t)an  iDcrmane  tf)0'. 
bi)DDenDe  ni;c|)t  t)an  noDen  f)ebben. 

?8an  ^ammclinge  fcer  Sdmiflfcn  i)or  be  Slrmem 

Q}p  Dat  ocf  De  5f rmen  n>en  De  motf)  cren  ©ebrefen  /Derman  ni)cf)t  t)or  Oijen  fe^gcn ,  ^n^ 
uor^eten  b(i>uen  mo(3f)en ,  fjo  fttolfen  tbo  fpner  ^i)Dt  iDtfif e  t)an  Den  Q3or|]enDeren ,  \\d  in  i)tb«« 
jjijnj^eDe^^^oicFc^t^anDer^reDcfen,  t)orDer  jtarcfen,  ofltc  bi;nnen  Der  tecfen,  bi)  ei)nem 
^ecfen,  t)mc iDerman^2t(mi|Tientf)0  5Sef;opcr2lrmen,  tbocnifangenDC/  t)nD in De ^^l^en 
t^ofeuercnDc,  perftonlicfirtOijfKn. 

SSo  be  23orrtcnt)er  mx)t\)  fKcnt^e  v>nt)e  J^ouctflole  ^anbe^ 

lcn  fcboliciu 

S)ar  ocf  (emant  (^cncnct  worDc ,  t)an  ^:>^roDerfcf)uppcn,  ^ejlamenten,  Commenbcn, 
offte  anDcre  £encn ,  Den  ^ouetiloll ,  offte  ;ar(i;fe  ^^orinjje  rbo  Q}nDcr()o(Dinoie  Der  armen  ^ot^ 
trofftic^cn  in  De(fiu(uen  !^i>fien  tbugeuenDc ,  tp  Dar  Denne  Defju^uige  bp  fpnen  0}?eDc?Q5or|]enDe* 
rtn,  ^}?eDe*^atroncn  t)nD  SrunDen ,  Denfju(cfeQ5e|le((in0emeDe  be^angenDc  i;^,  t)nuovDacbt 
b(iuc,  fio  fcf)o(Ien  De  Q3orjtenDereei;n  Jpouetboecf  boiDen,  Darinnc  men  egentiicf  befcf;riuen; 
tt)e^jDermanaff^ot)an^ouet|lo(feo|ffeOicnt()en,  iDt  fi>  Dan  ^c(lamenten,  ^roDerfcbuppen, 
CommenDen  offte  l'enen ,  Dorcf>  ere  i>mDe  Dcn  5Irmcn  (legeuen  tvevtb ,  fjoDat  ci)n  /Dev  t)or  «Bpcf 
!)nDf^nc€rDen,  Qinboft DcfTjufuen  Q3ofe^  mo(je  quitmt,  m]DDeif;afuen)?anafftn)cme  Dmbc^ 
fprafcn  bfpuen* 

?3an  fHentlje  t)nt)  Jp)ouet(locll  bcr  2(rmen  t^obcleggcnbe  t^nbe 

ittt()omancnDe. 

2BorDenuDermatf)cicnnicf)^ouet(lon,  Deiarft)fc^  5Kentf)cbe  ebbcrt)an  /enni(^cn  Wf 
fcjreuenen^rtifeffen  DenOSorflcnDeren  auerge^eucn,Dei5  mo^en  fte  b!)((icf  Der  tt)onti)lifen  Q3orinif 
getboQ5nDcrbo(Din^cDer2(rmen(5ebrufen,  Darouerfl  fiulif  JDouctjbn  (jeiofjet  morDc ,  a(f5* 
Dcnnc  fc^oflcDc  Q)or|ienDcr  t)p  tbeme(i)fen  ^^Dnnd  Dcfju(ui0en  meDDer  beie^cien ,  t)p  Dat^  me  Dc« 
Ocmbcer  ^So^c ^cbben  fonne ,  Degennc  Dc  fjoDaoc  ©cfDt Den Slrmen  t^osetcfcnt/  fcj)aDe{o^  tf;o# 

iWU 


©f  cbeif  bf  e  23(tf  4Se.  t  t  ^ 


cntl^auenbf,  »nt)\t>e^DenQ}orflcn&eren  nlf50(>ct)a^etn)ert5,  fc|?onenDemptl;Q}Dget5nDQ3i(< 
(ic&ept  anfovDeren ,  \)nt)  t\)0  Der  ^lrmen  ^c|ie  fcren. 

^orbe  (Uicrfl  jemani)c  fjo  (jclegcn ,  De&c  t)tn  2lrmc59?cnff)e  fd)ult)id;  mere ,  &af  b  fi)n  wnD 
fpncr  ^t)nDcr  O^otfrojft  t)or4)  '2lrmoct5  \)nuormot)ed  O^aDecf^  toororfiafct,  M  fee  fpjie  fKmtht 
aneQ3ort)er|fni)di?t  bctalcnf ont5e,  fjofd^onen  t)e  Q3or)hnDer  mptf)  Dcnfjuluigtn  m  (^elc^Kn^ 
f)it)t  Dcr  (Saf c  f)anDc(cn ,  ^cnthc  ttor  ^aDc  /ummai]  "Pd^t  befiaci^  mad) ,  Dat^  mc  Den  gcnmn, 
Dcn^oDtan  ere»orjjeuenOrfafe  2(rmoct5tf)ouosct,  n?i;Derb(ot^ent)nDanDer£uDcDejJt)c(ic&v 
tcDelTjufuicjcn  t^or'<^!;Dt  bct^  cntbercn  fonDen  DarDord)  f)anD()aucu  fcoflcn, 

?3an  t)cn  ©l)u&crcn  t)c  t)cn  Slrmcn  \>\>  £t)ffrcntl)c  glxgcucn  vnt^e 

t()ogctffent  tvcrDcn. 

©jo  lat\$t  Detiiic  ©aDe  uan  JE)cmmc(  ^bclcuct  fpn  @oDt(t)f e  ^euccfl  ijnD  QSJercf  in  Dcn 
^crfen  Der  gennen ,  Dcn  ^e  fi)ne  (^JnaDe  mcDcDcfctl)  tl)o^eucnDc ,  fjo  Dat  Dc  ere  c^ene  @uDer ,  anc 
al(cn  ^mancf  ))nD  gorDcrinvje  tt)0  Den  ©oDtitjf cn  2((mi(Tjen ,  DarDord)  Dc  rcd)ten  97otf rofftigcri 
S)nDerl)<>(Dcn,  tbocjcucnDc,  gutmi)((id),gcfunDenivorDcn,  fd;aUiummer|]Den  s^or jlenDcrcn , 
Dc  f()o  sBortDcftcrcn  Dcr  2irme  gcfaren ,  bdrcn,  erem  ^lmpfbc  na ,  m^s  alfjo  \>(\n  cj)ncm  /Dcrcri 
0ufn)i;aicbDcnarmen^J7oftro(fti3cnf^O(3efcfcnt,  i)nD  \>\>  ^i)ffaeDinge  Der®bcuer  t3orbcfd)eDcn 
vocrt^ ,  na  ©eic^cnbcpf  Dcr  t)ormorDc ,  fio  Dc  @f;cucr  bcfprcf en ,  »nD  i)p  orc  l'i;fffi)Dt  bcDornior^ 
Dcn,  inei;ncn(ofn)erDi(icnparijamenf^*:feoecf,a(fjofbot)ern)arenDe,  DafDe^beucr,  Dcngcm 
nen ,  njcd  fic  »or  ere  Si)ftf i)Dt  bcfebcDcn ,  De  '$t)Dt  erc^  ^cuenDc^  t)nuern)oren  jj^enefen  mogc ,  t)nD 
De  '^^rmcn  Darncgef^  Dcrftu(uiijcn  ©f)i;(ff  c  fpcf  t5obcfrutt)enDe  ^cbbcn. 

53an  (!at)tk)fcn  &Mtm. 

©ar  ocf  iemanf  i)an  fpncn  tgm ,  cDDer  anDcren  bufl)cn  ^anDcd,  Derfloruen  ^acjcfc^upp^ 
eDDcr  5)encrcn  ©uDcren  id)fcd  tvcd  jiaDipfc^  tf)0  Q5nDcrbo(Dinoe  Dcr  2lrmcn ,  offtc  ocf totb  t)ngc>* 
fcbcDcDen  i)crolDeDcn  ^])Iei)f fjaf cn ,  m^  t)nDcr  ft)cf  ()aDDe.,  Daf  tbo  Dcn  rcd;tcn  (gruen  ni)d;f  (angcn 
fonDc,  ff)oDcrfiu(ui(3cn57offro(tt(|cucnn)0(Dc,  Datfiuluigc  fd)o((cnDe  ^^orjlcnDcrincpn  J^o^ 
uetboecfocfn>arcn,  t)iiDalfjoantcfcnen,  DafDcc|eniienDe  foDanf  t)an  ft)cfg()i)fft,  t^mmcfto^ 
Dan  @5e(f ,  me  alfjo  tf)o  Der  ^lrmcn  ^e^off  gf)cf  amen ,  a^pDcr  t)nbcfpraf  cn  t)nD  fd;aDc(og  b(i)uc» 
moQt)i. 

SSo  t)c  23orf!cn&cr  9ieFcnfct)op  l)olt)cn  fd^ollcm 

Cff  fd)o[(cn  DeftuluiaenO^orllenDcr  ci)n  (o(ftDcrDtd)^:^occf  f)o(Den,Darinne  fje  arie  ?9?aem 
t^e  befc5r!)uenfd)or(en,  n>c^ftet)an2l(mi(yjen  fiamcr€f)viflcn£uDc  j)efammc(t,  vnDinDe^i^ 
|ien()cucn,  .befunDcn  bebben. 

^arjc(}cn  fd)o((£n  ocf  DeQ5orflcnDcrDaf  ♦*)ruDDe^oecf  bcbben,  mi  fje  fl^otf  ?D?aenff}e 
na  ercr  alfer  OiaDc  DnD  ^en^pllingc  tl)o  07ottrofft  Dcr  bcfd)rcucn  2lrmcn  t)nD  noffrcpjjen  ^er^ 
fjonen  t)tf)  Dcr  ^(ien  (jcucnDe  ivcrDcn ,  Darinnc  anf cf cn. 

SBatt)  ®!)ciouen  t)c  t)orort)cntcn  356fc  l>cbbcn  fcboflcm 

(^jO  D^  ocf  beleuef  t)nD  bct)u(borDet  n^e^  De  Q3orf{cnDcr  a(f^o  in  erem  ^erorDcnfen  ^SoFert 

Dord; 


lio  11.  C^Cild  T.  PeriodmL  Cap, 


t)orcI)evevci)ncn,  offte  ftutl^  ei?nen  bePanDenlofftt)ei:t)igen@ef;rvuev  Danentfanginge,  ^i;|fj|c# 
Nngc^,  ^pouefflold/^enti^en,  ^oringeebbev^b^e,  cc^Dar;e^f)ent)anQ3tl)0auefxonn;tf) 
QJulbovbe  bev  an&even  Q}orRent)ev  gefcijcen ,  fcl;rDuen  offte  tvarcn  latf^en,  \i(kt  fiulf ent  anentl)a(^ 
ucn(jant5cn®elouen^ebbenfcf;a[r,  gelpcf  tt)ercl)atftu(utgei)or  ©erid;temiDOjat)e,  ebtievnipt^ 
^orgf;en,  @it(jel(en,  Q^reuentjnb^anDfctjrifftenbeuelliijef. 

Ccf  fcf;afl  5t)vnc0e|l/  tven  be  QScrmo^^en  &D  t)cv  5?»;|lin  gef))avct&  tvcvbcn,  dov  affe 
baff)©e(t,  Dat()  nicDan  Dev  O^ottvoftt  bev  2lvmen  entbeven  fan,  ^Brotforcn  gefoft  tverbcn, 
i)mme  Datf;  t^o  97ottrofft  be^  ^arfpea^  na  0e(e5en5eDt  Dev  ^i;t)t  t)t)b  ^evfjonen ,  ttvi([cf;en  Dctt 
beDavuic)f;en  t^nnne  ©elt>t(; ,  tl^ouevfopenDc ,  t5ot?er(enent)e  eDt)er  tf;ouer^euenDe^ 

?San  enem  g^cmenen  ©ener  f  l)0  biflfjem  ff  l)rtrtlif)f  en  SBerue. 

^p  bath  af(e2lrtife(t)orftl)veuen  t)e(Te  bequemli)fev  9efort)ertf>  t)nD  t)f5(jericf;fef  tDcrbcn 
ttiogf)en ,  fjo  f(^o[(en  i)e  Q3ov|ient)er  ann^emcn  enen  beDa(j()eDen  CD^ann ,  De  Da<ili)fe5  Dev  ^van? 
cfen  t)nD5ivmenacf)ff)ebbc,  t^nDDenQJorl^enDeveme^cmbeiegenf,  bevicfcte,  t)nD fjuf^d  in cven 
225evuen  ti^ot)u(Ienforingeafler  i)orfci;reuen^rtife((,  Den|lbttv  fi). 

SKat)tl)flac^  t^o  beftcntlofer  Or&eningl^e  t^obel)Ol&ent)e» 

Ocf  fc5o({cn  Dc  Q3ov(]enDevc  tf)om  njcDnigejlen  in  Dev  ?D?aentf)e  c^nmae(f ,  (xWt,  offfe 
t^om  met)|len  De(e  bi;  malf anDev  f amen ,  a((e  07ottrofft  Dcv  5ivmcn  \n  Dcn  ^avcf fpcU ,  t)nD  ivor 
m)t\)  Denfiuiucn  f()oraDenDe  t)nD  tf;o5e(penDe ,  tf)obefprefenDe ,  t)me  Datf)  Di;tf)  2Berflrt()0  (5)oDt^ 
lt)fev  (gve,  t>nD  €f;rij](pfev  ^eue,  m\  ^yDen  tf;o  *^yDen  fi;cf  bettf;cven  t)nD  npej^t  affnebmctt 
mo5f;e. 

SBo  men  ber  5(rmen  ©l)clbt  toorgl^euen  »nt)  toorlenen  mog^^e 

cDDcr  ni)^)t» 

S^avummc  fcOafl  men  ocf  Dt5  Dev  ^pflcn  tiemanDc  ©^^(f  fenen ,  offte  cj^fucn ,  Dc  in  Q:6a^ 
febcr  5lvmen  t)an  Den  Q)or(lenDeren  ni)d;t  befcbreuen  g.VtiDorDen  i;3 ,  offtcDenDe^  t)t(;  rcc|)ter 
5^otfrofftDcDcnfju(uen  ^Qor|lenDeren  tDi;t()licffi;ni;d;tt;ter(icfalfie  Den  SfrmoDc  t)nD  trojKofe 
i;an  noDen  t;g  tf)O0euenDe ,  Dtl)3f)enamenDcn^(3f)eiincn,  De  DenSirmen  DnD  j}f)emenen  (I^arfped 
Denen,  ^[)tm  cDDcr(enDe  /emantf)t)an  Den  QjoijiciiDeren  id;ted  jeni(}f)cn  'Pcrfionen  De  f)i)r  m 
bulfjcm  onD  Dorfd;reuen  5lrtif e((  n!)d;t  begrepen ,  m\  De^  5lrmoDe^  ©()e(De ,  f (cen  offtc  groffe , 
!^aruor  fd)an  Defju(ui(|e,  fjamptf)  a((e  Den  De  ftu(fent  beropHen  t;nD  tui(borDen ,  t)orp(ic^tctt)nD 
0()c()O(Den  fpn ,  De  2BerDe  in  Dc  Ofef enfd;opp  Dcr  2(rmen  fd[)aDe(o^  tf)obetf)alenDe ,  t)nD  fd;a((  fjo« 
mv  fi;ne  an(}5eta<}()en  (gnffd^uIDin^c  "oan  Den  (]f)emenen  ^ntvnncre  DujTje^  €arfpc((i^  nic()f  »ov 
nocl)fam  cm()f)eftecn  na  Dcm  I^ac^bt  ni;d;t  mf)eer  auer  Dat^  (}()emene  ®f;e(t  tf;oraDenDe  l;ebbcn, 
Den  De  ©f)eitKnc  fd)0Hen  anDer  (offivcrDigl^e  frame  CD?annc  offte  ?D?enne  in  Dc  ® tcDc  Dcd  offtc  Dcr 
jcnncn  Dc  \n  ^^adc  t)orDecf)tlicf  t)nD  fcbulDid)  (^cfunDen ,  fefjen  t>nD  flcdcn ,  t)p  Dat5  DarDord;  De 
ar.(j5e  -^aen  t)nDbofjc  Q5eDencfen,  fjo/DermanDcn^^orjlenDcrcnt^o^c^^^enmoc&te,  De^N^ 

Den 


i 


BkbcHbe  75ci!ia^t  at 


Dcn  5int)ad)f  Dcr  gOenncn ,  De  ti)Q  Q)nDerI)OlDi(je  Der  reci;tcn  2irmcn  t5ogf;eucnDc  Qf)ttmt ,  npcW 
j)Dr()inDcrc ,  Deu  Dc  arsfie  ^acn  gcntjlict  t)tl;  Dtv  5(}?|?nfc6cn  ^crten  entfc&lagcu  werDett 
nio0f;e. 

SSati  Smeling^e  t^et  SSovfien&ew  b^  Scuentie  ocf  im  ©aHe 

€(p  nu  /cmant^  tjan  Dcn  QJorilcnDcrcn  nba  Dem  ^Dftcrt  ®abcd  DoDc^^^aluen  affj)5tV 
ge ,  fio  fcf)ollcn  De  Q}oiiicnDcr  ^')M)t  I)cbben  cyncn  atiDcrcn  framcn  Q5org5cr ,  ^ocppmann  cD^ 
Der  2tmptmann ,  in  Dc^  i)or(toruen  ©tcDc  t)tl;e  J)n(Tjem  CarfpcU  bynnen  ac{)te $^a(|f)cn,  t)nuoi*^ 
t03crt!)t5ocrn}cncnDe. 

QJoranDcrDcocf /emantl)Der<33or(!cnDcr  f^ne^^Banmge,  tnb  wofDc  6«;rne()c(!  m  m 
anDcr€arfpeItt)af)nen,  fiofc^aIlbi)De»ianDcrcnQ}or(lcnDcrcnllacn,  cfft  Dc  Dcnftuluen  uorla^ 
t()ent)nDei)nenanDcren  framcn  ^Bor^I^cv  Di(fjc^  iSarfpclI^  in  Dc  (StcDc  fcfjen,  ofrc  Denftului^ 
jjen  in  fynen  t>ori3en^cucfe  befeolDen,  i)nD  mpt^  fycl  uorDe  ©afc  Dcr  51  rmen  njpOeD  vaDcri 
iatf)cn. 

2BorDe  ocf  /emantDan  Dcn  9cfarcttQ3or(!enDcren  t)ord;  et;mn  S.  0?aDt  Du(fjcr  ©taDe 
th^  DiaDc  gcf aren ,  Dc  Du|Tjc  Dorfc^rcuen  Sfrtifef  tf)0  Q3nDcr5o(Dingct)cr  Slrmen  ()eft)cf Dcn  anDe^ 
rcn^^^or^lenDercn  tf)oac^tcruolgcnDe(tcf  DarnegcltbcfsttJcrDc,  Denfcf;anmen  frunDt(i;fen  bt)D^ 
Dcn ,  ©aDe^  ©^cboDt  in  Dem  ^afle  t^obctrad^tenDe ,  t)nD  Datb  angebaucn  mi)IDe  ^crcf  in  aU 
lcfencn  Q3ormo(^cnf)e(pent)orDeren,  wovDcDenDcfjulucanDcr^Dcn  t6oforDcrtn(jf)e  Dc^  ©oDt* 
l\)hn  ^mtt^  QhtmQtt  bcfunDcn ,  fio  fcbaU  men  in  fi;nc  @tcDe  bDtincn  cDncn  5)?antf)C,  Darin* 
mDefjulucfi;nbeDencfent  DenanDcrcnsOor(!cnDcrenfcbaUinbrin^cn,  t)nDt)orf!cnDi()cn,  ei)nert 
onDcren  framen  ^orgbcr  in  Dijucm  ^arfpeU  fefjen,  Dc  aUe  O^ottrofft  Dcv  2lrmcn  mpt^  ^l\}tt 
f)c(pe  bctracf;tcnwnD»tf)rtd)ten,  fio  Dat  Dt(fiegf)uDc€5ritl(t;fctiicnt)ttgf)ct)mmcr  fiunDcr  (cttin* 
0c  @aDe  t{)0  ercm  t)nD  Dcti  Slrmen  ^^^ottvofftigcn  tl^oiH  be(!5en  mogf;e  fl^efovDcvt  ttJCvDen» 

SCannei:  be  ^SDrftcn&er  fce  ft)(f  beclagen  t^ouoriouen&e  et)t)e«: . 

nic&t  tl)oiiorIoucnt>e  fp» 

^o(]cf/emant5DcvQ3or(lcnDcve',  OiDcv^,  £tuci>,  ^vancftept,  eDDcvanDcvcvOvfitJ 
!e ,  in  Dcn  2)ecn jle  Dcv  2lrmcn  bcfjtTocrcnDc  njorDc ,  DnD  ftcf  bt)  Dcn  ^or(lcnDcren  Dc^  bec(agcDe , 
mi)t5bc^cbringc,  Datf;  be  ftu(fer  Q3crp(id;ting5e  t)nD  S)eeH(!c^  Dcv  2irmen  mod;te  tjorlati^eti 
ircrDcn ,  fjo  f(JoUcn  De  Q}or|lcnDev  bp  (tcf  Dc  ©ebvccf c  bcDcncf en ,  t)nD  ttjcren  De  ©ebi-ccfe  alfio 
gcjlalDt ,  Dc  De  man  Dcn  2lrtnen  nic^t  raDen  offte  DaDcn  f onDe ,  fso  mo5l;cn  De Q}orflenDcv  Dcn^ 
fjuluigen  tjor(atf)cn ,  t)nD  infpnc(5teDe  epnen  m^tnn  fvamcn  0}?ann  \>tl)  t)nfjeme  (SarfpcUe 
Dnuortogert  fcfjen  DnDcrnjcfcn,  fjo  lattge  mx\i  /Dcrman  x>an  Dcn  3tt?o(ffcn  Dord;  ©oDtli;fc 
©naDc  fjo  (jefcj)(cf ct  i)^ ,  Dat5  5e  t)i)t5  ©oDtlpfe  €5ri(](t;f c  mi)lDe  23Scrcf  mpt^  DtaDc  cDDcr  S^a^ 
De ,  na  (uDe  Dcr  t?orfd;rcucn  ^lrtif c(  forDcrcn  f an ,  fcbaU  tnen  ncmanDc  t)or(ouen ,  ttjcnt^e  De  am 
DcreQ3orfrctiDcrfoniien  mi)tf)  @oDt(i;f ev  Jpulpe,  Datft  ©cbvccf  Mn  ei;neti  eDDev  ttvccit/  tvol 
tjorfullcn,  fjo  Dat5Dc$lvmcot)avb!)n9ct>t  ^ovuent)ovftumct!)tvevDen. 


,  j^  J^-  <C^cil0  /.  Periodm  l  Cap. 


5230  De  g^cf  aren  SJorftenbei:  fc^olen  angl^enamen  n^erben* 

«^Belcf  fmm  ?D?ann  bc  alfic  tfco  ct)ncn  COorpenbev  bc  r  5lrmen  gf^ef  nven  \mt\) ,  ben  fcl)ari 
nic  perfionlicf  in  ;e,genwarMcf)et)t  t)erant)cren  '^or|!eni)er  ijorbagen ,  ^nb  tjormanen  cnc  fjul^ 
cfen  5irbct;t  t)nt)  d)iot)e ,  na  ©obtIt?f cn  ^iStuelc  antf)onement)e,  barnegell  afle  t>orfcf?rcucil5lrti? 
fcl  Icfjcn,  mt)  en  Dcr  @afc  g^enoc^fsam  t)orftanDigcn ,  Q}nt)  m  ^c  in  t)ev  t^oncgingc  t)nt) 
C^rijllpfcn  ^ewag^c  befunt)en ,  barup  t)ifi;e  5(rtifeff  ^an  5f nbegbpnne  0!5e(jrunt)er  f^n ,  fd;afl 
^emi)t6f)ant)()()euen^er^^run)e  inflebc  Dcd(^t)c^fj;cf /c3cnbenant>eren*Sorfteni)ev  t)orfjei)j}en , 
f5UlfentafIc^€f)rij]{\)fent)nt)brot)erft)fcn,.  naaflcr  @nat)ci)e  eme@ot)t  t)orIeneni)e  mtl),  na 
$uDct)er»orfc^veuen2lrtifefItf)oac[)tciaioI()cnt)e,  mibDerbaluen^?i;Mfd)en©unjl,  ct)t)cv  Un? 
gunfl,  Q[}ort)eeno(fte5runt)tfcl)up,  ocfQ5orac&tin5f)C  o(ftc97at)eanid)t  tl)ofd)Utt)cnt)e,  Dcti 
Davbt;  fpcf  t!)of)OlbenDc ,  tt?o  f)c  m  ^aDc  lonD  i)ov  aften  C)}?i;nfd;en  tt)j;I  beftenDcd;  fi)tu 

5Bo  men  alle^al^r  entlt)fe  9\efenf(*op  boen  fc^all» 

Q5p  Datb  Dennc  nemantf)  icnntgbe  Q^orbecbtniffic  /e()ben  bc  jjcfaren  qSorflenbcv,  be 
fiulfe  ^ercfe  ®aDe  tf)0  cvcm  mb  Din  2(rnKn  tf)om  bcjlen,  ^tb  sSorDeringfec  bcj5  gl^cmeneti 
CarfpeI^i)pficf#IaDen,  in /entui)entf)ofameDen^i)Dcn,  antbcen,  DenfjuIucnnod)erevafIcr 
Crucn  i)nnutte  (Ssaac  mogbe  tbogcmctcn  tt)crDen ,  fjo  fd)offen  Defiuluen  tttjofff  ^orjlenDcr  i^j) 
e^ncn  ^^Dacf) ,  t)et)an  cn  Dartbo  bcjlcmmetf)  tt?crtb,  afle3av  ijufl.cnfamen  CKcfenfd)up  Doen, 
l)cmenncnDet)ant)etifjufuen5)f)efarenQ3or(letiDcrc,  ^nb  cren  97afomeIin()en  Dartf)0  gbefarcti 
»nt)0cfovDevt5tt)Cvt)en,  \)nD  na  fjot)anev  D?efenfd)up,  De  Sfvmen  t)nt)  O^ottvoffttgen  »ovt)tf)att 
befiovacn,  affc^  truttjclicf  ^nDwt^ferlicf  tf)0©aDed€rcn,  t)nD97ottro(ftDcr5lrmcn,  Dorcf) 
©oMIt)f e  ©loric ,  utii)  ©abc^  ©nabe  Dutb  j)!)ui)e  ^crcf  t)mmcv  t)orDcv  tjnb  m^ccv  na  ©oDtl^^ 
fev©f;cbaDet)t5vict>tcnt)e,  5imem 

S)e  etfte  SJor^racfet  auer  ^eftefling^e  &er  ^onefftjrten. 

^itlid  ft)  affen  ben/ennett  bcn  buffse  ?;!5rceff tjorfumptb ,  fio  tf)0  ©ot)tIt)f en  ^'(ti,  Dnt) 
<Sef;or(iinne  bcr  rcd;ten  5lrmcn  in  CarfpeU  eanct/  ^icola;  bonnen  5;amborgf ,  tnt  ijav  ^pi;» 
^e^lo!!et)nt)en!^a9he^t)cg  mntht^  5(u()ufi;,  ct)ne  sf)emcne  j^ajlc  tbo  QJorfsameliiige  pct: 
5lfniillunt)n&@bauc,  ftompI&cCWcn«)cvtetbot)evq3cbofrgbeuenDctvevpcn,  m  Ogbm 
Mm,  mb  t)avup  t)an^en  gf)emencn  JSovg&cven  t)nb  3ntt)anevcn  Deff|ului^cn  Wpeff^f 
Stf)  Dcm  Wunbe  @oMIt;fe^  ^orDc^ ,  ttblpfe  5(rtife( ,  tbo  '^n&crbolbmge  bc^  .^.^^^^fr 
Aord)uol&iacnt)ororbet,  bebarnabc^  ad)tet)nben  ^b^ge^  t)t6  ?0?antf)cg2)eccmbrt^  m  bt)tf)^ 
fUifucfi;ouent>nbttt>inti()ej]e3arbi;bcn€rbarcn  fRa\)t  t)nb  gbemcnen  Q3orgI)crn  t)nb  3ntt)a^ 
mrcnaf(ert)ecv  Carfpeae  in  J&ambord) ,  t)pbem  Diabtf)upc  nicbt  aflenc  bclcuct^,  bcn  ocf  t)ov 
«hubc  anabcfiecn,  batb  mc  gbelpfc  ^atlen,  tbo  g3nberl)0lbin()bc  ber  2(rmen,  bcr  anberen 
irnen  Carfpefle ,  tjp  befjuluen  2(rtif  e(  (icflcn  fd)oIbe ,  bcm ,  (5)abc  gebancf  ct  alfjo  mi;tt  bcv  S)act^ 
gbefcbeeni;^,  tjnbbcfjuluigcn  bDvnamaf;!^  alfto  ocf  i)ovberen,  aUc^  na  £ube  ^n^  3nOoI  ber 
lerUrbtrorbenSfrtiM,  fio  bcbbcnnubegbemencnqSorflenbermaUewcvCarfpeacn,  bct()o 
ad)terfo(mnabcbeg  S)onbe^  t)anbcn96e«ienen^orgbcren  t)nb3mt)anere,  t)^;  qjulbovbe  et;^ 
m^ grbaven Ovabe^ ,  g^ef aven t)nbevtt)e(ct6 fvn /  bi; fi?cf m mttt t)nb nottvo(rtic& mmm 


©letcit^c  25cii4ge.  ^^  j^j 


t)fltf>  mcn  barbauen  nocf;  cnc  i)c  QJofftc  m\)  principacl  ^afie ,  tf>o  t)cn  ^ouctbocfcn ,  t)e  aucv  be 
@jafct{)o5i>ft)cnDe/»annci)cnfr^nn)i;[Ie,  vororDcncn  motf)e,  t)nt)  i)t5  itfpf en  €arfpcfle ,  bc» 
Drccn  ^iucrolDerluDen  beuelen ,  Derftuluen  alfjc  ber  Jpouctf t^j^en ,  Mxntb  Mn  aflcn  ^ouetflolen 
&cl)en5frmcn  tf)oal)etefenti)nt)auer9beseuen  tvertf),  ftampt^  t)en  antieren  QSorpenDcren  enett 
€rbaren  9Ut)e  t?nb  Den  ^:^or()f;ercn ,  t)e  i)an  Den  Q)or(ient)eren  t)artbo  .geforDcrtf) ,  t)nt)  t)en  t)atf> 
fiui]^()f;eleuet>emeDeantf)of)orenDc,  iavfi;fe  ^^efdxcDt  bocn ,  t)nD  tvonDtlicf  fd;oDt  ijf)clDcn 
mogben ,  i^orDer  i;d  t)or  bequcme  an^ibefjcen ,  ^ntf)  ftoDane  ^ouetf |)|]c  De  t)or  O^en  i;^ ,  m  Dcr 
I)anDt  in  De  ©arn^efamer  tl)0  (^unte  ?>??arien  ?0?agDaIenen  in  t>ovn)arin()l)e  ^f)e(lellet  vve^De , 
bar  Dc  SluerolDcn ,  Den  t^or  ^i;Dt  Dc  @lotel  bcualen ,  famptb  Dcn  anDcren  51ucroIDen  t)nDcr  (lcf 
bt)  De  ^pllen  t^om  n)ci;ni(jeflen  cpnmabl  in  Der  '3Cef en ,  alfjc  Dc^  ©jonnauenDe^  t>or  acbte  ©le^ 
ncn  tboftamcnDc  famcn ,  t?nD  tvor  Dcd  pan  noDcn ,  et;nem  iDeren  Der  red;tc  21  rmcn  in  ^ambovdD 
iia  ()belc()en5ci;t  fpner  ^ottrofft ,  bcfc^ccDtgbcuen  t)nD  bef)ulplicf  f^n  fd;oIlen ,  tvorDc  ocf  f)prna* 
maf)[^  epncanDer  (il)e!ec()li;fe@teDe  bcfunDcn,  Dar  menfjulfen  ^anDcl  bcquemcr  t)tf)rid;tcn, 
t)nDt5oDcrQ5ef)ojfDcJE)ouctfi)(len  bcfteaen,  t)nD  t)ortvaren  f onDe ,  DcS  fcbollcn  Dc  ^orflcn^ 
Deralle?i??ad)tbebben,  i)nDmitfiameDer€i;nDracf)tDcn  2lrmoDe  tbom  be|lcn  in  Dcm  2lrtifef, 
m  in  aflen  anDeren ,  De  t)p  Dc  5v!)|lcn  t)erorDent ,  alfio  l;anDelIcn ,  Datf)  (55oDtIi)f c  €rc ,  tJuD  Q3ov^ 
lerincjbe De^  €f)r i(lli;f en  aui^bc&^inen  2Gcrcf c^ ,  Darutf)  gbcDpen  mo^f)e ,  ^f;o  Dev  ^ef)ofrfd;of^ 
fen  ocf  De  gbefaren  jjbemenen  QJorftcnDer ,  bencuen(l  Den  tn)0[(f  SlucrofDcn  tf)Om  tijepnigijlcn 
epnmabl in cner  iO^^antbe ^i;Dcd  t)p Dcfjuluiijen offte  anDer  gbelc^en  (^fcDc  tf)ofiamenDe  f amen, 
t)nDtf)oa[Ier  ^f^ottrofft  bclpen  r(^Dcn  t)nD  Denen ,  t)nD  tioc^alfio  bi;  Dcn  Q3ov(]enDercn  t)or  nutte 
»nD  ()f)uDt  an^cf^jeen ,  Datb  /Dcrman  fjuff cnt  txumiid  ml  »ovDeren ,  m\>  fpnev  ^erplic()tin(3f)« 
na,  Dorc&£eucoffte£ei)Dt,  ©[)un(lo(fteQ3n9bun(],  ^d;aDen  offte  QJorDecfl ,  nic()tt)erbli;* 
iicn  latf)e ,  tjp  Datf)  anenrf;  tved  alfjo  ,9f)e(laten  onD  befeuctl)  mcrtf) ,  Dorcf;  Den  enen  offite  Dcn  anDe^ 
ren ,  De  Dartfeo  bequem  \)^ ,  ad;tcruol()f)et  n)erDe ,  t)nD Dord)  De/enncn  Dc  Dptl)  mi;iDe  2Bercf  Dev^ 
folgen ,  nu  t)nD  in  naf amenDen  '^i)Den  t)nuevf;i;nDertb  bliue ,  nicf;tc^  Denjcpni^er  fcJ)oaen  Dc  Decv 
^i)l]eninDen5varfpelfarcfen,  tt)ofienu|lacn,  tf)oQ3erfjame[in3eDer5i[mi(Tjem,bliuen,  fio 
t)ocb,Datf)mena[lentb  n^e^ bctf)crtbo  Darin ()l)C5eucn , DnD  f)i;rnamaf;l^  t^o affcn ^ijDen Davirt 
gl^e^cuen  werDen  mad) ,  allci^  ^ctrutt^cliff ,  in  t)nD  bi)  De  J^ouetf p(len  prefentere  t)nD  aucrantfejf 
irLvDc ,  t)ppe  Datf)  men  De(]c  bequem[i;fev  De  vcc^tcn  nottvoffrigen  5ivmcn ,  fte  ttjancn  tt)Ov  Dc  tva^ 
ncn,  offteintt)atb€"t)en  Demod;ten  bcfleflctb  fpn ,  bcfjor^cn  t)nD  i)crfjecn  mogf)e,  Dat&Deii 
Dcf  t)nfie5[^afomeIin()c  Di(T3e\)nfsej)buDe^cni)n0b^t5o  ett)igf)en  ^aQhtn  De(]ebetf)  tf)0  ad^tcvjs 
uol()cnDct)nD  tbof)0[DenDe  tt?ctcn  mogben,  fjo  bebben  wt)  (Bmetc  tViolUv,  tllevrtc  »<»rt 
iJz^^t^iHf  ^aite  ^crtmatirt ,  ^ocbimtnoUer,  'J^dioim  mn^ev  Vtibte ,  ^atfiin 
KeOmcP ,  i^^jirtriif  £)auor&e,  <?>erm4fiQoItOtt>,  iDct^Ieff  Qcfeul^orp ,  jDiri<^25ot# 
Uv,  3ocfc)imXX)ulUmvcrter  unD^att6»4»t23crg^cit,  alftc  SlucrolDen  Du(fjen  ^rcfftba 
ett>igl)erQ)eDe(^tn!iT^et)ort)ne5t)nDi)n(y^e  ^^afomelin^c  mi)tbt)nfjem  tt)ontf)[i;fen  3n3f;cfte()efe 
t)erficc)elt,  De  ocf  Dord;  De  ()btmencn  QSovflcnDcv  aflev  t)ccv  SavfpcUe  tbo  mcrer  OrfunDe  DorcJ 
crcn5^amcnt)nD^f)onamcn  t)nDerfcbreuen  i;^,  na  €bvill/@ebovt^  t)offtei)n5unDevtf;  Darnf;a 
intac|)tet)nDttt)inticjel]cn  3avam:t)ac)^eC0?id;aeli^  2ivc6an(jef* 

O2  ©ie 


i»4  ■ «|0e(  IR> 


S5i«  a^tc  SScilaQe. 

V     ***     V 

titf 

burg/  auS  l»cm  Original. 

*a.*  *j.*  *u.* 

*  *  * 

Unfeti  frut)Mifen  <0m  toworett; 


€rfame  tvtfe  ^ewn/ 

unfet>Dn3en©c5nffrcnan;u\Dc€*®.  Sebal^n,  f6(^m  m)  6mr\  giirlic^  3[15efen,tiat 
t)at  be  ^ei*  ^ifd^op  mit  famtDem  C^apitel  in  ut]fer@tat>i4)om^  j?erfen ,  mi  gtmlUgtt 
fj;n,  tven  fe  atlentf^aluen  tom  Pravincial  Concilium  t>om  J&erren  ^r^e « $Bifc^uppe 
tl^o^Sremen,  wo  fic[)i)atgeb(Jrtantofetten3efur^ettt)ert)cn,  al^bennetofamen,  unbfcbicfen 
u)>,c^ele()enen^alf{et)e,  aldbefd)et)entlicf,  binnen£uneborcf)in^emet)oc(),  l)att)e  Jg)er  gr^e^ 
^if(^opperfi3nIid;t)arfuIuefierfct)tenenn)Olbe,  n?owol  fe  privilegirt  fp,  auer  t>e  €*Iue  nid^t 
gefort)ert  f o  merben ,  :c.  Q35o  auerj]  t>c  ^Dcr  Sr^^^^ifcfcop tiord)  crer  g.©.  f53orort)ente  t)e  5^0; 
fcOicfunge  t)o6n ,  batal^t)enne  De^alflebe  to*:9^oIIcn  QikQt  wMl  SDarmit  nu  fobann  to> 
f)Ope  f umpll  &e(lo  furberlicfer  unt)  fi'uci)tbarlicfcr  gefd)el;en  mod;te ;  ©o  t^  bi;  obne  unb  un^ 
allenbalucn  m  gut>t  angefebcn.  ^at  jmt  ^.  3B.  wann  obrer  g»  ©«  iHgtxm  leten ,  Dat  o^rc 
g.^.al^utftftc^,  un&eant)er^WMsn/  ocfeigenembcwage,  bamit/utDe  €.^,  bt;t>en6rcti 
ler  gurt)erin<)e  unucrmercft  bleuen,  einen  3>i5  crncnnet,  unt)  t)ar  to  be  icnncn  fo  to  cfc^cn&e  ^* 
fort)ertI)ft)t)en,  up9}?al|lct>e,  ttjobauengcmcl&t,  ummet)anmcrcflifen@afcn  tot^anDelen, 
oIfot'atmant)erSuttcvfc&cni)crfd)i\)e(]cnbat)tie,  t)t)t  t)od;  up  ^e^agcn  /un)er  €.^.  Datocf 
filfe^i>5opcfum)>|]()efd>c()c  a(Ieinetot)eme€nt»e,tiatmen^craI)tfc(?(asen  unt)  fd^Iuten  mocfe? 
te,  mitn)atRemedienunt>s))?it)i)efen,  DeingeiDuffen^QJi^bvufingebt)  DcnCcremonien  :i^ 
to  red^te  tt)ct)t)er  to  britt^cn,  unt)  bettfulucn  t)at  fe  nid)t  ttJiDer  inritcn ,  \)ortofamen  :c.  unb  nid)t 
tanben^ingcntodirputcven  infuIfer^er()at)DenX()e,  bcnalleinc  be^eoc,  tt^obcrorttofo* 
f ct%  ^en  aucrjl  m)  Mn  beme  fo  in  in  fulf en  Concilio  bef latcn  mxt  t)orfientii^et ,  al^Dcnne 
tttillenmi;unfe^^cle^,  bp  ac&terfol^in^e  itnt)  Unberbelbinge  beffelucn,  na^  unfer  ©elcgen; 
htit,  un(?aacr0eborric()ti(3boIDcn»  3utt)c(Sr.^.  tt)erDcnbt)(tcfocf  bct)encfen,  oftrat^^ 
famfi)nm6t)e,  t)at€apitteIt)cr:5)om^tofcninorer®taD/  up  l)en  !^ad;  to  5eifc6en,  :c.  unt) 
fcjt  aUe^  m  m$  fluDcr  sajolmeinin^c  in  ^nfe^ent  De^  semencn  S5clicn  gcfd^rcucn  upncmcn,  al^ 

m 


tvD  me  mf)am  f o  bcnfiiloen  /u»)cn  €r»  ^»  ©a^c  t)cme  ^cren  bcualen.    ©c^ret)en  «nt)ei: 

Itnfem  Signet  am  ^lUcnDe  Decollationis  Johannis  Baptiftx  anno  XXXVII. 

btv  &tab  JliiUct. 

©en  erfiimcn,  ©efltcngcn  \m\>  mfcn  ^mw  SSowrmcfftcccn  un^ 
^aDtnmnne  to  J£)amboi:d;  unfcm  bcfunOcvu  flunftiflcn  unt>  flu*^ 
Dcn  SvunOcn. 

JDjeneunt)te?5eiIa9^ 

***     ***     *** 

Sac^rtcl)t 

m  Im  miKungenen  ^nfc^lag  Ut  ^apj|?ett 

tPiber  t)te  Sut^eraner* 


Anno  1528.  &en23.  April. 

(^^ti  biilTemSarc,  5efFt|tcf  cencjruftcf  Upro&rfoJ&amborc&(o<)ct)ragen,b«n,  mbemtiaC 
rA^  Suangelium  Dord?  Dod.  £ut5cr  ()eri>o,r  gcf amen ,  imbe  i&t  to  ^amborcf;  ocP  anjgefarvf 
^^  gcn,  ®oD5ebbc£of,,  fo5ebbcnt)ate(IiPeut5t)cmDvaDeunt)t)cn  ^or^jern  nicbt  llfceo 
fdncn,  untifimbup  (gt.  3ur()eng^!D«ge  tn  ©t.3of)annt^€(of!cr  68. Q5urgcrtofamcnge# 
noefl,  unt)e  ai)crt)en$anDe(()crat)fcl^Ia(jct,  unDcrdmenDenftcf  bt;Dcm9iaDe  toblitJcnDe,  fo 
M  ncmant) t)am  Oi aDe  gemcf en ,  fun&er  crev  Ct^r igbcit  @c(;orfrtm  to {ciflcnbe,  amft  De  (^um 
te  3ohmm6  £iit)e,  (De  men  to  Der  ^pDt  fo  pla^  f 0  ftetcnDe  /  Darum  t>at  fe  eren  d\a^  to  St.  Johan- 
nis  pla^cn  to  5o(Den&e )  5at)t)ett ocf  cnen  "^Serbuttt)  mit  etltf cn  utb  Dcm  0{rtDc,  unbe  tnfonDerbetf 
mitcttcnJSorcjcrmetller,  J£)crr^ittricbQAl6b0rggendmet,  uni)ecrc50?enung»i?rt^,  Datfe 
oae  ^reDtger  Dc^  €uan()e(it  entboDet  tvuflen  l^ebben,  unDc  55(Jrgerg .  t)c  iht  mit  De  ^n^me  ^t$ 
€uangeIitbee(Den,  ut]Defc5anD5rtt)ei]De,  tventcDcSt.Johannis  Sut)c5a&Den7.^oDe(ertt)ef)# 
let,  DefericStenDcfc^Dflen,  u;iDcDe^(ocfrepeti>iirDctJ>St.  Nlcolaiupgefacien,  Dord;  ^efef;! 
encd  t)onDenbiat()eni'icbttrtm5  @cf)i\)aren  Zlbttt  ealsborg  (jcndmet,  De^  Doriigen  ^^or^ 
^crmci j]er  ^pcrr  ^titric^  Qolsborg  Q5roDer ,  unDe  i^olDen  in  Der  07acbt  ii^  mt  OrDen  mt 
(lecfcn ,  utiDeDan  ecn  DJumor  in  Dev  StaD  mrtf cn ,  Drtt  DrttQ}olcf  naDcm  guer  lopcn  fc|)u(De, 
ttnDe  nict»tn)efcn m  fe tvefen  fc|)o(Den ,  ocf  tDeren  rtfle DiiDen*!^cneT^  up  De^  ^dni^^^^afe  fo 
tHKgegebrccbf,  mtfcrerDoflcr^Be^r,  unDe  tvanDat  Q}o(cf  na  Demgtier(opent\>oIDe,  femit 
J^em^iJerDentreDenunDeumbrm^en,  unDeDarnamDetfDorncf;mPen^:S^rgev^.S)uf<r  fallen,  De 

Q  i  iDt 


T^€  II.  Z^eUa  L  PeriodusL  Cap. 

._■'''■  ■ 

xU  mlt  bem  ^ucmgedo  (?eelt)en  /  iinDc  fe  up  bem  ^tW  ebbev  m  man  fe  0efun&en  f;ai)De/  cnvdr^ 
gctf)ebben,  auer(^&attt»urbevucf)ti(junbe(uDtbavDord;cnen©D(bfd;miDf.5eri'^  -  -  gcnd^ 
mef,  t)atit)t@oD(ofna  b(ef.  3t)tn?a^Guerin  DerC^acbt  fo(cf  bifler  ail3eDi)er,  m\  ^(i^acn 
unD^Donnern,  t)att>e£ui)emenen,  t)e3QBer(ttt)urt)e  een€nDe  \)thbi\\,  auer  be  €uanoeiifc|?en 
Q3orger  f)at>&enftifDarupgeru}lct,  in.cren^ufenmit@efdl)uttunt)ant)ercr2Be5rc,  unDc  ct^ 
Iife()at)t)en4/  itHt^^i  etiifes,  ocf  ro^ogmanngmit3^e()re  in  crem^ufen,  unbe  t)c  ganle 
^'^ad^tere^uci^rmitbarrenben^ici^terneor  crc  S^drcnup  i)er  @tratcnf)angent)c,  aucrjl  ($5o& 
n)0(t)e  iDt  nid)f,  bat  cf)r  bdfe  dio^i  fort  gacn  fd)u(t)c,  t)at  ibt  Q5(t)e^  unbc  nid)t  5}2enfc()en  !^oent 
m^ ,  t)at  it)t  an  ben  3)ag  fam,  unbc  cre  bdfe^aet  na  blm,  t)at  ©at)c  ^of  (^ebbe  5imcn» 

!D£n  ne()ent)en  !6acjoucr(l!barna,  a(fe  up  Philippi  jacobi-!^a^,  tvart  cnecjrote 
Q}erfamiin0eDerQ56r^crupt)en(Smbfd)enJ&uje,  unbe  t)e  ^erorDnete  Q56rger,  (cfcn  t)cnOJat) 
to9?at)f)ufebi;crem^t)cunbe  bi)^er(ufl  t)cre)tat)2[Banunjj  Derbaben,  bar  fc  at>er|t  bamit 
cenant)er rodren,  n)urDen;.^rdt)icantcnt)eg^uan,ge(iiDorm  d\ab  unt)  t>erort)nef(n  556r(}ern 
0efot)ert  up  t)at  Diab^ug  a(^  »an  ben  t)ren  Cafpe(?5tarf en ,  n6mcHf(icf  J&err  Sobann  Seflcnf)a* 
gen  t)an  St.  Nicolai,  ^err  ^feffen  jl^empe  t>an  St.  Catharin.  unb  .^err  M.  3of)ann  gri|c  i?ari 
St.Jacobi,  foSt-Petrin?a^nod)  neen  gefcffef ,  tt>entc  be  ©etvaibitijien  t)er  (^fab  n)a5nt)cn 
unDe()6rent)et)arim(Safpc(,  Defonben  Datarm  Suange^ium  nid)t  t)u(Dcn,  a(feiDta(lc^t?Df 
mit  ben  @et\)a(t)i()en  in  Der  ^eiift  5eff  gegcn  ©at)e  oDcr  fVn  ^orDf  ^tQm ,  unDc  me  ocf  St. 
Peters  ^afpci  Daf  (c|te  ^afpc(,  Dat  Daf  €uan()e(ium  nod;  mit groter  ?0?oie  unDe  nauer  ^otf)  cnu 
nabm,  unDcn)crDcnocf  t)orbaDctt?anDcm!4)omc/  unDc  utf)  Der5l^(ufft,  t)an  St.Johannis  unb 
^i((igem  @e|le,  unD  aUc  DcttJcDDcr  ^aDc^  ^orD  preDi^cn,  f o  f)6renDc ,  m\  red;t  cDDcr  unrcd)t 
^aDDc,  unDcn)c(ferDenanDcrnat)crtDunnenb(it)cn,  unDc  mif  fi'ne.r  ^evc  af(laen,  S)o  nnir>' 
Den  De  anDcrn  mt\  Den  Drcen  utb  Den  (Safpe^^iterfcn  at)crt\)unncn,  Darum  ntullen  fe  afjiacn ,  Da 
n)OrDen  2  Doftores  aife  Bartholdus  Moller,  TheologusunDDodt.^Wendt  ufb  St.  Johan- 

nis  ^(ojlcr unD  Magiftri noltri unD nod^  f . anDcvc Dc^ fu(t)cu ^a0bi  fci)incnDev(2:)unnc5ctt)i* 
fet  ut()  Der  <@taD  ^amborc}. 

3m  fe(bcn  i  f  is.  3arc ,  n)orDcn  a((c  ?f}Ji§brucfin0c  Der  ©acramcntcn ,  unD  Q3cfd)tve* 
run()  Dc^  ^ater^ ,  (^oite^,  ^a(men,  Juv^/  ^i^H^,  5l*ruDe^unDanDerc!X)ingc,  DaDorc^ 
Q50^^unDcfpn5ittt'c}5^amcbcf)6net,  micJbrufetunDefo^oDcriegcbrufcttDarD,  to  ^am^^ 
borg  t)crbaDen ,  unDc  nnu'Dc  na(3c^ci)en  a((e  ^acic  im  &mmt  g(eefd)  f o  ucifopenDc ,  unDc  oct* 
De^  JrciDa^jc^  unDe  De  Q3a|Ien  Dord) ,  unDc  n)orDcn  ocf  a((c  Vigilien  unDc  e)ec(mc(Icn,  unDc  an^ 
DcvefremDe^aDcg.^!^ecnfiafgcDaen,  famf  Dcn  t)c(en  unnoDicjen  gierDa(jen,  unDc  m^  mn 
S^iftcnbcrj)  Doft.  Johannes  Q5ugcn5asen  gefoDert  cnc  rcc{)tfcf;apenc  Ordonance,  at)cv  Dcn 
njavcn  @aDeg^!i)eenil  tomaf  cnDc» 

3mfu(t)cn3a5vn)UvDcnDe9}?6nnicfeto  St.  Johannes  toDencn  to  St.Mar.  Magdal. 
intC(o(^cvgcn)ifct/  DcDartvoiDen,  Deaoerftnicftn)OlDenflin0cnf)en,  unDc  crncbrDcnfic^erci: 
^dnDc^ercf,  Defun(!nicbtinQ3orraff)feaDDen,  Dcat^erftDarinnc^ingcn,  Dc tvdren n)o(  7, 
cDDer8»unDett)arcn  o(De^uDc. 

Anno  ino.tDOrDcnDc€(d|lcvD?cinebccf  unDJ^avt)e|lc|)uDe  gepfunDcvt  DanDer  ©faD 
J^ambov0,  DavumDaf  De  Sungfruwcn,  Der  ©taDtom^ro^/  iienen  ^'}3vcDi()cv  Dcj?  ^tJangeiit 
liDen,  fonDevn  cvc  ^u4)c{ci  DviDcn  tDOiDen  /  unDe  m  ;eDcr  in  ^ambovcf) ,  (cctf)  ftnc  ^inDcv  unD 


guDe-^rimt)e^ariitf>ba(cn,  unt)ett)flrb9ieiiiebecfi)am5?dni^eSvi^cric()  tbo  DennemarcP,  t)e 
Den  5^6ni(j  €i)v\ilm  (jefan.oen  na5m,  t)an  bcn  ^ungfrunjen ,  bocl;  mit  ^^ollbort  ^(g.  Ovabe^ 
to  JP)amborg  <}ef offt,  unDc  f)eft  ii>t  im  fiiloen  3are  beralet. 

!^en  ant>ern  auerjl  to  i;)aruel]ef)ut)e  njurb  jjebaDen,  fc  fcf)Olt>en  enen  StJangelifcben  '}>ret)iV 
gerbolbcn,  fo fcl)0lt)enfe  bi erer ©erec^tigPeit  blii)en,  fe  molDcn  at>er|t  nic&t,  ba  rucfet)en  be 
Q3or(jer  ut5 ,  unDe  brecf en  e^nen  t)at  Clojlcr  bawen  t)en  5?oppe  Cif,  ba  fe  bat  gefef)en  f)aDt)en  fe  iDf 
t\)oI  antierd  (}enamen,  DomadibttofpaDe,  tvelif  at)er|13un0frun)enbli\)enn)Olt)en,  benjorD 
tnc@tet)etoSt.Jobannis(jen)icfet. 

Anno  I  n » ♦  5(m  iPafcb^^Ii^enDe  fpn  J^crr  Clas  25romfe  unt)  ^err^erpmati  pi^n? 
ities  allc  beit)c  be^  ^abri^  i\)ortd)ebbcnt)e  Q36rgermci|1er  to  ^iibecf  utf;  Dcr  (Stat)  bcmclifen  gelo^ 
^en,  unt)eum)er(jnt5(jetgerucfet,  berCrfafe,  batfeC^abe^  'ilBort  unj^en^agen  n?dren ,  unbe 
erjllif  na  ^artog  i?llbrecl)t  to  ?»}?ecfIenbor(3,  t)o  aiDer|l  er  bofe  QJorncfemeht»  nicl;t  fort(}aen  tt)oIDe, 
rucfeben  fe  na  *^ru|fel  Da  be  Jvaifcr  Carolus  t)er  Vtctiamal^ttjar ,  men  feci)te  t)at  fe  ben  €f)rge^ 
nannten  J^erjo^jen  De  <Stat)tubecf  gerne  gedpnct  ^aDDcn,  at)erfliDttt)olDeDat  malnict)t 
tvcfen» 

3mfult)en  if?i*3a5r,  tt)arD&e^orc)ermciller,  ^err  ^inrit^  Qrtiebori^  genof 
met uf 5 Dcm  DiaDc  gefettet,  unDe  qucmc  Dar  fy n  im  ^age  ocf  nic()t  tt)eDDcr  innc,  tt)ente  f)c  quam 
gan^inDcr^inDf)cit,  unDenocf;ecn9vatbmantoJ^amborcb  ^rn.  B(tlatert  a)  up  Q5erfle^ 
Dorp ,  Darum  M  fe  Dem  €t)an(|eIio  feinD  mvm  ;  S)er  diatl)  ^crr  f)cte ,  Jgjerr  ©ert  mn 
•Jpiitlen,  f am  tvcDDer  to  ftnen  miQtn  (g^rcn ,  Do  f)e  Mn  ^er^cDorp  f am.  b) 

^ier  ttJtrD  in  DerQamlurtg  iCvangcIifcfe^unt)  papi(lifcfeer(0>efcfei(^t'.Qc|)reiber 
Ddtt  ber  ^amburgifcfeen  Reformationnad)foIgcnDe^I)iniU9etf)an,  fo  tcf)  bei)  Diefcm  Q5e^ 
ricf)t  jtt)arnicf;tgefunDen,  an|lcbfeIb|laberaUerDin^^0efcf;ef)en  ifi: 

Anno  if5f.imMajof;at  (£€-9iatb  Durcfe  ^rn.  'J^l^ann  Kobenborg  unD  J^tm 
3oad;im  sxndller  9ial)t6'^^errn,  unD  M.  2foacbim  BommerfelDSecretariuiii  nebjlDcncti 
^iircjern  ^ric^ri^  (D|ira,  Claua  KoDenborg,  Cole  2(rt<f  elmann,  C^Oroae  :&op^ 
pert,  tnicbacl  partrtmg,  ^artgDOrtBergen  unD  ^ermartrt  Co^eDcnen  Deputirten 
€€.  S^om^-^appittel^  ,  ^^a^mcn^  M.NicoIao  ^uiitn,  ^o^rtnCBarleffforp,  Hico^ 
\ae  Tbiifloxp ,  unD  ^acob  ^ertnins«  fdmtlic&en  &oni  f  ^ttm  i^re  ^lenoDien  unD  Do- 
cumenta  ju  (letlen  laffem 


53on  bcr  Reformation  fdbjl. 

<!J|5ac()Dcm,  glefd;  5icbct)or  t)ermeIDet  ttJorDcn,  Dem^reDi(jer?a?dnc[)ert  ju'©t  ^o^annt^ 
}^  ^enricfe^ensborgcnDag^reDigenttjarunterfagettvorDen,  (^cllefcn  Dic  fo  e^  mif 
"^  i5m«nDDem^ab(lt|)um5ieIten,  unterfcbieDIid;3ufammenfiin(ftein  ^f.^o^anni^ 
CIo(ter  an,  tt)ie  (te  Dann  nacf)  Bfcp^an  il^empcn  oben  beic;ebrac()fen  ^ericbf,  fo  ml  m 
2>0nner|lag  m  Mifericordias  Domini ,  al^  an  Diefem  Q^nma^t  felbfl  f;dufi(|  jufammen 

(ieffettA 
a)  Torte  ©(^l0t  bowmdfin  al.  wuflcn  al<  Slmtmaiiu  naci)  55cr9fcwf gc^fit. 


S2%  IlX^iiX&lVeriodmn.Caf, 

liejfen,  iin&nac&l)emi)amaf;(d(auffen^etiQ)eruc5te,  n)e((;&eg  bie  ncunfe  ^eiiage  ju  bem  erflcti 
^apifc(  bcf([)reit)ef ,  i5re  Slnfc|){d^e  jur  Unferbriicfun^  t)cr  S0Sa5r()cif  unD  2lu^roffung  Dcrci: 
^eipflid^f cr  abfajTefcn.  5i)ie5  bemocj  t)ie  ^icbbaber  Dcr  © df f (icf)e  ^e()rc ,  Dag  fte 
(jmtnpm«genacf;befa3fem(gonnfa0e,  auda((ent)ier  ^ircl)fpie(cn  i)crfamm(cf  €€»K4e(> 
t)orfru9cn/  Oaj^fie^cejwifligcnprcWgertsabctbrilflig  warcn,  prttema^l  ^4r<»us 
eilglKi^Urtrtt^ccrttfiiirtbc,  Ocro^^lbertJvowic&erdSmtra^c  jeirtfohe,  fomuficfi 
au"^  crrtcracfetige  prc^igcr  fci«,  Unfere  i)ama(ige  QtaOe  #  X)rttcr  waren  mif  i&ren  ^m 
0erncini(},  unD  be(iebfen  Da§  Dcn  foi^jenUen 

t)iert (iag  at(e ^rcDi^cr  foffcn  m^ha^  Oiabf #J£)aug  (|efot)erf  n)crt)cn,  tljrcr  IJcbr  au^ t)cr  f)ct (t^ctJ 
©cbriftt  @runt)  ju  (jebcn ,  unb  bafj  ber  fo  \mt  @d^e  au^  t)etu  2Borf e  ©Off ciJ  nic[)f  bc\Debren 
fdnfe,  nicbcrfd({ig  unbDen  anDern  ju  tteid}en ,  fcbulDig  crfldrcf  tt>ert)en  fo(fe.  2(((c  O^acbricf^^ 
tcn(1ti&()ieubcreiti,  t)aSc^t)cr2)icrt(iagnac&  Mirericordias  Domini  getvefcnfci ,  t)er  ^a^ 
aber  im  (iEa(cnt>er  tvirt)  unferfc()iet)(ici)  bcmercf ef .  SDer  fo  Dic  ntunfc  Q^ciia^e  ju  t)cm  tjorf^ergc^ 
ftenbcn  (2^apitc(  t)erfcrti(|ef,  fajefcdi^iaufPhiiippijacobl,  foaufbemiMaji  fd((t,  jjefcbebcti 
Btcp^.  ^cmpe  abcr  unb Die  ncuerc  fo  i()m  foigcn ,  tuie aucf; D. ^Jo^artrt  tVTollcr  fe^en  Den 
28  April.  '2i3ann  nun  Da^mafci  Der  ^onnfacj^  ^  Q^ucbflabc  e.  d.j  n?ar  unb  Cfiern  auf Dcm 
1 2  Apri!  einf raff  fo  n?irt)  jugieic^  auj?funDig ,  Dag  Dic  (e^f ere  Den  rcd)fen  ^ag  bcmcrcf ef  ftabem 
5ln  bctiife(ben  nun  crfcf;ienen  auf^rforDcrn  vort  pabfiifct^er  Sciccrt  Dod.  2&are^oIt) 
tTlollcrLedorPrimarius,  ot)ern?iei()nfein^ruDcrI.c.  ncnncf,  <Dbcr(lcrfi,cmci(lerim 
^iMu,  Doa.iJ>crtricl?(al.3o(?0  WcrtOt,  Priorju©f.3of)anni^/  3obartrtCal..g)inric()) 
^^ertsborgSub-Priorbafelbft,  Fabianus  t)0rtil6bccf  ein^iprcDiflcrO^^iincf;.  M.^ribri^ 
mif  Dcm  Snna^mcn  lOnUgreve ,  mcfcbe^  Dabcr,  Da}]  i^n  tvo(benic(Dferi&cmpeDen53otn? 
QJrcDi^cr  nenncf,crrt)ci(?(id[)  n)irD.  M.  /^crtricfe  Qc^roOcr 5(eid;fa(i?  SDom-^rcDi^er,  M.Mat- 
thJEus^farrcr  untcc^er2^lufftim  !§om  unD  Jodocus  0ofl)  SifFridi  Paftor  jutn  Jp.  ©eift. 
!DOrt  <£»artgelifd^er  Beite  (;ingegen  ftaffen  flcb  cingcflci^cf :  '^0\^cim  5ege«^<igcrt  Pa- 
ftor  ju  @f .5^iC0(at,  M.^Jo^artrt  ^ri^c  Paftor  ju  @f .  ^acob ,  Stephanus  iJ^cmpe  Paftor  JU 
(Sf»€at()arincn,  unD  Conradus  ^urt^rartrtrt  Paftor^u@f.9}?arien?0?a3Da{encti,  Dcr  an 
^\i\^  \i%i  gcDacfjfeii  2^empcrt  @fc((c  gef otnmen  n^ar,  ivann  abcr  Dcrfe(bc  aud  Diefcm  ^cben  %v 
fcf)icDcn ,  oDcr  ob  er  anDerroerf 6  f)in  bcruffen  morDen  fci  \  unD  im  i\>c(d;en  3a()r  fein  97ad)fo(^ 
gerPetrusBorchardi(25orcberOc8)  feine^feKcnjieDererbaffen^ijhiiir/aflcf^O^acf^forf^cfjen 
iingeacbtct ,  bigfjcr  t)erborgen  tJcrbficbem  @o  featfe  ftd)  ox\(\)  Die  (6b(id)c  Q^iircierfci)a(fr  um  fte^ 
benU^rini(jrcrgem(^5n(id)cti^rac()f,  nid)f0en?apnef,  nod)  mit@pic([cn  unD5Ccu(en,  n?ie 
Dicaudocrfcbdmfc^iDerfad)cr  Dama^i^au^flreuefcn,  nad)  ^^enipcne  Q5crtd)f  in  anfe()n(t^ 
c&cr^nja()(cingefunDcn,  unD  jtt^ar  DerDornebmerc ^f)ci(  auf Dem  rot|jcrt  (@d)aumburser) 
SoUcrt,  n)c(c|?eraberf)crtiad)mitt)orOvatf)crfcf)ien,  njieau^befac^ter  €rjc(){unfi  crbcffef,  af^ 
njcfcbc  (tc  hi\  Dcr  UnferreDutig  ^e()enn?drtt(]  fe^ef,  Der  anDere  aber  auf Dctn  t£mbccFtfcbcrt  S^m^' 
fc,  unDjmar,  njiec^Docb.^o^dnntllollersjBerid^tobenp.j^-crffdrct/  aufDimncucrt 
BaoC  ()inter  Dcm  Jpaufc ,  n?e(d)Cg  \)ii\Xi  Der  <^errert>Baal  jjenantit  n^irD,  Dcr  aucf)  Dal^elbfl  h\^ 
an6  (gnDc  bficb,  angcfcbcn  ibm  Der  5'.i^ifcf)cn  D^af^  unD  ^itrj^ern  gcmacf)fc®d){u§  Durd)  Die  oh'* 
gcorDncfe  affDa  funDsemac^t,  unDif)ieOTcin.ungn?icDerDurc!?Diefe(bciurucf9ebracf;f  wtrD» 

S)cr 


Ddn  ^er  Refirmation  A,  i  f  ig.  ti^ 


^er  iCort'baltcnt)ei'^ur()crmei(ler  ^crr  Dictencb  ^ofyufktt,  fot)amald  m  aul 
benen  Faftis  ju  crfel)tn/  bereif^t)a^t)ritte3af)r  praefidirte,  macfjtc  ben^lnfan^  ber  »orfeicni« 
ben  ^anMunci  unt)  cr6ffnete  t)cn  €nt)5wecf  ber  befcf)e5enen  3ufammcnf  unfft,  l)ag  ig  (g.  Kae^ 
fiicbee  bic  Swifligteie  /  bie  man  jum  Ocrbcrb  bie(er  guecrt  Qe4b ,  ciitc ^ctclattg  f^et» 
gcjpu^ree,  rvo  immermoglicfo  $u  (lillcft,  ttiib  ^agju^emCgtibcOiccifigcfanbteilc^r^ 
BaQcbicemtgeumeri^tteti  foleettgeprcbigee^abett,  3U)>crIc|cittv4lrett/  Oamicetil 
leber,  Oemedatigietigc,  feitie  2(mn;)pre  Oiirauf  gebcti  moge» 

^i^  mm  abcr  biean(l6|Ti(jc  £c5ren : 

I.  Wiber  bic  4>eiL  Qcbriffe. 

I)  3n  t)em  St^anaelio  (lunDc  nid^td  t)on  t)cr  ^cif.  J^^reicini^fctt,  unb  man  mii(Te  (le  bocf; 

gfauben.    ^i^  Mte  Dod.  XCetibe  0epret)i()ct» 
X)  3u  ber  ec()ri(ft  miiffc  man  ju  fe^en ,  fon(l  f onne  man  (tc  nic&t  »er(Ie5en  ,'tm,qfcic5en 
})  -^iefanman^ie-2GorteDer(]el)en^  5*8««  ^e»  <»J^cn  Qaucrecig  aus ,  fo  man  bet 

@ct)ri(ft  nic^td  ju  fe^en  foQ,  cjJ  tvdrc  bann ,  ba^i  wir  aflc  «Secfcr  n)<jrcn.    S>icfer  bci^ 

ben^unctenwarbFABIANUS  von  ililbccP  bcfd;ulbic)et. 
4)  JDagi^Dangcliumfet  benen  €5ri(l^n  ^euten  juft)i(Jcn  nicbtnii^c,  (lcmocfetcnbarubcriti 

3rrf)um  fancn,  unb  bcr  ^eufcl  m6d!)tc  (tc  baburc^  i?crfu5ren  *)  tve^balben  e^  aud)  HIE- 

RON YMUS  in  (Sapitel  abcjet^cilet ,  ^a^  man  barau^  ne5men  fofte  iva^  bcm  '^Solcf e 

nu^n)dresur(SecIiqfcit.  *) 

II.  3n  bem  2lrticf el  voit  (SiDiLC  ^attc  M.  ^ertricfe  Qcferober  ancje^loffen,  tn  bem  cr  gcfcO* 

ret,  ^ai  man 

0  nur  im  ^cmpel,  aflwo  ^Ott  ju  fiuben ,  t5n  im  ^ei(l  unb  in  bcr  SOSa^rfeeit  anru(feit 
fdnne. 

III.  2BiberbieM)rcD0tiberetDigeitX)er^4mmm'g  ^attc  Matthasus  uiieerber  ^Bdufft 

t)or(}ebracf)t,  t)ai 

.  6)  i^it  (geelen  ber  ©(dubigen  md)  biefem  £ebcn  mit  ^euer ^epcinigct,  unb  au^  bemfelben  mit    . 
Vigilien,  iSecI?  ^D?e|]enunbanberngutcn^:a5crcfcncrldfetn)urt)cn. 

IV.  :^ic  £cf)re  »oti  Oer  f^rlofung  burcfe  C3,riflum  Ocm.eitiQigett  mieeler,  feattc  Doa 

XVinb  iixittig  mad;en  tvollen ,  in  bem  er  gelcbret : 

7)  !^c?6Mariaunfere^offnung,  ^cben  unb  :^orfprec&erin  fet,  ivefc&eaui^  ber  ©e&fau^ 

gen  bcn  ^op(f  jertrcfcn  battc. 

V.  t)oti  ^cm  <S»e(eQe  Ief)rcte  Fabianus  t)on  Ciibecf» 

8)  ^a^  niemanb  fontt  feeli^  tvcrben  o5nc  burcf)  ^oflbrin(|un(j  bcr  ©cbot^e  ^Ottc^ 

VI.  ^ibcrbic£ebrct)0nt>em<?)eil.2(bcti0ma^l,  mv  burd)  Doa.tnoKcr,  Fabianum 

unbMatthasumuuecr  6er  :&lufft,  unbCmic  Dod.  jfo&amt  tnoHet;  obcn  p.7t 
berid)tct)  Jodocum  SifFridi  geprcbi^aet  tt)orbem 

9)  !4)ag  bic  Communion  untcr  eincr^ci  ©cjlaft  rcc&t  unb  wa^r^afftiij  fei*    2GoJu  Keris^ 

borg  gcfe^et 

llZ^tileu^^ant)*  di  io)baJ 

*)  ©ifff&fi&cetcBcR  um^n  ftc^  taDoft,  gojann  Vnollere  ^JerKftt/  |icpre5enpag.7j. 


;j  50  IJ.  C|)eil6  /.  Terkdm  11.  Cap. 


10")  DagbcvJgxgrrCHRlSTUS  aicd  amlc^tciitxe^apen^oniSnipfan^im^De^^futdau^^ 

gefd;(DJ|en  ^abe.    UnbDoa.^cftricbWcnt>t5at 
u)  MeAbfolutionunb^o^fprecl)un9»oni^iint)£nDcmt)erfa0ef,  t)crba^©aa'amcntum 

terbciberlci^ej^alfempftng» 
1 2)  ■Der  Canon  Der  ^Ht^i  f dnnc  aud;  nacf;  bcr  ^ctl.  <Sci)ri(ft  m\)\  bel^e^cn ,  Da^  t(l  Doa. 

tnoncr6  3rtf)umgen)efen,  n?clcbencrauc{;in  feiner  Q5cfdnntnuf?,  fo  cr  an  Doft. 

^crma«il4ngciibccFinIateinifc()er(^prrtcI;e  gefcbrieben ,  gc|ldnDig  \%  fle^e  obcti 

pag.  7 1 .  unt)  Matthceus  uticcr  Ocr  2^luf)-t  \)at  binbei  aefu<3et : 
1 0  3)a^  ^acrament  wdre  ein  Cpff er  fiiv  bie  (^unDcn  ber  ^ebenDigen  unb  bcr  ^obent 

VII.  3n  bcm  ^rticf el  »om  (Sebct^  batte  man  '^k^t  an(iD|Ti|3e  ^ebren  an()etroffen : 

-  14)  S>ad  Ave  Maria  fei  nicbtaHein  al^  ein  fcbIccbterQ5ru§  fonbern  aucb  al^  ein  ©cbet^  ju  (jc? 
braucbem  3}ii?  W^i  D.  tnoUcr  (jepret)i0et.  Cben  p.  7^.  erFldret  cr  pcf  libcr  bicfen 
^unct  bcrmaffen :  €r  \)0^hi  biefen  ©ru^  nicbt  fcbIcc|)tcrDin()J^  m  ^thit\;)  genannt,  fon^ 
t>ern  nur,  bag  Die  5^ircf}e  if)n  al^  m  ©ebetl)  ^orcjefcbricben ;  Sall^  er  e^  aber  gefaot  \)C(t'^ 
te,  fo  gctrautc  cr  ficb  fiir  benen  ^3Idubi()en  ju  crmcifen ,  mnn  Dicfer  ©rup  Dci5  ©cbc^ 
betbe^  ^ralft  babe. 
1  f )  !4)ie  5lnru(fung Dcr  .^cific^en  mdrc  (EcI;ri(ft^md^iiJ ,  W  mx  ^cneburge  unt)  Mat- 
tbxi  umcr  bcr  Klufft  ^ortrag. 

VIII.  3nDem^lrficfeI\?onbcm^ci!.prcDig^2(mtcr;atfcnDoa.  Wcribt  unb  M.  VvMt 

grc»)ean(]e|b|Ten ;  3ener,  bacrc)epreDi0et 

16)  Daj^  auf Dem(StuI)Ictno(ie(l'|cn,  aucl;^^cicf)tfl'^enunl)?;BeicI;t^6rcnfei:  biefcrabcr 
innad)foI(3ent)cn(5d^2en: 

17)  (gin^ifcf;o(fin6(}c\t>oIeinc5rau  r)aben,  aber  aldbiinn  fonnc  er  nicbt  5^ifcbo(f  feim 
PAULUS tcDc  I  Tim. III.  t>on  einemgei(llicbem ^eibc unt) Don seiiHicbcn itinbcrn, 

1 8)  ^it  ^lpojlel  \)dttm  il)re  ^Beiber  unb  ^inbcr  Dcrlaffcn,  unb  nacj?  ^mpfal^uns De^  ^tilU 
gen  ©eifle^  feinc  njicDer  {jcnommen. 

19)  SS3annaucf;()Icicf)PAULUSfcbriebe,  ba§ein^ifcf;ofcine3raubabenm6cf)te,  fobdf^ 
ten  Dod;  Dic  anbern  (?>I)?dnner  ©Ottti)  bayon  nic{)t^  j)efd)rieben.  S)arum  fol^ 
temannur[^lcibenbeiDcn@cbrifffenber  crjlen  2lpo(lel.  S.  PAULUS  tt)drecr(t  lange 
nad)  if)nen  cjcfommen.  !^enn  Dieanbern  Slpoffel,  biefe^mirt)  beiDoa.  tHoIlcr 
(1.  c.  binsu()etban )  \)Citttt]  i)en  5peili()en  ^tifi  in  feuri()en  Sungen  cmpfani)cn ,  barum 
^atten  (lc  i\)n  grauen  unt)  S^iwiitx  ^crloffen. 

20)  S)!C  f)eilisen  Q}dter  f;dtten  lim  Der  5?eufd;()eittviflcn  ibr  ^lut  Dcr^ojfen» 

^nDlid^tt^arDnocbein^unctcin^efla^et,  Der  nid;t  fon^ol  Dic  £ef)rc  anc^ien^,  fonDcnt 
i)idmef)r  emc  fd;n)crc  Q5cfd;uIDi()un3  n?iDer  Die€t)an(3elifd;cn  tuar.  2)anH  t)C[  tattc^cweborg 

gep**eDi(3et: 

^  1 )  S)agDic  neuen  ■PrcDi^cr  Dcr  £a!?cn  ^fut  tvlDer  Dic  (^ci(llicf;en  cr^i^tcm 

5^acb  Q^crfcfun^)  Diefer  @d^c  iii  Doa.  tnoHcr  mit  Den  (gcini()en  ab^etretett,  unD  nacT; 
tincrfleinenUntcrreDungbof  cr  jur2fnttt)ortf)interbrad;t,  Da(j  rocil  ftc  Diefclbc  jum  t\)tii  scrne 
i)#iiDcn,  pntM(^bevni(|)tfon)ic(ie«bc)elcfcn,  ^cpveDi()ctf;dttcn,  fomoltcn  jteumSlb* 

■  fcl;ri(ft 


DOtt  ber  RefQrwation  A.  i f 2^.  i^ i 


fd)vi(tt  feiefer  ^efttul^tgun^  gebet^en  f)(^bm,  bamtt  ein  leber  babel  fcbreibcn  f 6ntc,  me  er  Qtxu 
Mf)cittt,  unt)  n>ad  iftm  jur  Ungebiifjr  aufteburbet  wur^c.  ©ie  a^dren  erbdtf)i(jnicbtnuv 
(l^idlatl),  fonDern^enen^dupternberciani^jenCbrilienbeitfDfcbe  i^re  <2vf(drung  jur  ^eur^ 
thiiim^  ju  uberantn?orten,  unt)  Don  itnen  Die  (grf dntnii^',  ob  (le  recl;t  ober  unrccbt  gelebret  l)dtf 
tcn,  jugenjdrtigen;  bagaberanDere^eute,  tvoburd;  er  obne  gweifd  Die  ann?efenDe  ^iirgei; 
m\Wt ,  Dat)on  urtbeifcn  folten ,  ne^men  pc  Durd;  au^  nkljt  an. 

S5)cr()utc  Doa. tnoller,  twer»oni)icIcngead)tctn?urDe,  ba^iEquilibriumber^a^ 
c^cn  gcbcn  ju  f dnnen ,  fudXe  mit  bicfer  Dvcbe  t)k  i^ortvebrenbc  ^panblun^  ju  binter  treibcn ,  unb 
mmd)  il)m  unb  \)m  (geinigcn  Btk  jucjetvinnen ,  ciiUin  mi  &Ot'^  unb  t)k  "3Babr[)cit  nid;t 
bei  ibm,  foivarerbie^^'aj3ejubaItcnnid;tim©tanbc,  fonbern  fiepelnad;  ber  anbcrn  (gei^ 
U ,  unb  \:)it  5cilic5e  ©cjrifft  that  t}tn  2iu^fd)Iag*  ^tm  \)a  er  ijcrmcinete  bic  ©einigc  t)on  bei* 
Q3erantn)ortunjj  ha6  mal  lof  ju  mac(?cn,  licjTcn  bie  ficl;  bamabl^  outtvillicj  cin,  unb 
JODOCUS  SIFFRIDI  Paftor  jum  ^etl.  ©eijl  fieng  an  (td;  ju  cntfcl^ulbi.gen,  ivieerbanrt 
oud;  an  St.  Georgii-^acje  ^tn  2  5  April.  itacfe  Doa.  jfo^aiirt  tnolkre  Q5etict)t  (oben  p.7 ;) 
bereitd  m\  offcntIid)er  Canfjel  jjctban  ^attc.  !5)og  er  alle  (gonntacje  m  (gDangcIium  dou 
SiSort  ju  '333ort  erf Idret ,  unb  ftd)  in  f eine  €>treit;gra()en  eingelaffen  habt ,  t)dttt  aber  /cmanb 
wibcr  ibm  ctwa^  ju  erinnern,  ha^  n?oItc  er  (jcrne  5oren  unb  annebmen,  Dod.  J^l^ann  tVicU 
Ier(obenp.77.)  fpottet  feincr be^n?e()cn ,  unbfpricbt,  bag cram^aacPhilippiunbJacobi 
feine  ®  orte  n>iberruffen  unb  jlcb  be^  ^rebi^en^  btQtbtn  t)abtn,  unb  besucl)ti()et  ibn  fcincr  2i3c{# 
fenac&fd;dnblid)cr5)in^en,  biebi§aufbiefcnunertt)iefeni3eblieben(l'nb.  ©on|]  fan  id)au^ 
(jcfebcnen  <ScbiMftten  bicfe  O^ad^ricbt  geben ,  ha^  er  Vicarius  Provlfor  im  ^om  unb  A.  i  f 46, 
bei  Laur.  ©ibef  cn  ^^eilament  ^en^efeH  fei,  unb  A.  i  f  f  o.  t^a^  gcitlld^c  mit  bem  ^m^tn  i)evn)ec&^ 
felt  f)abc,  ftcl)c  be^  I.  ^5-  ^»  ^*  P-  7*^6. 727» 

:t)e$5c)Icict)en  gellanb  auc&  Dod:,VOcnt>t,  aufbefd^efjenc 5tnrcbe bc^ ^ort^f^altcnbeit 
?Sur(jermei|]cr^ ,  bcr  burd)  Qifprtbefreimiaicjcigrndrunc),  bieUmfia(|canjMIefe,  t)4gcr 
^ievcrlcfciie  Q^x^c,  t»ocfe  fo  nicfot  ttJic  riet>j»  f?unt>crt,  gcprcOigcc  ^actc,  cr^attc  audy 
nicmariOcrt  oon  t>em  ^cil.  2(bcitbma|>l  abgcwicfcrt ,  auflcr  cirtcn  cirtQigcrt,  t>cr  UHCcr 
t>cm  X?orttjartO,Oag  cr  Ocm  i^yJr^Kn  C^rifio  gcbcicfe>tct  ^htte,  i^m  nicbt bcii^tcit 
ttJoUcrt ,  Oa^er  cr  i^m  bie  jur  2(rt t wort  crt^cilct :  ^aft  Ou  C^riffo  gcbcicbtet,  fo 
ma3^icfc>aucfe(£<5>riftu9  abfolvirert. 

Kcrteburg  (3c(knD  bie  @d^e  m  bcm  ©acrament ,  unb  i)on  Slnruffunij bcr  ^eilt^en , 
fonjieobenflebet,  geprebi(jctjul)aben. 

FABIANLIS  erf Idrte  ftd;  liber  ben  Ort  Luc.  24,  ba(?crbaDonnicf)tfcinc,  fonbern an^ 
bcrcr  gclcl^rter  ^eute  ?>7?cinun()  Qtfagtt  f)dttt*  Q5on  bem  2lpo(lcl  Paulo  aber  bdttc  er  nid;t  (b , 
tDieibmbcigcIccjetroerbcnrooIte  QtxtM,  fonbcrn  nur,  ^ag  er  fcferyer  ju  mfic^cn  ivare 
acfa(3t.  (^o  f)dttc  er  bk  ucrlefcncn  3lCorte  (iDon  ber  (Scelii)feit  burcb  hk  QJoIIbrincjunc)  bcr  ® e^ 
DOtbe  ©Ottc0,)  fo  nid;t  geprebioet,  fonbern ,  bag  cin  jcOer,  ^er  ju  fcirtcrt  ^a^rcn  Qctom« 
tncrtkv^re,  <S>(Dtte0  (Bcboc^^altcrtmuPe/  n)artrtertt?oIte|ee(igrk)erOcrt. 

M.  JriOrid^  ber  ^om  f  'H^xt^igtx,  ()e(]anb  t^k  m  il)m  seprebiijtcn  ^et>reu  ,  f)tx^ti 
gcn  Idugncte 

M.ijenricb  Qcferocberba^,  n)admanif)m  befcDuIbi^ct ,  obcr 
M. -^^//rto/f  Urtter^cr^lwf}cn?arfcirte2^e^cgcgertic^ermrtrtgeff5rt^i3. 

9v  2.  Doa:. 


x^i  //.  Z^cild.  /.  Teriodus  II.  Cap. 

Doa  tnoUcr f onte  feinen  gcrn  liber  t)fefc  Sluffubning  feiner  ^lnfjdnger  nid)t  mber^ 
gctt/  fDnDernbrac^inbiefeSBorte,  Die  ober  hi\  benen  ^iirgern  m  ©eldcl)tert)crurfac^ten/ 
^erau^;  TOtm\}^t{0\^ant>i\nxcc\t,  fo mag tcm reMicbcr tnanri  mit  cucb  ^m^mi 
^flbeit.  3cb  befcbwere  euer  (0ett)iflen ,  ati5u  fagen ,  cb  i^r  mir  mcfeit  alfo  jufpre^ 
c^ett/  ti^tetcbget^ati^abe,  oufgetragett  ^abet/  tvarum  venmOert  i^r  t^ettn  tiuti 
cure  Bttmmettf 

Ob  nun  g/eid)  ber  Wort^^alteitbc  Burgermeijier  barjmifcben  gerebet,  baf?  e^  h\U 
W^Ycm,  5cfud;tcr  majjen/  Sibfc^rifft  ber  iiber^cbenen  ©d^e,  t)enen  ^efd^uIDigten  ju  tcm 
€nt)ejufommenju(a|Ten,  bag|tci5rc^^cinun(j  oberaud;  ©elldnbnig  babei  fe^tcn,  unbfo;? 
bann  SS.25^at^  jur  Q5erfd;icfung  an  anbere  ber@ad;en  ^^erjidnbige  noieber  uberrcid;ten , 
maffcncvnict?tin2ibrcbcfeinfontc,  bag  if;m  bic  ©ac!)c ,  lim  9Jid;tcr  barin  ju  feinioici ju  ^oct? 
tvdrc. 

©0  5obcn  bod;  bic  Q3urgcr  (S€.3^at^  »or(}c|lenet,  i )  ^ic^'^  ob  ftc  bencnQ5ef la^tcn  ^lcicf) 
gcrne  5lbfd)rifft jujleben  fdnten ,  fo  wdre  c^  bod),  il)rc<5  SrmeiJen^  m^i  \\M{)\q,  iveilen  (te  me^^ 
rcnt5ciI^5(fcntIid[)fd)ona(fogeprcbi(}ctjubabenbefanbf)dtten,  nunwdre  2)n6tf)i3  S"  tviffen, 
tva^  in  bicftm  ©trcit  recf)t  obcr  unrcc^t  tt?drc ,  aucb  tvurbe  c^  5 )  ju  oroflcn  ^ibcrtt)i(Icn  QixiU 
cbcn ,  tt)ann  bic  gan^c  uerfammlcte  ^iirgerfd^afftc  in  einer  fo  tt)id)tii]cn  @ad)c  ungctt>ig  tt)ieber^ 
um  foftc  nad)  JE^aufe  geben.  @o  begcf^rte  aud;  4)  Q^^icmanb  miter  if)nen,  \)a^  cnttt)cber  ^  S, 
Kat^  ober  aud)  bic  ^iir^cr  barin  folten .9? id)ter  fein,  \i<x^  mxt  \\)\tt>  '^f)un^  nicbt^ ,  fonbcrn 
tnaii  folte  ©OttciJ  S[Bort  Dvic()tcr  fein  laffen,  \i<xt  ttPiirbc  balb  cntbccfcu  /  tt)cr  bci  \[)\x\  scbliebcn 
obcrnid)t(jeb(iebenfei. 

21(0  nun  J^od)bcmeibtcr  J^crr  Burgcrmcifler  t)on  bencn  ^rebi^crn  bc^  fyW.  ^tjangcdi 
ju ttjijfen t)cr(angte ,  tvie  man  itbei:  bicfe  ile^r<>@tu(f e  o^nc ^icbter  i^fknWn t^ntef 

Q^CjOnen  X>\i  jtc^  Wif^c\^  n^a^bie  ^^^iirjier  bereit^t)orsebracbt  batfen,  unb  t^aten  (^inju: 
xtAi  €S.  ^rtt^e  obne  gtJDcifef  unt)er(]effen  fcin  itiirbe,  ba§  cr  bcnen  ^rebigern  (A.  i  f  16.  (]e(^e 
p.  17.)  fe(b)]eineOrbnun9t)or(}efd)rieben,  intt)e{d)eri5nen((}(etd[)im5lnfang)0ebot5entt)or^ 
ben,  bas XOw (BiDeteerein mX> lauter $u preOigen.  ^em tt)drrn fte bejidnbig m<i)Qt9 
fommen,  unb  tvo(ten  bic  ^ad;e  t)crfo5rcn  f)aben,  tt)oflecine(^anbcrnmt't^eflanb  bcr  ^m 
})i\i  f onten  libernjiefcn  tt^crben ;  Ob  aber  i)on  if^rcn  ©efinern  befaj}ter  ^S.  Kat^s  Q3erfu0un0 
gc(ebett\>orbcnfei,  bai)onbraud)ee^feine^  groffen  ©treit^,  nod)fonber(id)cr  9iid)ter,  fon* 
bern  man  ()dttc  nur  bic  ^peif.  vbctriffr aufjufd;{ai3en ,  au^  ttjefc^er  ha\'^  au^fiinbi^  tverbcn  n?ur^ 
bc,  ob  i()re  (^eprebigtefe,  unb  jum  tf)ei(  geflanbene  £c5rcn ,  befieben  fonfen  obcr  nicfct. 

2l(g  nun  bicmuf^ig^.  K<it^  mitbenen  Q3ur(]ecn  \\\  ^^eraf)tfd)(agung  getretcn  ivar  crdff* 
neteofffrubmertt?cf)nterJperr»ur2ermermciflerbenc)emad)tcn@d)(ug:  Oagt£f>£.^at^ 
uno  Oie  Burger  {id)  t>erctniget  ^accen ,  Oa^  n\an  t?on  ^tnm  htiAnttn  \^nt>  gefianOe^ 
nm  ilc^r^^QtitcFen  l^anOelrt  folte ,  ob  fte  Oem  (Bottlcfeen  tPo«  gem^^  tvareti 
ot>er  mdbt  ^  aud)  bem ,  tt)e(d)cn  e^  juf dme  anjufangen,  ju  rebcn  frcigeflctlct. 

!43arauf  5ub  Dod. 25art^o!t>  tVToller  an,  bagttJciI  i)bie^eilige  ISdx^t  tinz 
Scule  m^  (Brunb  fefle  X>zx  tX?a^r^eit,  felbige  aber  auf  Oem  Concilio  ju  Coff  ntQ  aus 
iJEingcben  tJce  ^ctl.  (Seiflcd  tim  ^eflalt  Oee  Sacramente  eingefcQct  m"^  gebot^en, 
mic^  2)  nid^t  not^ig ,  ti^eil  em  lebenOiger  ^&i^nc^m  aucl)  }^lut  ^obc  /  bcibcrUi  3u 

gcbrau^ 


^OW  ter  l^eformation  yf.  i  f  28.  \  15} 

gcbraucfectt,  fofcicsbiUig,  i>r ju gc^or|4mctl,  wcJcbee cr ,  o^ngcfl(t)cct w>a6 am 
^tet^arctt,  gcrne  unt)  njillic}  t^un  wolte. 

S^cr  Unfri(3en  ^lntn^ort  ifl  oerocfen :  ^cr  ^^anbcl  warc  jci^t  mcfet  »011  t>cr  bcihgcfi 
2^trcbc,  fonOcrrtoberunbbieQcimgeCBa>ttc0tX?ort,  nact>ie^>£.Kacl;9  DtrorO* 
tiung  uno  Oem  (S^ttlicfccn  ]&cfc^I  gcprcOigct  ^^tten.  tTlan  tonce  untcr  bcm Citul 
^er  2^ircben  urtt>  Dca/^jciligcn  (Beipee viclcd  be^Cif  cn mb  fcl)mficf en,  tt^elcbee ^ocb 
fiicbc  a\Uq  bie  ^cilige  S^ircfoc  ware.  2(uf  Oie  ^cilige  Qcbrifft  tomme  es  an :  tX)er 
t>on  (B^Z^  x\i  t)cr  ^3ret  OCDttce  XPort.  Joh.  VIII.  ©0  ^cifli  aucb  bie  ^ircfoe 
ttidbt  Dc0tt)cgcn  cinc  ©eule  unO  (SrunOfcfie  Oer  tX)a^r^eit,  Oa(3  fie  eignes  C0?efaUen5 
ctrt)ae  ncuce erOcnu  <t\\xnX> fcijcn  mogc,  jonOcrn  tveil  fic (5(Dttc0  tX)ort  empfangeti 
^at,  m^  Oas  t^vangcltum  le^ret  m^  preOigct.  2(U8  bcni  VPorc  ^^ctcn  |te  i^re  pre^ 
Mgten  ju  bcrtJa^rcn,  m^  bavort  fci  jcij  bie  <^artblurtg. 

QBienun  Doa.]^art^olbtnollerauf  fcinem^^inn  t)cv5arvcte,  unbbeibcrl&irj 
c&en  5u  (ocrblciben  ftcb  crf  (drtC/ 

^c()tcnunfere£c[)rcri5mau^,  n)a^&annt)ie^irc5ewdre ,  beruffcnbc  Itd)  auf  bic  Mebctor  in 
2&u(iorp0  @aci;c ,  »or  €€.  3^4t^  gepPogcne  ^anMunj) ,  unD  jcigetcn ,  Oa^  rtur  eirtc  2Rir* 
cbe,  eirte  ^ecrbe  urtb  ein  ©cfeaaf^QtallfeirttOrtte,  urtD  Oagbae Bcrtrtscicbcrtfol^ 
ci)cr  2^ircbc  im  XCortc  (B(Dttc6  Oa^irt  gcgebcrt  njiirOc,  bag  bic  Qct)aafe  C^ri(li  Ocs 
cirtigcrt  ^irtert  Qtimmc  ^ortcrt  urtt>  terttt  tcrt/Oa^er,  tt>o  cr  $w  Wcfcm  Qcbaaf  ?  Qtall 
gc^orte,  m^ct>tecrOocbbe6^irtert@timme^orertlaffert,  irt  igrmartglurtg  bcfleti 
wurbe  cr  $u  Ocs  Qatarta  :&ircbe  gcrecfertcc  wjcrOcn.    Doa.  tHoUer  fcfctvieg  fcicriu 

fiiUe.      , 

5)a^cr  ficncj  man  fortDoa.Wcrtbtcit  ju  fragcn,  w?arum  cr  bcn  tnanti,  ter 
Kcue  ilbcr  fcirte  Burtbe  ge^egct ,  urtb  3u  bem  ^(£rrrt  C^rifio  ^ufluc^t  genommctt, 
artgefe^crt,  ja  Oic  X)ergeburtg  Oer  Qtinbcrt  auf  fcinc  t^rlofung  bcru^cc ,  iibgctvtcfeti 

tOii\  cr  rticbt  bctcl)tert  tt?olIert,tt)ar  fcine  5lnttt)ort,unt)  al^  man  crn)icberte,ob  aud^ 
firtc  artbere  Beicfet  urtO  AbfoJution  al6  t>Ort  tvegcrt  urtb  irt  bem  namcrt^igfuQurtbe 
juvcrgebcrtrtjarcy  CDcr,  ivo  irt  ber  ^etl.  Qcbrifc  ff unbe,  bag(0(Dtt^teX)ergcbung 
^crQtlnbcrtauf|oIcbc(OI)renO  25ci4)tgegriJrtDet^abe,  fo  bag  Ci!)n(?u6  bcfoJ^lcn 
tie  Abfolution  rticfot  xvzxttt  al6  mart  bcicbtet  ju  fprecben  ^  Obcr  ob  cr  mc^r  von  Ocr 
^^eicbce  bie  mart  i^m  tbue,  al6  bic  Ci^riff 0  gefct^c^crt,  ^alte  ^  iJtx  mocbtc  (Bxmb 
MrtO  War^eit  aue  Ocm  XOorte  (B>(Dtte8  bat>on  gebcrt ,  blicb  cr  bet  ben  corijjcn ,  nur  Da§ 
tr  biebci  fugtc ,  rticfet  um  bc6  Qacramcrtt6  retllcrt ,  (t)ai  cr  Daffclbe  unter  beit)cr  ©eflalt  mt 
lancjct,  Itebeobcn  p.  150.)  fortbernbagerrticbtbei^tert  n?oUcrt,  ^rttcccri^mOicAb- 
folution  verfagct. 

®  ie  Dic  ^cibe  Den9}?6nci)cnKcrt6borg  trafffinc)  cr  an  Htm  5U  reDen,unD  al^  Dte  Q^iir* 
ger  Da^  fterbat^cn ,  Odrcf te  /enen  Der  J^crr  ^-^ur(]crmei|ler  ^crtricb  Qaleborg  Dcr  Dic  ^dbjl^ 
licbe^artf^eibielte,  untcr  Dem  QSorroanD ,  Dag  eg  ftd)  nid)t  fcbicf te  Don  Q^Iaubcn^^^acbcn  in 
©ccienwart  Der  £at)cn  im  '^cutfc^cn  (gpracbe  jti  trcd)feln.  ^nDlid)  liefi  man  ibm  ju  in  \o.tm  ju 
banDcIn,  unD er  brad)tcDrauf t)or  (i )  ttjeil im €t)an.oelio befd)ricbcn fWnDc,  Dag  Dcr ,  tveldf)cr 
tic  ^irc^e  m^t  f;6re,  ivie  ein  ^ciDc  unD  36Uner  ju  acbtcn  fci  Matth.  XVIII.  imD  abcr  Da^  @e* 

0{  5  bot^ 


1 : 4  J^-  5!&ei'l6  /.  Veriodm  11.  Cap, 


bet5 «nb  bie Sinfe^ung  Der  j\'iid;en  m\  Denj  l^eilt^en  ^aa-ament Da  fei,  fo  fei  e^  h\\i\Q  f;tevin Qt^ 
f)Drfamjufein,  DaabevDa0®e0enf5eilfol($e^nicl;ttbdte,  fomdreDarau^abjune^men,  iva^ 
x>m  ibm  ju  fealten  fei»  (2)  Q^ermd^e  Rom.  Xlll.  foa  man  untertf)a  n  fein  Der  OhxiQltit,  Daii 
e0iflfeineC5ri()feito§nci)on@Ctt;  07unf)dttej?diferlitte^a;e)]dt  inif^ren  Ediden  unt) 
auc&€S.S^at5  *)  an^ierbefofelen,  DagmanbeibemaltenunD  gemo^nlid^en  @ebrauc&  blei^ 
benunDfeine(Seremonienabbrin,(]enfolte,  Detobalben fei  e^recf;t,  DafimanDenenfeIbenfol(je» 
Smubri^enabenwif  (5)bie9ieAteoerb6t^enmiteinem^e6erjuf{reiten,  tt>dre  evnic6t(^inj5 
ne^  |ic(?  mit  il^nen  iveiter  einjuIajTen» 

Unfere^e5rerf)abenaufb40  crfie  ^eanttt?ortet ,  Da6  i()mDei'  ©pru(^  au^  Matth. 
XVIII.  nicl)t  su  patten  fomme,  aticjefeben  Darau<?  nicf;t  ju  erbdrten ,  Dag  Die  ^eili()e  5tircf  e t)ort 
Dem  Jp(2rrn  (5;,^ri(]o  ^C{i){  empfangen  \)ohi  \\\  feiner  ^ebre  etroa^  ju  dnDern ,  vielmebr  fiiinDe 
gefc^rieben :  Die  ^irc&e  fei  (£Jpri|io  glcicf;  mie  Die  gvau  Dem  ?0?anne  unrermovffcn ;  guDem 
^anDIeMatth2eusDanicf)t»onDer£ef)re,  fonDernn?ieDerUm|]anD  Der^ovte  ed  (jiebet,  x>m 
Dem  Der  jlraffbar  ij]  unD  it'c()  nicf;t  njill  einreDen  lajTen ,  mit  Dem  folle  man  alfo  umcje^en ,  iDie  Dct 
pefcf;rieben  llel)et»  2luf  ^as  ^ivsvtc  (jefiunDen  fie  (jerne  Der  Ohu^ttit  @ef)ovfam  fcI;uIDi<}  ju 
fein ;  ^eilen  aber  Diefelbige  aucf;  ©Otte^  ^Dienerin  genannt  njiivDe ,  fo  f dnnc  (te  "^Oi^  m\  if;^ 
nen  nic^t  foDern,  mi  man  offenbar voiDer  ©O^^  ju  fein ,  bemetfen  Unk.  ^enn  allDa  {)aU 
U  Der  @ef)orfam  fein  (gnDc.  ^r  folte  billig  t>(ki  mi  Petrus  Aft.  V.  t)on  Der  OhxiQMi  fa(]et, 
neben  Dem  ^eborfam  gelernet  babcn»  ^titttm  wdve  Da:^  f eine  5?e|evei ,  \Denn  man  Dad 
m^  man  fa^et^  lebret  unD  preDijjet ,  mit  f)ellem  flaren  3eu0nif[en  auj5  Der  f)etli(jen  (^cl;ri(ft  be^ 
fe^enfan,  fonDerni^aQwarcrt^eijcr,  OwOafagcrt,  Ict>rcniinbprcMgcnb46|teinl>cr 
^ciligert  Qcfenffc  teiricrt  (Srurtt)  ^abert ,  n?ie  foIci;ed  aud;  Dad  'iBort  hcerefis  mit  fld;  brin^ 
ge,  unD  Daber  mdre  er  unD  fein  '2lnl)an()  unter  Die  5vef3ev  ju  fe^en.  511^  f)ierauf t)on  if)m  feine  Q3c^ 
tt>e^run()uberDa^n?a^erDo'n5ftmiffun(3t)er.5)eiIi{}e'n  ^epreDi(jet  f)atle  ^eforDertmarD,  naf)nt 
eril  in  ^eDencf en ,  unD  al^ ^it  unfrisc  if)m  foId;ej5  jur  ©cbiibr  aufriicf ten ,  itiic  libel  Da^  jliinDe, 
ev|]  le^ren ,  unD.  Dann  ficf>  beDcncfcn  n?oIIen ,  entfranD  f)icruber  iiw  (^eldcfeter.  Ii 

^emned;|]  rcDeten  Die  ^t)an(}elifd;e ^i)reDi(]er  X)tn  anDcrn  Dominicaner  07af)men^  FA- 
BIANUM an,  mt fte  feine  (gntfd;uIDi(]un^  m\  Den  fd^meren  !^in()en'Die  in  Paulo  |]c[)  ftnDen 
(jerncannebmen,  obfie^leid)0en)i§n?u|ien,  Da|]erDieanDcrn^orteaud)5efa()tf)dtte;  ©0 
0eben(teaud)su,  DageinfO^ienfd^DersufeinetjSabven^efommen,  Die(5)ebotbe  ©O^^e^ju 
l^alten  fd)uIDig  tvdrc,  allein  er  f)dtte,  iveil  t^  f)ieran  |ef)r  fcf)Iet  anbangcn  follen ,  mt  man  cjegen 
6ie  UbertrefunjDurd)Den  ©lauben  an  €.S)viflum  tvieDerum  ©naDe  (inDe.  Sr  Qab  f)ierauf5ur 
Slntnjort,  Da§Die^unDeaud)t)urd;Dic'^5uiTet?er,qebenn:^urDe,  a^oraufjene  Q3en?eig  fovDev^ 
ten,  unDevjogEzech.  XVIIl.  unD  Luc.  XIII.  ciih  5)ic  (5)e(}en-'  21ntn)0vt  mx. ,  Da(j  Die 
©pvud;c  jn>art)on  Der  07otl^n?enDigfeit  Der  Q5uffe  f;anDeIten ,  aber,  Da^  in  Derfelben  W 
Q}er(}ebun^  Der  (SiinDen  (ief)e ,  Ief;reten  fie  nid)t  '-^[QtiUx  bejo()  cr  ,ftd;  auf  Jerem.  XXXI. 
2>4rrtccb({,  ala  Du  rttic^  bctc^rct  ^aft  ^abt  icb  25« j]c gct^rtrt ;  3I)m  \t)arD  aber  gewie^ 
fen,  Da§auc^Der@prud;if)mnicl)tl;ulffe,  ftntemal;Ierm'cl)te^anDer^,  ald  baf^  t>ic  ^ij(]c 
v^tt  (^(£>ZZ  fci  im  0)?uni)e  fuf)rete,  tvorauf er  Dann  weiter  nid;t^  sur  2lntmovt gab» 

l^af;evo 
*)  2)icgtvilleroI;nf3^f<ffdflu^^nti  fc^Iifffen  irfl«  pag.iy.num.^.  bcigebrflcljt  i(l. 


i)0H  ber  Jteformation  A\*7i^\  i ;  f 


SDa^ero  \mmi\\  |tc|?  unfcrc  ^e^rer  ju  5rict>«*cb  IDuUgrcveri  t)en  2)om?^rcDlc)er,  unt) 
fruacn  \\)\x\,  tvo  mit  er  fcincn  @a$  bcivcifcn  molte»  ^r  fagte  au^  Pauli  €pi(lc(n ,  unb  ald  fie 
thmanfivortctcn;  ^a|]t)afelb|lnid;t^t>om  ^eifKicJem  "^^tibi  unt)  ()cijllicl;en  5^ini)crn  gcfacjcc 
ircrbc,  fonbern  t)ic(mef)r  t)cr  ^cjt-t au^briicf (icf)  be/af)efe,  c^  ()ciicmctc  einen  ^ifcf)o(f  ^eib  unb 
^inDcr ju  fiabcn ,  ii^ujlc  cr  nicf;t^ af^  t)en  fenfum  myfticum  uni)  t)a^  5infcf)cn  t)cr  ^ircf;c  Jjorju^ 
fiii^en,  t)af)cr  cr  aucf;  tveitcrcr  21  ntn)ort  mc^t  tDertb  (3cacf;tct  tvart),  unt)  man  f am  cnt)licl; 
5iuf  M.  Mattlixum  Dcn  q^favrcr  untcr ^cr  :aiu{f t  im  !Dom ,  t)er  |tcf;  aber  nicf;t auf De^^^r^ 
rcn^:B5ort,  font)crnaufDief;ei(i0e6^ircf)cbcrie|f,  unt»obif)m()Icicf;ein(|crct)et  ivurDc,  *oa^'  Die 
f cine 5ei(i()c  ^ircf;c  fcin  f onte  t)ie  \)on  ©Ottc^  2Gort nicf;ti5 tvullc ,  a(ti o^nc  tx)efcf;cm  nicf;rd  ()e* 
tviJTe^in  W  unD  ©taubcn  fcin  fontc ,  fo  b(ieb  cr  Docb  auf fcinen  fiinff '2lugcn* 

€nD(icf;|  tvart)  M.  4)«uricb  Qcferocbern  Dem  Drittcn  S)om  ^  ^reDi()cr  jucfereDef, 
taOman,  Da  er  feincn  Q3ortra()  t)on  t)em  ^rcDi^t^  @tuf)f  ^iwii  ()cfdugnet  l)dtte,  c^  j)cfcf)cf;e» 
faiTenn?o(fe,  obman()(cicf;^arget\)ifnvu(le,  Da^Dic»er(efene  28ort  m\\  ^cmpci  au^  feinem 
9:)?unt)e  am  bcfa()fcm  Ortc  gc^ansen  tvdrcn» 

57ac&  Dcm  a(fo  Dic  UntcrrcDun^  f;icmit  ju  6it)e  tvar  unb  (tcf;  Cg^.Kat^  bcfonbcr^,un5 
t>ic  ^iirger  bcfonDcrd  Dariiber  befprocf?en  f)attcn,  l^abcn  Diefc  i)on  jcttem  tjcrfangct ;  Da^  ivciieii 
e§.Kat^fe(b|]  t)crnommcn,  i)agt»ie:^omnmt)(2fofletv^rct»iser,  tDiDer  fcincm  au^gc^an^ 
j)cnem@cbotf)©Otfc^^iCortnicf)trcinunDfautcr()cpret>igctWtten,  eri)ocf;n)ie  fte  De^tDcgctt 
anjufc^cn  tvdren  beDacl;t  fein  tit6cf;tc :  35rer  unt)or()rcipict)cn  ?0?f inun^  nacf;  n^drcn  Dic  Uf)r^ 
j^cbcrDicfe^^^picf^,  naf)ment(icf;Keii6burgticr^rcDigcr^?0?6ncf;unDa)  X?at^«uer  b)eiii 
.gcmeincr  ^riejlcr  unD  Vicarius  ju  (i:)t.^atf)arinenauc&  Commendifta  ju  ©t.  ^icoiai  (1^5. 
3 .  ^*  708*  22.  G71.  c)  Dcr  ©taDt  ju  t)ertt)cifen ;  Doa.  Barr^ol^  tnoHcr  unD  l^ABIA- 
jVWtOrtililbecF  f()ntennacbbcfd;e5encn233icDerruff,  t\)ann  e^  i^ncn  be(icbte,  fernerpre^ 
\)'\Qtx\,  Doaor  X^ciiDt  aber,  unD  Dic  Drei)  ^ora?^reDi()cr  M.  ^ric^rict),  M.Qcferoc^er 
unD  MatthJEus  f)dtten  (ic&  nacj)  Dem  fie  Den  ^iGieDerruff offcntiicb  t)erric&tct ,  fernerf;in  Dc^  ^res* 
Digen  jucntf)a{ten. 

0}?ittfern)cif  mar  in  Dicfen,  auf  Dem  DvatO^^^aufc  befd;cbncn  .?)anDef  an  Dig  auf  Dcm  ^m^ 
bcff ifd;en  J^aufc  wrfammfete  ^Siiv^cr  Crjac^rid^t  gcfan^ct,  n)C(d;e  Dann  t)00  S€.  Kac^  Dic  21b; 
flraffung  Der  fc()u(Di(3^befunDenen  @cifi(id;cn  iw(an()et. 

5i(^nun^€,2^at^cf(ict)cJg)errenunDQ3iir()crneb(l  Stepham  *B^tm^zn  Paftore  ju 
©f.€at5arincn  m  fic  mitDem^lnbrin^cngcfanDt,  Daf^ftc  in  9iuf)e  (]ef)en,  unD  ^^.  Katl^ 
imD  Dcnen  auf  Dem  Ovat^^^aufe  t)erfammfeten  Q)iir()ern  Die  ^<^6;)t  anbcfc^fcn  mdc!)fen ,  (l'e 
nooften  (td;  Darin  a(fo  bctragcn ,  t^Oi^  t^  ibnen  nid)t  libcf  gefadcn  fo(fe : 

J^abcn  fie  Durcb  if)t^en  '2Gort5a(ter ficf)  crffdret ,  Dag  tvie  fie  bcrcittt)dren  bcl  ^S.  ^t^ 
@uff)unD^(ut  aufjufcfjen,  unDfeine^erfiigungcn  if)nen  gerne  gcfaacn  lieffen;  a(fo  ivdrett 
(t'eauc&cntfd)(o(i"enbeiDcr2Kabrf)eit  jut)crb(eibcn,  begc^rfen  Dctbalbcn,  H^  S§.^att)Dic? 
jeni5c(]raffenm6d;te,  Die(tea(dcinfd(ti(]c£cute,  miti5rcm2lb(a|^unD  ^egefeuer  fo  fan()c5erjj 
uin^cfubrcfunD  betro()en  l^atfcn.  !^ann  mt,  \mm\  t)\i  ^t)ange{ifcf)c  ^reDi()cr  tvdrcn  Mbcrnnm? 
Den  TOorDcn,  (tc  loon  Dencn  ^api(len  t^eil^  flcfacf et,  tf;ei(;^  DcvbranDt  mxttn  tvdrcn,  fo  tvdre  bif^ 

a)  Bart^olb. 

b)  5tug  ©ottin^crt  gcbfirftg. 

c)  ©(f|)j  auc^  Doft.  ^oUera  ^crf^f  pOcit  pag.75 


ijtf  II.JD^tiU  L  Feriodus  I.  Cap. 

M^,  bagauc^pc,  DalbveO^ieDeifagfam^^age,  iiH:gebuf;rlici?cn@fvaffe,faa^nicbtmct)i:Dar^ 
auffolgcnfoltc,  qcjocjcn  tvuvDen. 

Cbnunjtt)art)ic.S)cmni)c^^atNfowo5^  al^aue5t)cv  J^erv  Paftor  ^Bvempe  buvc^ 
aflcv^anb^ovpcaun^ensubcfdnfiti^cn  fuc!;ten ,  bc5avrctcn  pe  t)od;Darauf,  Oagm^"  P« 
praffen  folte. 

€nDItcf>,  nac5^emMc^errenbe^?)vatf)e5ab(jefrctcntvarcn,  fiejTcnftc  ficft  burcf;  0)rcn^ 
0cme(t)cten  Bempcfie  ^itre  unt)  t)er  t)om  Dvat^^^aufe  an  (tc  ab^cfci^tcf ren  i^ur^cr  <^crma^* 
nung  beveben,  t)a§  (tc  in  t)ic  ^ivc^fpicle  tvatcn,  t)ic  iSacf;e  ovbcntlid^  anfpva^cn,  ubcrlegien  unD 
Davauf  t)iefen  (Sd;lug  mad)ten ; 

2)a^  n«i£ig.^at^t>te@rtct)cj5ermmbic  <5)5ti^e  fiellett  n>oIteit,  tmr  b4s 
fjgrtf  perfoncn  »on  i^nen  t>er  QtaOc  m<5cbeen  mrvicfefiiverDefi,  na^mencUcb 

5iatl)auet  unb  fKcn^burg/  berer  bereitd  vor^m  melOung  gefcfc^eM,  ^em^ 

ficcfc»(l  *?JiCOlag  ?5urfOrp  welcfeer  big  Oa&er  feinen  ^rt^um  ,  fo  xx>u  x^m  be^ 
fo^Icn ,  m^  er  |td^  aucb  x>or  fj^ig.  ^at^  Oa$u  Derpflicbtec  {^atu,  als  oben  gemel^ 

Det,  nocfenicfctwibcrruffen^atte.  XJierbtens  3^^d)ini5ifC^bCCfC/  ivclcbcr 
aUce,  ivaeen70r^inmitgro)]emi£i(ferge|iraffet^atte,  umeinererlansten  Vka- 
riewiXUM,  prebigte,  tvieobenpag.  g.fq.  bericfetet,  ttnbenblic^fwnftcndiWtf///;^»» 

Untcr  t)Cr  ^lujft/  tvelcfeer  mit  grofler  23itterteie  »on  ber  Bact)cn  gepre^i^ 
get,  m^  mancfc>en&aburcfo  5«»"  2(ufru^r  gerciQct  \^am. 

<Diefen@d)lut^brad)tent)icabflefd;icfte^evrcn  unDQ^ilrgcrn  nad;  bcm  lKatf)?JE>aufc 
juriicf,  unt)  (S€.  9\atb  fotvol  oi^  bic  Dafelbll  »erfammlcte  Q5urgcr  bcliebtcn  einfecliiglid;  / 
Oag  tJOrcrtve^nccn  fijnftcnbieQcaOc»erbot{)cn  fcmfolce. 

Doa:.  jo^ann  tnollcr  befcbmerct  ftd)  l;ie  jjenjalti^ ,  unD  befcbulbiget  M.  ^Jo^ann 
XX)ecf  crt0,t)cr  im  ijoricjcn^a^r  ju  Diatf)  cra>ef;let  mar,a)  t)orf;er  aber  Da^  Protonotariat  jjcfub^ 
rctbattc  unD  yotfc/w7;//wBommcvfcI^  oIeid;faI^  Secretarium  ,  bagt)iefeaI^J^duptcrDcr 
^ut^crifcbcn  ,  tDcUtccrDictTTarcinianifcBenScctenennct,  t)urc()  getrieben  f;dttcn,  tt)0t)0ti 
evabcr,  feiner^etrobnbeitnad;,  fcinen  ^eweig  fiibvet :  O^icbt  tvcniger  cjiebct  cr  tjor  man 
5abemil)ert)icMferIid)e9icd)tc,ocI)atiDeIt,  Da^manDieDrci  IDat^aucr,  5jf*be<f en  un& 
2&uPorpen  abtvcfenD,  unDaIfouni)erf)(5rct  DcrDammct  f)abe,  pag.  7f»  5UIein  abtvcfcn^ 
fein,  unt>  nicbc  tjcr^orec  ttjorbcnfem,  |tnD;a  jroei  unterfd;ieDlid;e  S^in^e*  €€•  DvatO 
\)C<tu  ja  ane^eiftlicbe,  fo  Da  prcDiiitcn  t)ovIaDen  {offen,  unDalfo  aud)  ftc,  a^arum  tvarcn  fte 
Dannnid)tcrfd)icneny  ?Q?an  fan  /a  aucf)  ex  contumacia  n?icDcr  /emaiiD  banDeln.  !Doc^ 
Dod.  tnoller  tt?iDcrfprid)t  if)m  felber,  in  Dem  er  n)cni(||len  nv»i^  23u|torp  anbetrifft  ju^ 
flcf)Ct,  Da§  er  fci  gc^orec  tvorben,  er  l^abe  fcmen  ^rrc^um  nicbc  erfennen  tvollen, 
nocfe  (icb  bcte^rcnlaffcn,  fetn  mi  \\m  geprebigccr  2lrcicul  fei  tJorOvatf)  unDQ5ur^ 
gcrn  Durcb  Dod.  }&ai:C^oIt>  tHolIcr  f tir  eeocrlict?  erf annt  it?orDcn  ;  (2r  f)abc  nid)t  tt?oI^ 
len  auf  Dcm  9fath*.g)aufc  befennen  ,  fcaf^er  ^afiicblifeti  mt>  imbebacfccfam  folcbed 
gcfproc&cn,  5abe  ^ocfemijt^iglicb  geantiroscec ,  Die(^utenid)tbc()e5vct,  l^abec  xnti 

iDill^Orec, 

a)  ©0  befin&cf  fi.1)g  jn  bcnf n  F^flis ,  befaa^cr  Doa  vTlolkr  abcr  fc&rcibct  c§  bie fcm  i528jlem3aS)r/  ttitt»  fa» 
gct  e^  fv'i  t)ic  aCa[)!  ju  dcv  Safjcn  am  Im  Grcgorii  gcidje^cn.  Dbc «  pag.  74- 


\^0nbev  Reformation  A.  i^i^,  157 

wilf^m  f  fobanc  Kcttcrtc  offcnbar  von  t>cm  prebtgfluel tm  3^om  j«  tvteberruffeti^ 
er  ^atte  Dwrcfo  fctrt  ^ocfemi^t^igcsiS^ro  ttnOQttttt,  Oie  X?eriveifurtg  Ifclbfl  «^erurfa^ 

cfeet.  (Sfef)ep.7famb  76.  morau^  Dainijugleic!?,  tvic  unsereimt  D.  tnoller  alf^ievfla^e 
uuD  befc()u(t)icje ,  cinuafam  erf^edet* 

£e^tlid)i|]nocl;t)icfed  ;u  crinnern,  \)ci^{)it  ^dp(lifd?e  ^eijKicfe,  fo  biefer  Q5erfamm^ 
luwg  auf  ben  diahth^uft  bcicjemo^net ,  t)on  benen  t)orncl;m(ten  '^urgern,  cin/e^licfer  uon  jtt>eert 
^u  i^rer  ^-Sel;aufun()  ftcf)er  [mh  begfcifet  n)ort)en. 

5)iet)or^cmcIt)ctc  fiinff ©cijllic^e  5«ben  nacf;5in  bie  <Stat)t  rdumen  miiflen ;  t)on  Nico- 
lao  23uf{orp  imhtt  e^  offtangc  fiibrter  D.  tllollcr  p.  77.  t)od)  mng  er  tviebcr  beimlid;  ftd;  5er; 
ein  3cfd;lid;cn  baben ,  majTcn  er  iiacftmabl^  /  tvie  an  gef^origen  Orttioirt)  gemclbet  n^crDen ,  mi# 
Dermutf)ct  auf t)ie  €an|el  trat ,  unb  feinen  ^rrttium  mieberrief,  M.  ^ettrict)  Qd^ro^er  fof! 
burd)5?rancff)eit,  antvcIif)ererfo(jarbeftld()eri(j0ett)orl)en,  anfeinen  2fufbrud;Donf)in't)tr# 
I)inDert  tvorben  fein ,  vok  befa^ter  tnollcr  fa^ct ,  njie  er  aber  tvieber  au^^egantjen ,  Odtfc  man 
i^mDie^fniregewiefcn,  f;ini3e(jenfcf)reibett)erfec(i3e  StephanusJlcmpe,  obenp.66.,  crfei 
tm()e/a()et ,  blof]  tvcil  cr  uttgc^ulttg  gctvorbctt ,  imt>  mc^t  ivicberruffctt  wollcft  bavon 
gejogert.  '^tn  ^farern  uttter  ^er  Klufj-t  Matthceum  hat  D.  Bart^olb  tnoller  burd) 
gurfd;nf tan  M. ^o^artn Kot>e  a)  Paftoremju^.^arieninilubecp,befor&ert,  map 
fen  cr  i)afelb(t  ju  einem  Capellanen  an^enommen  n^orben» 


?8on  t)em  SrfOlg  ber  Reformation  big  auf  Anno  1532.  t)a  ii(  Su- 

pcrintendentur  all)ter  angericbtet 

jbtt?offen  tv(e0leid;ie^f  gemel&et,  Dag  (St^an^elium  m  dW  unb  j^tlr^ern  c|rentfic5 
mv  angenonmicn  tDorbcn;  fo  ^eficl  baffclbigc  boc&  bem  ^roflen  Ifytil  ber  Clerifeo 
burc^au^  nicj>t.  ?>J^a(fen  bann  au^  cincm 
bcn  I  r.Majit)onbcmCAPiTUL  au^gefcrtii)tem  unb  bem  ittn  Q5anbe  bc^  ijlen  ^5eif^  p. 
HS.cmgeleibfcn^^nefccrbcffet,  bagba^^cgfcuer,  im^Icicben  ber  j(rrt^utti ,  manfonne 
tmdy^iiteXVtvi^e,  unbinfonbcrbcif  burd;  ©tifffun^en  ber  Vicarien  unb  @ccl ^  ?0?e(feit 
bieSelig^eiccrlattgcrt,  feine  i)6(Iigc  ^od)ad;tun5  unb  Q3eipfl ic^tung  bebalfen  f)abc,  pro 
fua,  f)et(yete^/  fuorumque  progenitorum  ac  benefaaorum  animarum  refrigerio  6c  fa- 

kite.  ^^eil^  btmttn  ibren  Unmutb  unb  Q}erbrug ,  inbem  ftc  un^cpungen  au^  ber  <^taU 
gien()en.  €^  erbedct  au^  bem  ^apferlicben  oben  p.  beigebracbtem  Mandat ,  t)ad  Ut 
^<>m^^c(^ant  M.aKcmcrtsCSrot^e,  ftd>felb(lnacf;0peier  c)emac|)t,  unb^efftiac^la^ 
Qt  tviber  hit  (gfabt  jjefubref  habt,  ^tegkid^tn  that  D.  254rtM^>  tHolIcr 
\)tn  1 9.  Maji,  tt)e(d)cr,  mie  :aempe  fa()et/au^  Ungcbuit  Oicrcr  gc^abcert  nteberlage^p.  G^, 
t)at)on  joa,ti?ie  auc^  fcin  Q3ruber  D.  Jo^.  tlloller  nicbt  in  2Ibrebe  ifl,  m\)  babei  binjufc^ef,  ha^ 
ihm  bcr  ju()emuf l)cte  ^OSiberruff unertrdglid;  c^tmftn  fei ,  babero  er  auf  feinen  diaht  ficb  n)iebcr 
nad)  Kofioc^  bctjeben ,  aln)o  cr  bti  bcr  ©riffr^^ j^ircf;c  ju  (^.  ^acob  Decanus  aemcfen  /  (tebe 
II.  cLbcile  i.Battt).  @  'nJ^gll 

a)  23on  (pm  Pfln  «4ne  ^ccjNnans  $ii5rcf [(}« Spronicf  p.  131.  %.  nfl(|flcUf<rt, 


tjg  II. C^eile  /.  Periodus  lll.  Cap. 

^m-^-^mm^^mmtmmmm^am^mm^mmm^mmm^i     I  '  ■  I  I— — »1»— II     I  1— _     '-  I 

obenp.78.  atIciii5iefa&cert>a^^Pcibntf;um,  t)cm  crbic  ©fangcjuf^altencifrtgfl  i^mangele* 
gen  fcin  lie(fe ,  in  t)en  (e6ten  Sii^cn  licgen ,  ban  oh  mi  bie  ^o^e  ^cj;ule  unb  ber  d\(^\)t  nocf?  cifri^ 
^dbilifc()  maren,  fopj!icf)tete  bocf;  Die  Idblicf;e  Q5urgerfc()a|fr ,  Durd)  M.  Joachlmi  ©cfeia^ 
lerr»  ^jcfcgncte  '^mfi  nicbt  mcnig  eifrig  Der  ©dttlic^cn  ^ar^it  bci ,  fo  gar,  Dag  Anno 
ino.,  Dabefagfcr  tHi^lUrin  Der  ga|lcn,  alg  Reaor  Magnificus,  Da^  S^itlic^e  toerliep, 
gleic^am  if.©onntagnacf)Tnnitatis  Dcr^^oan^elifcfKunD  recbte  ©Ottc^Dienjt  tn  Dcrfelben 
^.3acob^5vircl;e,  njoniber oJttbcmeiDeter  tnoncrDecanusgcn>efen,  an(}ericf)tet,unDDa^ 
f)eil.  5(benDmabI  untcr  beiDer  ©ejklt ,  nac!?  Dc^  ^^rrn  ijinfe^ung  unter  Dcm  ©efanci  tcutfcl,)fr 
^falmen ,  au^cietteilct  njarD.  ©ielje  De^  feel.  Jprn.  Doa.  ^a^MiM  (Br<jpcri0  Stjan^cli* 
fct)e^  KoflodJ^p.  f  9. 

^xt  D.  tnoHcr gicncj  aucb  M.  jrte&ertd^ ,  unD ,  n)ie  o(ftru6mern)ef)nf er  2^cmpc  p. 
€6.  beri^tef ,  urtge jagee ,  o^tie  allem  Oa^ er  unseOuIet^  tvar ,  utit>  ntcbt  n?teOerrute>t 
wolte,  ton^ier.  4^iebeii|in>iDer Joh.POMARIUMjucrimicrn,  Datl Diefer M. ^rteOrtcfe, 
nicf)t  Der  Vice  Paftor  ju  @.  ^etri,  njclcber  \>in  gunabmcn^eumngefuf^rcfe,  n?tcer  jwav 
tnfeinerQacl)fen^C^rom<fep.  fg;.  fiirfliebef,  gcmefenfci,  Dan  Dicfern^ar  bereif^  im  Dori^ 
gen  Sa^r ,  oDer  njcnigjlen^  Dor  Der  fjeiirigen  UnferrcDung  Der  @ci|}Iicben  auf  Dem  Dvabfboufc 
mitAuguftino»art(SoeeIcri,  ( al.  (^eteleri )  Dcm  ^'PreDitjer  ^?i5ncfjen  cinemcifrisen^api?- 
f!en ,  t^ie  Dann  foIcI;e^  im  iten  Q3anDe  De^  i  Oen  ^bcil^  p- 170,  crnje^net  n?orDen ,  i>on  bier  nacK^ 
i^ilneburs  abcjereifcf.  !^er  M.  Jrtet^ericb  n)irD t)erftanDen ,  Dcr  in  Der  Disicibricjen  Q3erfam< 
Iun0,  feiner  ^rcDiijfen  mccjen ,  njarDernommcn ,  unD  jum  ^icDerruf  tterDammet  worDen , 
i\)ieDannfoIc()c^  au^  Doranfiifjrtcn  iRempifcfcen  3[Borfen  faf tfam  crbellef ,  Der  ttjar  aber  Der 
S)om«^reDii)erV)uIgret)e,  Deneinige  Vilitations-  5^ucbcr  unrccf)f  tCulffgreven  ncnncn. 
J;)iejufommtD.3o^anntnolIcr6  3cuc)ni6,  Der  ju9{eicf)berid;tet,  \}0,^  er  De^  SDroffcn  ju 
pinnenbcrg  ^^rcDiger  ^en^orDcn  fei,  nad^mabl^  aber  cine.Vicarie,  unD^ernaci)  auc()  cinc 
U3reDimr^(^teIIe ju  X?erOen erlangef  habe.    ©ie^c oben  p.  76. 

Um  pf^ngfien  ^at  Diefen  FABIANUS  von  tubecf ,  ^reDi^icr  OrDcn^ ,  au^  jjlcicf;ctt 
^ei^cgniffencjefolgef.  ^^  .    ^  .. 

SDe^<3!eicf)entf)af  D.\X?enbt.  !^iefer  bc()ab|lcl;  nae&ilfil)ecF,  afln)0  cr  cmc^rcDiser 
©tcaeerbiert.  ^  ^_ 

•^Bie  nun  Daj?  liebe  ^c^mhm^  t)on  Dencn  Dvdmifcf;i}e|innetfn  ^rcDigern ,  Durcp  ^VU 


fen  :^rmcn^2!^af!ert0 ,  i)nDt)ier  unD  5\t>an6icj  mt>  jcglicbem  5lircl)fpicl  ern?eblfen  ^iirgcrn ,  Dic 
QSolImacbt ()ab,  (unDmitbinDadCoHegiumDcr  1449«^'/  f)«ute/  DaDa^5?ird;fpieI@.93?i* 
cf>ieIi^Da;u()efommen  Der  1  gocjer  j}ifftete )  Dagfiemiteine^^S.9vaI)tiibermfommenDei?ir^ 
d)cn.<bad;en,  unDanDern  Der^toDt  Saicieiegenbcitcn,  banDcIn,  ra(}f fc()la0en ,  unD  hi^  auf 
©enehmba!fun()Der^:^ur5crfcba(ft  fd^itelTenmogten,  DaDanninfonDerbeif,  juunfern  gn?ecf 
Darinenff)alten,  t)4pfie|'tc^bcp£t|igcnwoltcn,  bcii£(£.Kat>t5u»erarbetten,  t>ag 
aUee  xkxxq  ®(Dtte6  Xi^ort ,  bin  Cmnmnim ,  l\irc^.enOtenfle ,  Clerifev ,  allerlci  ttl^m 
^e ,  nonnen  unt>  pfaffcn  tn  t>iefer  ©tat>t  mX>  t>itm  (Bcbiet^c  belanget ,  nacb  3m 
balt  Ocr  jwifcfeen  iJbJt.  2^a&t3  gefcfetcPwn  unO  ^cnet»  ]S)urgerrt  vorgefd^lageneti 

«n^ 


DOft  bcr  Refermation  A.\$i%,  i  J9 

utt^^tcrubervorgetiommenert^vticfulenf  aUertt^albett  foablauffeti  utf ^  geetttigee 
irerbertmoge,  r)a|^&ierecfctet£^re(5(!>tte6,  uu^  Oieferguten  Bta^t  25e(!e6  Darj: 
au8  etttfle^e  u't^  befoOert;  aud^  ntemanb  o^ne  fetne  Sct>ulO  tn  DerOerbltdbeit 
Sdba^en  gefu^ret  tverben  moge.    ©ie^t  t)ie  i  fle  Q^eila^e  ju  biel^m  ^(xpittl 

Um  3acobi  njavD^o^ann  25D9enl)agen,  mWx  tn  bem  ttorigenQafcr  fein  sunfirn; 
berg  aud^e()an()eneeJ  ^ucf)  >,  tjon  l)em  (S^vijllidjen  ©lauben,  unb  guten  iBercfen,  unl)» 
ttJie  man  foH  anricl;ten  mit  ^uten  ^vebicjern ,  bag  fo(c()er  ©(aube  unt)  "^Gercf  gepreDigettvcr?,, 
t)e , ,,  an  \i\i  (^taDt  ^amburg  ^cfcl^rieben  5atte ,  t)on  VJOtttenberg  ju  ^rvic^tunj)  ciner  neuen 
^ivd;;cn^0vt)nun3  an^evo  t)evfd;rieben.  ©ie^e  \iii  ^te  ^ei^ajje  jum  i  (len  €apitel  p.  26»  unt) 
D.  2(&am  Cra^gers  u ncjebvucf te  €5ronicf e.  34)  [;alte  biefe  '^tit  au^  bencn  Um|ldnt)cn  fur 
t)ie  tra()re  geit ,  obgicicO  anDeve  anbcv^  (Sinned  (inD»  Melch.  AD AMUS  feblet  gar  meit  ijom 
3ie(,  tvannerbie  Q^aufun^  c^vcngcDacf^ten  '&\i^in\)a^tt\&  ixM  1^22.  3a5v  fe^ct  in  vitis 

TheologorumGermanorump.m. ;  14.  l)erfee(.  ^crr  D.Sam.  POMARIUS  faget  in  Dc- 
dicatione  Commentarii  inEpift.Judas.AqoftoU  jC.^i.t^icQJerfcI^reibungfciiJOri^en  ^717* 

3a^r^  gefc&e5en-  2l(Iein,  i(t  eiJ  tt)0(  ju  ^(aubcn ,  t)ag  man  fid;  fc^on  um  cine  ^ird;en^Crt)nun0 
folle  bef ummert  babcn ,  t)a  bcr  ^unct  »on  ber  0?e(igion  nocb  nid;t  au^gemad)t  geit)cfen  ^  !^tr 
feel.  J^err  D.^rie^ericb  tlla^er  red)nct  (ic  in  feincm  (gvangelijcben  ^amburg  p.  50^. 
^um  I  f  29.  3at)rc.  2I(lein  aucf)  Diefe^J  ge^et  nid)t  an,  angefe(;en  befagte  Ovl)nun(j  in  bcm 
3abve  fc^r  fvufec ,  ncm(id)  im  Febr.  ob  fiie  gicicO  nod;  nid;t  t^odi^  fevti^ ,  t)on  d{o,\)i  uttb 
Q^iir^ern  in  Dcm  J^aupt^Recefs  beiiebet ,  unt)  am  ^}?onta^c  nad;  Lxtare  befage  De^  i)on  be(ob* 
ten  Theologo  angcfiibrtcn  ^^riefed  unt)  t)or5cro  fc()on  ju  Snt)c  gcbrac()t  geroefcn.  3w5tfc()tt>tt^ 
gen  i)ag  LUTHERUS  in  Diefem  i  f  28»  m  Wenccslaum  ^tncP  mit  au^t>rijcf(ic^en  3Boi'tcn 

fd)reibe.  HAMBURGENSES  exemplo  BRUNS VICENSIUM  EvangeKum  receperunt 
<5c POMERANUM  quoque  vocant.  ^iin  @a^ n)irt) Durcf)  D.^^^y^am  moIIer5,  al^ 
cineiJ  gegcnwcivtiacn  geucjen^  ^erid;t  p.  79.  bcfidtiget;  tvien)irauc^6it^«lt)e  t)crnel;mcti 
tx>crt)en.  . 

!^en  26.  Augufti  ubcr^abcn  ^S.  Kat^e  bic  neu(ic5  bcDorimdcttf^fc  ^Siir^cr ,  bic  1« 
bcr  i  (ien  Q5ei(a()e  ju  biefem  €apite(  bepnb(ic!)e  5lrticf el ,  (kw^  n)c(c()en  tt)ir  ju  unfevn  gwecf  ju  bc^ 
mevcf en  f;abcn ,  \i(\'^  ^ii 

Art.  4.  bic  ^e|ldti3un9ber©0tte^^j?a(!cn,  unbbcrCeremonient)on€€»3^4|>e 
t)cr(an(jcn 

Art.  f.  bie  5lbtretun(|be^  4>ofpieal6  5um^.(B>eifi,  unb©.  ^lfaben  ^au^neb(t 
if)ren 5lnf f unfften jumfSebue(f ber Slrmcn.  ?D?an f an bicr , ttja^ @. ^ljaben ^am bctrifft 
in  bc<l  I .  "i^beil^  2ten  Q3anbe  p.  f  72.  fq.  n)eitcr  nctc^iefen ;  t)on  bem  ^ofpitai  jum  ^.  <S>eijJ/ 
njclci)er  !n;ipdbjlifd)en  3eiten  in  5lnfel)ung  bc^  tSlifabet^en  obcr  (g.^Jlfaben^aufce  ber  grop 
fe  ^.  (Bti^  pHegte genannt  n^erbcn ,  {^c^iMi  bcr  ungenanntc ^apifl in  fcincr  ^rjebiun^  p.  84» 
(ccjet  cr  biefc  Q3erdnberun0  benen  Q^iivgcrn  ju  £a|icn,  ob  cr  gicicb  febfl  0c(}ef;et ,  Xia^  (j'c  bur^^ 
2lbcjeorbnetc  hii\ii  (g(g.  :j^a^t6  a(^  bcr  ^obl.  2&ilrgerfcfeafft ,  bic  mit  0^a&mcn  jjcncnnct  wcr^ 
bcn,  gefc^eben  fci. 

Art.  12.  crfud;en  (te^(?.Ka^e  bic  1B^ircfe&ofe5tnfiJ6rom'd;t  mebr  mtt  Simmcr^cfl 
aniufiiflen,  unbju  fo(c()em^nbe,  auf^orgefd)(a9ener@tetIcbcn5Sauf;ofansunc()ten, 

Art.  i  j.ba^  bic  2iuffiiri(ftc  t)cr  beiben  (Sidflcr  So^anni^  unD  tnmw  SO^afibafencn, 

©  i  famrae 


1 40  //.  Z^dle  l  ?eriodm  IIT,  Cap, 


*  «I 


famm  t  if;rcn  ©icgeln ,  Q5vicfen  imD  €(enoDienc  t)enen  Q3or(lct»ern  t)er  Slrmen  mocf^ren  au^fje^ 

^icfert  tverDen. 

Art.  14.  Dag  nuc&  Die  Vicarien  unt)  Commendif^en  in  bicfer  ©tat)(  i)em  scmeinem 
€5ute  eine  |lattlie&e  3ulage  t^un  mogcn. 

Art.  I  f.  Dag  aud)  Die  Privilegia  Dcr  !oom^Jpcrrcn  nic^t  mcni^er  i^re  ©icscf  unD  Q5ricfe 
in  Diefe  @taDt  micDcr  .gcbrad;t ,  unD  Dann  Diefelbe  fammt  i^rcn  ^(cnoDien  in  gutc  ^ctt^abrun^ 
gcnommen  n)erDen  mocl;ten. 

Art.  i6.  Da§  man  aud^  Dem  €(oflcv  ^crtjefic^itbc  cinen  frommcn  ^iir^er  mit  ®e^ 
m5m5altun3€S.3^at^«ounDDcr^or(lcf)erDeri)icr5i:ircbfi)ie(  ju  einen  Q3or|le(;er  fc^cn  md 
JC;  njeii^er  Denenfelben  idbr(id!)e9\ec^nungab(ce)cnmi5{}c. 

Art.  17. 5lud^Da6  Demfe(bcn(5;(o|ler  mit  ^cminicjun^  (2S.  Ovatf}ed  unD  Der  hi\<k^XiXi 
Q}or|lef)er  cin  guter  ^rcDigcr  unD  m  ^apcKan  mdge  ^efef^ct  tverDen ,  auc()  f einev  Der  Prxben- 
daten  Dafe(b(l ,  oDcv  auc{)  ein  anDer  ^riejler  Dafelbfl  ^Mi^i  (efen  Durffte, 

G£  9?at()C^  anttDort  tft  d.  29.  Augufti  ^xoz^kw. 

Ad  art.  4.  Dcn  i^icvten  5(vticfe(  i^on  \ii\\  @otte^?^a(]en  unD  i^rcn  2(rticf  e(n  n)i(  S^.Ova^t 
tnit Den  be(len  beforDcrn ,  Docl)  a((e  Dinjjc  obne  Stvang  unD  Un(u(!  f)e((fcn  audrid)ten 

Adart.  j.Dcn  funfftenbdltS€.Diaf)tgenebm,  Dagman  in  De^  ^.  QJeiflc^  Jtirc^cDie 
l^rancfcn  (egc,  unD  uja^  Dabei  i(?  ju  Untcr|)a(un9  Dcrfe(bcn  ciebraucbJ/  m^)  tta^  fcrncr  i>on 
^f^dt^en  i(l  beforjje.  ^a^  aber  0. 3(f«(>^n  -5«"^  t^f^i''ff^  /  fi^K^"  ^ J^ ^?^^^ ^*^"  ^^^  ^^«^^^  ^J^  s» 
iJes^-^S^M^^f^^i''^^'^"^^^^^^'^^^^^^"/  mitet(id;en  mrorDneten  ^ur^ern  ju  f;anDe(n, 
imD  ftci) ,  tt)ie  man ed f)ernad;maf)(^  ba(ten  foll ,  mit  ibnen tDcrg^cid^en. 

Ad  1 2.  Der  jmdiffte  5lrticf e(  tvirD  t?on  €€•  i^a^te  unter  setviffev  Q5eDinsun0 ,  tvie  i» 
t)tvQ5ci(agejuerfef)en,  nac^(3e#en. 

Ad  1 5 .  (?S.  Oiabt  tvi(  gleig  tbun ,  Die  €(enoDien  iniD  tva^  Dabep  ge^drct ,  m  m^^  ^er^ 
wal^runc)  brinjjcn ;  bidsuDergcit,  Dage^stvifd;en€€.Ova6tunDDentoerorDneten  ^tirgcrn, 
m%  man  tveiter  Damif  ()anDe(n  folle ,  tijirD  au^semacf;t  fein. 

Ad  14.&  if.  Die5lrticfe(t)on3uIa0eDerVicarien,  unDt)onDenSDom^JE)erven  unD 
if;rer  5[)?i§&anDeIun,q  tvirD  €-(5.  %\oki  mit  allcn  gieiji  beforDcrn. 

Ad  16.  ac  17.  Diefe  Slrticfel  tiJoUen  mit  reiffen  Oiaf;t  angefan^en  unD  DoircnDet  fcin, 
unDjtvar  Dnrd;.freunDIid;e  ^^anDIuncj  mtt  Der  Slbtipin  unDsemeinem  Convente  ju  -^arx)«<' 

2)en  31.  Augufti  ^abcn  W  v?ovci*onetc  S3ur9cv  enuicDcrt: 

Ad  4. &  f.  auf Diefe  beiDc 5irticfc(  Dancfcn  Die  t)erorDnete  iSurDev ,  njcl^e  Darau^,  tag 
€<S.  Otabt  Dem5irmutf)  tvolgenei^tfei,  t)evfpuren. 

Ad  1 2.  &  1 4.  auf  Diefe  Slrticf  cl  beDancf  en  \i\i  tJcrorDnctc  Q^iirger  Dem  (Sftrfamen  ^^0X1% 
Da(?  er  ju  Dem  ^cmeinem  Q5ef]en ,  Diefe^  nad;ju(]eben  unD  ju  bffdrDcrn  i)uttt)inig  f)at  fein 

Ad  15.  tvotIenDieQ5iirsev,  Dagt)orcv(!anc^erfonen,  Dieficbe^rltc^Dencfcnsucrneb^ 
ten ,  Dat)on  t)erfor()et  tverDcn  m6gen ,  auc^  vaf)tf(5(a,aen ,  tvomit  man  Die  anDere ,  Die  \\\  Den  €(d^ 
jlernbfejbcntvoncn,  unfcrbaltcn foll ,  unDnja^Dariibrig  ift,  bcjjcf^renDiej^urfler,  Dapman 
Daffelbi(je  jum  ^e(;ucff  Der  ^i:men  ne(;^ien  «nD  ^ebrawcf;en  m6j)e. 

Ad 


bOH  b^r  Reformation  A.i^i^.  V4 1 


Ad  16.  (Sc  i7.bittent)iet)erort)nete?^uv3(r/  baO  MefenuS)anDeI,  cilfo,  ivie  ocroeftcllet 
iR  r  5«>f5f  <jefci)e5en  tnoge, 

^en  29.  Septembris  [)ttben  bie  fcinimtlic&e  Qjorflefyer  ^er  ©otte^  f  iCaJlert ,  in  affen  wx 
^ir($fpiclen  beliebet,  t)fl§  ju  Dcnen  oier  ©otted^5ta(lcn,  nocf)  t)ic  fun(fte  unt)  Dorncbmftc^angeort)? 
net  n)ert)en  folte ,  bci  Der  bie  J^auptj^udjcr ,  libcr  alle  bie  '2Irmen  *  ^^flcge  an(}cbrni)c  ^ad^ert 
ju^aItertDnt)jabett»abren,  trekW  t)eneu  n.Oberaltcn  (Die  in  i)icfcm  3abr  ibren  ^lnfang 
genommen )  aufactvacjen \i)irt), fic^e bcn 2(ri^<tttg ju Dcr ©ottc^-^ajlcn^Orbnun^  oben p.iiz 
€iJi|tDicfe  Q}erort)nun()  nad)maf;I^iri  Dcr  ^«5cn^<jgifcfeen  2^irc^ctt*(Drl>tiu!tg, 
(autl)er40.b(j5jum47ften2lrticfcln,  bcjlciticjct  tvorDcn ,  ahvoju()(cid)ju  bemcrcf cn  ift ,  Dag 
biefcr  funfftc  Svaftcn ,  Die  v^aupt^^^ijfc,  imglcidjcn  bcr  Qcbat^Safleti  gencnnct,  unt)t>ag 
SCercf  fclbj]  auft)em  »or.(3cfc|?ricbencn  gug  Dcnraltct  ivevi)c. 

5lm  ^a^c  Dionyfii ,  t)cr  t)amabl^  auf einen  5rci;ta()  ficl ,  unb  ivic  befant ,  Dcr  9*  O£lob. 
ij}/  iTjart)  Dor  tvof^Ibcmcfbf  er^o^atitt  Bugettl^agctt  burd)  t)ie.t)§rn.  bci^  TRc^ht^,  (Dtto  ^vc^ 
mcr  unt)  M.  ^o^atitt  VC^ctf ctta ,  roie aud)  t)urd;  ^crmatt  Qoltau ,  £)et(cff @cfeuIt>orp 
unOCJaus  Kobcttborg,  fammt  i^rcnJpauiJfraucncmpfangen,  uni)  in  Doa:.  25av(:l?olo 
lHoUcrs  (  t)cr  foId;c^  fcbrifltlid)  ju  (tc^ebcn  )  J»;)off  unt)  Jpau$  jur  ^crber^e  cinoea^efcn» 
CO^an  babe  i5m  t)en  2lbent)  eine  prdd;ti^e  C)}?a5ijcit  angericbtct,  Dc^  anDcrn  ^agcd  babeu 
bie  i)rei  ipJJ^rn.  ^urgermeiller  2)tcbcricfe  ^o^ujctt,  M.  CBcr^  »ott  ^ctti  i^ofec ,  J.  U.  L. 
unt)  3o^atttt  ^itlpc ,  07al)meni^  €(£.  '^<it^c ,  ibm  ju  einer  freunt)fid)en  51nf unfft  ©Iikf  ()e? 
ti?unfd;ct ,  unt)t)abe9  cine  05m  ^dn^ ,  cincn  fctten  Od;fcn  unt)  jtvo  "^ionncn  Q3tcrd  t^eref)rct» 

^icrau^  crbcffct  nun  t»ie  gcit  unD  fo  c}ar  ber  "^a^,  Dcr  ?(nf ufft  ruf)m^'0ct)ad;fen  Bugctt^ 
^agctt0,  iveld;e^  um  fo  t)ielmcf;r  ju  bemercf en  ill,  Da  t)on  ^roffen  ^dnnern  ein  anDer^  tvilf  bC' 
vic^tet  \\)erDcrt. 

S^er^crr  i)OttBc(f  cnborff  fii^rcf  irt  fcinemCommentario  de  Lutheranifmo  Hb.IL 
pag.  120.  cincn^ricfjoh.  POMERANI  ad  LUTHERUM  an,  Dcr  Dcrt  g.Oaober  h.a. 
^t0)mbm  fein  foff*  fe^erf)cffetabcrau^Dc)JcIben  3nbalf ,  t)a§  biefed  datum  notbivcnDic)  m 
5^rucffef)Icr  fein  mulfe.  l^ann  ba  crjef;fef  er :  "  !Sag  ob  erglcid)  qu  glmtl\d)m  gorf(jan()" 
Dcr  Reformation  allbier  ju  jtDciffcIrt  Urfad^  ftrtDe ,  fofpurfeer  Dod;  bciDem.(}emeinen50?ann'' 
einen  fcbr  (jrojTen  (Jifer ,  maffcn  M  s^olcf  nid;f  nur  ttc^  (gonn  ^  fonDerrt  aud)  22Sercfe(  #  ^a**' 
ged  feine  ^rcDiptcn  befud)te.  „  ©0  lobet  er  aucb  "  Die  03cnei^bcit  ber  Orbend^^cufe  jum  ^;'* 
uangelio.  5)ie  Jrancifcancr  tvdren  fd)0»  mebrentftcil^  jur  @6ttlic()cn  ^Babrbeit  (}etreten ;  " 
S^ie^DomiHicancr  tDiDer|lrebtenaucl)nic[)f,  t)ic  f^laucn  (Scf)mcfler,„  OvoDurc^  ti^  Die  Be- 
guinent)erilef)e,  tt)eld;e  fmif  pag.  -  -  im  2fen  $^knt)e  De^  ificn^beil^  eine  bfaue  ^(eiDim(j 
trugen,)  "  Uttm  bereif^  ibre  OrDen^^^feiDcr  ab^jcfe^ef,  unt)  Dcrcn  iSxetrtpef  bdf fcn  bie  ^cnc^" 
tictimx  O^onnc  n  in  Dem  jmo  3}?cifert  »ott  ^amburg  itt  ^oipcm  bcfeacncrt  Cfoflcr  (Kciftc*" 
be<$)  rtad>^cfof(3Cf.  Scfif it>dre  er  auf<lk.  diathi  ^txlatic^m  mif  Sinricf^fun^  eincr ^d^m''' 
(en  befd;d(ftigef,  tvoju  cirtc  fartgc  3'if  frfoDert  nnirDe.  ,t  ^er  Jnerr  Philipp  Juiius  0\ebtmei^ 
tr  faget  in  fciner  5od)3cfct)d^ten  23rauttrcfettJciBifcbcn  2^irclbcii#-Siftortc  im  III.  Q:f)eif p.7 1 
qf(ft^bemclt)fcr2&ugcn^agcttfcid.28.0dobr.  airt^age  Simonis  unD  Juda^  t?ort  Braum 
f(dbttjcig  rtrtd;  ^amburgabgercifef,  affeirtauc()Diefe^fanrtid;t  feirt,  mil  Doa.  ^o^antt 
tlloflcr  Dcrt (Sonnfa(} rtad;  Dionyfii ,  D.i.Den  1 1  O6tober,  tvieaucJ  fcinem^ericfet  i.  c 
trf)iM,  fc()onbeiif;mjw^a)ieaf(f;ier(jetvcferti|l. 


142  TI.Z^til&l.PeriodusTILCap. 


S)cni»Novemberfc|?neb(g^.3?^at^t)icfei'(^ra&tan  Doa.Martin  ^uc^er,  bajjec 
h0nf)tifftnm6i^tt,  ba(]  @- €buv^gur|}{.  !^iivd;(.  Johannem  }5uge»i^(jgen  noc&  cttva^ 
bei  un^  Derf)avren  Itcffe ,  an^efe()en  tPutcrtberg ,  t)cm  e^  an  bva»en  ?>)^dnnevn  nicf^t  feblte ,  ibn 
e^eval^^ambwrg,  DafeineS^ienjlenuvfjavsuni^t^igivdvcni  cnt5e(;renfonte/  t>avaufLU- 

THERUS. 

Den  1 1  ♦  Nov.  an  POMER ANUM  fdmb ,  ba^  cv  ju  i^rtwburg  bfctbcn  f onte ,  fo  lan^e ,  hii 
t>k  2Bi>f)lfavtl)  feinev  ^tvcbe  etnant)cv^  evfot)evn  n)uvt)e ,'  Dod; ,  t)ag  ev  babei ,  fo  »te(  mdglicb  tU 
(cte,  Da^aUe^su@tant)esevicbtet,  uni)  feine  SuvucffunfTtbcfcbleunigettiouvDc,  fte&c©ccfe«^ 
^orfr^-c.  ju 

ben  ?o.  Nov.c5e^6vctbiejtt)citemcvcFtvurt)i^c  ?^cilanejubiefem€apitte(in  n)e((^cvS€.  d((iht 
in  v^acben  4><»n6  tnoller  voibcv  bie  Vicarien  unt)  '^ornjefev  in  bcv  5)om*^ivcbe ,  ilbev  cinen 
^o|l  tn  t)em  0}^6ncvifc()en  €vbe,  mpm  ^Oinfevbaum  ctn  Urtl^el  fdflet,  unb  1.  c.  fan  nacj)^ 
gefcf>en  njcvben. 

!^m  ?.Decemb.i|lnad)be^uitgeiiattntenBericfoe  p.  85.rq.  bcv bt^bevi^cje ©oftc^btenfl iti 
ber  CapeHc  jum  grojfen  ^3*  ®2i(^  aufgeboben ,  ctlicbe  5iltdrc  ab(|cbrod)en ,  unD  ju  Q3erpf?cgung 
ber  2lrmen  suc}erid;tet  morbcn.  Sben  berfclbc  lla^it ,  Da^  am  \ao,t  bc^  ^lpojleli^  ^()Omd 
bcn  2 1 .  Dec.  Don  ctlicben  bcr  SKtar ,  fo  mittcm  im  i)m\  gcjlanbcn ,  unb  i)cr  CO?e(jiit0 ,  fo  auf 
bem©rabcbercv  (^•afenoonScfeaucnburg,  ju  biefetti  Sltavc  gcb^vic)  gcfunben ,  abgevtffcn, 
mit^in  f)icbuvd;  bcv@otte^bientl,  fi'ntcma()l  bic  Vigilien  unb  Vefpern  an,(}cfan0cn  ti^^aven, 
gejiovet  tvorbcn  fei.  ^ingcijen  ivud)^  \>\i  ^13rebij}t  be^  (^cangeiii ,  t^a  \\\  biefcm  3abr  \i\t  3af)( 
bcr  'ilrbeitcr  ttcrmebret  n?arb ,  unb  ^o^ann  j^olOettjan,  ^iw  Steph.  IQ^empe  eincn  tre(f(id;en 
£ebrer  unb^rebigcr  ©dttiicbcn  -^Bortc^  nennct  (  oben  p.  66. )  c\t>  crjlcr  €oan^e(ifcber  ^a|]ov 
^u^^^etri,  nic|)tn)eni3ev3o^<inrt(Si4|lrotp,  al^^rebiijevju^^.Catljavinen,  basufa* 
men»    S)aiJ  foigenbe 

t  r29. 

3a5r  fteng  (tc^  htUnht  fiiv  bic  €»an0c(ifcbe  ^ivcf^c  ju  ^CLmhnx^  m ,  angefe^n 
am  Qonnaben^  m  gabian  (^cbaftianQ^uv^.evmciilevn  unb  Ovabt ,  aucb  ^ivcb^efcbworncn 
unbgemeinen  ?Surgevn  ein  Svavlerlicbes  Poenal-  Edift  libcvantwovtct,  n>e(cbe^  bev  ^vobfl 
( i)cvmut5(ieb  )  ^oacfeim  ^iliotng ,  unb  bev  !Ded;ant  M.  Clemend  CSrot j^e ,  Ut  in  wif 
gcn3<*5v2^augbcv(6tabt  ijcmidjcnnjaven,  au^^cnjt vcfet  batten,  unb  \iit\  lo.Deccmb.  a. 
pricteriti  gcfcbvicbcn  tvav,  in  n)cld;em  bti  foo.  tTIardP  I^tigen  CSfolbee  gebot^eti 
marb  ^iwzn  ^f^^ern  ^ie  entn^enbete  ^irc^fpiel  ^itrc^en,  unt>  t)em  Sttfftc  unt> 
benl^ircfofpiel  Bircfecni^re25ri<fc,  Qiegel,  '^^ijixiinHnta ,  Sxti^^titm,  ^ari^i 
fefien,  (0>erecbtia;£etcen ,  25ucber,  Kcgifter,  ivteOerum  ^u^ufiellen  unb  aue^uliei; 
fcrn ,  4ucfe  Oic  pricperfcbafft  tn  ^cbung  t^rer  Sinfen ,  ertaufften  Kent^en ,  Se^en* 
^tnvM^  4nbern  (Siefallen nicbe  be^tnbern,  auc^  Otefelbe  ttint  Bc^a^uns  auf^u^ 
lccjcn,  nebjl Q3ov(abung m ^ai)fev(icbcm €ammevr.^3evicbt in  4i» Q:agen  ju crfd;eincn, 

2im  Jreitag  t>or  Invoacvit,  b.  i.  m\{  ber  ©onntac}^  ?Sud;f^ab  bamab(^  C.  gemefcn 
unbOl^ernaufbenaS^Martii^cfaKen,  anii2,Febr.a)  mx"^  bev  fosenannte  langc  Recefs 

»)  3(1  alfo  t)«S  datum  d.  i6.  Febr.  fo  geHicintfflicl)  in  tem  Rccefs  {lcjcf  /  tint»  otttc  Snjctfel  6ur(|)  Unttilfe m 
|)cit  Ocr  5lbfc^rei&cr  cin9efcl;ltc|)cn  /  iu  anDcrn. 


I)0rt  hcx  Reforwation  A,  i  f  2g.  14; 


jmifdjcn  €€.  Kat^c  unt)  &er  I6blid[)en  535ur()crfcf;afrt ,  unb  bcm  igtat)t?^uc^c  gleid?  ju  acl|)ten 
fecliebet  unb  berDilliget ,  in  tvelc^em  fid)  einige  artlculi  finben ,  bic  5ief)er  ^e^oren.  511^  nem* 
(icD  Dcr4;.»oti0emgemeineit  (Bottcs^lNaPen ,  in  a^efdxm  t)ie  obcn  p.  i  ji,  cincjerud^te 
(Sotusf^Skaftm-Ormm^ ,  Dcr  beuonmdd;ti(jfcn  ^iircier  Srinncrung  unt)  Q5erlan* 
5en  nac^  bc|]dti()et  mirt),  (^eJ  tt)ert)cn  aud;  ant)ere  t^crfelben^^orflenun^en ,  t)ie  ju  bclTcrer 
5lrmen  *  ^fle(]c  abjielctcn,  juibrert)cflcnfommcncn  9iid;tigfcit(jcbracbt,  &crgciieigteile* 
fcr  f an  bie  ^ortc  fe(b}]  in  Der  t)ritten  ^^eilagc  ju  bicfcn  ^apittcl  fint>cn.  ^tx  folgcnbc  j  ^fle 
Slrticul  banbclt  t)on  »crfapptcn  ^crfonen ,  ml(i)t  croi^c  3un9fraufd;afft,  t)ie  bod)  nid)t  in 
ibren  0}?dd;ten  ill ,  (jclobct,  ibrc  Conlcientien  Dat)urcl)  befc()ivcret,  tvic  i^ncn ,  m\m  ftc  auJ 
bcm  Cloiler  oeben ,  ot)cr  fid)  tjerbcuratben  tt>oItcn ,  frci  flcben  folte ,  aud;  auf  Dcm  ^all  ibr  ju* 
f ommenDev^  ^rbcjut  nicl)t  foftc  mmgtvt ,  font)ern ,  tvann  it>  fogar  na^  alten  ©efe^en  bercit(J 
ttnter  t)ie  ^?it^€rben  \?ertbeilct  wdre,  i5nenau^0e5dnt)i(3et  tverDen. 

!^er  f  f|]e2lrticfeIt?erorl)nettDiee^mitt)encn  Orbcn^ss^eufen  unt)CO?e§*^rieflern  foffe 
gebaffen  n?ert)cn ,  t)af  fle ,  &a  fte  unter  un^  irobnen  rooften ,  hi\  ^lbtragun^  '^iirserlid^er  ^ljsf^x^^i 
auc()  ^^ur^erlid)er  gret;beit  (jenielTcn,  aucb  ibre  cttt)an  bf^benDe  geitJ^ebcn^  gcnicJTcn  foftcn, 
9!GurDen  ^ii  fid;  abcr  in  ben  ^W^^nt^  ^i^ihiK^ ,  tvdren  fie  Der  ^c()ne  ocrluflij) ,  it  tvdre  Dann  Dag 
Dcr  Patronorum  julafTcn ,  unD  S€»  ^^\)it>  unD  Dev  t)erovDneten  Q^ur^er  ^rPdnntni^ ,  ii)nen 
cinanDereJ  erlaubtc* 

3m  f  6f!en  tt?irD  Don  Denen  J^auptfliilen  unD  Dientften  Der  li^m\  m  ^om ,  b.  i.  von 

^rdtJCn,  Vicarien,  Commenden,  unDim 

r7»  ^on  Otreit  Der  Dariiber  entfle^en  fi5nte ,  ge^anDcft ,  Dag  tvann  fold;er  nici)titt 
greuttDfc^afft  fdnne  beicjefeget  njcrDcn ,  man  '\\)X\  Durc()  ^.  (?.  9{a5t  mit  IXecttc  fd;eiDen  laf^ 
fen  folte* 

3mf8.tDtrDDic23ugeii^45ciir*c  Brrcfecn^C^rbmmg,  umaffeCeremonien, 
^irc&enDienfle,  (gmsen  unD  ^reDicjen  Darnad;  cinjurid)ten ,  beiMtiget  unD  anaenommen 
^pierbei  fdflt  Die|c^  ju  crinnern ,  Dag  befobter  2&ugcft^agcii  an  5}?ontase  nad;  ^dtarc  Don  hm 
Ob  an  Den  feef.  LUTHERUM  fd;reibc :  Ordinatio  mea  ante  hac  Senatui  oblata  hodie  offe- 
returpopulo,  utvideatur,  fiquidin  ea  hisincommodum  fortevifum  fuerit  (^einc 
entnjorffene  ^ird)cn^OrDnun(}  n)efd;e  l)iebet)or  (^e  0?atl^  liberaeben  morDen ,  njcrDe  aud)  fteu- 
tc  Denen  Tmcjcrn ,  Damttaud)Dicibre?D?et;nuncj  Danibcr  entDecfen  m6d>ten,  liberanfiDor  ct' 
fiehe  D.  nirtTera,  (2oan(}cfifcbe(5 /^«mburg  p.  507.  -iBorau^  Da im',  Da^DicfeCrDmma' 
jur  3cit  De^  bcttjtfltgten  RecefTus  nod)  nid)t  \im%  fcrti.0  gcmefen ,  fonDcrn  nur  m  eventum  mv 
gcnommcn  iDOrDcn  fei ,  erbeflct.  ^obin  Denn  aud;  o5ne 3tt)eifel  Dte  ^orte  Der  2^irct)cft  (Drb- 
tiurtg  felbfl  Art.  5  f .  ju  erf  f  drcn  jinD :  '^iag  DicfcCrDnui?^  am^i3fi'n^fl'^5lbenD  \x\  Dtcfera  ^c  af^v  tjoti 
D?af)tunDq?iur(jer  an^enommen  tt)orDcn,  unDDaf?man  ftcb  foid;ed,3d5rfid)am  Mi  ^xiwl 
t(xi\t  erinnern  folte-  ^t>  i|l  Dicfe  Bircfc»cit.(Dct>rtung  mtt  Dcr  ^ubedfird^cfi  ebenfaff^  Dcrt  u  ' 
ferm  >3u3«n^agctt  t)erfcrti(jct ,  A. .  f  5  r .  in  ililbccf  Durd)  3ot>anit  Brtll^orn  im  9)x\\k 
au^cjeciangen,  gfeict)cn  ^inbaft^,  obnc  Da^  Derfcfben  De^  <;:Dcrfa|Terg  QjOrrcDe  t)orqefc6er  ifl 
tmD  tn  Dem  ^nfanc) ,  Da  er  Don  Den  @d;ulen  ^anDcIr ,  nacf)  ©cleaenbcit eine^ iealid)en  €^nLk 
eini(jerUnterfcj?eiDan(jetroffentDirD.  ^   '    ^uvi» 

€nD> 


14+  //.  Z^dU  L  Venodm  I.  Cap, 

(IxMii)  fiubDle&rci^dticfel  128. 129.  no.jfjier  ju  bemevLfen,  a(^  njefc^je  \)Oft  ^cr 
t^Ollmacbe  ^erXJorPe^cr  t>cr  gcmcmcn  Bapcrt ;  DOiibcrt  iJcrortftctcn  25wrgcrcft| 
imt)  vort  Sufammcnlfunffc  mtb  Ka^tfcfclflgcit&cr  X)orfie^cr  ^an^clrt. 

5lm  s3)?onta5  Dor  ^etri  @fuf)Ifcier ,  t).  i»  n?cil  ^iefed  3e(t  «uf eineti  ?0?onta^  in  bicfem 
3af)r  fiel  am  i  r.  Febmarii ,  f)aben  t)ie  t)erort)nete  ^Siirger  €€.  Krtl)e  et(ic[;e  ^uncten ,  t)ie  iit 
l)er  erjlen  ^eiia^e  ju  Mefem  €apitte(  mitgetfjciiet  tverben,  uber^eben,  q,\x^  tvelcten  f;ief;er  fle* 

^oret. 

S^er  fiinffte ,  in  ivefcl;em  ftcf;  bie  ^iir^er  uber  t)ie  Oaf^flarrt^c  3of)artni^-'£eute ,  (Bicorg 
DOrtSevert,  )PbiI!crtt  KoOing ,  £)etkff  4^rpc,  ^arteQ^ccfcr,  ^attsQtael,  unD 

ani)ere ,  iDc!cl;e  ficf;  luc^t  efnmaf)!  entfc^uIDiget,  befct>n)eren ,  unt)  t)ag  in  t)enen  EKecfcten  n?iDer  ftc 
t)erfa&ren  tvert^cn  mdtje ,  fucl;en. 

3m(}ieicl)en  ber  eilfce,  baj^ in  bem  Recefs ^efe^ef  it)erbe ,  ba^ t)ie ^faffen  \n  l)er  ^tabt 
unt)  if;rcm  ©cbtetl)c  feine  ^incfelmeife  f)infuiiffci()  f)alten  follen. 

2Uid)ber3u?o!ffcc,  Xia^W  S)om  .S)erren ,  unD  gemeinc^rtefferfc&afft,  if)r^f)ununt) 
Sef)re.mitt)crf)e![t(]en  ©cf)riffrbcnntfcn,  ot)er  aud^cjan^unt)  ^ar  i^iit  il)retfi  (^ingcn  unb  un* 
ent^et|3licf;em  ©ottej^bienji  einbaltcn  folten.  '2Boju  D.  ^ra^i^er^  Q5ertcl;t  jufe^en  ifi,  bcr  un^ 
i)ermelt)ct ,  ^c^^  S€.  0^af)t  \n  biefem  3al)r  \:>m  !4)om  5efcf)Io|ycn  f)abe ,  ^am ,  \<\o,t  er ,  ale  mari 
ttocbfi-atemtfcfeOarirtrtertfartg,  urtO  ctlidDcaltcileutc^irtcirtgiertgertUrt&bct^etett, 
tuurOen  fie  bieryeiiett  v?Ort  X>im  (ofert  (SfefittOc  ubcrfa^rcrt ,  Oarum  t^at  Ocr  IS^a^^i  ^iz 
X?cr(c^ung ,  txi^  t>ic  Birdbe  gauisljcfc)  vcs:fpcrret  tt?arO. 

5i(fo foll aucf; mit Dencn ?}^6nd;cn  ( art.  i  j .)  albtciveil fi'e ifer ^fjun am^ Q5Qttit 2Eort 
nid;t  beiDcifjIid)  macfeen  fonnen ,  t)crfa5ren  n?erben.  S^ie  ju  (S.  3oI)annid  tDiinfc^cn  fte  an 
eincm  bequetnen  ivolberoaf^rtcn  Ort ,  ^a  man  fie  unter  5luffi'd[)t  verforgcn  fdnnc ,  tva^  s?on  ^cr* 
for()imi3tf)rerinbeiben€Idfterniibri0b(cibenm6iitc,  mei;ncn  bie  t)erorbncte  ^iir^jev  fonne  jit 
untcr^a(ren  ber  armen  (^cbudneil^ere  unb  anbcre  ^J^ot()bur(ft  angen)cnbct  tverbem 

^ann  aucf;  (14.)  ^it  ^farrern  unb  '']3rcbi()er  of)nc  ^^eitraj)  c^w^  benen  5?ird;en^03u!« 
tcrn  nid)t  f onnen  t)crpfleget  unb  unterf)altcn  tverbcn ,  t^erlancjcn  fie  anfanc)^  bic  Q^eftdtigung  bcf> 
fcn,  roa^t5onbenenQ5urgernbi^faU^t)or3efd;Iagentvorbcn,  barnad;,  bagalle  bie5vird)en« 
©litcr ,  bic  nid;t  jurn  Q^c^ueff  bcr  5lrmen  gebraud;et  tviirben ,  baju  an^ctvcnbet  tvcrbcn 
tw6d;tcn* 

3m  I  fbem5lrticuIn)irbbenenQ3orf^ef;ernsu(S.57ieofafbic  5(ufiic{)t libcr bfe  ®d;ule 
bafelbfl  bejlermajyen  anbefoblen. 

Art.  1 6.  erinnern  bic  Q3ur^er ,  \iCi^  nid)t ,  tvie  bidf)er  \:>k  ©efd;tvornebev  itircfen ,  fon^ 
bern  bic  Q3or jlef;cr  bcv  t)ier  ^ird;fpielen ,  ^k  an  W  ©emcine  (autenbc  ^riefc  ju  cntfieseln  berccj)^ 
ti^etfeinfoitem 

17*  "^lBeKcn  Vm  ^faffen  mit  offenbabrcn  Untvar()etten  m  Q5efe5lJ?'®d5reiben  beim 
^avferlid^en  €ammer^©erid;tcrfd)Iicbcn,  unbbaburd;S(S.Dva()t,  fammt  fetncn  ^iir.()ern 
unb  (2intT5o()nern ,  in  @d;abcn  unb  Unlu|l ,  \m  ibre  Q}orfa()rcn  \\\'\\:f  fie  f)iebebor  auc^  0etf)an, 
jubvingenfud^cn,  foiflbcr^Siircier^^caebv,  ba^^ftc,  bie^faffen^aacnbafjerentfprin^enben 
^d)aben  (£€♦  %f;t  unb  bev  ^iivcjerfc^afft  gut  tfrun  unb  biijTen ,  unb  bic  '^erorbnetc  Wmi  fc^ 
l^cn  foacu» 

S)tv 


»>OII  btt  Reformation  A.  i  f  29.  14^ 


$Df  r  ^vticul  t)Dn  Den  Ceremonien  unt)  Der  5lrmen^^flene  wirt)  noc^mal^(^  N.  i  $♦  €€. 
0?a()t  jur  @cnei)m()a(tung  unt)Q5clTdti(}ung  bejlermatTen  befof)len. 

3m(jleid;en  N.  1 9.  t)em  €(ojler  /^amff e^u&e  cinen  ^rebiger  fotvol af^  Q3onvefcr  ju^ 
fe6en .,  unD  Daf]  Diefer  alle  3abr  €^»  Ovaf)te  unb  Dcnen  tjcroifbnctcn  ^ur^crn  Dcr  i>ier  5^ircf;fpic(c 
^"ecf;nun()  abjulcgen ,  gebalten  fcin  mdcjc, 

5im  ;^onner|la()  nacf)  -^^ftngjlen,  Der  bamaf)f^  am  20.  Maji,  faut  oben  p.  t  42»  anjjefiifr^ 
terDvectnuncicintraff/  ^aben  €^.  ^^W  ab^eorbnetc  ^htglicDer  peeer  uon  eprc^elfeti 
unt)2>u^mar2iO|>I,tonetIicf)en^ur3ernbe0leitet,  t)ie^(5nci)eju  ©♦^obannid  au^  t)cm 
€IoRer  binit)e() ,  nacf;  @.  ^mtw  ?>}?a()i)afenen ,  almo  t)ie  bi^berijjen  €inwo5ner  \>\t  5^appeti 
au^(jeiO(ienbattcn,  binaefiif^ret,  mitt)emQ3et)eutcn,  DaO  ftc  5infun(fti(j  if)re ^erfor^^un^ 
Q3erpfle()im(|,  enttt?eberinie^t(jenanntenCIo|ler,  oDeraucbroieSteph.aempeberidXet,  itt 
bem  ipofpitaljum  .?).@ei|lant)e^  J&ofemeilter^  ^ifcfec,  finDen  ttMivDen,  mW  ctlic&e  altc 
^eute,  funffanDerSabl,  nacb^^emperte,  mollere  unt)  CraBigcrs 3cu()nig ,  (i\iv:\x\M 
gcnannte^apifl  fagct  7.  oDer 80  beliebten:  5lnDerei^abenDie=OrDen^;^IciDertt)e0geIegctunl) 
$Dicn(ieinDcr^taDt(3enommen:  57odi)anDercbaben  ftcbtiac&  (gmpfan()  gc^en  ©lilDen  (al. 
9}2arcf en )  jum  3ef)rgeIDe  uon  f)ier  be(jebcn.  SDer  Prior  jn)ar  \)<M  jtd)  anfanji^  Dencn  5Ibgefd)icf j 
ten  ent(te()cn  gefe^ct ,  aucb  Den  ©cbdiffel  nid)tt)on|tc&#entt)oaen,  fonDernSpDunD  ®ett)tf^ 
fen  toorVfcf^u^Kt;  alletn  er  \^m\  Denen  S)ienern  binau^  gefe^et  tt)orDen,  unD  [)^t  ftcf)  nac& 
D.  ^o^ami  m^ller0i)erme(DengenSpeieraufDen  i)on^ai)ferI.^a/e(?»au^gcfd;rieben?ti 

Dveic^^^^a^  begcben,  fiebe  oben  P'82.  .    «    ^.  ^  .  .   • 

2Im  ©onntage  Trinitatis  d.  2  3 .  Maji  M  mx\  tn  atfen  ^trc5en ,  nac&  ber  am  'JJftn^fl^ 
SlbenD  befcf)ef)eiter  5tunDmad)un9 ,  Dag  Die Don  ^o^ann  Bugeti^agett  nunme^r  ju  SnDc  ^n 
bracbte  5^ird)en^CrDnun(!  Don  di(\ht  unD  ^^m^tx  angenommcn  tt^orDcn ,  fur  \ik  5ierunter  er* 
*^i\Qtt  ©naDe  Deni  liebcn  ^i^it  oftentlid;  gcDancf ct ,  unD  Dafi  Te  Deum  Laudamus  ^efungctr» 
(Selbi()e  OrDnung  beilcbet  au^  nac&foIsenDen  ^auptftucf  en : 

I.  QjonDcr^cbnlcn. 

a.  ^on  Dem  Urtbeil  Ded  @cbuf mct|Ier^ ,  D.  u  Reaoris  \xhix  Me  ^utlflem  (@c&u(er) 
? .  !^a(3  Die  @d;ulen  mogen  bel^cinDi(j  fein. 
4.  Q}on  Dem  Ledtorio. 
j.  Q3onDcrLiberle. 

6.  QSonDcr  teutfd;en  @c5reib<<Scf;u(e. 

7.  Q3onDer3uncjfrauen<^d;u(e. 

8.  Q3on  ©tuDcnten. 

9.  <33on  Den  ^13a|lorn  utiD  Capeflanen  oDer  ^rebt^erm 

10  QSonDcmSuperattendenten  unD  feinem  Adjutore. 

I I .  QSon  (2rtt)cb(un^  Dtr  ^ebrer  oDer  Prxdicanten. 

1 2.  Q5on  5lnne5mun(}  Dcr  2)iener  De^  ^CBorte^  in  Der  ^ir^ett. 

15.  Q3onDer2lrbeitDerPraedicanten. 

14.  QSonDcn  ^onn^unD  gcfltag^  ^reDi(jten, 
1  f ♦  Q3on  Den  sD^ontac)^^  unD  @onnaben^''^l>reDt()fett. 

1 6.  QSofl  Den  qjrcDigten  an  Den  mer  anDern  ^ercf cita^ett; 

17.  Q3on  Den  wx  fonDerlt^en3?it?n  W  £atcc!)ifm(»        ^ 


1 4^  //.  C^eild  /  Veriodus  IIL  Cap. 


1%.  Q}ont)er^a§ionunt)0|to3cir« 

1 9.  Q3on  Denen  &ei(i3en  ^ijlorien  aufanbvc  Seitcm 

20.  '^Sonber^re&iijtinDcrS^ailem 

2 1  *  Q3on  Q5eic?)t  f;5ren  unt)  (^acramenf  ^thm. 
22»  Q5on  C^efuc5un(j  Der  ^rantf en un&  2irmen» 

23.  SQom  €betlanDc. 

24.  Q3om  ^Sannc; 
2f»  ^om  ^i\)hin. 

26.  Q3on ^efuc()un^  ber  ?(}2i|Tet5citev.  !3>ic  CD?ct;nun(^0e5tt)a5in,  &a§  bic^eic6f^Q3dfcv 
nicl;tnurt)att,  tvann  bicfclbc  i5r  ^obc^  *  Urtbcil  cmpfancjen  ju  i^ncn  fommen/  fonberrt, 
ba§(?caucb,  n?cf)renbcv3cit/  c5eber^anbcl\)or®ericf;tmiti()mnju^nbcgcratbcn,  6fff 

^  Uv$  (tc  bcfuci)cnv  unb  au^  ®Ctf e^  "2Bor t  untcrricbtcii ,  jubcreitcn  m\)  troj^cn  folten.  !^em 
jufof^c  ^at  ^i^.  ^rebi<j?5lmt  a(()ier  auf  (td;  genommen,  a((t  2>ontTcr(f4g  burc^  bic  Dtec 
3ung|len^rebigcreine  Q5ct|}unbcunb€atecf)i^mu^dlbun9  in  ber  gronerei  mit  bcncn^c* 
fancjen  5a(ten  ju  iajTen ,  tDC(cf)c  ^emu^uni)  im  5T:a5men  €§.  Ka^es ,  unb  im  53cifein  bcr 
J&^rn.  (55eri(^td'.Q3crn?a(tcr  JoJ^ann  vori  Qom  J.  V,D.  unb  XX)<>It^«  23ccP^ofr, 
A.  T7or.  t)ier  ^oc^en  i)or  2Gci5"«cl^ten  ii^rcnSlnfanjj^cnomnm  ^icer(]cnt)ier^rcbii= 
gcv  (tnbbcr  fecl.  .?)err  pctrue  ^^cnttmge  ju  (S.^acob,  bcr  fecf.  .^err2trttofMnaIt^a^ti 
.  ju:  (S\  Catf)arinen 7  ^err^ac^l^^^^cw^/^Jicicljfai^Su^.Cattarincn,,  unb  bcv  Ven 
faflcr ,  bcr  am  ^e»)nacf)t*'2lbenb  \ik  ^lrbeit  tterricfXct ,  ^cmcfctr.. 

27.  Q}onbcnen^inbcrnbieimJ^aufe()ctaufft(Inb. 

28»  Q5on  bem  i^inbcrtauffcn  nad)  bcr  f)ie(t^en  (55civonr)eit.  €^  tvirb  f)icmtt  aufbic  gmif^nlh 
c^c  2lu^()ic|Tung  bcd  ^ajTcr^  liber  bicitinber  in  t)cr  J^).  ^auffc  (}cjief)(et,  n)e(c^c  jivar  jugelafs» 
fcn  tvirb ,  abcr  boc^  babci  ^tn  ^i>rcbi(jcrn  eirt(}c5unbcn ,  \)Cii  (ic  mit  ©iimpf bie  Sintdu(Jun^ 
ber  ^inber  foitcn  fc^cn  cinjufit^rcn.  ^d  gc^orcn  l^ic^cr  bir ^orfc  imfcr^  23ugctt^aacii0 
ou^  feincr  21u0lc0utg  tibcr  bm  29.  ^fa(m  t  ©a  \d)  ivac  Jtt  f^amhnvQ  Anno  Do- 
mini  1529^  ftuiiD  id)  ©cfattcr ,  Da  mf^m  Dei*  Jduffer  M^  Sinb  ju  ftct)  tn  Deii 
^KIciDern  unb  Qa3icfclcn,  unD  tduffct^ aftJne oben  auf  DcmSopf*.  ©a  er* 
tcfevactic&ftrc,  iXjcilic^^mcgcfc^enunDsct^orctf^attc,  auct)  ^attc  14)15  tii 
fctnet*  J^ilocten  gclcfcn,  Uat]  e^  jc  alfo  gcfcl)c^cn  tDare,  aufTcrbalbcn  Dcr 
5RC)l)t,  ti>ict)cnbcnClinicis,5u\)Drgcra9tift,  Dafobevrc  icOalic  ^fiut^cr* 
rcn,  imbbiefurmbmftcnPra^dicantcnjufammcn,  Drcfagten,  Da6foId)C65 
alDa  cinalfc^  JDcrfcmmcntvdre.  i>afprac^ic()jucinenuntcriOncn  Mag. 
Johannes.5ri^e:  3()r fcib5ailiibef!i)3rcDt(jcrflcn)eft,  tt)tetduffctiitanDa? 
<£r  antmortct  mit  eincm  (Ernft ,  tvtc  cr  cin  frcmmcr  aufricljtigcr  931ann 
tvar,  man  tdutfct jueulKctDic^inDcr  nacfct,  tt)tea(lcrtt)e(|en  in  'Xmtfc^- 
lanDc,  tvo  cj^  aber  ficreomnict,  Datt  manaUclne  mit  Dcr  ^aufe  ()icrein  fon^ 
Dcrltcf^?^  macl)ct ,  f antc^  md)t  tvitfcn.  ©a  bcfcblotfen  tDir ,  Oag  toit  t)Ort 
Der  Sa<t)cn  fttafc&tt)cti]cn ivoUnv ,  Dag  nid)t  c(n  9(crgcrnig  Darau^  f dme. 
©cnuDicgcnte,  tDenntvirfobalDfoIttenS)iit3braucOanfecOteten,  moc^tcn 

fc&r 


^Cn  ber  Reformation  A.  i  fi^.  147 


ret)r  i}cfd^i1ic()  gcn)cf}ncn ,  tia^  t»te  ^intcr,  Dfe  mUx^  mit  rolc^cm  9!)ltg^ 
braiic^tnllmptt]cnbe<runt)Doci^9uter5DlcinunggctaufritnD/ntet)(Dlerc^^ 
te  ^aufc  c^f)rifti  ^abcn  cmpfangcn ,  m^  f onncn  Die  armen  StnDer  Daruitt 
tt)un?  ©icn)crDcnt>a6:t)riftoju(jctra.qcn,  Dafifrfietvoac  annc()men,  unO 
iverDcnDamitQOBadcrgetauffetimnal^menbeijPater^,  mb  bti^^oly^ 
nea  m\>  bea  l^etltgen  (0cilf e^*  93]ii(Tcii  tDiri?  Doc^  in  Der  9]o()t  aucl)  fo  ma» 
ctien,  iDenuDa^SinMctnbe(^innetjuftcrben,  iuDen^Sl^ictcltt,  unDit)urDeti 
freilicDOaeJ^tnDlcin  fur  recl)t  cjctauffet  U\tn\,  ©a^  abcr  \)U  au(fer  9]o6t 
^if^braucO  tft ,  DaeJ  ift  nicOt  ©c^ulD  Dcd  ^iuDcjl ,  fonDern  Dcr  Die  tauffeii 
follcn , unD tdutfcn laffen,  €6  gebexu tt)t(TcntIic{)  oDcr unn^tffcntltcb, fo ifle? 
f in  iSdigbrauct) ,  Darum  tvollcn  wtr  fc6tt)cigen  /  bi^  tvir  eine  S(ntit)ort  erte- 
flcn  t)on  unfern  lieben  93ater  D.  MARTINO  LUTHERO  unD  t)on  Den 
Theologen  Die  bet  feincr  (E^rmitrDen  ftnD.  Pater  LUTHERUS  aber  f^rtcb 
uub^qen^ambure,  DatJfolc&c^cinSDIigbraucetfl,  Denn)trfoaentt)eatt)un, 
foDaf|n)tr  un^mit  &ffentltc{)en  gebren  bcmal^rcn,  t>a%  fcin  Slergernifj  Dar-- 
itit^  eomme,  cDcrbofer  ®al)n,  gletctjobDIe  uortgen^inDer  Dte  rcceteSauf* 
fe  CHRISTI  ntcCt  Wtten  gefricOt,  it.  mt  tcl)  jut)or  Dat)on  gefagt,  Dag 
tMetttt)trDar/  tt)ieDie^ambureectt)Oltt)t|Tcu,  mt9]al)mfnDfeff)2rrn. 

19.  c>3^,^5^efol&ungDerPrsEdicanten» 

50,  QSon  Den  ^iiilevn. 

ji»  Q3i>n  Den  Orgamjlem 

32.  QSon  Dcn  ^ebammen  oDer  55at)emuttcrtt, 

3?.  QSonDen^JlDerm 

34,  Q3onDer$Sct|)fIocfe. 

35*  9}on  Den  gejlcn. 

3  6.  ^ie  man  ^irtW^afft  <m  i)en  ^cilt^en  ?:a9Ctt  auf &em  5D2ttta(j  meibctt  foae. 

3 7.  Q)on  bem  @ingen  unD  ^efen  Der  (Sc()u(cr  in  aaen  ^farr^^ircfen. 

;8.  Q}onber^i|Te,  D.t.i)onDcmrcc()tctt  @ebra«cbDc^Me^utti)^(ute^€6vifli. 

5  9.  Q3on  Orbnung  Der  ^iffcn ,  D.  t.  Dc^  ©ottc^bien|le^. 

40.  Q3on  Den  cjemeinen  5^aften unD  ^iaf en  oDcr  "3Jor|ic6ern  Dev  ^flflctt. 

41.  Crnun(j&er5(rmcn?^a(lett. 

42.  CrDnun^De^@c[;a^^^allen^* 

45.  ^onDcn^i^iafcn,  oDcraflenQ^orflc^crttber^affcttf 
44.  Q3onDenmcrDva5t^^erfonen.    . 

4f  ♦  Q3on  Der  2Irmen  4)iaf  en  SufammenfunfTt. 

46.  ^on  bcn  ©c^ate^^al^en  ^iaf en. 

47.  Q}onaacnS>iafen  cberQJorlle&crttin^gcmeitti^ 

48.  Q}onflnt)ern@(ucfctt.  - 

49.  S)ei:  ^:Scfc&(ug, 


[148  //.  Z^dU  /.  Verlodm  JIl  Cap, 


2lnt)emfb(gent)en^a5e  (d.i^.Maji)  unbjw,  tvte  D.tTlolIer  l.c.  p.82.5insu^ 
fe^et,  ^e^s3}?ittoc}55um  la.Ufjr,  5flf^5i*«iSc&ad;tev3o^4ti»t26u3cn^4gcrt  naf)men^&c»: 
©taDtt)iedflFentItc&e@cf;u(ein@*3o()annld€(o|ier,  unb  jnjarn^te  Steph.  2^cmpc  l.c  p. 
67.  unbCraQigcradh.a.  Mmclben,  in  t)e|TenDvefenterunt)Q5eid[)t5aufe  seleget  unt)  ange^ 
rjc^tet/  t)erube(^geftnneteD.tnolIcrfe^etDerfe{ben5ii?areinub(eg  Prognofticonl.  c.  a((ein, 
t)em  ungea($tet  ftnt)  i)ie(e  red^tfc^affne  ^dnner  aud  t)erfe(ben  her»or  jjegancien ,  unt)  ©Ctt  ^at 
fie  hi^  auf t)iefc  @tunt)e ,  wiDer  De^  ©atan^  l'i(l  unt)  ^ogf^eit  0ndt)tg(id;  ^efd;u^et  unD  erfjai^ 
t\iU    ^rn?a(teferner! 

2lm  ^  Junii ,  auf bem  (Sonnabenb  nacT)  ^er  oaava  Corporis  Chrifti ,  erfc^ienen  Don 
tk^egcti  fJE(g.25^a^t6in  berDoaorie,  t).  i.tnDem  ^ugcrt^agilcfeeit  ^avi^z,  \\\  tve(c()em 
teute,  t)a6id;t)iefe^bei(du(fig  bemercfc,  t)er  ©tabt  Phyficus  njobnet,  t)ie  J&J&rn.  ?l^urger^ 
mei(iere^crtric^Q4lgborgunt)3o^«niiXJ(?ctfert,  tvteaud;t)ie  .?)Jprn.  t)e^  9ia(;t^  ^O"' 
^artrt35^oOcrtborgunt)^it&m«rBo^r  t)onn)e(ienber(6b(fc5en  ^^urgeifd)a(ft  abcr  €ort> 
<0olbertcr ,  ^4rt6  25locmc ,  tnatt^ms  Jrioera ,  2(nt)rc<i8  }3roy6 ,  XX^arnctc  XOaxf 
mU,  unt)et(ic()eanbere,  ummitDencngefd;icftcnt)e^€apitte(^D.^crtrtirtg  :^ificrtbrug!J 
ttc  unt)  M.  jo^artrt  (Sarlcflorp ,  Die  (id[?  aucb  aflba  eingefunben  ^atten ,  Unterrcbung  su  pPe^ 
gen»  ^iefen  f)at  be(obtcr  25ugcrtl)agcrt  in  /ener  S^la^men  an^ebrac^t ,  ivie  man  in  ©lite  unb 
greunt)fcf)afft  »er(angte  t)te  ^(bfc^affuti^ 
1«  t)er  2lnru{fun(j  unt)  bie  geflc  a)  ber  5pci(t'^en ,  tvte  auc& 
2.  berVigilienunb@ee(me|fen,  unbenb(icf) 

; ,  ^c^t>  ?J}Jc(]finc)en^  unb  (cfen^ ,  angefe^^cn  biefe  ©tucf e  ntc|t nur  aud  ber  beidgen  ©cf)ri'fft  ntc^t 
jubetDeifen,  fonbcrnauc^berfeibengan^entjjegenwdren,  unb  ba§  ftc  benen  Communicanten 
t)a^  ©acrament  unter  bciber  ©cfia(t  rcic&en  fo(ten* 

D.  Si(rcrtbrilggcf)at  ftd;  entfcbu(bt'jjet,  m\  bfe^om^^tri^e  t)on  ^apfer  CARO- 
LO I.  gellifftet ,  m\  \\)\\\  unb  feinen  ^i\)mx\ ,  aucj?  feinen  ^ac{)fo((]crn  ^crtricfe  unb ^ric^? 
ticb  mitgrei()eiten  be()abct,  fteaud;  sum  ^bei(ibre  Vigilien  unb  ©ebdctjtnijfebarinnenjje^ 
fhfftct ,  aud)  ^ik  ©acbc  ivegen  sSerdnberunj}  be^  ©ottc^bienfie^  a(f)ier ,  t)or  bem  .Stat;fcr(id;eu 
(^amnKr^Q5ertd)te  ju  Qpcicr ,  \ia  ftd;  if)r  ^cd;ant  cntbie(te  obfcbttJebte ,  fo  f  dnten  fle  obnc  (kw^i 
Drucf (id)en  ^ai;fer(ic()cn  ^efeb(  ntd;t  W  ()crtng|]e  ^ienberun^  mad)en.  S)cm  jufo(^c  \)o,t  mn 
tn  bem  ^m  »or  a(^  nad)  gefungen ,  25ugcn^agcrt  aber  \)QX  fte  ben  ©onntag  barauf l^icriiber 
aellraffet,  ftebe  D.  tnollera  »:Sericbt  p.  85. 

e^erbc((etf)terauiJ,  ^o.^^^it  oben  p.  i44.i3onD.  STraBiger  bci btefem Sabr  bcrtdjtete 
©perrung  unb  @cb(icffun(j  bed  25omg  nacb  biefen  ^ao>m ,  ( unb  t)ie(ieic5t  nad)  offtgebac^ten 
^ugcrt^agcrt 6  ^ibrcife )  er|l  mu|Te  aefd)eben  fcin.    S^iefcr  5(bju()  gefdjac^  am 
9.  Junii,  t)aerimMajoauf  LUTHERI  grinncruns  t)on  bem  €burfur|len  ju  ©a^fcrt  ^w 
rucf  berufen  tvar ,  ftebe  ben  ^errn  vort  Qc<f  enborf  I.  c.  ^mx  faget  ^evr ^c^tmcyer  i.  c.  p. 

a)  Skferwarcn  cfnc  groffe  SJtenge/  Ux^mti^tt  ficfcr  be(te6el)ie93wrc&ejut)em2fen55anl)et)e«  iflen 
2:beilgnad)iuf€()en/  unDDeiiim^ten^auDeeinGeriicffcn  .^etligfn»(i"nlcut)er&afaeiju  Ijalfcu;  mx* 
Ud)  fotticlegefiefDnfcn  nidif  anDer^  al^  jum  a)iu§ioa"9  tJJfnen/  M)ix  humbertus  de  roma- 
Nis  Der  ^reDtger  OcDenf  COJciller  a.  1274^  beccitg  an  Ui  Coticihum  ju  Lion  crtnnerfc:  Non  fint 
tot  fcfta,  Ycl,  cxceptis  majoribus,  licwt  jn  cis  opcrari,  (ie[)0.  ECHARDI,  Script.Ord»  Praedic,  I. 
146.  b.  ^  -  


DOtt  btf  Reformation  /f.  rfig.  "^  ^4t) 

^tmfmm^»      ———————— ^»  ■  ■  '        i  i  i      .,  i      mmtmm^-^mmm»^^mmmmi0»mtmmmmmmmmm- ■—— 

80.  €^  fei  unfcv  Bugctil^agcrt  um  .5)trtiniclfaf)vt  tt)ieDcv  flci?  Braurt|c^tt?cig  jjefommen , 
aflein  i)ev  9.  Junii ,  flellte  (]d; ^a^  ^a^v ,  n>ie au^ oben gefiibvtev Dvecf;nun()  evbellet ,  ubev  einen 
?)??ona5t  nacf;  ^immclfaf}vt ,  unt)  D.  ^o^ann  tTToUcr  t»ev afle^  mit  feincn  Slu^en  angefe^en , 
fa^et,  e^  fci  am  O^^irteilJOd^en  am  9.  Junii  auf bem  ^acj  Primi unb  Feliciani  Martyrum  gcfd^e^ 

hen,  t)iefevJ^eiIigen@el)dd;tni|]abevn)avt)ambefa()tcm^acjc  bei  unfern  Q3ovfaf;ven  ^efeivet, 
ficbe  bie  Q[}ovvet)e  jum  2ten  ^feant)e  be^  i  |lcn  %^i\\^  unb  p.  3 1  y ,  im  5  XiK\  ^anDe.  €15  Ijaben 
if;n  etlid)e  au^  Licv  Q^uv^cvfd)afft  nabmcntlid;  CUue^cDcnborg,  3oacfcimtX)uUcnttJc? 
ber  unD  £)f etcrict)  2&ot>cter  Dev  ^iebem'  ein  W^w^  \\\  @.  3o5anni^  ^loflcv  jum  '^SKtim* 
bec?  (jea^cfen  roav ,  nef;e  D.  tlloUcr  1.  c.  p.  8 1  ♦  Q}on  t)icfe(J  VDcvt^en  ?Q?anncg ,  t)ev  |]d; ,  n>ie 
um  fo i)ielc ant)eve ,  aifo auc^ um  Die ^amburgifdK  l&ircfee fc()v i?evt)ient gemacf^t, ^eben  unl) 
©d;vi(ffen  ubev6aupti|lunfev:g)evvD.FABRICIUS,  mein  ^vojfev  Q)onnev  unb  ef)maf;li(3cv 

\\%\>tX  Prsceptor  in  Memoriis  Hamburgenfibus  Vol.  II.  p.  847.  fqq.  nad^SUfcf^Ia^cn»     ^X\i 

fonbcvbeit  (xhix  finbct  man  '^^i)x\^){  t)on  feinem  Q5evuf  nac5  2)an^ig  juv  kivct)emKeforma» 
tion  A.  r  f  24.  bei  (C^njiop^  ^art^nocb  \\\  Dev  ^vcugifd?en  ^ivd;cn*Jf3i|]ovie.  Q3on  fet^ 
mn^evvid^Iun^cnsuilubecf  A.  if  3o.Den2{?.oaob. bi^  if  5 r.imMaji  in  GE.  SPALA- 

TINI  Annalibus  Reformationis  \([  D.  (£rnp  @alomOn  CYPRIANI  2tcn  '^bcilc  JU 
Wil&. igrnfi JncrtQcln ,  f)i(lorifcf)cn ^evic^t p.  289.  G.  LUDO VICI  Hiftoria  Redorum 
1. 98.  fq-  ^ixxw  ^Ci,S^<»>\i  ^enrid)  QtarcFen/  ^iibccfifcbe  ^ivd?en^.?)iftovie  p.  i  ^  fqq.  f^ic^cr, 
ticmlid)  oon  feincm  '^^bun  ju  ^tibecf  unl)  aud;  jujjleid;  juluncburg  geOovet  mt>  l)cv  feef.  D.LU- 

THERUS ex Comitiis Monedularum d.  8«  Maji an  WenceslaumLmctim\^Xi\\>ii\  Nova- 
rumrerumex  Wtttenhrga nihiihsibeo^nUi quod Poweramis  fcribit,  Evangelium etiam 
Lubecenf.  6c  L.uneburgenf  fortiter  impetere ,  fatisque  pacifice  &c  fideliter  in  illis  urbibus 
proced[t.     Deogratias.     ApudBUDDEUM  Supplem.  epiftolarum  LUTHERI  p.  89. 

©0  fan  aucb  t)on  fcincv  Q5emuf)un(j  ju  $^vannfcf;n)ei(j  Anno  1^4.  SPALATI- 
NUS  loc.  rit.  247.  unt)  Anno  j  ^42,  ibid.  pagina  bfo.  nac()(jcfeben  n)cvt>en;  nic{)t  njc^ 
nigcr  finbet  (td;  97ac&vicf;t  \>m  feincr  ^ant^fun^  in  2)ennemar^  Anno  1^7.  unt)- 

1  f  42.  bei' J.  MESSENIO  Chronologiae  Seondianse  Tom.  V.  pag. 79.  fq.  uui)  p.  90.  Q3on 
fcinemDodtorat,  focvA.  I f  ?}.d.  i6.Juniimit  Cafp.  Cruciger  unb  Johanne  iEpino  ev^ 

(^alfen  f an  ^ottfricb  SVEVUS  in  Academia  Witehergenfi  ad  h.  a.  t)on  feinem  ;df;vlid;en 
Subel^Seji  (EbrifJian3un(fer  in  VitaLUTHERlnummis  ifluftrata  p.  104. uuD  eni)Iic& 
jjon feinem^obe i)Ovan()ejogenev SVEVUS adan.  i f  ^ g.naitgefc^cn ri)evDen. 

QSonfeinemCommentario  inPfalmosifl  D.  LUTMERI  QJovveDe  nacbjufe^cn,  bie 
mic&  T.  II.  operum  Jsleb.  \\x  finDcn  ifl.  ^a^  Exemplar  auf  bicftciev  ©.  Catljavinen  Biblio- 
theque if^t)on t)em.gct)vucften untcvfd)ict)en ,  icb ^flbe fiegegeneinariDev nebalten.  ^ie tcutfd^e 
Ubevfelun^  ift  ju  nilrnberg  Du  vc&^of^ann  »ort25erg  unt)  U  Iricfeneuber  A.  i  y  6  5 .  in  f  bl. 
jjeDviicft. 

5fufbefa^tev^ivd;en  ^ud;er'@aalfinbet|t\i)  aucf;  Codice  192.  in  Quart  \i(x^  MSS. 

DOnbenen  AnnotationibusinEpiftolas  PauIiadEphefios,  Philipp.  CololT.  utramquead 
ThefTal.  &Timoth.  Titam,  Philemonem  3cHebrasos.  3"  t)emfelbcn  ^SanDc  ifl  aucj) 
fein  Commentarius  MSS.  in  Efaiam. 

A.  I  f  28.  ijl  D.  LUTHERI  ge(l^Q3o(lia  mifSummarien  liber  ein  /ebe^  ^tJan^efium 

^  5  gc^ 


I  f  o  //.  Z^eilB  I.  Periodm  L  Cap. 


ftoriam  BibliotheccE  fuKpt.  II.  p.  2^2. 

(^cinc  ^iu^Ie^un^  ilbcr  Dcn  XXIX.  ^faf.  t)on  bcn  un0ebof;rn«n  ^intJcrn ,  fo  in  ^mtxt 
(cibe  gellorbcn,  i(!  A.  i  f  f  a.  in  8»  burd;  Uofcp^  ^lugcn  !^rucf  J?crmcbrter  au^^egangen,  tvo^ 
bci  ficb  ein  5lnfang  finDct  voti  Dem  ba^  Oie  Caujfc  Cl>ripi  m  Ocr  ^«il  ecbriffi  cin 
XX)aflcrba^  gcncnnct wirO ,  2C.  9lGe(cl)c  D.  G.  G.  3e(f ner  feiner  Differt.  de  merlione  Apo- 
ftolicalargaproFufionereftauranda  A.  172^ .  bei(}efu^Ct» 

^r  f  at  aucf)  &e^  J^errn  D.  Hut^ere  boci)feutfd)e  Q3ibe(  in  W  9?icbcrfdc&(tfc&e  ©pracje 
ubcrfc6ct,  tx)e(cbemitfeinen2(nmcrcfunijcnt)urc^(3^<^rg3^^utt)cti^rben  A.  if6f,juX30«^ 
tenbcrg  in  fol.  ^cbrucf t fint).  ^^^acjjmaf^id  iji  fie  ju  tnagOcburg  A.  i  f 78,  mieber  aufge(e? 
^actuni)manbat VITI  ^icbcricfesSummarienDajugetf^am  SDeriperr  W>t  FABRICIUS 
fpric|;t,  bagbicfc  Ubcrfc^un(j Duvd;  Dav.  VOolOere  A.  i  ^96«  \r\ fol.  ju  Jg^ambur^  »crbe(fcr# 
tcr  l^crau^(3cfommen  fei,  Hift.  Biblioth.  fuae  Pt.  I.  p.  28. 

^nblic|)f;abeid;bic2lbbi(l?un()  &iefe^furtreff(idKn?)}?annc^,  t»c(c&e^  mit  bem  Origi- 
Tab.II.  nal  fo  in  bcm  Auditorio  ju  @rei(fdn?aiD  aufgcricbtct  i|} ,  gcnau  libercinfiimmct, 
f)ierbeige(e^et. 

^m  ©onntacjc  i)or  ^etri  unt)  ^au(i  n^art)  t)on  afien  Cani^ein  ab^e^cfen ,  ba§  (g^,  9var)t 
unt)bieSob(!c(;e  ^urOT"4)a|ft  (Tcl?  &af)in  bcreinbaret,  t)a^Dic  unn%n  JJci^tdgc  f)icmit  o^bQi'* 
fd)a(fct,  unt)  t)ie  2(po(ic(td5e  auf  Die  ned)(Ifo((}cnt)c  ©onntdge  t)cr(cgct  fcin  fo(ten ;  bcrunDcr* 
id)dmteD.moUcrentbl6t)et  (id)  nict)t  i^icrju  fa^cn,  t)agt)icfc  QScrorbnunjj  auf  ^cfej^  Dc^ 
^eufcliJ  ()cfd)cf)en  fei ,  fiebc  oben  p.  82. 

Um  Johannis  Bapt.  ^im^  ^o^atttt  Bolbcwait,  ^ailor  ju  ©.  ^etcr ,  tvicbcrum  t)Ort 
5ier ,  tvcilen  webcr  er  nocf?  feine  grau  Die  f)ic(i(je  ^u|ft  ^crtra^en  Unm,  unD  Daf)er  jlete^  francf 
unD  fcbnjacb  traren ,  vide  VARIA  THEOLOG.  auf  f)ic(lgev  Bibliothec  ^lnDcrc  ttjoKcn 
e^  iti  um  ^fingllcn  c)cfd)c5cn ,  fo  ii)  jur  Untcrfucjung  au^(]c{(e. 

S>cn  29.  Junii  am  ^a^e  ^ctri  unD  q>au(i  liej]  (S€.  Diaf)t  Dic  ^an^e  Clerifcp  auft  fXaftt*» 
baugfoDcrn,  unD(ii'lletci()rt)or,  Dafj(teibrcMemorienunD  Conrolatien-^elDcr,  tDannfte 
{iil^^^t  ^iii  Sebcnj^  in  DiU^e  (jcnielJen  njoiten ,  in  Dic  ^lrmen^^iilc  nad)  if)ren  Q:oDe  su.ocbcii  bcroK^ 
(igcn  nn5d)tcn.  Ob  nun  ^leid)  Dic  ^lirieflcrfcbafft  Durc^  M.  Henricum  Vafmari  (td)  cntfcbuf* 
^i^ii  I  Dag  folc(>c^  nicbt  in  i()rem  ^?dcbtcn  (lunDe ,  fo  \)ai (i'c  (id)  Doc()  nad)maf)(^  Durd)  De^  ^rn» 
^^^ur^crmcifler^  i5>ittricfe  ©al^borg  na(i!)Driicnici)c  SurcDc,  jeDod)  proteftando  bequemet, 
tt)ic 3^^afirt  tnoder  1.  c.  p.  g  3 .  berid)tct*  Um  »)}?id)ac(ig  warD ^o^ann S\amm  \\\  cincm 
«jJrcDi^cr  hti  <5. 3acob  be(leaef. 

^lm^onta^e  t)Or  Feliciani  (  20.  Octob.)  tm'D  Johannes  iEPINUS,  n)e(d)cr  an 
25o!&c»»art0@tc((cjumPaftore  ju^.^ctrit\)arerti)ff)let,  ju  folcbem  2(m(c  eingefubrct ,  cv 
bic|]fon|il  ^'y^zd^ww'^  f)attc  auf  Phil.  Melanchtonis  (ginratf)en  fold)en  ^^aljnienin  -ffipinus 
(t)onDcm^i'icd)ifcf)cn  AWt]$fobod)bcif|ct)t)Ern?anDelt,  unDinDcn  crflcn  3al)ren  Hxpinum 
ficf)()efd)ricben,  tvelcbcr  (gcbreibart  ftd)  fcin  @obn  ^ric^ricfe  A.  i;  f4.  nact)  Dcmgeugniffe 
Dcr&oPO(fifcbcrtUniverritdt^Matricul,  beDicnctc. 

^cgen  fcinc^  ©cburt^-Ort^  finDcn  ftd)  unterfd)ieD(icJe  ^D^cinungen.  Jac.  GRETSE- 
RUS^dltil)ninNotationibusin  vitamS.OTTONISfurcincn  pommcr,  ncnnct  oberibn 
unD^o^artrt^&ugcrt^agcrt,  fammtDcn  itbri(}c«  ^cfenncrnDe^  i2i)angelii  in  pommern 

fci* 


ao'  pcLg:  ISO . 


DOrt  ber  Reformation  A  i  f  29.  i  f  t 


felnein  blinDen  unbunbdnMacn  ©fernad),  vili(irmosApoftatas<5cquisquiliasnationis  Po- 
meranae,  ttjelcbe^cm  {)i\\\Qin  Ottoni ,  bcr  biefeNation  cl>c^clTen  juui  (Ef)vil]!id;cn  ^5(aubcn 
jiebrad)t,  fo  undbnlid;  mdren ;  al^^^ecljebub  &cml)ei(iaen  tnidb<:cil,  2&elml  Dcm  ^ngcl 
Kap^ael ,  unb  Asmodseus  Dem  l^eiliijen  (BahxxA  alpud  j.  ?.  ^u^xx>i^  Script.  Rer. 
Germ.  T.  I.  p.  f6f.  Melch.  ADAMUS  gicbtil)n  fiir  einen  ^«mburgcr  aui?,  alicincaug 
RIZENBERGH  fcinc^()Utengrcuni)eJ)ibm  ()cmad)ten  Epitaphio  (in  Memoriis  Hambur- 
genf.T.Lp.87.)  er^eUet,  ba^ereintllarcfeer^ctoefen. 

€r  \)(xi  5lnfanc5^  ber  (Sd)ulcn  ju  (S^rypewalt^,  unb  ^crnad)  ber  ju  Qtralfuttb  al^  Re- 
6loruor(]el}ant)cn,  fjcf)e  Jo.  MOLLER  Ifagoge  adHifl.  Chcri;  Cimbr.pt.  IV.  ^70.  V.  L. 
aSECKENDORF  Hift.  Lutheran.  Lib.lll.  p.  140.  b. 

^Bar  aber  bamaW^  ba  er  bcn  ?^eruf  nac&  .g)amburg  empfteng  auf  t)em  mit  Melch. 
^ofFmansu^lefieburgancjcllcntenColloquio,  ficf)cMOLLERUM  l.c.  nad^^err^o^ 
()aimtneIct)iorlUafftcfi^cric()tabcrin  bcr  .S)ufumifcf;tn  5tird;cn?5pif]orie  p.  108.  fd)ei^ 
neter ,  Dcr  t>orbeme(L)ten  Q}crfammlun(}  bercit^  al^  ^ajlor  ju  ^amburg  beiacn)of)net  ju  f)a* 
bcn,  n)eld;e^id;t)al)in(jefienctfein (affe,  meilfeinerDonbei&enbi^fall^^eitJcrggefubrct,  nur 
muf)icf;biefe^crinnern,  t)agint)iefcm3<i^ri)erofft(}clobte  :R<mp€  nic&t  mcbr^aflorju  (g. 
CO?arien  CD^ag^alcncn ,  n)ie  woIbcmclt^eter^errBrrtfft  hix\^)tit  1.  c.  fonbern  bcrcitd  jmci  3a5r 
^aflor  \\x  @.  €at5arincn  ()cn?cfen  fer.  233ir  trcrben  noc^  fe^r  offt  in  unfcrn  ^irfcl^en^©cfd)ici^^ 
tcn  t>on  ibm  ju  rcbcn  f)abcn ,  in&c|lcn  gefiebe  t)cr  gcttcigtc  ilcfcr  unfcrc  QJorvet)e  ju  bcr  '&v 
thmtni^  urtfci;  ]&irc^cit  nac{)sufcf)en ,  almo  aud;  feinc  '^ibb\{'^\xx\^  m^i^  bem  Origlnal ,  fo  bie 
©acriflci;  \w  (^.^acob  in  |tc&  6f  (}ct,tt)eld;c(f  t)urc5  (|uti(je  Q5efot)eruiT(}  ibr  J^oc!)^f)rn)urt)en  be^ 
S^ixxn  Paftorisncumei(lcr0mcinc^f;ocf)5Cc5rtcn@dnnerfJ,  n^efc&c^id;  f;iedffentlic^jurut? 
mcnf;abe,  tnirmitgetf;eifetift,  fef;rtD05funt)d5nfic|)cierat5cn,  ju 'ftnt)en  ifi. 

©.  Catftarincn  ^irdDebefam  in  biefcm  3af)r  stvene  ^rebicjcr  t)ai)on  bercine  2(rtiolb 
*)Ott  QcrQctt  [;iep ,  Der  antere  aber  nur  nac^  t)em  ^ornatmen  lHic^acl  befannt  gewor^ 
l)en  ifl. 

'^at  Paftorat  an  bcr  ^cif.  ©eifl  ^ird^e  crfanofe  ()feid;fafl^  fnbiefem3ar;r3o54tiii 
DOtt  ©alQwebd.  '^k  (jifftige  unD  jum  ^feeil  ldcf)erlid;  Pafquil ,.  mefcje  t)ic  ^api|]cn  in  t)ie# 
fcm  3af)r  ttibcr  t)ic  (Stjangclifcbe  au^gcflrcuet ,  f^cbet  obcn  p.  8  f .  fqq. 

Snt)(icf)i(lni)c[)beibiefcm3af;rebcisubrin,gen,  Dag  jof)attn  23ugcti643ctt,  jivcnc 
braoe £D?dnner ,  ber ^ugenb  \\i  t)er neuen(Stat)t ®c5u(e  ju  (g.  3of;annij5  ju  bienen ,  an^ero 

J]efd;icft5abe,  Dameiner  M.  Godfridus  Hermelates  Theophiius  fonf^en  Q,\\<i)  M.  Thco- 
philus  Hollandus  (^cnannt/ftc^e  Oben  p.  dj.  ba^Reaorot,  t)cr  anbcrM.  Matth^usDelius  Da^ 
Con-Reaorat gefiibret \)({t.  Untcr  biefcn  beibcn [)<xttt  t)\i  (Sd;u(c  cincn  folc^en  ertt>unfd?tcrt 
2Bac6^tf)Um ,  t)a§  MELANCHTHON  in  epiftola  ad  Frederum  fi'c|)  barubcr  affo  hiXdW^ 
lic§ :  Nulla  eft  frequentior  fchola  in  ifto  littore ,  qua  in  re  gaudeo  vos  veterem  pofTeftio- 
nem  hujus  laudis  retinere.  Nam  &  ante  hanc  setatem  aliquot  doaros  vlros  ea  urbs  ha- 
buit,  ^/^^m^w  Ow;2/z  &  quosdam  alios ,  <Scbonam  fpemde  fe  praebent  plurimi  ado- 
lofcentes  y  optime jam inftituti  partim  a  Theophilo ,  partim  a Matthaeo  Delio  6c  horum 
coilegis,  quorumutriusquefingulariseftingeniidfexteritas.  Vid.  Memor,  He^nhurg. 
I.  p.  f . 

3n 


ij-i  II.Z\^z\\e  T.Periodm  LCap, 


SnDemfolflenDen 

Sa^rben  lo^Febr.  iltnac&Cr^^fQerageugni^Da^  dov  &er(^tat)f  befegene  €(6jler  ^«w^ 
jlel)abc  niebevgerijTen  unb  ab^ebro^en  tvorben ,  ba  ^atte  (g€»  d\<xhi  oxx^  feinem  9}?irtel  t)ie  bet* 
De  l)iaf)t^iberren  ^irtncfe  Ka&cmacfeer  unt)  3pf;<?nii  3^ciiqcI  t»ie  c^  dirigiren  folten  ucrorb; 
mt  Q}on  Der  Sur0crfd;afft  aber  tvaren  tton  Dcmfelbcn  ^:^am  x>on  Bargcn,  tntc^aef 
Prtrtttmg,  xrarrtc^e  ^arnc^ctts ,  Armus»otttninbertunD4>atts2)rc»ee  crnannt» 
gg  0cfcl;ac|?  aber  folc&e  ^?icDcrrei|Tun(j  Darum ,  mW  bie  3ungfrauen  Die  altcn  Ccremonien  nic^t 
obftcllcn,  unD  Die  i^nen  laU^cfanDte  ^rcDiger  nic(?t  annc^mcn  boltcn.  ^an  man  auf  Dcm 
«)3Ia^2DorDen2[Birt^^5aufcgrdbetfinDctman  nod)  miQt^  CD^auertvercf  in  Der  Otefle,  Daf^cr 
l?ermut()Iicf)  noirD ,  Da§  Diefc^  Clojlcr  c^lDa  feinen  @tanD  j)ef)abt» 

2)en  22.  Febr.  itarD  2tttt>rac6  ^crttarO  ein  bi^5eri(}er  ^eg^-^riejler ,  ©cjrcibcr, 
(nac6  ^cuttijcn  Styl  J£)ofmei|]cr )  ju  ®eor^ ,  tt>ie  au^  Dcr  mxtm  ?SeiIa^c  ju  erfef)en  ifr 

2lm  CnDeDc^  Maji  licg  Dcr  ncue  ^aflor  ju  ^.  ^cter  Johannes  iEPINUS  fein  Pinaci- 

dion  de  Romanas  Ecclefise  impofturis  &Papifticisrutelis,  adverfusimpudentemHam- 
burgenlium  Canonicorum  autonomiani ,  im  ^rucf  aud^C^cn.  €r  f)at  C^  €^.  O^atl^C  SU 
gcfcl;ricben ,  Die2lbf)anDlung  felb|]  abcr  \{i  anDie  Canonicos  ^cricf^t. 

Q3ierscf)n  'tm  n<^cf)  Cllern  gicng  auf  ^rfoDcrn  S^.  ^^a^cs  Der  ©taDt  ^uncbur^  mv^ 
ferStephanus:^cmpet)onf)ier,  eine3citIan()Dafclb(]juprcDi(jcn,unDeine5?ircf;en''OrDnun0 
aufjurid[)tcn,  Der^crrBcrtraiti  nennctif)n  Dc^tDC(icn  Dcn  litrteburgiTcfecrt  €Dangcli|tcn^ 
^r  l;at  Daraufctlict)e5frticfclaudunfcrer  ^ugcn^agifctjett  ^irc&cn^OrDnun^  jufammcn  QH 
SO^cn ,  unD  bci  feincr  anDerma5ligcn  Ubcrf unfft  in  Diefcm  3af)r  €S.  X^o^h^  iu  fi^ilrteburg  liber^ 
xi\i)tt ,  tvie  er  fclbj]  in  Der  ^orrcDc  ju  feincr  Zmwoxt  up  Oae  pr^ueb^d?,  fo  in  Dcr  funfftcn 
$^eila^c  5u  Diefem  €aii>itti  mitgetf)cilet  n)irD,  toermclDct. 

5im  grcitag  nad;  ^artd  J5immclfa5rttt)arD3urgertC<ir(!eti0,Der  ttiDcrDicDerorDnete 
^ijrgcr  unern)ei{]licf)e  ^inge  au^^efprocj^cn  ^atte,  jum  offentlicjen  SlGicDerruf  t)erDammet,unD 
al^  cr Darauf  gcgcn  Dic  ^erid}td^55cDientcftd;n)iDcrfpcnfli(}  beiei()ct,  5cit€€  9ial)t  befo^lcrT, 
if;n  ju  ^auj^  unD  ^of  ju  fucf)en,uttD  jur  gcfdnglicbcn^afft  ju  bringen.  ^iefte  Dic  fcd;(tc  ^^cila^e. 

S)cn  io.Sept.fpra(i)€€.S^af)t  in  &ad)cnl\urtQcBocFs  tviDcr  Die  Vicariosunb 
Provifores  Memoriarum  im  ^^^om,  cinen  ^of  auf  Dic  ^rtboyfeti  betrcffcuD,  wnD  ^tvar  fur  Die^ 
fc  Sc^tere  >  tvie  Die  (tebenDe  '^cila^c  lef;rct* 

A.  ifjr» 
2lm  ^age  Antonii  D.  i.  M  1 7.  Januarii  (iarb  Dcr  .?)ambur^ifc()e  (gi)an0c[t(T ,  unD  ^aflov  ju 
©.9^icolai3obartn5cgertl)flgcrt.  S^  it)iiDfonj]  fein^^oDint)iclen2lbfd)ri|ftenDe^:acnt^ 
pifc^crt  n?ar5afltjgert  ^^eri^ts  bereitd  in^  1 129.  ^a^r  s^fe^et/  ctlid)eabcr  ( vide  fupra 
66.)  lefen  i  f  5  i,tt)0  mitDcr  auf  f)ieft3cr@taDt  Bibliothec  befinDIid)cr^rie(]crCata!ogus  MSS. 
tmD  HaMMELMANNUS  1.  c.  itbcretnjlimmcn.  3n  einigen  Exempjaren  fd)einet  e^  al^ 
mnn  Diefe  sBerf linDi^un^  De^  ^oDc^  auf 3of)artrt  ^ugcrtbagcrt  ()ef)e.  S^ann  n?ann  t)Ort 
i^mgcmelDcttDirD,  Da^  feincDcrfertigte  ^ircbcjj?(DrOrturtg  »on  Dcrganf^en  @taDt  beliebet 
unDangcnommcntvorDen ,  fott)irDpIeic^5inbei  sefitjict,  A.  i  r 5  i.arttCagc  Antonii  ie^c 
gcporwen»  a)  ^ie  m6Qm  aber  Diefe  ^orte  i)on  3o!)artrt  ^ugcnf^agcn  i)er(lanDcn  mxf 

Den, 

a)  Scr  ^rr  pon^c^cnborff  fagct/  t)fi^  aa  t>icfetn  %m  ^i^  I>cf«9ic  £)rt>nung  m  t)«r  ©taOt  bclte» 


IJOrt  t>tt  Reformation  A.i^^i.  j*- 


l)(ii  i)cr  erjl  A.  i  f  f  8.  d.  20.  Auguft.  m  7  5  (^cn  fcfncd  5llferg  McfeeJ  gerf licje  ucrlaffcn  ftaf .  Q>er^ 
mut()l!cf;^atl)crfDi)icfe^orteange5eicf;nct/  aui5  cjrolTer  ©(fcrti^Peit  ein  unifec^te^  ?^Iater* 
griffen,  unb  t)ie  5lbfdl)rei()er  f;aben  fcine  Q,x{  mxt^im  Ort  ani)e(>rad;te  S^^acf^ricfpt,  auf  Dic  ^f^acf;? 
mitfort^cpflan^ct. 

2I(i5t>iegrancifcancr?!}?6nc&eau^  bem  ©ofler  ju  (St.9}?aricn  9)?a(3ba(cncn  in  biefent 
3a5r()erauiiJgefcf)a(ftn>aren,  batmanDiejtran^ic)  ^crfonen,  tvcicbe  in  Dem  iSlifabet^ett, 
(fonjl  ^irabecrt)  .^aufe  auf t)em  Burff a^e  bifi^er  i^ren  Unterf)a(t  gcf^abt ,  bafur  tt)ic&cr  ein* 
genommenit>obeificf)  bann  Die  tl:rbj<Dber^2Jlteii  a(^  ^or(^cf)cr  m  bcibcn  Ortcn  Dcrpflic^tet 
i^abcn,  0ag$uett?igenCage»)3W4HQtg  perforteri,  rowoltt^itttjenafejfuttgfrauefl 
t)eb(leitter  tncifleriti  uttb  jweett  tHrtgbeti ,  6ie  i^tteti  ^atibreicfcuttg  e^uti  |oUe»f, 
«ufberagtetiiClo(ler,  miecgfleri  utib  Crin<feti,  nacfe  not^t^urffe  x)er(orget  uti^ 
«neer|^alteti,  uttbtiacb&etiiCobe  5ur^£rbeti  befl^eigee  roerbeti  foleeti;  !4^ocf)  f)at 
man  jlcf)  t>oht\  i\x\  Qmi^ti  @c(l)  jum  Sintrit  audbcDungcn.  ^emnecbfl  i|i  ba^  oben^beme(btc 
2tritien^4au0mitaacm3ubcb5rt>erfau(ft,  unb  ba^@e(&  jur  2lufrecbtf)a(tun(j  unb^^^erbcfi 
ferungbicfcr@ti(ftunj)be(cget  tioorben,  (tcf)e  W  Urfunbe  inbem  ll.^anbebe^  i(]en  ?^ci(l 
pag.  €^%. 

%\^  bie  Teftamentarii  *)  t)on  2t(bre(fetWultafeti  etmattCanoniciafl^icrft^tctt 
^iflcn,  benen  ^crorbnimgen  (Sig.^Katl^esunbinfonbcrf^cit  \n  ^fnfe^un^  anbefof)(ener  ^r^ 
tvel)(un3cine6ncuenProcuratorisanbc^t)crflorbenen  ^oMtiti  Kv^ttiatitts  ©tefleflcbwi* 
t»erfc6tcn,  fpract)S^.  3^atf)  «m  9}?onta^enac&Reminifcere,  badif^,  t\)ci(  bcr  @onntag(J; 
CSud;ilabe  a,  unbOllernauf  beng.  April,  aucf;baf)erReminifcereben  f.Martiifief* 

d.6.  bcfactten^onat^,  bagfa(^fieinncrf)a(bac&t^agenftc6nicbt  be(|uemcnn)ilrbcti 
incontumaciam  toi^^ix  fte  tcrfa^ien  tvcrben  fofte,  fautbcra4)eeii}5eilagejubie(imSa* 

3u  ber  '^iit  mm  Executores  tton  3o5<tttti  2^efetl  **)  cf man  Viearii  su  (gf.  ^m 
faiQ:c(lament:  berfcitA.  i  f  29.ab0e(lanbcner?^ur0crmci(ler(B»erbarb»oti4olteti  J  U  L 
bcrDiatf)^>'?)crr3obantt^uge,  imgfcicjen  bie  Vicarii  ju  ©t.0?ico(ai  jfobattti  ilouwe 
unbtHattbiae  t)Oti  OerVt>ortbunb?)}?e(^er3of)atittS^ume5crben)efcf)er  jum  Untcrfcbei^ 
De  bed  ()(eicf>  cjcnatmtcit  ^ric|]cr^  unb  Vicarii  ber ^ai)e  iubena^mct  tvirb.  ^an  bcfiebe  ^\M$ 
bieneunte^efage«njufef;en* 

d.  2 1 .  Martii  mx  bcr  !:Dien(Iag  nad;  L^tare ,  tnacjtc  Zxmh  tHoUer  Vicarius  tm 

S3omunbju@t.  €atf)arinen,  feitKnfe^ten22Qiflcn,fofubNo.io.bei(ieact,  unbffarbbar^ 

ILC^eifa  i.25ati^.  U  bed 

betworDeHfei/  in  tetn  2fu6su^e  /  fowl.c  ou^  Scmpcn  55eti^tsctna4)t/  miiMtn  au«l)fc« 
fenaCDmnf^tiiterganfle». 
*)  A.  1525.  tDaren  Henriciu  ®al«&or(5  J.u.D.  unt)^arflcrmei(Ier/  tt)ie  iiuc^  (5cr^<trb  ron  ^urtctt 
«KatNann  Executores,  ttte  au^  bem  Vifitations-Sgu^)?  tm  Dritten  S5anl)e  t)e^  erften  Sbeil^  p.  647  er« 
teUet/  aUn)oabert)tcaBortcfo()eij>on^fitlcn(ic|jenitidemProconfui.  ma(Fen  er  nicfit  55uraermet« 
tler  iMr  no<f)  geroor&en  gean&ett  werDc u  muffen»  €«  giebet  nber  biefcr  UmRnn&  ©eicflenbeit  iu  mebrct 
ren  Utocpjianen, 

**)  fx  f;at  A.  1475.  d.  26.  Maji  ctnc  Vicarlc  ju  ©t.  «nicoiat  gefiiiftet /  unb  uo(^  A.  1 4«©,  aut  circa M\m 
^e^ep,Si9,tm3f?n55fln&f/ «nt»p.7o^.iitta|i?eit»n^flnl>ci){«^r|l^n2[)ff(l, 


j  ^^.  //  SC^etla  /.  'Periodm  III.  Cap. 


«uf  d. ;.  Aprilis,  jn  Der  $db|ltf(^en  dit^m  t)evmutl)li*  \m  <mt  allen  Umfldnben  (eine^  ^e* 

pament^  er^eKet.  ^     ^  .     «      ^      . , 

Um  pfiiigffcrt  i(l  3o<icfeim  Jrancfe  n>elc{>eron  feedijen  Bcgcti^rtgcwe  ©fclle 
t)agPaftoratju@t.5^ico(aiuberfommen  \)m,  lufolc^em  5Imte  ein^efu^ret  n^orDen,  fie^t 

VARIA  THEOLOGICA  citata. 

2I((J  ^tnriif  (6»ert)e6infcinem^e(!amenteaIIefeine®iiter  bem  grofleit  ^orpital 
jttm^eit  (B>eipejum^e5uef&erelcn&eii2lrmefit)ermacl;t,  unt)auffeine  (e^te  ^eimfartf) 
i)a§erfeine€rb^®uterempfan(3en(jenommcn  [)atU\  me(Deten  ficb nacl;  feinem  ^obe feine  €r* 
ben,  unt)befummertenben97aci)(ag  mitibrergoberuncj;  (S^I)abenaber)tcf)t)ieQ3or)leber, 
ti^ie  mt  tier  d.  2.  oaobr.  gejcicbneter  ^lnfugc  fubnum.  XI.  \\\  ^age  (icget,  mit  brci  unbticr^ig 
S!}?arcf£ubfd^,  mcbtauaQcbulOtgCeit  fon^crnau3CB>uiiPeii,  noie  bie  23Borte  (auten, 
»onanenr2Infpruc&  freigemad)t. 

d.  1 7.N0V.  tt)irb  auf '^efel)(  be^  JE)errn  ^^ur^ermeifler^  ^o^annt^ctEcn  ein  biebeDor 
A.  I  f22.  j\i)ifc^ent)en<^ormunbcrnn)ei(aRb(SggcrO  tnctcrs  ji:ini)ernunt)^cnrtcb  ^i^? 
^eflorp  n)e(t(i(|)en  ^rie(lerd  unDVicarii  im  !^om  ubcr  cin  SrbeunD  ^ojf  in  t)cr  Ovofens(^trap 
febeiegen,  erric()teterQ3erc)(eid;/  iw  S^.Oiatbce  2)cncPcIbucfe  eingefcbriebcn^au^welcbem 
n)ir  ju  bcmercf en  /  t)apbefa(3ter4)tOt>cf!orpeinen^bei(  Dicfe^  i)crfaufften  ^rbe^  unt).S)ofe^ 
junr^ebucffeincr  geiflii^enCommende  im  ^om,  bie  bamabi^  M.  jio^ann  2Mocf ^  g  g. 
IXat()e^ Protonotarius  befa§,  an(jen?enDetn?ijTentt?in.  f^a  bencbenj]  jiebet  ju  bcDencfen, 
Jva^t>erCelIer^Q3robcr^^offmOcr9iofcn''Btra(|cnacfe  ber  Dv^^boyfcn  ju  fa^entt)0({e, 
^er  gcncigcc  ilcfcr  gcliebe  inDeffcn  Die  XII.  Q5ei(age  anjufe  ben» 

d.  24.  Nov.  erf)a{ten  Die  XJorfrc^er  ^cr 2(rmcn  f  2Ki(?cn  i)on  ttjcgen  Jttjan^ig  ?(??arcf 
©c{be(JJ£)aupt(lue(^Dcrc!cnOen^rilOcrfcfeaf)rtjum^.(Bci(le  noiber  *:^crcnb  D^oueei<s 
cb(te(3(id;e  Urt^ei  f.  t)ic  XIII.  ^^^eiiage.  sSon  Der  obenanflefuf;rtcn  XlPul^aprcfoen  Slcfla^ 
mmte  ©a(^efo(c)etf)ien)eitere5^acbricbtint)erXIV.$Sei(a^c,  Dann  a(0  fid;  bie  Exccuto- 
ren,  unDjtt^arM.  3o^4nn2vloctf)perfobn(id),l)ie  anfeern  aber ^ur(jermei(Ier  ^cnricb 
Glnfgburg,  unD^iatbmann  <5er^art>  Don^utlcn  t)urd;ibre@evoUmdc|)ti9teentfd)u(t)i# 
()en(affen,  04g(tet)onivegenOc6<E^e(iAmemo  ntct)t6  empfangcn,  gc^on^clt  noc^ 
8crk)an0clt&atecn,  t^art) 

«i.  ^o.  Nov.  Dennod)  t)on  ^€.  9\atf)e;au^^fproc^en ,  bag  bie  Teftamentarii  t)on  tcnen  QH^ 
fern  t)orgeDad)ten  Canonici ,  Die  jle  empfangcn  unD  nacb  feinem  ^oDe  DerbanDcit  batren  fd;ul# 
l\Q  tt)dren  famt  unD  befonDcre  Dvc^nun^  5utl;un ;  Der  aber  ni^i^  empfanflen  Der  Ddrflffe  aucf) 
tiici)t^t)on(tcb^eben. 

-SnDiid^ftnDeini^e^inge,  DaDon  ic&  aber  Den  ci^entlid;en  ^ag ,  tt)ann  |ic  gefd)e6e« 
fcin,  nicbtentDccfenfaii,  in  Dicfem  3abn>orj}cfaI(en. 

€^5abenOvatbunD^ur(jernac!)^ratotr^3^w5tu'ff«t)enen  W^ften  Da^©ini)en  im 
JDom  ()dn^(id;  Dcrbietben  (affen. 

Nicolaus  Oiambott)  ift  ^rcDiger  ju  ©t.  ^\c(>\<x\  0ett)orDem 

t^uf Stephani  ^empcn  ju  Suncburg  Dem  ^.  d\<M\)t  itber,^ebene  5lrticfef ,  fie§  Der  5fbf  p\ 
©t.«X)?!d;ac(igDurcbeinen  un(}cnattnten cine^iDeriegun^  (ieKen,  tt?e(d)ett)ei((iejum  5^ac()? 
tf;ei(  Der  -^a^r^eit  m\U  aemilbraucfeet n^trDen ,  fieg  tt)o(bem«lDter  j^empe  mit  3o&ann  ^u# 

8t"^ 


f^^nbiX Reformation  A.  if;r»  ij^ 


gmhmn^  Q3orrct)e  ein  Q5ucf>  Driicf en  fo  biefc  ^luffc^rifft  ftat  Up  De^  abbate^  tJOnSftrp! 
U  m^aii  t\)o  guncbord;  unD  (inc^  $i-5uc  efcl^  Q3t:6ucbocf/  9(nt&n)ortf)  ©tc^ 
pbant  jlcmpcn  qSrcOigcre^  m  eDangcHt  (EJP)5l3ftt  tbo  ^ambovd^. 

5DelInunbicfe@cJ)riflrtnfd)tnur  ein  5iugju(j  ber  SSucjen^agifc^cn  Crbnung  unfcr5l"ircl;en/ 
fonbern  autii^  tim  ^cf;u$^9iet)e  fwr  biefclbe  ift,  ^abc  ic^  folc&e  jur  funfftcn  Q^eilage  5emac6t» 

SSeilagen  sum  briften  ffapifel 

1)  Q5oflmaci)t  ber  ^urger  bcn  i2,Q3or(lc6ernt)cr  5(rmen,  unb  fonflben  24.  Derorbncfett 
f^urgernaud  /cbem  ^ird^fpielA.  1 5*28, 2|.  ante  PetriunbPauli  jjegcben/  famt  berofcl* 
bcn  crflcn  nnt  (^^*.  Diatb()epfio0encn  Untcr6anb(ungcn. 

a)  €^.2^<it^c6  Urtf;eil  in  @acf;cn  ij^atig  tnollcr  wibcr  bie  ^orflc5er  ber  Memorienim 
!5^om ,  cin  bci  bem  ^lBinfcr^  Q5aum  bctegene^  €rbe  betrcffenb. 

I)  5lufJ5U()caudbcmJ£)aupt^Recefsi^onA.  1^29.  g.cif]licbcimb^ircjem@ac6en  befangenbf» 
4)  Q)e)Mlun9  Andi-ex^emar^e  $um  ^d^reibir  su  0t*  ^urjjcn»  A.  ino.  «^  tiadb  Ca- 

thedra  Petri. 

0  @t<pl?am^cmpeti  5(nttt>ortupba^^r5ucbocf. 

6)  ^S.  Kabe0  OrDed  tvebbcr  Surgcii  ^arflctis  if  ;o.  $  poft  AfTumt:  Marisc. 

7)  Ejusd.  Urtbcil  tn@ad;cn5?utlQexOcf6contraProviroresMemoriarumim^Omi^^ 

ren  ^off auf bic  Dvabopfen  betrcffcnb.  i  y  ?  o.  fer  2.  poft  Natlvit.  Mar. 

8)  €(S»  dic^tf)^  Decret  in  ® acbcn  4><xttg  XOttl^afkm  ^inbcr  tt)ibcr  2(bcrt  Wul^a(c«a 

Weifanb Canonici Teftamentarien  if;i.  D  poft  Reminifc. 

9)  Q)crg(eid;  jtt)ifcbenbcn  Executoren  tjon^o&atiti  9ve(cti  ^cf^ament  unb  ^<^«g  DJobe^ 

tt>Olt>.  ini*  D  poft  Oculi. 

10)  5lrcnb?0?o(lcr^  Vicarii  ^eftament.  cT  nad^Lsetare.  ini. 

I I)  QSergleict)  bcr  Q3orflc5er  bc^grofTen  Jg^ofpital^  jum  J&eK.  ©eifl  mit  ^ittn*c&  <8cx^c$ 
iErbeti  liber  beffcn  ^eflament  2.  Od.  i  f  5 1 . 

1 2)  Q^cr^icicb  pifcfccn  i^itiricfc^ib^cfl^rp  Vicario  unb  igggcr^  tncicra  ^inberti  i  f  j  i 

17.  Nov. 

1 5 .  Urt6ci(  in  <gad)en  M  Q5orf!ef)er  bcr  2(rmcn  tvibcr  25erctib  2)&0W.  i  n '  *  ^4  Nov, 
1 4)  <5e  9vat()^  Ur t^eii  in  @ad?en  ^ang  Wul&afctia  ^oc&tei;  n?iber  2tlbcrt  ^uf^afett^ 

^eflament^  Executoren. 


U2  ©tc 


5f5  IlX^iils  ITeriodm  IILCap, 

©icerfie  35eila3e  ju  t)em  t)ntten  Sapitel 

V      ***      *** 

^mi2.^Drf!cnber«  ^cr.^rmfn  untfonft  ^cn  24.^ci> 

ort)neten  ?3iir9ern  aug  je&em  ^irdjfptel  gege^en  Anno 

1528»  ^  ante  Petri  &  Pauli. 

***      ***      *** 

(omcf  t6i>bijTcr  ^t;bf  tjcle  ©or^t^wfbfgf  e(f ,  bar^orcf)  mff  ©cf  f  fff  er  ©nat)e  ^tviWlzm 
licpeft  a)  gefc()n:>fnt)cn ,  ^rotcn  Q5o^l)eften  fccr '^t^bt,  Darfnne  »cfe  ^iiDen,  me^vDeti 
Q3cmioDcn,  nfcf)ta(lcfnefnQ3crfuninu(Te,  fi>nt>crnocffrt  fcf;dt)Ifcfen  ^ornemenDe 
iint)?^f^brucf,  fogarunbei?ac^te^Q3erfa5rcn,  ndt)f()  f^,  fn  i)cni  i)attI)Ot)flfcr^i)Dtmcbr; 
l)en  fn  cfmcjcnl^agcn  tbo  betrac|)tenDe ,  m  mcn  be  sSorbefe  t>or6gent)cr  ^o^beft  aHentbal^cn 
fo  utl) rab^ert ,  b)  unb  t)cn  lenen  t)c  fcl;dblicf  grucl;t  Darutf)  fobbcrn ,  t)aDord)  aflcrlcf  Upri>r, 
^m  ,  unD  l!tt(U'|}  f n  biffer  {)ut)en  (Stat)  Dororfaf ct,  ^emcnc  grcbe,  (gcntivacbf  unt)  ^olfartl^ 
^erivrt^ree ,  c)  unDfntcnbenfcbtdanber^,  ben,  befcrt@Ott,  fn  ctlfcfen  bappern  (Stet)cn, 
\si  fn Diffcr  ^i^btfobaner  ^i)fe ,  f»  en?f(}en  Q3crt)art)cn  jjefamen,  i)ort)ann  fo  ti)t)tlicf  beacgntf 
jwbcn  mod)tc ,  batft)ermantf)Ott)cgenl)erQ3iIIicbfcft0emffct,  apenbare  Utibaet,  na^iibe  be^ 
^fab^^ocf^unbRecerse(|cfiira(fet,  unb  belcnf^e,  ben  ef)r  C[>?oetnjt[Ie  IcDcrf^,  ben  cre  egett 
^bi^^^^ve-ipui^fromenutibJ^fnbcr,  buijcr  cjuben  (^fab ,  unbicbertiian^:3GoIfabrfb  mt>  ^t^it 
i)cr  4>cmecnc  ^eflcn^ ,  allerlcf  baf  f bo  ^i^crfabrfno  ere^  0}?otf>mfIlett^  ^erccfcn  mdd)fe ,  tjcrbin* 
tiert,  xx\\^  mt  be  ©^mene  "^onmad^f  fobcrf,  naallen  bejlen,  f^o  '^ercfe  ge|leUet  njcrbm 
in6d;te. 

^^Darummebegemenen^ur^erbcr^fabJjJambore^  An.  i  f  28.  be^3)onner(?a(je^  dou 
Petrr unb  Pauli  be  1 2.  Q3orilcnbcT  bcr  Slrmcti  unb  fiinp  24.  e^rlfcfe  ^or^cr  \x{{)  f^Iicfem  €ap 
|)d  ^f arcn ,  unb  benfu!t)icicn  alle^ ,  waf  rbo  €enbrac^t  unb  2BoIfarfb  bii|fcr  gubcn  (^taX)  (jere# 
f en  mag ,  mftutib  bf  bem^S.  Oiatl)  fbo  fobcrnbe.  unb  mft  bejlenbfcjer  9}?anncer  l^anbelnbe. 

!♦  '^5omerl]cnbfbbcnunbbcgef)renbeacmencnQ3or(jcr,  baf  be  ^efarne  unb  ttcrorbtie^ 
U  ^oroer ftcf  bef^ff cn  bf  bem  €.  Ovatf)  fl)0  \)cravbcibcn,  \i([t  adc^ ,  mt  ^M  ^orb,  be  (Zcre* 
ftionfcn,  5varcfemT)i'cn(l,  €lerffci),  allcrlci 9??dncfe, 97unnfn  unb^apeninbu|[cr^fabunt) 
©ebfbc  belangef,  m  ^ubcbenocv^cjcblagcncn  5lrtic.  be  tmffd)cn  bcn  ©efd?icfcben  be^  €.  9iatr) 
imt^-^Draerupfobaenfttdr^jenommenfDn,  allcnfhalyen  fo  d^o^^fin  mii  enbfgef  njcrben  mdcje 
W^i rccbte ^hn  ^cinti itnbbiiffcr (juben  @tabQ5e|]e^  barutb gcbfe  unb n)erbe/  unb  nemani> 
«ne  rme  «©cjjulbfn  oeybarfIfd;en  ©cl)aben  mose  gefof^rct  iverbem 

;a.!^ar# 
a)  acmefnlft^cB.  fc)  roftnt  c)  Um^xtt^ 


Cgr(i«25ctl4«e*  irr 


2.  !^arncd)|l  fd)6(en  t)e  Q3ererl)netcfi  fort)ern  unl)  ()elpen  betrac()ten ,  tvo  men  aHett 
qiiabcn'2Gaf)nunbb6fcbe^encfcnD,bat;cni(ji&erQ^6rgerupDen9iat5cbDer9v^^^^^ 
eDt)cro(t,  umetdcfcr.^Dacte^Dcrea^eroillen,  be|icfbttl)()crtr>ogc9etten,^ef)ai)t,  et)&erinne 
^ebbcn  m6ci)te,  fo  t^o  ©runbc  Dcrt)ra(tcn,  l^at  nemauD,  (>e  tvere  arm  et)t)er  ricP  }lcf  bi)  .^a^i:  eiJ^ 
Jicr  9?ad)t,  cini()cr-:iBaIt;tt)0  bcforacnt)c  l)am  ,  unD  all<  ^^or^er  et)&cr  3m\)abncnviUcu 
Darncd))lDem^vatb,  unDDeniencn,  DenDat9?cd>tt()or^:^i>Dtbefaf)(en,  bi;)]enDi()  unD  fovDcr^ 
Iid;fDn,  aKcrlci Unart,  Q5cma(tunD(lraf!icPeeafc,anDc^?}?itJf)anDe(cr,  na£uDcunferetaD« 
^Sofe  unD  Recefren  tl)0  jlrajfcnDe  up  Dat  lcDcrman  m  unfer  guDcn  @taD  b\}  Dveci)te,  €f)ren  un& 
aColfartb  (jcf)anDl)at)et,  bcfc^iittet  unDe  befd)irmet  blmn  mdd)te. 

^  !7)e(3efarenQ56r.gcrfd)d(£nbctiad)tenunDfoDDernbt;Dcm  ^,9taDeancnt  mt<im^ 
brad;t,  -IGolfartf),  De^ ©cmencn ^^ejlcng,  ^uDcPoiicieDclangcnDi^, 

4.  !^ar  befunDcn  ivorDen ,  ^at  cD(icfc  OrDceUDDcr  ?irticul  unfer  @taD<9iCcbte  ^  ^of etf 
ffftcDcrltece{ren)erenndDi(jti^oDerenDcrnDe,  fcfedlen  femit  Dem  ^.  DvaDe  befprccfen  unt> 

j)ulfdren. 

f .  (Se  fd)o(cn  ocf  bDDem  S*  IXaDe  DorDcrn  affe  M^t  5frficuf^ ,  fo  Dormaf^Dem  (S.9i«* 
Debi)  ®eef.  Joach. Wegedorens  ^yDcn,  ocf  fug  mmi)l^  i)orfleDra()en,  tf^o  Der  i2nDfcl)0|> 

fopenm6{|cm  ^  ^       ^    r 

6.  Q>cft'nDeftcrin^crfof^De^^anDc{d,  DatDeJ^anDefer  i)orptanfe0en,  Datfeerett 
^atf  minDern  eflte  oci-mef)ren  fd)o(Den ,  unD  mo)lcn,  ummc  Dcflo  bctf)cr  tbo  Dcr  ^nDfc^op  t()0  f a^ 
inenDe,  Datfd)afDcnframen£uDeH,  DeDartf)Oup()efamcnfi;n,  up(3c(c0tunD  bcfalcn  «^crDcn, 
DarinncntbobanDelnDe,  alfeef^ncn  na^innc  ttnD  ^BittcunD  b6rlicfc^piic^ttvcrDratf}fani 
tinDnuttfam  bcDuncfeiu 

7.  '^arfeDenn,  De.aefarcn,  DorDcr^nid?tenDIicf  mit^€  OvaDc fd)fufen, (lanDefn  »cren* 
tcrnunDenDigen,  ef)efcupallc'2frticul,  Dc  man  t^otJcrenDcrn  (jene^jf,  mitDcngemenen^dr* 
gern  ^iu^aefpracfe  (lebolDcn,  utiD  Darnen)}  irat  tn?ifd)cn  Dcm  (J.  Dv^Dc  unDDcn  \ScroDncten  af^ 
(entf)alt)ctioor0utl)an(iefef)cn,  fd)a(l  ilcte  bliocn ,  Dod)Datfo,  tvcnn  tf)0  Dersan|cn©emene 
(jpenbar  t?erllenDi(}et ,  unD  cenDrcd)tig  m\  /cDermannalfo  unDcr^olDcn  merDe, 

R.  Q5e,(TegenDeocf  inDcm^anDelDcniDcrorDneten^orgcr^  famt  effte  fonDer^Dc^cJfvar^ 
^ett ,  DarDorcf)  fc  utb gemenen  ^Vfcbl  Der  ^orger  nid)t  roullcn  tf)0  raDenDe,  fo  fd)d(en fe  Dariim<» 
me  tbo  rugge  fprefen,  De  6I)ti  allentbalDcn  fd)dlcn  unD  i\)illen  belpcn  raDcn,  tbo  Den  -^Bcgcn  De 
tbo goDer^nDfd)op  Denen,  unDe  roatalfo  geraDcn  unDc  bcfub  en,  f&al  /cDerman  Dencn,  De 
DemVemenen  ©uDct^onr^^ejienarbeiDet,  ocf  m4t^tt)eunD©uDef;elpenutf)forcn  i  j28.2)on^ 
lurflag^/  iDorDena^.Junii. 

Aniculi  ati  fecn  !Katl)  begel^rct  /  Anno  1528* 

&en26*Auguft. 

T.  ^af  J5crri?)ittricf)S<»fQburgftd)Dcr(^tcDe  fo  tan(^t  cnf^ofDen  mc^ge,  Daf  f)tna 
pnemegcnenQ^cgebr ,  De  jencn,  Dem  Dat  df;rc  lim  finctttjiam,  butenunD  bimm  Dei'^taD; 
Utf)f)i}i  atfogenamen,  betaletunD  tf)0  grcDen  Qt^ilkt  itgt. 


I  f  8  //.  C&eils  /.  Periodm  IIL  Cap, 


i,.  S)arnec&j]  ©e^el  unb  Q5ret)e  t)an  tmen^eren  tj^o  er(angen,  t)at  ()e  |tnent5a(i)cn  nemant) 
6efc()cDigenmi(/  binnenunt>5uten^anil)orcf;n>anen^e,  a(foIofn)ert)ig,  Dat  befSiJrger^unt) 
Snn^aner^  Daran  bend^ent  auerDracjen  fdnnen ,  unt)  &atbe|]ne^(2t)e^f;a(i)enfo\)er(aten  \^i 
t^iaent)e?Sor5erunt)3nn?aner,  n)annfet)e@cge(uni)^ret)e,  t)e  Jofp»erWg  *)  fiin,  jjefe^ 
ten,unDe  0e[)dret,unD  ein  iei)er,t)em  W  @ine  buten  unD  binnen  .S)amborcb  genamen,  to  Srebeti 
gefte((et  i^,  mit  Dem  (g,  9?at)e  barumme  t)ert)ra()e» ,  m  it)t  mit  eme  n?iber  f(^a(  ger)0(t>en  n)ert)en» 

;♦  2)e^n5iaenDe^drgerenen^or()ermei|IevDe  ofemn  gut  t)uncfet,t>or  Der  J^anb,  U( 
fen,  offte  i»  Q3erfonen ,  Dar  §(g*  Diat)  enen  wth  f efen  fc(;a(,  t)or|ie((em 

4.  3)at&e2(rticu(,  be(angent)et)e@abe^^i|lenun&e(2!eremonien,  tvobor^  De  ^^(Jrger 
t^or^e^etjen ,  a(fo  md^en  mit  ebrem  3nf)0(t)e,  ane  gnfage  na  Qt^mn  n^erben. 

f.  3mg(icfcnocf  Den .S>i((i(jen @<e(t unbe ^iint 3(faben J^pug,  t{)0^ef)oefDer3(rmet?/ 
mite5rer  Upfun(ftt)o(gen  md^en. 

6.  S)at  men  ben  1 2.  Q5dvc)ernt)et)artf;o  fc[)6(en  t)erovbnet  n)ert)en,  t)en)i(en  bat  bat^eme^ 
nc  ©ut5  to  ac(?tern  i^ ,  Oiefenfc^op  t)an  a((er  Upfunfft  unb  Utbjjaue ,  t)eferguben(Stat)Doeii 
mdge,  unt)t)atfeocfa((e3af)rmannc(>rbemO?at)e  D?ef enfcbop  fcjutt,  umme  W  t^obdrenbe, 
ofrebcDvabtt^oDornofftetboacbtevn  fi),.  bavjcgcn  n)avt)ig  famen  mdgen;  fot)at  be555drgei: 
na  biffem  3^a.()en  barbovcf)  (^(g,  3^abe  ncnen  bdfcn  2Babn  t^ott)ent)en  t)v6(fen. 

7.  ^at  ben  t)erorbneten  33dv3evn  be  (geb  ber  ^dr^evmeiflcve  unb  9ia()t^^^erfonen  mos! 
ge  9e(efen  wevben ,  bavnec()ft  M  ^dvbcf en :  !4)e  Kece^Tc  fon)0(  t^o  f)0(ben  a(fe  bat  (^tabtbocC 
in  bem  (5cbe  m^Jjje  be^repen  unb  gefcbret)en  werben. 

8.  '^(^t  men  ocf  be  5(rticf e(  bed  t^orgcndmbcn  ReceiTe ,  fo  tf)0  enem  €nbe  t^orbrage ,  W 
fe^^.(!Kabeunbbcn^dr()evn  nicbt  t)ovfdn0{icf  ft^nmijgcn,  bann  n?an  be  t)Orbragen  fyn  up 
^cl^a^  unb  97ai)et)en  ber  Q^dv^ev  mit  bem  evf(cn  mdgcn  c)e(efen  tuevben. 

9.  '^Oi.i  ocf  (J(S.  dio^i  n}i(  (at)en  unb  t()ofe(}oicn,  ocf  mit  $Sret)en  «nb  ©e()e(n  t)ortt)t(fen, 
\i<iX  fe  unb  ere  5^af om^in^e ,  nabiffer  S)agenunfc(fetabtboecf  unbRecefsjioibcn  tt)i((en,  unt) 
nemanb  bat)en  rec()ter  ^rf entniffc ,  na  ^ube  unfe^  ^tabtboccf ^  unb  RecefTe  t!)ertt)c(bigcn ,  offtc 
(Sc()abent5ofdgenn?i((en,  unbc  ticx  ;ene  t[>orf)engen  ,  bar  enen  ibern  ©cfcaben  unbe  57abeel 
.t)anentflanm6d)te. 

I  o.  2Ban  fobane^  (jefd^eben ,  t ^  be  d^M  mit  6.  ^erfonen  a((ererfl  t()0  t)er(en9enbe ,  up 
bat(S€.Diabtmiteren^drj3crnbeflofrebfamerfpn  moge,  bocb  be  /enen  tbo  fefenbc,  bar  be 
^drger md^en  mebe  tt)0 t^reben  fpn ,  fo bat barut^  unb ber()(icfen  ©ebrecf e,  nene n)ibeve  Un(u(l 
mdgeernjecfetttjcrben. 

11.  S)artbo  mm  een  ^orgermeifla*  offte  9?abt^mann  t)an  bem  ^afle ,  tt)0  o^btng^ 
tt)anf)t(icf)t)erflerDet,  eenanberfram  9^?annup.neci)f]fo(genDctt^etri,  efftc  ef)er  m6ge  flefa()^ 
ren  tt)erben. 

1 2.  "XaoX  ^crr  (Bfcrt)  »4«  ^oUcn  De^  Q5orocrmei|lerd  ^of ,  unb  be  J^of  be^  Jg)«  ®ec* 
flcd ,  unb  fee(i|)en  (Bcrb  t)rt«  i^ilf  t(eii  fpn  ^of ,  Dar  Dc  20inbm6b(e  geflaen  f)efft ,  in  biffer  ^c^ 
fcnm65cntt)e30cbracfent\)crben,  upbatDe^drger  \iOi  ^immerto(t  mdgcn  (ei)gcn,  fo  Dat  Dc 
5Karcf  te  unb  ^ercf5dt)en  in  bcr  <^tOiU  nid)t  md^en  bef  (emmert  n)crbeti. 

i?»  ^at ocfbeUpfumpilber  beiben(2:(dffcr3of)anni^  unbC9?ari(n  sj}?(jgDa(encn  famt 
c5ren©ege(,  5Svet)enunD(i:(enobien,  t^oe()rer^etocf,  unDDcDe^Danif^flbeDarDcn,  ^m 

SHor^ 

*)  fl(au&tv5t^tg. 


igr|!e  25«l48«»  if^ 


Q5oi-|lenl)crn  t)cv  2lrmcn  folgen  mo^e. 

1 4.  SDat  Dcf  Dc  Vicarien  imi)  Commendiflcn  (n  blcfer  <5tat)t  fccm  gcmencm  Q3ut)e  cne 
(?attllcfe  ^f;oIa(}e  Doen  mogcm 

1 5".  ISDatccf  bePrivilegiaber^om-^J^erren  ocf  cfcre^egelunt)  '^mt  in  t)i(Ter  ©tabt 
mojjen  mWv  gebracf^t  wcrt)en ,  Darnei)|]  t)c  fammt  crcn  €lcnot)ien  in  ^utie  '^ctva^tun^  mogen 
genamcn  n)ert)en, 

1 6.  !^at  men  ocf  bem  ^ioftcr  tho  Jg^erijefle^ube  encn  framcn  Q5orgcr ,  mit  Q3u((>ort5  be^ 
dia^bte  unD  t)er  Q3or|]enl)er  Dcr  4.  Carfpcl  tf)0  enen  Q3orflenDer  fctten  mdge ,  be  Dcnfuluen  jdbv^ 
Iicfbcfct)ccDt)5onm6ci;te. 

1 7.  ^at  men  Demfuloen  €Io(ler  mit  «^ulbort bcd  Ovabe^ ,  unbc  ber  '^^or (lenber  bcr  4, 
Sarfpel/  enengubenPraedicantenunbcnenCapellanenfettenmdgc,  unbanbere^reiler,  be 
bar  up  bem  ^m  mdc^tcn  ^r(5i)en  gefoft  f)ibbtn,  ocf  anbere  Q3rc|]ev  ba  nenc^^^elfc  ()Olbcrt 
md^cn. 

I  g.  ^at  na  bi(Tem  ©age  neen  ^Sorgermeifler  offt  Dvabtmann  ^anbcle  offt  (tcf  feretvcKcf 
fette  mit  ^orben  offte  ^GSercf cn  gt^tn  be  ^orgev ,  ocf  nic^t jjegen  ©abcd  2CBort  unb  ^ercfen^ 
ben(t,  ocfnictt^cgenbatgcncbatbeQJabc^isJtiffebcIan^cnbei^,  bavwillen  be  ^Sorger  benfl^ 
licf)  umme  gebebcn  ^ebbcn»  S)enn  tvcvcn  cni^e  Diabcgj^erfonen ,  'M  unniittc  (^acbc  gefegt, 
offte  6ernama5Ie>  fes^en  mogtcn ,  M  €€♦  diaht  alfo  njil  unberroifen  unbe  (Irafen ,  bat  ncnt 
tvlber  Ungcno^teunb  Unlufi  tn)ifd;en  bem  Srb.  Dvabc unb  ben  Q3orgcrn  crnjaffen  mogc» 

5Di(Te^  aflc^  fo  ene  5lntn)ort  t^o  erlangenbe  ocrlangcnbe  ^orger  M  bem  (0  am  !^onncv* 
f{a9ct5of«menbc9efc{)eI)enmdse»  A.  lyig^bcnafi^l^aijcgbc^^anbc^Augufti. 

antttjott  l)ce?  Dlflt)^  nuf  DaeJ  SJorfge. 

Adart.  1.2. 5,  dc  10,  bencr(Icn  unbanbcrnSIrticfelbelangebe^erfon  ^erv  ^t'tfri4> 
©alQbcrgeunbcftneiSacfe.  S!)cn5ten»an^6reene^Q3or()ermei(^er^,  unb  ben  loben  btf 
langcnbcben^^adber  9{ab^?^erfonen  t^o  t)ermef)renbe:  ^IJTe  4.  Slrticfel  noil  €€♦  diatn  na 
5f)otbur(ft  bctracbten  unb  bavin  mit  ®i)ttlicfcv  4)uipe  alfo  ()anbcln,  M  alle  $Dins  cvbarlicf 
fcbalgccnbi^etnjcrbcm 

Adart.4,  bcnt)erben5(rticfelDanber©abe^?^i(Icnunbeeren5(rtfcfcIn  tt)i(  €€*Dvabt 
«lit \)tn  beflcn  fobbcrn ,  bocj)  alle  bing  ane  '^mnQ  unb  Uniu(l  ^elpen  utbricbtcn. 

Ad  f ,  ben  fdfften  t)uIborbet  €^.  dia^t  M  men  in  be^  ^ell.  @ee(lc^  Jvcrcf  en  be  ^rancfcii 
lecjge,  unbme^babci  i^tbo  Unber5oIbun(j  beifiiltjen  ^ebrucfe,  unbe  tjcrncr  Q3cforge,  tta^ 
bann  t)on  ndbcn  i^.  Umme  ©lintc  ^lfaben  J&u§  fc^olcn  be  Dvabe^  J^erren  t)om  ^at)e  be^  J^* 
@ec(!cd  ?Set)e5I  ^ebben ,  mlt  ctlicf cn  t)erorbnetcn  ^orgcv  ftanbcln  unb  t^crbrc^cn ,  tvo  ,mcn  M 
f)txnmal)l6  (^olben  fcbal. 

Ad  art.  6.  t)an  bctt  ^orjjcv  be  bi  ber  (^tat^t  DJecf enfdjop  f amen  fcf;oIbett ,  2C.  ^erb 
<2€.  Ovabt  be  gcwabntlicf e  ^lfe  I)oIben ,  M  foban  Dvfcf enfd;op  in  ©c^ennjavbigf elt aOcr  Ova^ 
be^?^crfonenunbSecretarien0efd;ebenfd)aI,  fonbenbe/enncn/  foDor^etri  moc&tengefa^ 
renmerben,  cinl()e2Infd)ldgemafen,  baborcbjjemene  Q^orgergebetert,  unb  ttja^ntlicbe  Ut^^ 
gifft toerf ortet ,  unbe  fiig  mt  fruc^tbave^  rat^en ,  Mvin  fd;al  enen  goct  ©e^oer  gegeoen  n>erben» 
€€.9vabtacbtetocffu§nJc()tt)or9oet,  bqt  Iber  5^aber  ftnen  ned^(]en  3*^abcr  9(ecfi'nfc!?op  tjo 
intdgenbc  fc&oIDc  ndDlgcn ,  Darum  n)crD  mcn  Dcn  art.  n>oI  bcbtncf cn» 

Ad 


;^3  lI.JL\)ti\9  LPertodm  IILCap. 

— ■ — ■  1,111 

Ad  art.  7.  i)c  fdi)ent)c  %xtkhi  'ociin  be^  Oiabed  SDe  t^  tvebbev  afie  ©efc^icfdgPeff  unt)  t)tfi^ 
fei:  (Stabt  35e(!e ,  ^edcf  ben  fdf^en.  '^(nt  men  ai)er ji  na  OtaDt^OiCc^C  unDe  t>evt»ra3enen  Re- 
cefTcn  ricl)fen  fc^all  /  t^  nc^f^affti^  in  t)en  Receflen  bejlimmet 

Ad  art.  g.  It.  Dc  ac[;te ,  'cim  QSullenDin^e  unt)e  ^efefiin^  t)cr  RecefTe  \$  (2(5»  Oiabt  un^ 
i)e  eren  QSerorDneten  in  bagelicfe  ^lrbeibe* 

Ad  9.  ben  nei]en&en  5lvticfe(  i|]  ^€*  Dvabt  ^oebtmini^  t)orc&  (Segef  utit)  5^ret)e  t5o  6efe* 
Oigen,  bart)C4.CarfpeIgelicfenReverral.?5rei)e,  t)atbe@emene  nemant>Dern?eI&tgen,o(fte 
forgfoli)i(|e^f)o5opefump(},  Daborc&^iS^OiaDtbedn^lli^et,  offtc,  bauen  Diecbtc ,  genobi^et 
mrDcnm6gtet»arge(ien.oct)cn,  Docbtt>i(becDe^artcn,  Den5lrticfe(n)ieDer  bi  ItefbcDcncfem 

Ad  1 1.  De  elftc  5lrticfe(  [)cfft  (^ti^t ,  tt?enn  een  ^or^ermcifler  ttcrf^creet  cfte  unbequem 
tvirD,  Dc@taDtunDDatgemene  Q3e|let)ort()OjkenDc,  a(d  Dan  jlraf^  cncn  fonDern  bcDarDcn 
CO?ann  utb  Dem  OiaDc  fefenDe ,  m\f  mn  OiaDe^^-^erfoncn  t)er(leroen  VDcrD  (tcf  (J*^.  DtaDt  m 
©e(cgcn()eitDer^iDt,  biQJermehrutii^De^^^an^Dcr^crfonenwo^tveten  tf)0  l^oiDenDc, 

Ad  1 2.  Dc^ jn)0(ften  21  rticf e(  ba(t>cn  bejft  (2(S.  dUU  MQtgmn ,  Dat mcn  up  Den  bctben 
©teDent)orDcn?i}?i(rcn  ^f)or,  DarDc^f)i((i^en(5)ee(ieg^of  up  De  ene,  unD  De^  €rb.  DfoDc^ 
^ofupDeanDrc0iDcbe(e()en|>tt,  enerume(SteDe  macfe,  DarDe  ^orcjer  *$immerf)0(t  unDe 
fonflen  (^tenen  fcgfien  mo()en,  amft  Ded  ^iCtnD-^^^Zodcr^  ^of  mot^  bi;  Der  QCinDmi^f;(en 
b(it)en» 

Ad  i;.DenDartteinDcn2(rticfe(na,  tt)t(f€€*9iaDt5(i;tr)Doen  De  (s:(enoDien  unDc tve^ 
Dabi })6\'it ,  in  guDc  QSertvabringe  tf)0  hxmc^m ,  beti^  tbor  ^^i;Dt  iDt  tmifcpen  Dem  ^.  OJaDt  unDe 
Den  t>erorDneten  Q^orger  t)erDragcnlDerDe ,  ttjo  men  Damit  fcanDcfn  tt^if. 

Ad  i4»<5£  I  f.Dcn  i^.^lrticfeit^an^^^^oIacjcDer  Vicarien  unD  Den  i^  tjan  Den  !4)oim 
Jg)errn  utiD  ercn  ?Dlidf)anDc(un(),  tverD(5:€.fXaDtmita((eng(t)tbfoDerti» 

Ad  i6,&  17.  It.Den  i6,unD  i7.2fvticfe(tt)i((entnttvipcnOiaDc  ancjefan^en  unDcac&^ 
terfofget  fptt/  Dovi^  frunD(ic(;  ^panDel  b^  Dcr  %bt\^\\\  unD  jjetnenen  Convente  t^o  S^(kxw 
Pef)iiDe» 

Ad  18.  De  1 8. 2frticfc(  ^efft  ftne  '^a.tt ,  t\)enn  /cDerman  Dc  enc  (Sa^e  mx  Den  anDcrn 
jj)i5ref ;  Daritp nid)t  (Iracf^  fortfabret,  fonDern  a[(e  5)in()  in gcboriicf  ©ebor  ^iM.  It.  De  ^W. 
^tmx  3iirgert»rtn5evertunD2IlbrccbtBalgborgmit  eren  Slnl^an^efi)  utb^cfle((et  bctf) 
tf)Or€tiDfd)opDcr(^afe,  Defcl)5(enDe  QJerorDnete  ^(g.  IXaDc  unD  De  4.  (£arfpc(  Dart^o  tnit 
t)en  be(]en  trad;ten.  SIHe  anDcrc  ©ebrecfc  fci)6(ett  t»  Dem  RecelTc  ^uDer  matcn  remederet 
wevDett. 

Adbam  r  f  28.  d.  29.  !I)a3  Augufti. 

afntwott  f  cr  SSorger  up  M^  25c>H5e^ 

©oDet)erorDnete^:Sor(3erupcret)orge.(}et)ene  fd)rifft(icfe2lrticfc[t)on  ^€.  OiaDc  beant^ 
itJtvDet  fvH ,  feebben  fc  h\  ft'cf  t)or  goet  an(}efe[)n ,  fo(cf  2(ntn)ort Dem  (35emcnen  ni^^t  eortfepbriti^ 
gcnDe,  unD  biDDcn  Dc  gefcbicf eten  Dei^  ^brfamen  DvaDc^  trincn  Defc  feier  nafo(0enDc  betDcaen, 
crO(icf  b\  (tcf  bcDencf en ,  unD  Davna  (tcf  fotviDterenDvaDtfc^^agcven,  Dat  men  aflev(ei  Un(u(t 
.vevf;6Den  m6^c.    Adl. 

1 1  ^i  Dem  evften  5ivticfe(  /  J£)cvv  ^wtri*  Qolgberg  befanjjetiDe,  moet  IDt  Davbt  b(t^ 

t^eiT/ 


(grfic  ^etl4g€.  i^c 


m  I  ftcf  ^ix  ©tei)c  fo  \m^t  t^oent()olbenbc ,  f  f)o  t)af  5e  be  ^erdmmge  boi'c&  (tne  ac&tbare  2QBi§# 
f)eit  /  tjor Dem  Oiobe  uuD  '^or^ern  \x\>  Dem  9\abt5ufe  sefcf;el^en ,  genocj  beit,  unl)  &arna  ^e  @e# 
menc  Q5Dr(jcr  unD  3ntt)a5ncr  mit  bcm  (S.  Dvabc  ficf  Darumme ,  ido  oor^en ,  Ocfpracfett  f  un() 
fcf)ri(fc!icf  at^crgcgeycn ,  tJcrDragen  tverbcn ,  m  men  \f)t  mit  cmme  tvibcr  Jol&cn  fci;aL 

Ad  5»<&  lo.  up  bcn  j.unb  lo»  5trticfel,  5cIan^ent»t)orer(lt)en  ^ad  t)er  IXabe^^^er^ 
fonen  t5oioermef)rcnDe ,  ieJ ,  uiimic  Der gemcncn  ^cficn  tvidcn ,  fo  mi  h'\  i)cn  ^^orgcrn  un^3n^ 
tvafjncrn,  al^5tDem€.OvabtDornutteangcfeben,  t)oc?)t\)iffcnfe,  l)at  mcn  up  Ntmaf)!  nid[)t 
miniier  a(^  6.  frame  ?D?cnncr ,  Dar  fc  mct)c  tfto  fvebcn  ftnb  f cfcn  iltx^lcn.  ^w^Mtn  ocf  t)an  ^or 
t)e^^^or(}crmei|]cr(;  ^ord)t)c  ^or^cr  t^ofefcnbe,  cfftc  t)ord)  fe,  2.  ^crfonen  t)c^9?at)c(^  bcm 
Shrf. cKa&c »oitf>o|le[IcnDc , f onen t)c Q5or(jer o^nc funt)crlicf en ^^Setvod; ,  nid)t afgaf)n.  Q5it)^ 
t)ch  bcrbaftjcn  (£4.  Ofabc^ ,  (Tcf  in  Dcm  ^or  t)cr  Q}crmcf)run()  t)cr  Q>crfonen  unDt)efJ  ?Sor()crme? 
Ocr^ftcf  nid;tt\)iHcnbefc&n>eren;  fiipmdc()tcn  be  ^or^er  unb  Smva^ncr^  (jcndbigct  tDcrbcn/ 
be  5lrficf efc ,  be  ^6xt  bcfanaenbe ,  t\)0  bord)  unfe  Q3orfaf)ren  tf)0  ^ocfe  ()cfd;rct)cn/  tvcbbcr  m^ 
tf;oncmcn ,  tt)e(cf e^  m ,  m  unfc  ^Pcrfonen  un^ern  fcgcn. 

Ad  art.  4»  <Sc  f .  up  bcn  4-  unb  f«  2frticfef  bancfen  be  tjororbncfe  QSor^er  €€.  9Jabe 
l^5c{)(ici) ,  fpdren  barut^ ,  €S»  Dvabt  bem  5lrmobe  tvof  ^encget  i(5. 

Ad  6.  &  7.  up  bcn  6.  unb  7. 51rticfef  tverbenbe  sSerorbnefe  ber  ^orger  mif  \)tx\  6c(I<n 
annebmen ,  toicber  bcbcncfen ,  unbe  barne^ii  Uw  gemenen  Q5orgern  anfcg^ca ,  n^c^tnen  bcn  be# 
gcijnct,  mitbe^  Ovabe^ <^erorbncten e^entficf  bcfprccfen/  vcpW  mcn  \)mt\)  tviebere Unfu(! 
nic6ttf)Ot)ermobcnf)cbbe. 

Ad  8.  upbcn  8.5(rticfcf i)€r5apcn  beberorbnefeO^or^er  baf  men  bem  fo  njff  nafamert 
Uttt)erf(5gerf ,  aife  in  ^lntmort  ocf  bclet)et  i^» 

Ad  9,  upbcn^.  Sfrticfclbegercn  bcn  ^^or^er  at)crmaf)(^,  €S.  Dvabf  benfuft)en  (tn<« 
3n5o(be  n)i(  gcno^  boen,  'X^c^t  be  Q^or^cr  mx^  tucbbcrum  Reverfal-  ^:;j5reDen  unbc  QJcrfcse^ 
lin5e€ig.9vabtbocnfd)0(bcn,  i^buteneretvetcnt,  tvat  Orfacfefobanc^gcfd;e6cn,  bcmiiefe 
nic^t  aiiber^^  ai^ 0cf)Orfame  ^orcjcr  ^e^en  €(S.  ^abc  3ef)anbe(f ,  m  fo(cf c^  m\  €€.  d{a\it^  m 
©cgenmcrbigPcif  ^emener  ^:Sor^crn  up  bcm  Dvabtf;ufe ,  be^  1 9,  S)age^  be<J  ^m^^t^  Augufti 
apcnbariicfbefanb,  berbalt^enSig.OjabetJbibbcnbe,  fe  barin  nicbf  f^obefc6tDercnbe,  mnfc 
anc  baf ,  fel^cn  be  t)ororbncte  Q^orger  nenen  Snbfd)op  gemcne^  gitbe^  f ^o  criangcnbe  unbe  fl^o 
unbcrl^ofbenbe. 

Adii,  upben  ii,51rticfef/  n)if se Ovabf  alfo bebencfen ,  affcfe mngebunbeber 
©fabf?^ej]eieff5ebben. 

Ad  1 2.  <Sc  1 4.  up  ben  1 2.  unb  14*  ^irficf ef  bebancfen  be  t)erorbnefe  Q^or^er  bem  ®rfa« 
nicnDiabe,  batbet()Obfm3enunenQ5e(?cn/  ^oefmiaig  fpn,  baifiiftje nafOogetjenbe  unb  ff)0? 
fobcrnbe. 

Ad  1 5,  upbcn  i?.5(rficfeftt)iaent)orer(iarfe^erfoncn,be(tcf  e^rficfbencfenf 60 ernef)rem 
be,  \)mm  bcforcjcf  tDcrbcn  mo^cn ,  ocf  raf)tfd^(a.gen,  wormebe  men  be  anbern,  be  in  ben  €(o(]er« 
b(it)mtt>i[fcn,  f(5benfcf;a(,  unbebc^bardDcrisi^,  bciierenbe^or^er  baf  metibatfiiiDigcfl^o 
Joef)oef  bcr  5f  rmen  nemcn  unbc  (jcbrucfcn  md^c, 

Ad  1 6.  &  1 7.  up  bcn  1 6.  unb  1 7*  51  rf icf ef  biWn  unb  6c5e5rcn  bc  t)$rorbne(e  ?Sor()er 
baf  bemfuiDcn^anbef,  a(fomo(jegof^e9<fcf;e{)en,  foDorgefleaeti^. 

II.  (C&cila  I,  »4«^,  ae  Ad 


^i  II.  Zbiil^.l  PmodusIIL  Cap. 


Ad  1 8.  up  ben  1 8*  2lrticfel  fegen  Dc  Derorbnetcn  ^^Sor^cren ,  Mt  nm  nenc  Orfate  ge»e 
1^0  l)cm Ouaben ,  fcbal  ocf  crentfeafi^cn  mol  ^erblittcn, 

(*  ©obil)t)cnt)ennoc&Dc^emenc^drqcr,i)att)cQ5efc&tcfte  giS-  ISabc^  cgenflicf  Q3efef)I 
irlangcn  mdgen ,  am  De  2lrticfcl  bc  men  na  ©cfegenfteit  Dcr  ^pbt  in  i)em  «^tabtbocfc  unb  Q5ut^ 
fpracfc  tf;o  mcnbernDc  f)tfft ,  mit  Den  ucrorDnetcn  ^dr^ern  mit  Dem  erflen  t^o  Duacnfdl^? 
rcnDc»  ^      ^ 

^t  )^on}t\'  tt)iffcn  (icf  ocf  Derftapen  €€♦  d\aU  ben  J&anDc(  »an  M.  ^rtcbricfe  tve^cn 
Wiebcv  nic^t  wiflen  tjdrncmen ,  bcn  up  Der  Q^drger  ^^tgti-tn  gdn6licb  miacn  blim  lattn. 

Up  3^^Q^*^  ^<^rt  5e»ert  unD  2(lbcrt  Q^lgborg  fammf  eren  ^Uibange,  mUtn  De  Q5or^ 
gcrinD\aun?e(^a[)nIatcn,  tf)or^oDtDe€nbfcf)op^emafet,  al^Denn  millen^Dc  jjemenen  ?Sdr# 
^crunDSnwalbncrDujTer^taDt,  DcDiecfrt^njife,  Darinncn,  mobefpracfen,  tl^oi^anDelnDe, 
tornc^mcn. 

Q5iDDen  De  t)crorDnete  ^dr^cr,  men  ocf  nenerfci  <^aft  ef)r  millcn  corncmcn ,  iDt  fi) ,  tve^n 
fc  bclangen  mocbten,  bctb  t^or  ^j;Dt  allc  Sfrtirfef  remederet ,  ^erDraacn  unD  afgelegf  f^n ,  up  Dat 
mncOrfacfcgegcocnn^erDc,  ^n>cDracf)tunDllnIuflin  Differ^uDen^StaDt  tbo  ern)ecfenDe,  Dc 
tt  t)crorDnete  ^drger  flcDe^  \)erf)inDert ,  unD  Dord;  ©oDtlicf c  ^ulpc ,  na  allem  QSermdgcn  ijcr^ 
tier  t)erl^inDcrn  wollen,  Q^utven  €^rf.  ^i^f;eiDten  (lcDe^  tl^o  bef;a^cnDc  willig. 
Datum  }  I .  Aug.  An.  I  f  28. 

5[)Trtnt)rt3^  m  ^Hti  15-29. 

^e  eiemenen  ^or^cr  unD  3ntt>af)ner^  Dc^  Carfpel^  @.  97icoIai  bcDancfen  Den  t)erorDne^ 
(cnQ3dr<jernDcr4.  (Sarfpcf ,  fammtunD  fonDcr^  ere^  flitigen  ^lrbeiDc^  unD?0?oi)c  im  Recefs 
unD  anDer^vorgcwanD,  gan^  bdd)lid;c^,  fonDccin  iDcrfoDane^segen  Den  t)crorDneten  ^dr^ 
gcrnt)crfcbulDcn,  DcDenfen)ifIi(i  (icrne. 

1 .  Q3orcr(l  b«bben  Dc  ^ox^tx  unD  ^nmatncr^  t^uffenf am  Q5end0cn  Dc^Recefle^ ;  unD 
pncn  3nbolDe  unDc  Q5c(jcbren ,  Dcrobadnn  t)an  Dcn  i>erorDnetcn  Q5drgcrn  aDerma^f^  Dcm  d\Ojbt 
t)atfulDC  Recels  tf)0  praerentcrcnDc ,  unD  tbo  foDcmDc ,  Dat  S^.  DCaDt  Datfiilvigc  alfo  annc5^ 
men  mif ,  ^at iDf  Dcm  @taDtbocf c  (jclicf  ^eboIDcn  unDc  acbfcrfolsct n)crDc.  S)ar  fc  Dc^  genc^cf, 
fcbolen  fc  Dcn  Wrtjern,  mcnDe  ^urfpracfe  \>an  Dcm  OvaDfbufe  gelefcn  n^arD,  Dcngcmcnen 
fJ^dr^crnDaf  tJcrtioitti^en;  Darna  fcbal  S€.  OtaDt  mitDen  Q5dr()crnin  Den  !5)om  Qa^n,  unD 
^reDi(3en  bdrcn ,  unD  ©0^^  Iat>cn  unDc  Dancf cn  fdr  (inc  ©naDe  mit bcf en  wnD  ftngen ,  JC. 

2.  :^c6  fcbolen  De  DcrorDnctc  Q5dr(}er  ocf  foDDcrn ,  Daf  ^ij.  OiaDt  nicbt  Dc  Q5urfpracPe 
offefcn  miD 'T3ef rum  boIDc ,  iDt  f» ,  bat  De  Recefs  unDe  anDcrc  (E)cbelingc  t)erDragen  unDc  t)Ae# 
ni()ct  fi)n.  ^enfe  ^2.  OiaDt  Dat  Recefs  tf)o  bolDenDc ,  unDe  fonften  De  OrDnun^  De^  5?drc^ , 
wounfe  Q}orfabren  tbo  ^ocfe  j)efc|)ret>en,  up  foDern  unD  bc^eren  Der  *^drger ,  fo  Dci^Dan  nd^ 
bcn,  ad)terfol0cn fcbdlen ,  imDctvc^|ung(le^inQ>eDin(3CtjanDeuDef5o(2)tint3of)anfcn,  ficf 
bi^amenunD^^bonnmen,  te(3en@faDt9ied)fc,  unDaflefKecbtc  unD  OicDIid)fcit,  unD^e^ 
genDeocmcncn^droerunD  ^mioabner  bebben  befcbrietjen  fafen,  De  ocf  tbo  nencn  ^^Den  tbo 
&JaDeefrre  35ercfmei}]ern  fcbdlencietbaaenwcrDen,  unDn^at  DartboaIIcnfli)«It)cnff)O0eDicunD 
sajolfabrt  Dcr  ^kQtv  unD  ^nwa^ner  bi(}er  pDeri  ©t^Dt  m  noDcn  i^ ,  in  encn  ^xm  mif 
hix  <^taDf  ^egcl  t!)Ot)erfegeInDc» 

^S)c 


CCrfle  BetMge.  i€( 


9 .  SDe  gemeiicn  Q36r()cv  iinDe  3nn)al)nci-  «>il!cn  ocf ,  Da^  De  ^cnml^rmgc  Der  ^erfo^ 
mtt,  f5oOvaDet5otbccnDe,  ttriWcnDitunDGregorii,  tvoDanDemfXaDcnagegeuenunDbe^ 
fpracfen,  gefcl>ebcn  fcf;al ,  DocfeDat  mtt\\  j.  ^erfoncn  \>t^  diM,  Dc^  :^a^egmen  manDt 
^iirfpracfcafiefenwcrD,  t)an  Den  DerorDnetcn  ^drgcrn  fc(?d(cn  Dorjjeflelfet,  unD  Darutf>t)att 
Dcm  dia^t  een  tf)om  ^orcjermeijier ,  De  fort  in  Dem  tveerDe  ( tvorDe )  fpn  fcf;aff ,  unD  \>an  Det 
£6t?e  gcndmet  werDen ,  Darnec)!!  fdt^ofe  De  becDe  at)er5(it)enDe  9{aDt(J?Q3erfonenDemsemenen  @u# 
De ,  De  tt)il  fc  fcDen ,  unDe  Dartf)0  bequem  t)ort5o|laenDe  geflelfet  merDen. 

4»  SlOe^  Darnegjl  unD Darcntbat^en  mit  Dem  (g^rf  OiuDe  x>an  9iecf enfcfiop ,  ScDe  unD  mf 
Der^  tf)0  cntfangcnDe  unD  tbo  bcftcbti^en ,  t^orgcnamcn  ie ,  tviffen  De  ^orgcr  in  een  Q3eDencf eit 
bebofDcn,  unDfoDc^DanndDeniei,  DetJmanficf,  mit@6Dt(icfcr^iifpe,  nicf;ttt)dret)erbapett, 
gficf  Dem^ore,  Denmanocf  ineen^ScDencfengcnamen,  t5oacf;tcrfof(jcnDebc5ofDen  voiU 

f.  Um@eorat)an3e^en,^if(emOt6Dtn9f,S>etfefJg)or(!e,  J^and  Q5ecfer,  J&aniJ 
©tafe,  unDanDerei)an3ol^anne^(!iiDen,  De(tcfnic{itentfcbufDiget,  Dafcbaffmcn  dii^)tiif 
tvifcbi)fortfabren,  Dat  i)an  enen  unD  anDcrn  ^erfonen ,  (Dat  @oDtt)erf)6De)  Dc^gfitfcn  Un^ 
lu(iDarnanici)ttboDermoDenDel^cbbcn,  fofcfcdfenfe,  unDDeatiDern,  De(lcfnict)tcntfcI;ufDij)et, 
rect)te^j)cncten  unD  cntcjcftcn. 

6.  Ocf  be()cren  De  ^orcjer  een  orDentf icf  unD  reDf tcf  '^orbra^,  up  De^  ^oopmann^  (^m 
Der,  tf)0Detti9?ientt)er(fe,  unDinDe^©taDt^*@ebeDc,  Dord)  ©aDe^  ^erben^nt^' bfit)en  mtj^ 
9cn  gemacf ct ,  Slrticf ef^tvife  becjrepen ,  unD  int  Recefs  gefcf)ret)en  werDcn. 

7»  3tt^fl^i»-*f c"  J^cf  ^<^»  ^^"  @c|)cpen  De  butm  $Sotm^  (icjijen ,  tven  Jiir  bt;  Demfiift^i^en/ 
umme  ©cbaDen  tbo  DcrbdDcn ,  (^ofDen  fc{)af. 

8.  S)cSupplicatiobefan()enDeDe"^5Dfct^e,  DcDetboMecf ,  tbo^nipb^t)en^^o(]tng 
fcfcufDi^e  ft) ,  bcgcbrcn  De  Q5orger  Dat  De  od  nicbt  in  een  t^er^ctcn  mdge  ge(le(fet  tverDen, 

9.  3m()(icf en  ocf  t)an  Den  J£)of (]en ,  Q^riig^e  unD  iSBercf toffen ,  m  Defuft^i^e  Suppli- 
cadon  t)ermcfDct ,  afl cntbaft)en  m6()e  ad)terfof^et  tverDcn, 

10.  Ocf  fci)aff  De  utbgef^cffctc  5frticfef  befangenD  M.JrtcDricf),  unD  Dc  Secretarien, 
fammtDcn^oren,  Demen  m  Dem  O^eDDerri  $^o()m  UQQtn  fcfcaf,  0ei)OfDcn  unD  ad;tcrfofijct 
tverDen. 

1 1.  Ocf  fcf)af  De  ^rticfef ,  befangcnDcDc  ^apcn ,  Dat  fe  nenc  ^tncfefmeffc  in  Dt(Ter  unt) 
Der  <StaDt  Q)ebcDe  bofDen ,  fcbdfen  in  Dat  Recefs  gefd)ret)en  tt)erDem 

1 2.  ^t  !Dom^^peren  unD  9emenc^re(lcrf5)op  fi^ofen  eftr  !^oent  unD  2thn  mit  ©dDtf i* 
cfer  biff igen  <5c&ri(ft  bctt)ifen ,  cjft  gar  mit  e^ren  <Singen  unDe  unertt)ipficf en  ©aDeeDeenil  iiiU 
If^ofDen. 

M*  SmgftcfcnfcJaftDtocf  ^e^ofDenttJcrDenmttDcn^dnncfen,  unD  Dar  fc  Dat  ttt'cf;t 
bctt)icfcn  f onen  mit  Der  ©oDtficf en  biffigen  ©c^rifft ,  fo  fcftaf  men  Dcn  C5}?6nncfcn  Man  @*  3o? 
banfen  encn  Ort ,  Dar  fc  De  ^i)Dt  e(^rcd£eDenDe^  innc  km  fcf)6fen  affcbcDen ,  unD  Den  affo  be^ 
nnircn ,  DatDar  nemanD,  Den  De  Proviforcn  tbo  famcn,  De^  fct)af  mcn  enen  Dc  37otf)Dorfft 
Dcrforgcn ,  unD  Dat  Sfpfier  famte  tf;o  (Siint  ?OZarien  ^aglbaltmn  mnn  Dc  ocf  na  erer  ©e(e()cm 
l)eitt)erforgctfint,  t)anDen^or(lenDern,  tboUnDcrbofDingDerSfrmen,  ©cbofmeflerc  uriDc 
anDcreingenamen/  uoDcDavt^o^ebrucfe(ttocrDen,  ttjcfcf  ocf  Hm  diaU  affo  fi^arna^egetjcii 
tt)erDeiu 


$3.  14,  ®) 


1^4  '       IJ.^l^iilelTenodmllLCap, 

1 4/  ©0  t)cn  t>ov  0()en  bc  ^avcf freren  unt)  QJrcbigcrd  n jc()t  f dncn  tocrrorgcc  tt)crDcn ,  anc 
^5Dbott)cr^arcfcn'®dt)cr/  fon)iTIcn  beQ5orgert)orer(i,  bafmcn  Dc  i)orf)efci)(ai)cnc2(rftcfc(, 
n)Otant)en  ^orgcrn()efc5ecn,  ffto  ber  ^c5oeffbepdt)igenfc()an,  t)arnc(i(l  aUc  tofcmWt)er, 
t)e  nic!)t  t^o  ^ef)Oc(f t)er  5(rmen  fie^et)en ,  t)ar t!)0  nc^mcn ,  unt)  jjcbrucf en ,  De^  fc^olen  De  Q}or# 
(!ient)crc  up  Der  ^arcf  cn  ac&t  bebbcn. 

if*  Ocffct)oIent)cQ3orf!enbert5o<^,57rtO(aiHpbcr©cf;olctf)0@.5^icolai,  tvota^ 
t)i5rmal}I^  belct)et  unt)e  bctjulborbct  i^ ,  anncf)men ,  Mnt)c  Darup  gube  Up(l'cl;t  bcbben» 

16.  SDc©cfc&n)areni)ertofcn,  fcf;tonat)i(Tcn5Da()e,  njennfeQ^rettccmtfangcn, 
l)e  an  fc,  cti&er  t>c  ©cmcnc  gefcf;rct)en,  nic^tupbrccfen ,  fonDern  t)cn  ^or(icnbcrn  bcr  4.  ^arfpcln 

praefentercn» 

17.  S)at  be^apencenMandat  /cgcn  bcm  OJabc  unbe  Q^or^ern  ^efbbbert  l^ebbcn  mif 
opcnbarcn£(J9cn,:c»  unbcben  Ovabf  mit  crcn  Q5i5r9crn  unbc  Snroabnern  in  (5d)abc,  ijelicf 
t»o  cjre  Q^orfa^rcn  unbe  fe  fult)C(l  ocf ^cbaf^n ,  gefd^rcf ,  unt)c  rocg  fon(]en  t)i)rmaf)li^  jegen  fe  m 
bcfcf;n)erlicfcn  @afcn  mag  angcfagen  n)crt)cn ,  batfcl;olcfe  bem  Oiabe  unt)c  ^m;qern  betern, 
m  €rf entcnif?  unt)e  ^panbclun^  ber  ©cmcnc ,  t)c  t)artf)o ^ecfcf;et ,  unbe  V)an  bem  9val)c  unbc  t)cr^ 
crt)ncten  ^dr^crn  beropen  tuirb ,  njclcf  t)en  t)erort)netcn  ^-Sorscrn  allcntf;ali)en  ffeo  t)er  €nt)fc!)Oj> 
l^ofot)crnt)c,  fc&a(up9clegtunbbct)alcn(i;n. 

18.  S!)e5(rticfelt)ani)cnCeremonien  unt)  Unbcr^ofbin^  bcr  2(rmcn,  t)iJrmfl5f^  t>«» 
I)en0cmenen^or3crnbcntjcrorbnefcn5^i5r(}ernbcr4.€avfpel  bct)alen,  utf)tborici)tcnbc,  tioil^ 
Imbc^^rgcrnocf;,  al^upbcCJ^Jcnin^e,  tvobet)Ulborbcf,  md^cnt)anbemS.Dtabtna4)()cfle; 

Dcn  n)crbcn* 

19.  !^c^6r(]erbcaef)rcrtOcf,  baftf)0J&ari)e(lc6ubeecn  «|Srebi(|erunbceen55ov5crt6o 
enenQ5ern)efcr  mit  ^:0?cbeti5etcn unb  Q^ulborf  bcr  X)erort»netcn  ^hx^tx  mo^c  ^tfnM  noerbcn, 
imbcbatfiilt)igc  n^illcn  fe  ocf  alfo  gebabn  bcbben ,  bartf;o  n)t)l  ^c^i  €lo(]cr  in  bcr  <^to^t  ©ebcbe 
t>6r  ber  ^fabt  (jutl)  t>erbebcn  unb ^ebanbf^at^cf  tvcrbcn ,  unbc  bcfiibigc  bc  \>Qi ftt tJor  ecn  Q3crn?e^ 
fev ,  bc  fcf;a{  3df)rlicf^  Diccfeninsc  boen  bem  Dvabc  unbe  bt  tocrorbnctcn  ^dv^evn  ber  4* 
Cavfpef* 

20.  !^c  j)efcbrct)cne ^ulmac^t  n)i(fcn bc  gemencn-^or^cr  unb 3ntt)a5ner  bcn  t)erorbn<^ 
im  j^ovjjcrn  tf)o  aUen  ^pbcn  ^olbcn ,  unbc  fo  ccn  ^bvf  ^o:^t ^^t  Recefs  unbc  bc  ^anbling  mo 
^ovgcnamen, nid;tn>ulbeanncmenunb  ac^terfolgen,  fofebal  g^.  9vabtbc©cmcnet)crbabcn, 
flf6" bann)crben fc  mit bem  Ovabc tf)0 ber  Cnbfcbop  tbo  f)anbclnbc m\  t^cr&ragen ,  unbe  fo  <g€^ 
?Jtabtbatnic!)fn)Olbcboen,  fofcbdlcnbcQ3erorbnctcbc©cmcne  fafent)erbebcn,  bcal^banmif 
l)cnt)crorbnctcn  ^:S6rgern'afie®cf)clin(3c  t\ioifc^cn  bcm  Ovat)c,  unbt  bcn  \!<xx^r\  gclcgcn,  m\ 
!)e?bra(jcnit)crbem  5)od)i)cr5apcn (tcf  bc  ©emcnc',  W^^.  fRoi\)t  (icf  in  allen  (gafcn  alfo 
f^icfentvcrbe,  W  bc  ^oblfarff)  unb  (35ebic,  bartf;o  Svcbc  unbe  ^enbra^f  in  biffcr  ^ubcn 
^tabt  blit)cn  md^^e,  unbc  bei^  bcgcf)renbe  (^cmcncn  Q3drgcrunbe3ntvaf)neri5,  \ic^t  be  QJcr? 
orbnctcbev^6v0erbenOvabttviaenocrmabnen,  batfefammt  unbctefonbcr^  (lcf  nic^fgcgen 
be^dr(}er^id)tn?atanbcr^,  bcnn  n)at  bcm  ® obflicf cn '-IBorbe ,  bcm  RecefTc  unbc  ber  ^il^ 
ligfeitglicfmatigi^,  t?ortboncmcnbc ,  unb  fo  fe  ba  anbcrd  merben  ^cfporcf  unb  bcfunbcn ,  \\)i 
mx%  fammt  cbbcr  befonbcr^,  fd;al  ibf  na  ©elcgenteit  ber  ^a^^oxI)  ungcl^rafcf  nid;t  blit>cn* 

5n.  ^{)om5^cfd;(utcsct)cnbcijcmencn'^dr0cv  vlnbc^nn^ancv  ben  vcrovbneten^oiv 

gertt 


(grfle  25«l4ge,  ,  ^6f 

0erna\)ermal)lcn\)uacnfamen^efe5luni)c^^ulmac&t  mit  Dem  (grf).  0\at)et()0  l)anbclnt)e  aHe 
6at  jenc  M  in  Diffen  '2irticule  im  Recefs  begrcpcn ,  unDe  fcn(len  nu  unt)c  ^ernama^l^  Dijier  gui! 
t)cn@taDtV)Dnn6i)enfi)nn>i(,  t^o  t)cr5anDcInDe  unt)c  tf)o  \)ert)ra0ent)e ,  unDe  tv»at  barinnen 
i)dr,flenamen  wart)  unt)c  t)crt)ra(jcn ,  Dat  njiaen  fe  ficbe^  ()0(t)en,  UnDc  Dar  ocf  Daijan  njot  cnt^ 
(iurit)c ,  iDt  rocrc  ocf  Dan  ^apcn  unDe  ant)crn ,  Dat  wiaen  fe  tf;o  aUen  ^»?Den  mit  l'i)|f  unDe  ©octf) 
helpen  utf)  Draaen ,  unDe  nemanD  ocf  Dari n  mlatm  ()cbben, 

l^ilTc  ^panDclinc)  unDc  Cefun^  Dc^  ReceiTc^  i$  (jefc(;e&cn ;  Dc^  «jjjfluDacje^  m  ^etri 

SDarna  ^cbben  fc  atocrmatf^  bcV)u(bort)ct ,  up  l)c  53ct)c  Dc  Q3or|lent)cr,  t^ai  cen  ieDer,t)c  t^o 
Jbamborq  tvabnbaftig  fi)n,  unDc^roDerfcbopbiltcfbcbben,  DcDcn«or(lcnDcrntf)0^e5oef 
Dcr  2lr mcn  prarfenteren  fcb6(cn ,  unDc  n?cr  Dc^  nicl;t  gcnocjet ,  Dar  fc^a(  men  bi  mf(^f)xm  m  Den 
^orflcnDern  aobtDuncfct, 

2Be^  ^6rmaf)(^  Den  ^dnnicf  en  ^e()ci)cn  ii  Dorcl;  Dc  ^ixQtx,  iDf  fp  g(efc^,  t^olt,  $25roD, 
mt ,  :c.  wiaen  fc  ;df)r(icf  Dcm  ^irmoDc  goctunUig  gctoen. 

OcfDe^in(anDifci)enJ£)ufe,  Det()0Dcrgemencn5?aflcgecjct)enf»)n,  unDc  noc^  mod;te 
t5oUnDerf)0(Din()eDer5frmen,  ^ercfbercn,  Cap(ancn,  «}3rcDigerunDc(Scl)o(mef^crge0eDcn 
i^erDen,  fcf;6(cnane^fc()tt)crnigcrc^ufcl^eDen,  unDeDegri()dt.\)an  DemfiU^ic}tn  ^pufcfle^ 
licfanDern^ruH^nscneten,  if29. 

©ie  3mt)ti  ^iilm  ju  ^^^  ^^^ii^^  SimtUl 


*** 


hxbmn  mM  mthtil 

^rtlt^  If  oHet:  ft)iel)CC  Me  Memorien  im  ®Dm/  eitt 

€vbe  bci  bem  SBinftrbaum  betteffcnbt 

V         V  V 

Ex  Libro  Memorandorum  1527. 

'  f)0  tt>CtcnDc  Dat  int  3a5r  J^X^iiu  ^ eria  quarta  ante  barbare  3n  Dcttl  nf)U  t)Or  Dcfleiff  ^r^ 
baren  OiaDe  ^ane  tnoUcr  ongefiaget  Dc  Vicarien  lonDe  Q)ortt)tferc  tn  Der  !^om^ 
^crcfcnf)icrti)o5ambor5  Mn  m^m  i/c.  ^}?aref  4)ouetpo6(^,  Dc  of)m  ftn^aDcr- 
ii^n)anJ£)an^?0?oacr  fcbofc  5ebbcn  05efat)et  DarmcDcaftf)o'oc(enDe,  »nDc  Dcr  Q[)Orn)i|?inj)e  tbo 
tonDe  f n  fr>n  Srtioc  bcicgcn  b\)  Dem  ^infcrbocm ,  Dcn)i(c  Dat  (^e  in  unmunDigen  3af>rcn ,  t)nDe 
etjn  ^i;D(an0d  n&u  ti^erc  5irtcn  ^anDci^  gcttjtfen ,  ^eDDc  fpn  QJaDcr  foDan  ^rue  t)erf offt  t)nDe  uer^ 
ktm  DcrMemorieninDcm^mc/  Dcfrcf  De^  unDermatet,  t?nDc  f)t  Dat  fcfle  ®e(D  Darinnen 
5cDDe,  fott)0(De()ct)crt)or(jemc(fcr  Memorien,  aaecrt)t{)3cfc(}tc©c(DDaf  DeMemorienDar^ 
m5aDDe,  t)nDefiot)c(eDarbitl^oaci;terDerMemQEienn)eDDerumentric&f€»/  tjnDcalfeo  Dc(a^ 

3e  ^  fc|le 


i66  Il.Z^cilef.Pemdmnf.Cap, 

tcjle  fKmtmmx  Dcn  ©jcnt)om  ^\m$  Q3cDcr](cf cn  €vue^  antajlcn.  ^arie^cnft  uorgct)Qcbte  Vi- 
carien  mt}t  Q3orn?cferg  borc^  M.  3of)ann  DJum^crtcJ  J^^ngfmann  latm  antmor^en,  Dat 
i|roanDcolbe^an^^oacr,  af^ein  miinbtcJ;  ?0?ann,  bprtncr^onmacj?t,Dort>eflcnDiat)c, 
nat)c(terC^cc^teDcnt)or5cnanntenVicarien,  Svente,  Memorien,  Dor  dl)r^ttee(ec()tc(5)eiD, 
ocfDpgefamcn3^ent()e,  fo  febi;t)em€ri)etboadi)fcr5ct)tfet)cr(ateninDer(Stat)ti£rff()ocf,  \>n* 
bc  i)crfwi(tcf)  t5ofcrii>cn  (atcn  ^tmn  t)an  &t^tn  t^o  trumer  .£)ant) ,  fobanc^  t)ullcnf amcn  t()0 
bett)i;fcnbe  beromcnben ,  »nbe  Mt  n^a  fobancr  '^orctartn^c  gebacf)ter  i^wan  J^an^  ^oHer  ftcb^ 
ber  tjnge^rlic^  b\)  \>.  3a&ren  gf)c(cuct ,  t)nbe  bc^  flebe^  gcf)0(bcn ,  fio  mcre  be  Memorie  bceJ  €r* 
i)c^  ncgcr  t^o  bcf)0(ben ,  a(fjc  ei;n  anber  be^  t^o  cntfettcnbe ,  ic*  ^tgmit  replices  erfunbigc  ^fa» 
Qt  DnbcSlnbtivorbc ,  5efftbi|te€rbar  OJabt  af^efpracfen  t>nbecrfannt,  b^emife,  bat  ftcf  t« 
bcr  2Barf)C!?t  jjo  befunbe ,  t>at  9f)ebad;tc  S;}am  ^oiltt  b\)  fincr  *^ofmacbt  aif^t  ein  miin^ 
bicD  9)?ann  oorfcrcDcn  fi)n  ^xu  tf)0  i)er(atcn/t)nbe  be  Memoriento  fcrit)cn  (aten,  fo  be  Slr^ 
titu(bart)pin  bem  €rff  Q^ofc  sefcrcuen»  S)e  begcicfcn  unbe  fi.<tegaftQ  *)  befunben  t)or^ 
mc(be,  ^iofc^o(bebet)orben:  MemoriebDfiobancm^rueblpucn,  »nbebcm  ^genbom  bc* 
f)0(bcn,  n)ercauerjlt)orgebacl)teJ£)an6?0?o((erbc5?(c9ere,  burg^  fi)nen  Q)abcr  i^roeeJ  t)or(a* 
tcn ,  ebber  in  5l(fbc(pngc tf)09befecf)t  ijC  ^\x ,  bc  ftcbbc  cmft)nQ3abcr  t)nijeferlid[)bot)ort 
in  \)at  ^-rue  wol  Dorwiffcn  (ateti ,  in  bem  M  M  fjo  nicbt  bcmifct  t)nbe  nagebrac^tfjo  votf 
xt  be  Memorie  ©an  cm  bat  nic()t  tbo  entfettenbc ,  t)nbc  fcf)0(be  M  in  erc  ^erbe  bebofben,  Pro- 

nunciatum  per  Senatum  Anno  &c.  XXVII.  feria  quarta  ante  Barbare  virginis  <Sc  infcri- 
ptumexcommifIioneDominorumGerliardivan.5^0(te  <5cHinrici  ©al^borg  pro-confu- 
lum  <5c  eisdem  ledum. 


JDie  ©ritfe  ^tilaQt  ju  bem  fcritten  Sapitel. 

***         ***         *** 

i5ini0e  ^rtirfel 

aueJ  t>cm 

aupt^RECESS 

t)on  Anno  1529* 


***  %""  *** 


LIII.  ?3on  t)en  gemeinen  ©otteS  ^aftert, 

I  ie  gemcine  ©ottc^^  j^ajle ,  Ut  mit  ^oibm  ^^.  Dva^t^  unb  bcr  ^cmetncn  Q5urgern  utib 
^inn)of)ncrnjuUnterf)a(tungbcr2lrmen  aufgcricbtet,  fod burcb bic ^ or llel^cr n,  bie 
baju  gefobrenfein ,  unb  i^rc  ^ad)f6mni(in(te  ju  ctDigen  ^^a^cn  treu(id)t)or|lcI)cn ,  unb 
gefobcrt  werben,nad)  laut  unb3nl)a(tbe^  3lrticf e(iJ  bariibcr  bera^mct  unb  burd)  ^S.  Oiatt  unb 
ber  ©emeine  ber  4.  Carfpe(  ge»o(borbet,  fo  iia^  \>it  recbten  Slrmen  biefcr  (^  tabt  t)on  M  €inn)of)^ 

nern 
»)  %t\it I  %it^ I  ©lie^ /  Sc&eganfi /  intcger intjerfiunim/lf. 


Drieee  Betl^se.  167 


ncrn  t)te  bi6  an  Mefcn  "^o^  >cn  Hofpitd(cn,a(d ju  Dem  ^ci(.  ©ei(l,  (^.  3(faben  ^paufe,  ''Iff^chm 
(^aufc/  intti5vcn3ubef)Dvunacn  unD®ercd;ti(jfeircn,  bann  5uni@cf)aarn  bic  Q^rut)crfd;afft 
^(cid)  ant)ern  ^ruDerfd;a(ften  un&  <5)ifpen ,  bic  fonjlcn  ju  ^el)uf  l)er  2(rmcn ,  unt)  in  bie  €()re 
©Ottcdcjecjcben,  unt)  tt)ad  auc|)  in  t)ie  Orbnun^  l)er  Ceremonien  ju  fo(c()cn  ^e()u|f  befpro? 
c&en,  unt)eincie*jeid)nct;  unt)()crneci^|lma(j()cgebcnmcrt)cn,  t)ic  nof)tt)urfffijjen  ^irmcn ,  t)a# 
i)Dnmita{(cr  5^o()tt)urfft  befor^et,  uniJUorcjcrtaitDcnmcrDen,  a((e^  nacl)  (autber  t)orbcfd;ric* 
benen5lrticu(en.  3;m(i(eic(ien  aucbiDadfrembc  Sbriften^^eutc  ju  Dero  '^^c()uffrur  nacl)ma(>(^ 
in  t)en  5vaflen  ober  anDcriJ  &en  QSorflcbern  bei  ^ebcn  obcr  ^cllamcnten  von  ix)0()(gcn>onnen  ©u* 
tf)t  ot)cr  i?om  ^rbiiutbi  mit  Q}u(borti)  Der  ^rbcn  juf cbren  unl)  gcben  mcrt)en ,  t)ag  fo(  man  ^cm 
5lrmut()c  unbefd;iveret ,  unt)  ofenc  gufage  fo(^c}en  (alfen ,  Dod)  a(fo ,  t)ag  jc^crman  mit  ^tbQUf 
t^e  fo  ()anDc(n,  al^  Dag  ©tat)t^Q3ud),  Rccefs  unD  Q3aucrfprad)c  ancntbalben  mitbringef» 
5iudb()atcin€\2.  9ia()tDen5le(ter(cutcn  unt)Q}orl]ef)ern  Der  j)cmcinen  Q5ottci5^Jla|]cn  cingc? 
mein3nfte(je(ge(ionnet,  DamitfteDenfrommcn£euten,  DicDad3f)i\qeDen5(rmcnjujeid)ncn, 
auf  sSor^^orte oDcr i^ebjcit ,  unD m^  fonjlen  befprod)cn unD nonnotbcn  fein  njiiD ,  ju ©erftcij^ 
lenbabcn.  ©0  einij^er  5l}?ann ,  grauoDerguncjfrau,  5?ncd;toDcrO}ia0D,  SuncjoDer  5i(t, 
553urgcroDcrSinn)obnerDicfer@taDtmtt«Spitta(  (Da©Ottt?orbute)  befte(e,  Derfo(Durc^ 
Die  '^or(lef)er Der  2irmen  Dcr 4.  Carfpcfe  inht  ©telfe  unD  ^((i^e  Dic  Da ju  ordiniret  fein ,  a(6  p 
©♦  Surjjen  .(]civcifet  unD  ^ebrad)t  merDen ,  unD  Dcn  foH  man  Dar  ungcwei^ert  mit  aller  ^hl)U 
Durfft,  o^n/emanD(JJSefo|]i()ungt)erpfIeoen,  unD  reD(ic&  bcforgen* 

LIV.  SSon  befappeten  ^erfonem 

©0,  (ciDcr!  ©O^^^bejTerce^,  manc^er(ei  umtijTcnDc  unD  unmiinDi^e  grauen  unt) 
?j!)?annci^  ^JJcrfonen  im  i^d^cin  ©ott(id)e^  23Bob(gefa(Icn^,  an  M  ^(ojler ?  ^cbcn,  aucl)  mam 
nid)mab(n)iDcri5remguten^^men,  ftc{)  bcc}eben  ,  unD  Darnad)  Dao;eni(]e  iuflcioben  unD  ju 
fcbn)cren9en6t()i()et,  unDgcforDcrtfci»,  Da^nid)tinihrernod);emanDe^  ©ctt)a(til],  unDDa^ 
bti  alfo  tdslid)  mit  bcfcbwerter  Confcientia  unD  cnjigen  -iCiDcrnjiflen  unD  Q5crDerb  ibrer  @ce? 
fen@eelic;feit(3elebetbaben,  unD  f)icrncd)f]  t)ic(e  Dcrfe(ben  Durd;  red;te  ^^ef cbrung  @6tt(id)c^ 
Sa?orte^a(foberid)tet,  DagfteCbrift(icberinQ3e5orfam  ibrer  €(tcrn  unD  grcunDei^re^ung^ 
fraufd;afft,  DaeineDieau^fonDerbabrer©naDe^Ottc^  ciccjcbcn^auffer  tdQ[id)m  ^l^flid^tcn 
unD*:^efd)n)erniffen,  Dieifercn  ^erfoncn  im  ^(oflcr  (cbenD  bet'd;tv)er(id;  o^ne  €nDc  auffieatt, 
cDcr  fonflcn  ein  tf)xl\^  ^tbtn  im  J^eif .  ^bfianDc  f)a(ten  unD  ()ebraud)cn  mdgen,  n)e(cber  Dcrfe(ben 
^crfoncn,  Dic  au^  fotbancn  CbWfl(id)er  Q3ericbtunc)  oDer  au^  greunDe  unD  QSormunDcp 
Diatb,  |td)  Dc^  ^(ofler^f  ebcn^  bc^cben ,  unD  bei  i^rcn  greunDen  e5r(id;  (ebcn  mlttn ,  Dcn  fofl 
aucb  nad)  Diefen  ^agen  nic^t  gtm^txt  njcrDen ,  n?a^  ^rbt()ei(  t)on  i^ren  €(tern  unD  JreunDen, 
DadanftefadennjirD,  DennftcfoI(cnDcdSrbt|)ei(^<5dnf}(icbcjeniiiTcn,  Qkidyciie  n?ennfieunbc^ 
fappctgen?efln)dren>  S;>dtttn  attd)  i^rc  SrcunDe"  Die  €rbj©utcra:'entba(bcni)orDicfer3eit 
flllcnttalbenDcrtfteiiet,  fo  foKen  Die  ^«unDe  nid)t^  Defbnjeniger  Dcn^erfoncn  bebuiff/icbfein, 
ju  erlan^en,  me  (te  m  unD  nad;  ind  ^(otler  ^cbracbt  I)abcn,  unD  ibre  €itern  unD  greunDe  in^ 
^lofler  gcgeben  babcn,  a\\6  Den  ^(ojler ^utern ,  fo  \>itl  man  Dc^  mit  D^cDcn  unD  ^^g  txhncitn 
maQ,  juibrerUntcrbaitung,  Darn(ci)(]fo((enDic^reunDe,  DieDa^€rb.©utbcmpfanqenba* 
ben,  Die^')3erfonennad;if)rev@c(e(}en()eitinDeB(£f)(tanD,  oDersuanDeveref;rbaren  Unterfjai^ 

tun^ 


twng  \\x  brlngen  t)crpfli*tet  fein,  nac&  t&ren  beflen  QSermo^en  unD  fonjlen  biai^c  ^pulfte  m^t  ju 
tveicjevn;  ^urte  auc()  /emQnDunbiai0e(Sparun^oi)erQ3er5!nDerun()tl)un,  oDerbiaigc 
^ul|fefot5anen€bri)]licf;en£ebenn)ei0ern  ,  fo  mcgenbic^erjbnenfurDemOiatbe^ormum 
Der  f iefen ,  ct)er  f iefen  (a|fen ,  unt)  Dicfelben  ^ormunber  follen  hii  Dem  9iatf)c ,  unt)  ben  ^eror^ 
DcnteniSurgcrfor&ern,  Dag  alfo  in  Dcr^acbecjefcbeljenmoge,  Dagben^3erfoncn,  Dic  nicf;t 
anDcr^bittcn,  DennDa^rc(^tunt)bilIigi|l,  Dai^ienigc,  njojuftcbcrecbti^eefcin,  ntc6tt)orcnt^ 
^affen  wurDc ,  wurDe  abcr  /cntanD  t)on  Den  QJerfoncn  (ic^  in  t)ic  J&cK.  €5c  begcben  iDOlIen ,  Da^ 
foU  mit  ibrer  (Sltern  wnD  greunDc  unD  erf obren  ^SormiinDcr d\OX[),  bci  *^cr(u|]  i^re^  ^rbtbcil^ 
9cfci)e[)en,  &ieaucbau|ferDeni5^Io(iero()ne<2I)ejlanD  ef^rlid)  (ebcn  n)0llen,  n)tcDor0efc()ricbea, 
&iefo[IenaIIc^Q}ortbeil^,  Da§  cincm  Dom  i2rb^'®utf)C  bcfangcn  ma^ ,  genielTcn,  Dod)  Dcn 
Jg)auptfiub(  mit  fciner  grcunl)e  d\^ih  a(fo  an(c(}cn ,  Dag  Dic  €rbcn  nad;  fcincn  "^oDc  Dcn  ^aupt^ 
^in[)[  unDcrniinDcrt  bef ommen  mocjcn,  n?o(te  aber  /cnigc  ^erfon  im  Jt(o(ier  *  ^cben  b(cibctt, 
Da^^(oilcr  fofl  ju  <^orfang  ibrcr  grcunDc  fein  (grb'(^ueb  forDcrn,  aufnc^men,  unD3af)i: 
uni)^a(j5U9Utc()a(ten,  b(etbetabcr  bernad)  Dic  ^erfon  nid;tbeim5\(oiler^£ebcn,  fofoflibr 
nad;  i()rcr  (3)elegcnf)cit  unt) QJermi^^en  Dcr  (5)uter ,  Dic  fo  cmpfangcn  n?crDcn ,  /cif;r(ic^c^  Dic  3eiC 
i^rc^  £ebcne5  jiem(id;e  07of;tDurfft  Dcrfor^cn. 

^urDenauc()ct(id[)e£eufcfotbdricf;tbcfunDcn,  Dag(Tei5rcJ&aabuttD©utf;er,  t^rem 
ncd>(lcn  ^lute  ^<M  bcfappet  mdrc,  ju  57ad;tbci(  entbrin(jcn ,  t)er(jeben ,  \)erpfdnDcn ,  oDer  am 
£eib''(53eDinge  (e(!cn  n)0(ten ,  tiOii  afled  fol(  ju  a(Ien  geitcn  mad)tj(o§  fein ,  unD  Dic  Smpfdngert 
foacnDajSDcranec^llcn  ^:^(utc  ju  ubcranttt?ortcn,  unD  tvad  a(fo  cmpfanijcn/  njicDcr  ju  crlcgen 
unD  t)oriutf;un  t)crp(]id;tctfein. 

LV.  ^Son  ben  ?3fafrem 

©oct(tcf;cQ3fa(fcnoDcrfonll  intJ  jvlollcr  begebcncn^erfoncn  bciunt?  tt)of)ncnn)of(ctt, 
Diefc(be  al(c  foHcn  aud) ,  Dicmcif fte  Q3ur(jer(id;c  ^^\<i)i  t()un ,  unD  tviDcr  Dicfc  (StaDt  unD  unfc^ 
re ^urger  nicbt^ fd)dDlid)t^  ()anDe(n  oDer ju  ^ercfe llc((cn,  Q5ur(jer{id)e grei()cit,(jcnte|yen,  tm^ 
9(cid;cn  foKcn  aucb  Dic  ^)>fa(fen ,  Die  cbr(id)  unD  jucbtlg  (ebcn ,  unD  bi\  unj?  tnDicfcr  guten  (^raDt 
wcbncntvollcn,  tbrcScbnc,  Dic(t'cmitrcd;tcr^bfunPbcft|cn,  W^dt  il)rc^  ^ebcnjJgcbrauj 
d)cn,  abcrDicicni3cnDicbig5erfcine9??c^j^ric|]cr  gen)orl:»en  fcin ,  fodcn  ibre  ^cben  ju  il)rcttt 
^bcl]anDt)er(aften,  aufDai^anDcrcjenisc^^crfoncn ,  DicDic^atroncn  jurSeitDamitbeforsctt 
tvoflen,  Daoonjur£cf)nc,  unDfonlJcnaud;bi|jiui()rcm€5l^anDein  ii)rcn '^^ugcnDen  unD  gu? 
tca5?iin|Icnm6gcnaufcr50()cnunDcrf)a(tcntt)crDcn,  foanDcr^  /cmanD  »on  Dcnicncn  Dtc  mx 
Dicfer  ^cttJifliguncj  oJokWt,  unD  am  i'cbcn  fein,  Der  £cf)nc  Durd;  5)of'()Dur(ft  bcDur(fcn,  fo  md? 
gen  Dicfctbcn  Dic  £c5ne  W  3cif  i^xti Zdxwi ,  au^  3u(affun(}  Dcr  Patuoncn  unD(2rf dnntniip  €(J. 
CXatf;^ ,  unD  Der  DcrorDnetcn  ^^ur^cr  Der  4»  (2^arfpc(e  geniclfcn, 

LVI.  ?Bon  ben  Se^nem 

Um  Q3cr(u|l  De^icncn ,  Da^  frommc  €f)rillcn  £cufc  ju  ^^^crmcbrun^  Dc^  ©6tt(td)Ctt 
^tcn(Ie(fauf0^cDcninrcd)fen^i5?nrbitmcrn  unD  Jbe(->ungen  unD  gutcr2fnDad)tiul!ebnen0C? 
Otfftct ,  unD  tt?o\>on  Dcn  ai»  Dicfcr  Si^ii  mef)rma()(^  bciDcg;  Durd;  Dic  PatL-onen  aucj)  Durcf;  Dic  Q5c^ 

(t^crc 


^titu  23efl4ge.  i^t 


fmt\>mvdtvtmbmmd)tf)tiiiqtti(ff  jufjalfcn,  foillDorgufangcfc^en,  i)a6  t)fefci:  ©tat)f# 
Q3ur()ct  oDer  ^mwo^ncr  bic/enigen  ^auptllu^l  unb  DSicnfc  jum  5!)om,  5^r(5t)cn ,  Viearicn  miD 
Commendcn  oDer  ant)ere  Sef)nen;  bic  ju  ©OttecJ  Sferen  gcflifftet,  ju  beja6(en  fcl^ufDi^  fciil 
foflen,  nacf;  bicfem  '^age  t)en  ^^cft^jern  ber  ^ef)nc  noc^  t)en  Patronen  ot)er  ^erren  f  etncrlei  ^aupf* 
©tii^lelofcn,  t)ieinDem@tat)f^Q5ucf;c()cfc5ricben(ler)en,  auc()aufQ3riefc,  ^ur^crobcram 
bcr^en)ci6au^(jetf)an,  cdgefdl^efjct^oreijl,  Da|]Dic(Sntf(in^crnt>e^^aupt|lu5I^  DorbcmSJa^ 
tf)e  offened  ^aufcd  bef cnnen ,  Da§  folc^  cin  .^taupf |lu5I  enf fatigen ,  unt)  ju  ^eOuef  Dcr  ©offlt^ 
c^eniSf)re,  o&erjuDerfenen^ellcn,  ben Dic ^cf)ne toerlef^nef  pnD ,  o^ermlefencf  n)ert)en,  n)ic^ 
^er  unecrlobren  unt)  uni>ermint»erf  fein  Qtltgtt,  ot>er  h(\^  er  Dattor  tt)il  ^cbalten  fetn,  in  t)er  ^fat)f 
9venfe?Q5ud),oDerint)a^^ucO,  Daf](g(g.0{at5t)aju  tterorbnennjirt),  fcbreiben laffen,  unt) 
unt)  ctcbe  fonj]  icmatit)  Den  JpauptHubl  t)on  |tc&,  t)er  foll  fein  (5rbe,  bamif  nicbt  leic^fcn  o&cr  It^fcn, 
benbieienen,  t)en  Daran  cjelcgen  i|t,  mdc^enaudben  (grben  Mc  fort)ern,  fo  fangc  t)cr  .£)auj)t 
©tu^I,  imma(Teni\?ici)or5efc()riebcti,  su^uc()csebrad;f,  bejaf)Icti(t» 

LVII.  SBie  man  ^lefe  »on  ttWn  fc^ei&en  foB* 

Um  Smiefpalf  bic  (td;  jtvifcbcn  unfern^^urgern  5crnad;ma5I^  oon  n^e^en  ber  9iid[)f  t^f  ctt 
ju  Q3erle5nun3  t)er  £e5ne,  ober  jn)ifc&cn  ^rfonen ,  bic  in  Dicfcr  ^fabf  ml)mn ,  utib  bie  SBejI^ 
Cungc  ber  i!eben,  t)ic  toon  unfern  Q^ur^crn  unD  Sintt)o5ncrn  ju  £ef)ne  Qtf)tn  Ml  Qtnit\]tn ,  \od, 
niemant)  5ernacf;mabl^  aujfer  ^amburg  plefen  ober  ud)ttn ,  bcnn  jeDermann  bcr  Fundation 
m  bcr  tior^anben  iji,  (jenieiyen,  unbfon(leninaflerIei)<Scbeibun,gen,  x>m  Jrcun&cn,  tv>ot)a^ 
miiglici)  i|l,  oDeri)urd^€^.9vatf)Ci)iefcr(5tat)f,  mif  OiecbfcgcfcbiebcnnjcrDcn,  unt)Da&a^ 
jemant)  frei>enflic()  brec!)«  /  ^^«^  0^^^  ^^tt  ^efla^fcn  Dic  Unfofl  bcle^cn,  unD  fdr^r  au^  Dcm 
(5d)aDen  f;clffen» 

LVIIL  53on  &en  Seremonien  ber  ^ird)em 

^cremduien,  ^ird;en''5)ien(?c,  ©itigen  unD^reDi^en ,  fofl  man  auc^  tn  Dtefer  ©fabt 
unD  in  anen  ibrem  Q5ebietf)e  f)alfcn ,  nacf;  ^auf  Der  Slrticul  Dic  Darauf  toon  Dcn  5ld;tba5rcn  unt) 
^5od)(3e(af)rtcnipecren3of)annQ5u(tenf)agen  Doa.Dcr^etL(Scr;ri(ffge(lcflct,  unDtton  Dcnr 
g.Ovatf)U"DDen(jcmeinen?^uraern  htUtti^tt  unD  an(jenommen  fein,  jurgeif,  \>\^  Da(jDie 
©emeineCbrit^en^eif,  Dicbet)(ld;(350fted^ortf;abcn,  ttja^  belferd  itnD  be^^dnDiger^  au« 
^30tte6:iGortt)erorDnen,  unDanne^menn^irD,  fofolfen  aucbDic  5(rficfel  Dcr  (Sercmonietr, 
unD  uberDen@Otfc^^^al]enberaf)mef ,  sitmSnDc  an  DiefemReceire^cfd^ricbcn,  unD^Ici^ 
Dem  ^jfaDt ^^tcf)e  unD  RecefTcn  in  afler  S&?a(ycn  igebalf en  unD ad^ferfol^ef  t\)erDen ,  tt)drc  auc^ 
/cmanDDcr(lc^f)ieritbcrinDiefcr@faDf  oDcr@ebiet5c  mt  anDer^  annefemc,  oDer  anncf)mcii 
ivolte,  ern)drel;ocl)oDernieDri(),niemattDait(^bcfcbciDen,  Der  fofl  in  Diefcr(gfaDf  unDDcro^e^ 
bietbc  nic^t  (jelitten  werDen,  fonDern  cr  fofl  mif  Dfec&f  t)er fol^ef  unD  nac&  ©elc^enteif  Dcr  4af;t 
gejlraffcf  ttJcrDen. 

cxxvill.  SSon  ^SoHmac^t  ber  ?3otfiel;ete  &er  ^v 

metnen  ^aftcrt. 

!^ic  semcincn?^ur^er«nD©nn)0()ncrDiefergufcn©(at)^  6a^cn  auf  ^onbortbe^  2. 
II.  CMe  1. 2&4H^.  ^  9Jatf;« 


170  II.Z.^dUl.PefiodtisJILCap. 


^(itf)^t\mnmknU\mtmt\)^tfth^ ,  unL)Q[}oflmac5tt)onfid)(3e(}eben,  unbben  Dcrovbneteti 
Q>ur(jern ,  meldbc  follen  fem  bic  Q^orjie^erc  Der  oemeinen  ^^ijlen,  t)er  4, 5tarfpelc  unl)  iljre  ^a6)f 
fdmmlincjc,  bagftc  cin  fon&erIic&  2luffel)ent  ^«benfollen,  t)ag  unfcr  ®tQbt'^^uc& ,  flc^em 
wdrti^c  Recefs ,  5Bauer?@))rac&c  unt)  5irticulcn  aucj)  (yercmonicn  ber  ^irchen  beraf)met,  ftet^ 
t'nif)rcm^cf)rtct)OirenfuI)retunD  5intcr  folgct  tT?crl)en ,  fpuf)reten  abcr  Dic  Q[}orf^ef)ere  jenig 
©cbrccl),  5[)?igbrauc&unt)Q5crfdumni^ct)abei;,  fofoflen  Dic  Q3orftef)crc  ber  ©emcincn  ^U 
flcn,  famtot)erbefon&cr^ihrc^efcW5abcret)ieg^o5tt)urffte(£.  9tat5e  21ntragen  ,  auf  t)ag 
Da^  ^cmcinc  ^cflcunt)  ^iOoIfa^rt  aud;  (2intracf;tunt)  grict)cm()(}c  gefort)crt  njcrDen* 

CXXIX.  ^Son  fccn  t^cror&nctcn  ^urgcrm 

Mii  me  tn  Diefcr  Q^eliebun^  auc^  fonflcn  Dcn  locrorDneten  33ur(jern  bcfof)fcn  if! ,  Dag 
fofl  em  /cDer,  Dem  Daran  (^efcgen  ifi,  bei  Den  r  2.  Q5orflcf)ern  Der  ©emeinen  ^ifien  in  e inen  iel^cn 
earfpcl ,  unD  fonDcrfid;  bei  Den  Dreien  2llter^£cuten  in  /eDen  Cavfpel  fovDern ,  Dic  fotbancjl  2f mt 
oDer  if)rc  Q3efef)I5aberc  an  €€.  Diat^c  Qtlangm  unD  anfajjcn  foilen ,  unD  Dic  ju  allen  gciten,  af* 
(cg  mit  @()ttlid;er  ^ulffc,  follen  f)efffen,  unDinDer@ad)c  trad;ten,  Dag  allerlei  ©c^aDc, 
57ad)t5etfunDQ5crDerbDicfer(]uten@taDtunD  allcr  ^uvcjcr  unD  €inn?of)ner  mij^e  mfjiitct 
hkihn  unD  too  Dcnn  nod;  eini(j  Unfng  gcbuf;retc ,  Daf[clbc  fo  mi  moQli^  ju  xt^Ux  Seit  bcf f^ 
fcn  bclTern» 

cxxx.  ?Son  Jufammcnfunfft  unt)  ^{atl^fc^ldge 

Der  '^iuftebcte. 

%\n'Dcauc5Durd)Die/cni()en,  DenenDieObri()fcit  jur3citbefof)fett,  oDcr  /emanD  att^ 
t)cr^  binncn  oDcr  aufTen  diaht^  mm  ^ort  oDcr  Q3erfdumniffe  mxhmQtt  oDer  ju  2Cercf c  geflcf^ 
Itt,  0cgcn3n5aftDei5@taDti^udb^,  RecersunDbcn)iIIi,9tc^:^auer;®prac!)c,  aud;  ^egeti 
^ieSfrticuI,  bcIancjentDcn^Cttc^-^Dicnf],  unDsuQ3ef)ucfbcr  5frmen  aufgcridbtct,  oDcr  fom 
jlen  jtnigt ®tmlt ,  9}?utf)n)iffc oDer 53efd)vucrun9 gtgtn  iine ^mjtm  liber <StaDt-9{ec()t cm 
<^Ottt)erf)Ufc)  J^or^enommcn,  fofoIIenDicQ30r|M)crnDer©emeiitc5?af]eji,  fo  ofltc^eon^ 
n6thtn  i%  bei  fi'd;jufattimenforDern,  Die  24.5^iirgevauf?/e5fid5en€arfpefunDabermaf)fDte 
O^o^tDurfft^^.Dtat^eantragenlaffen,  uitDDa§t)onif)m  be^e^rcn,  Dag  tiad)  Diefergcit  jbf; 
d)cgnidf)tme^r()ebubrc,  sefd^cgce^abcr,  Dag  /emanD  binnen  oDer  aufTen  D?atf)j^  Dar  frcDcnt? 
fic^  in  befunDcn  iviirDc ,  unD  fi3)  unterne^me  liber  Die  QScrma^nun^  nicbt  ju  befTcrn ,  unD  Dcm^ 
nac^feincn  0}?utf)n)ilfcn  Qcgtn  Diefer  ^eii)illiaun(j  unD  fonfien  ^tijtn  Dic  Q^iir^er  unD  ^inmh^ 
ncr Dicfer  @t(\Dt (jebraucbcn  tt)oIte ,  fo  efft  unD  bti  fo  t>iclen ,  Da^  bei  Dcn  /cnen  Die  binnen  Oiof)t^ 
jcin ,  gefunDen  unD  Derf)alben  0cf lagct  ivivD,  feO  unD  follcn  Diefclbtn  Der  (^tttt  unD  JpcrrHd;f eit 
mir  Oved)t  entfefeet  ttJcrDen,  unDcin  /eDerallcnt^alben,  erfcibinncn  oDer  auffen Diaf;tg  nacf) 
©ele()enbeit Dcr  ^()at  nicbt  ungcfiraffet  bleibcn .  ^BurDc  aud)  tinigt  @c()tt)urigfcitbefunDeit, 
^Da§  n6tf)i,g  \x>dtt,  alfe  ^vbaefefTctic  '^^^iirgcrc  uuD  ^crcf mcificrc  Dcr  2fcmbter  forDcrn  ju  fafTcn, 
fotT)!a(2^.0?ar6aufDert)orbejlimm'ten^erfotien^:^caef)r  Dicfefbcn  forDern  faffcn,  unD  tva^ 
Die  97of)rt)ur(ft  crforDert ,  t)errid)tcn  unD  ju  ^ercf c  ftcUen,  Dap  ju  gricDc  unD  ^iniQftit  aud)  m 
^oIfa!)vt  Dicfer  gutcn  etaDt^cDcien  ma^. 

m 


««§)<»(  SR'  i7t 


*a.*         *^*         ♦.* 


*a,*  *u.*  *  ,  * 

*  *  * 


Ex  Libro  Memorandorum  1530. 

Anno  XV  C  XXX.  !^maflcba(]5e^  m  ^aght  Cathedra  Petri ,  mxb  bf  ^rfia/ffi; 
(\ht  ^t  51nbread  Q3crnart)  ^refter  mm  (grbarn  D^abe  t^o  ^amborc^  Dcr  elnem 
©c^riuer  th  ©linfc  ^iircjend  ^  ^auetoor  ^ambord;  arcjenamen,  unb  f;ebben  bo 
uorf  be  (grfamen  QSafnjev  Q}a^mer^  unb  3oc(?im  (Sa((]borcl;  Q^iirgere  t^o  J£)ambord;,  bem 
ijrfamen  yiabecifeefauet,  babebaucnberiibrte  ^poff  Dnbe  ©abeg^^ti?^  tf)0  (Siinte  ^iiraen, 
burd;  fmc  (gdjulbe  fepnen  ® cbaben  ebber  O^a^bet)!  bebben  frf;ofc.  Infcriptum  ex  commis- 
fione  Senatus  prefente  Domino  Hinrico  J^ejlerberc^  Conf. 

_  ^c  cr^afltigbe  ^r  5(nbrea^  Q5ernarbtd  be  na  ?!}?elbin(je  mgtfi  boraefcfireuenec 
(SD*ri(rt  t)an  enem  ^rbarenDiabe  t/)0  ^amborcf ,  t?or  enem  ecriuer  t^o(Siinte  Siireeng 
Spam  16  antjcnamen  morben ,  befTt  jincn  ^Sorcjfeen  in  be  fiifue  ecbrifft  ocf  genoemet  /  aU 
fe;:>}agmerQ}a(5ma-^unb3oc(?em@a(iborct>  mit  ^anbe  unbe  9??unbe  t5o.aefcd)f  tjnbe 
(}()elauet ,  fje  unbe  e(;re  €ruen  be^J  ^tbtmm  ^offfe^  5^otl^(oe^  unbc  fd;abe(ocd  tbo  6o(ben  iii 
aUen  tofomenben  ^^^Oben.  Adum  die  6c  anno  prout  fupra.  Infcriptum  de  confenfu 
Proconfulum  prjefente  Dpmino  Henrico  Hefterberch  Conf.  • 


2)  2  up 


lyi  U.  C^tild  /.  Perio/tu  III.  Cap. 

"""       S>ie  funfte  ^eilage» 


***         ***         *** 


Upte« 

66atc§  t)att  ©iintc  Hic^acl  tl)o  ^im 

S  t  E  P  H  A  N  I     K  E  M  P  E  N, 

g)«t)i3er$  m  Swanaelii  Sl^nfti  tl)»  ^ambovc^. 

Sampt  titKX  Vorrebe 

JOHANN.    BUGENHAGEN. 

Vomer,  in'» 


JOHANNES  BUGENHAGEN  Pomer, 

i^tf)«6c!()efftt()omt)3fraaDt(Svetcp()flnSempe,  ^ar6ert6c-5am* 
bovcl)mfunte(Iat()arincni?cree,  mj^ngnnftigeJ&eveunDie^e^ro^ 
ter ,  \)nt)e  snitarbciDer  tm  ffuangcito  unfc^  lcuen  JP^eren  3^fu  (Sprt- 
fti,  ut^  wctfemSbctciclflarlicf  tjorfta,  Dat  epn  anD^r  f85cf  tpeDberen  ge^ 
fc^rencn  u,  Dar  ()e  mpt  bi)tTcm  S6cf e  i^p  antwerDet,  a(fc  epn  \)imM  w  tnne 
fct)5 \xm  (cfen  mac(),  3cf  (cbal  ocT  mtt  gcftcr^2B5rben  pnDe  vnuorfcCeme^en 
'g5ae«en  in  tem  8efter??3oee  anBcgeucn  fpn,  a(fe  t)j)t  ^ocf  t>ermelDet ,  2)e^|^ 
©oDt  ge (auct v)n  (^tt^tc()ett bcrct)  3(Efum  (I^riftum  unfcn  (euen  ^€ren-  3c5 
bt)n  Dcd  nic()t  u>crDicl)  t)at  icf  ei;n  n)ct)nici)  i)an  fuifcn  ©nucicJ  23aDen  It)t»e,  um* 
nie  bc^  l)i(acn iJuangctien^  willcn^  Dat ict  Dan  ® ate^  ® naDen  (ere.  3cf n^t^ 
m\)  ftctc^  mynet  bafucn  ei)ncn  armcn  @unt)er  bcf  ennen,  tcf  f  an  ant)er6  tjoreav' 
Denicfetbeftdn,  t)emi)t>an  a(lcn  euuDcn  t»orc&  (S*f)riftum  rccStuerbisbet,  \u 
Dncr6  t>e  g6<^en  ^  @cf)riuere  fct)o(t)cn  mi)  woi v>p  cine\)nrec()te  S[)Rct)ninge  brini 
fit)cn,  Darft)®ot)tv>o^r,  tat  tcfmoc()te55nrectjtcmei)nen,  tcttt)ere\)or®abe 
fram  \?nt)e  net)n  ©unOer ,  @cl)o(t)en  nu)  fu(f  c  \?(i)tt9e  ec()riuere  ntc^t  fto(t  ma> 
.  fen,  n)cnntc£fe()ct)atfemit^h)teiMlcn\)?atS56fe^panitii)fc6rtuen,  miDe 

f omn  ntcbt  aitDcr^  ftuDcn  tvcn \?nucvfctemcDe  Soflcne.   SOl^nc  2et)rc  \)^ apen- 

bar 


bav  Dor  Dcc^ciit,  c>artl)omt)neeucnt/  fotiar  irtmj;  Dei^mcbt  Darff lltemcn, 
fe  mogcn  Dacum  fragen  t>c  mi)  Wrcii  \)ttO  (ct)n ,  fo  ivcrOcn  fe  Dclc  Dufcnt  t)i;nDcn> 
tc,  Dc  njcDOcr  crc  J?5.cjcnc  wcrOcn  rcDcnOc ,  u1:  mcinc  De  t^moc  ijnDc  (StcDc  fpnD  i)o 
flrote (jcnoct;,  DarictiSaDc (^cDancfct,(jclcretl)cbbe DnDc  noc^  Icre,  Dat  ft  ftct 
Dcr  ^arl)ci;t  woi  bcfrac^cn  fonDen,  itjcnn  fc  ntc^t  tl)or  go.qcnc  luft  fecDDcn, 
S)oc()fi)nDt\)H5^fulfe  Co^cbJcHcnuttc,  tvcntc  nci)n  rcDclict  ®]infcf;e  iverD  Dcn 
gogcncrcii  mcl)r  (oucnDc ,  Dcivtlc  mc  mcrcf ct  Dat  ic  fo  crnf tl)aff nc&  mtt  apcnba^ 
rcn 26i]cncn  um(jl)an*  ©e  bcbbcn  uaf ene  f lat^ct,  Datl)  m)  en  i?nrecl)t  Dobn , 
tDcn  n)D  tpcDDcr  ere  goDtlofe  ^cfcnt  t)nDe  ^oruortnge  Icrcn  t)nD  fd[)riucn, 
Ouer^ mj bcbbcn  cre egcnc  ^cf cntcntffe  tDcDDcr  fi:  i;n  ercn  cflcncn  S3of cn ,  ti)cn* 
tcDan)nnct>i)nDct  ei;n  vmdUt  QSorftcnDtgc  flar,  i)nt  crftc,  Mt  fe  fljuD  Dain 
goucoafcjcuallen,  unDe(tcfgcI)engctI)cbbcnan2)imcI^8creK»  LStmotl).  4, 
tarumme  i)^  oct  alle  ere  (SaDe^Deenft  mlmiM  i?nDe  ei;ne  Dlrcft)tUtcsii)t/ 
anatt^.if* 

2I)omanDcrenDatfefDnDt)n(SaDc^  ®cr(cf)tegeuaflcn,  Dartjan  gcfc6re« 
tocn  ftci)t  ^m.  u  ^cnte  Dctt)i)Ic  fe  (gaDcc^  ^ort  DnD  ^crcf  lcfteren ,  I)c fft  fe 
(^oDt  tt?ccbgcget)cn  t;n  ei;nncn  uerf crcDcn  (Si)nn ,  k*  3cf  tt)tl  ntctt  mcfer  fcg^ 
gen,  erer  SIi)ntbcitt)^nci)ne  't^Mc,  Dcr  ®arl)ci)t  Denl)u  !)el(cr  fcbijnctweti 
Dc^unne,  ftrct?en  fc  tt?cDDcr,  Datbcfumptcnfcreivol,  iinDe®oDt,tt)cW^ 
<23DenDcfefDnD,  tt)crtfenocebctbftra(fcnDe,  fofcftcfntcttbcfcrcn,  ftlfadtn 
wtbbtt  btn  Prictel,  DeenDat  rcD,Det)dere  grunDntc&t,  tjne^batenfe  t)pt  ^6* 
gcfte,  Darumme  DatttJt)  ere(Salict)ei)t  fofen  tnptDcnjnttjcDDcrfprcIpfen  ®ar^ 
l)c\)t  Dc6  euanflcljj  d^rtfti ,  alfe  mn  en  3cfc|)rcpen  ftet)t  ^fal*  lop.  Deus 
laudem^&c,  Dcn^etcufe^uDa^^falm. 

Xljottt  DruDDcn  t)^  ccf  t)tl)  eren  S3of cn  Har ,  tnDe  t)^t  bebatff  nic&t  mebt 
Sit9l)e,  fctugentvcDDcrficf,  DatfenafuIctcr*SImtWt,<iIfe9efcc&t,  fot)crfto* 
cfcDc^crten  t)nDe  I^al^ftarrtgc  '^(\am  pnoe  pnucrfcIjcmcDc  SlngeftcOte  acfre^ 
flcnt)cbben,  alfcDc^ropI^etcHtjanfuIfcnguDcnfcggcn,  tat\)  feocf  Dcrgcmei/ 
iicnQ3crnufft  tJnbealler  DieDcli^ctttJorgctcn,  tt^cmtfctt^eDDer  m^i  t^nbct)nfc 
fere  logcn  tt)iacn,alfo  Dat  fe  ocf  Dc.^i)nDcr  ecbolcn  PnDe  DcGrammatka  DartniJi 
tie  nic()t  v^ngc  (cftcrt  \attn;  mt  fct;olDc  bx)  fulfen  euDcn  guDca  f^n  ?  eulcf  fcljrmc 
i(f ,  eff t  et(i)f c  mancf  en  noc^  ® aDe  f onDen  Dc  Q^re  getjcn ,  t)nDc  bcf crcn  ficf  t^an 
BenetrtcfenDcj?  2)uuc(^,  k.  2.2tittorI).2.  S)atgcuet)o®oDtDorcb^(?fuin 
Ql^rtftum t)nfcn Icucn i>crcn-  S(Iicn(ErDoiti,eunDe,  grftcrtngc,  fan®oDt 
t)erDragcnt)nQ5ntt)ctcnI)et)t,  S)arummcbi;DDctt3t)ocft)orfuIfe^t)ctiDe,  Dc 
»u53ntt)etcnl;et)tfp  lcftcrcnt^nDcpcruoIgcn  Dat  euanflcltone^r(ft(\)n^e*i;ne 

^  3  Se-^ 


1 74  ^^-  C^ile  /.  feriodm  IIL  Cap. 


SScfcnncr^.  Oucr^wcnnctli)fe,  nuDcOBrtrbcDtamSacjcDd,  famcni)ttDe 
©unbe  De  Dar  ()ct  impugnatio  veritatis  agnitce  93]arc»  3»  ©0  crmanct  un^ 
3oannc^,  Ut  m)  m^  Dca  bcDcnDc^  cntl)olDcn  fcbolcn ,  pDt  t)^  Qruttjcltcf  t^o  vjaU 
lcnDcpnDe JE)cnDeDc^  IcucnDtvjcn ®aDci^,^cb.5*  Q23i)[lcn ^  ntc6t 66rcn,  fo 
motet\)Dfet>arcnlat()cn,  feri)nDbIi)nDt)nDeDcr5SIt)nDcn  get;Dcre,  SD^attl^.io» 
Bm^  m  uu  ivatl)  tt)i)nnct  De  Suucl  mi)t  fulf  cn  eeftcrbofcn  tt)cDDer  m^  ?  211* 
(cDncDat,  Dat  &cfulueft  mit  fonen  (Bcfcllcn  (tct  tI)o  fctjanDcn  mafct,  alfc9cfcct)t, 
DnDe  DatDe^ar&cttDorcl)\)ufe  ^lnavcrDt  Dcftc  tiict)r  mit  ®oDtlj)fer  (5d)ri(ft 
Umxit tt)erDe,  Dclen  tbor ©alict)cj)t,  Dat  alfo  Den  ^tcnvcIcDcn  alled  t^om 
l)cftcnfame,iHom.8.  Sllfe  Dcnnc  ocf (}cfiMnD^ttti)tDt))Tcm2(nti^crDc ,  er, 
©tcpban  ^ctnpcn ,  Dce  truivcn  ©encr^ Dc^  l^tlgcn  ^uangcljj  ^l)rtfti.  ^cb=^ 
bcnfDUc Q[BcDDcrpartcntc&tgcn6cS)Daranne,  fofprcfcnfccnivcDDcran,  C£l)n> 
ftu6l)ctftnccl)bDt)n^tt)at})tn^oI)rraDe,Dattt)iIlctt)i)DcnneocrmitcnDcl^len, 
fo Dcle  (goDt m\  unDe  tt)crDt  ©naDc  qcuruDt ,  (Ercr  logcne  bcDarue  i^t;  nicbt , D« 
m^arl)ct)tt)nfcrScre,De(ri)riftit;^,  fcljolenfe  laten  ftan  i)n  (5tt)icfieDt,  tt)cnn  fe 
oc!tioct)ei)nne^cactI)o^uIpcl)cDDcn/  ffioDtbcferefe,  t)nDe  fD  mit  t)n^  allcn, 
Dorc(;3(EiumG;&riftutninifcn^crcn,  Sitticn. 

J^t)r  tDcrtf)  pntl)  f  ortcfte  difputcit 

Vm  ber  @c|>oIe ,  2ixt\dd  l  2. 

X><xr)  btt  ^^tvodm^lx  htt  Prcbtger^ ,  ZttkM  3» 4. 5"*  6^ 

Van  ber  Wonttef e  @ecte ,  atu  6. 

X>an(IrrtffeberPntud)t,  <;rt.9- 

"X^miiSc^tebersej^illifen,  artio. 

\)an  TCD^^genbe  t)nbebefcl;ts?erenbe  ber  Crerttur,  «rt  11. 

VanbenfrombcttDoptefen,  art«i2, 

Van  X5orfbrc^ti5tl)e  ber  Ptt>:>icanttn ,  «rt.  13» 

X>an  bett  t)nben(II)>feti  ©etiger^  xmh  (0e(«nge,  «rt»  14» 

X>miben^)>Iben,  art.  if. 

X^anbett5e(len,  arM6. 

Van  bent  ^e|<tnse,  art  17» 

X>anbem  0alue,  artig. 

X>rttt  t)orbett(le  t)ttbanropentber  Jigtlltgett,  arf.ip» 

X)attt)ti)belittgj)ebe^@acratnente5,  attio.iu 

Vm  betne  frombett  (Sebrnf e  beo  @<;crametttei5  tl)0  tn)?bettbe ,  art*  22. 

Vm  Wm  bitbefc^ett  ^t(an^t  fn  ber  V1Ttf)e ,  art*  23» 

Vm  ^tn  XPorbctt  bec  Bacramentee  apcttb<?r  ti)0  ijoretibe ,  art.  24* 


Sanftt  25«T48<.  175- 


Van  (Zauon  vnbc  (Dfter  yn  ber  \^lif(e ,  avt  2f. 

X)an  encm  €ommimicantcn  f  «rt.  26.27. 

Vam  (Sefrttige  >nt  ber  V1Tif)e ,  art  .28, 

V>an  X>or(brsittge  ber  2ivmcn ,  axt  29. 

Van bcm ^ortlattbe  ber  0etttettt  ,^m.  4. f.  12.  Pror.30.  noiiicItcFbat 

mecQabes  li>6rbentd;ttt>o(etteufd;aI/  ocJpattetI)>fettmtberft,  atn  ^m 

be  ber  '53oranttv)erb)?ttge.  art»  30. 


^cnn  iSrafftigen  m^O  toolgelel^rbett  ^gern 

Magid  ^'cebericf  ^eniuiige^/ 

q3arncr  t(}0  gfinenborc^, 

fampt  ben  anbeten  ?)ar(oren  t^nbe  ^rebigeren  &arfua>ert/ 

CPunfc^et  Stephanus 3lempe,  ^nabemtb^^ebebord^^ieftim. 

i^^olgelcrten^crntJnD^roDer,  iun)i;e5tt)0lbcn>uft,  tt)0  icf  tJp  cri# 
^TmT  Wc^JptngetonOgorOcrin^c  cinc^(2rbarcn®(iDc^t()oguncnborc5 
-^^  DarbDjUtt),  ®abc^Q3Bortt)crfunt)i(3bct,  2(rtic!eIt)t|)^ernPome. 
rani,  m)^ne6 IeuenPra?ceptoris@d;rifften,  t>am2(mptet)nbeDentI;>nbett 
:2^erc!en,  fummert,befuluisl;en(auermal;!45,  bord;e)>nenierb4rn^abt 
Seuorbert)  betJoeret  t)tfbe  beseret,  hat  mcn  fe  \>cm  Zhhatt,  Prott)efle/ 
(Suarbiane,  rnbegan^er  CIeriftetI;ofd;icfebe,  offtefe)^emmttmi?tl;(0a. 
bes  COorbetoufletl^otlraffenbe,  offt  \\t\)  t>cm  IPorbe  (0abei5  roat  beters 
t^oma!ettbe,  offtfufl,  mitt»ar!)afftigen2\eben  t)ttbe@ttrifften,  betr 
(9et|thfen  mattntc^folbigett^anbenrnb  03ebruc!,  ttotnelicfbermifie,  ber 
eacratnente,  berlX))>Ql;)>nge,  jc.  font)ccr^olDcnt)nt)cbcfcf)crmcn,  DatDe 
qucmc  tbot)orrct)i)ne,  tDoaucrftDatgercfeccn,  t)nDcn)at2(nttt)orDcemnacae- 
ucn,  1)6  )um  allc^  f  untb,  ^^^ 

JS\\\ bcbbcn fcDc|*uUiigcn  ?(rticfer  t)n mmicn  affn^efcuDe  (Dn(jettt)DUcrt) 
t^orct)  funDcrhfcn  ^BiIIcn \)nDe  ^or()cnffcnlffc  Dc^ SdicrljoQcftcn,  prouen  (fo 
«omcnMDt)  t)nDbctcrcn(atcn,  Dartt^croegt),  t)nDe  jDerman  apenbar  t)n* 
De  bcKe  fd}outt)cn  /  tt)o  t)nfc  .P)crc  ©oDt,  De  <3BcDDcrcr)nftcn  Dac()(nfc^  tfto  fcban:^ 
Dcntttafct,  ere©orbci)t,  t;olencft)omcl)r,  ader ^cr(t fuitDt Dettt,  Denn)0 
n)o(fcmitDcm^orDe®aDc^nicl;ttt)ctf)cn,  noc&creJufct^crcDe  tt)o  ben^crcn:* 
De,  noc(;  tJnfc  t)aftc  gcre  t^o  ftraffcnDc ,  i;cDoc()  |i;nDt  fe  fo  bh;nDt  t)nD  rafcn, 

m 


17^  //.  Zl)d\B  L  ?eriodm  IIL  Cap. 


tnt  fe  bet  £6gcttuntnt)c  ntctr  fturen  f ouen ,  maf en  grote  *S6f e ,  tJUtl  t)unutteeJ 
tnDc  lofenCommentee^,  acBtcn  nlcfet  me^r/  tt)et*  erc  gcce  fct;rtjft[(cf  pu  Deut 
9efc0mienaBorDe®a0e^t)oruatctll),  fitttDct:ot:oiuent)nDer6l)itten,  t)atl)  fc 
t)e©alu^ttgeu3ot2*  gclcrett)ebbe,  fcOelt^eut^nDeleftcrcn.  Dc  !)Dt  rtic6t  16^ 
uentt)Ulen,  attct)pt)orent,  Dat  gt)  (Dem®oDtf^itcf)iatgc^ar()et)ttl)ocrfor- 
fceeitDet)ttDtt)oprcDi.qenDe,  ttt)gltceDc  Ogeugcopcut)  De^et)ncf5CH)^ffe®ett)C* 
Xtx^^iW  \)tW\\  moflcn ,  mott)  tcT jntt)  bcfc6eit(t)fen  Daruau  fcl)riuctt- 

^prttja^  t)Dr  etltiecn  £)a(^l)cn  cpn  grotf)  ®cnic6tc,  tt>o  Dc  gncDtgc  9(b* 
bct^Dattfuntc  5[Jlict)acl  tl)ogititcnborct),  gcuorDcrt  baDDeei)nctt  aucrftt)ittDett 
ac(erDcttg)lanu,  Dcnfulittcjbcttbcfc()tt)crt,  t)p  Dc  Strtifci,  t)tiDc  erc  bcn)cn;it* 
^t  ( Dorcb  mi)  cttcm  Srbarcn  9laDt  tbo  euttCttborcb  aucrgcIcDcrt )  t()o  fdjriueu'- 
Dc,  iOIcnfcDcoc?,  tt)oDat55ocfrcDett)erc,  t^orucrlicfgrotb,  ferefCtnfllicfiuit 
^roitcn,\)uD»ctcriitcictr)0(icric6tct,Dnftraffbar,  itcttgclicf&cbbenDcmancf 
tjclcn  SSof ctt ,  mtbcDc4^9tf)6mc(^(5an(n>c(e,  tt)orutbccf  bctt^agcu/  fc&icfcDc 
ntDttctt  eappellatt  Arnoldum  t)att  eertjeu  w^  eiittcuborcb ,  tbo  t^orfofenDe, 
ofrtittt;faIcfettW)bcrotuct?5ocf,  ittoct)tetI)Ott-P)cnDenfaiuen,  tt)ODcn  (na 
t)e(er  ^orDcrt^ugbc)  gbcfd^een* 

SilfcicfDat^Socfeittfattge,  tJnDctjpflatbofecnDc  (tt)Obinicf)  naDcitt 
attcrftt)inDen  gcIerDcu  mmm ,  Auaor  DetTe^  ^ocf c^ ,  t)t;ttDc  \(t  gOar  ttcmatt^ 
Dc,  fititDerDattJorDem^Srct^c t)auDcm^"a(ue Der^oDcu gctitteit tvaeJ,  alfo, 
Dcr  I)ogcfreu  <2!$arl)ci)t  gcfft)cbbcre,  antttfct)ctt  ^ct)l,  k,  S5egiHttc  ocf  ctl^fct: 
tt)cgI)cutboIefcu,  t)itDefec,  n)ollcfDc2)ictjtcrDc^groten25ofe^,  nomctcittctt 
fcbarp1ttttttgeuq3r6ucr,  t)ttDefi)n  IangI)ct)UIcComment,  cne^rouet)nDc?5c^ 
tcrittgbC/  dlfcicf  6ucrfftin)Ifccn,  tv>atI)cpr6uctt)nDcbctcrt,  in^ttDclcf  Dar  c* 
ncnt)ttmetlt)ecttl)upcn  boitcfct)cr\)itDcfpi)tfc(;cr  @ct;antflccfiitgc,  DerCaftcriit^ 
gbe,  ^clfcl)inge,  J?6gt)cn,  gbarnencn^nDe,  m'i;ucrecljri|Tteauerft,  vittDc 
tcf,  ttocl)9G[3ortuoc()'9}tcttiitg()c,  funDcrtvaticfDarpi;nDe,  t;^,  cDDerfccrmt^ 
trutt)clicf  aUegcrt ,  (DDcrfcr  fe(fcl)U)fcn  gct)auDc(t,  vniDcgcptwcrct,  tt)cntc 


fc et)ue lofie t)ttbcn)crDc gcrc  {Ux^  (2i)riftcn  nocb nott)  nocDnutte)  gcuauen, 
et)tt  S)ccl ,  alfc totl) Dcm gctt)onth)f cn  (Bcbrufc  ( Dcn  gitDcu  Dcnfibar tjnD nutrc , 
!)cut^orDc©aDcdt)nfci)cDelicf)  bcI)olDcn,  cdu©ccI,  atfeci)u9^al)tt)itDcgu^ 
t)c^t)fc  (Dat  ®aDe^  Scucl  orDcntltcf  tJortgal),  t)ttDe  t)n)gcrici)tct  tt)erDc) 
t)orgcftcIt: 

^t)r6cfftf)ettocf;5}rcgcuttoc50g^ctt,  fmtDerbrafctPitDcptic^et,  alfe 


^attfte  23<tl4ge.  17^ 


etnrafent)ct)nftm]tct)9)lmrcbc,  i(t fdbaibcmm ,  Datnien Virgilium tn Oci: 
@cl;olclcfcn  fct)al,  Mt  men  Dc^  ©nn^a^c^  Dc  gcocDnetc  Cnan^clia  prcMgcn 
fc^aJ,  Datmc  ^pafc^cn  t^nDc  qjin^irtcn  t)i)tcn  fc6a(,  ixit  nu  Dc  (Epiftcfcn  t)or 
Dcm  Ct^angclto  lcfcn  fcfcal ,  Dat  Dc  SJtonncf  c  tJUDc  *T3apcn ,  m  m  ficrc  v>nD  J)ont 
nen®aDc^Q23ortl)cbbcn/  DatmcDcn  S!atccl)ifmumprcDt9cnfc()a(,:c»  Denicf 
l;ebbe  (fpricC  t)e)  Dcmc^rbarcn9^iDcgcfcc()r,  Daticft)tbDcm"25orDc®aDc^ 
gcfcOreucn  ()cbbc ,  ja  fn)(ict  f)cbbe  icC  Dat  gcDan,  it)cn  Dcffc  DaucnDige  !)ioDDc 
ntcn  fccn  fonDc ,  tvornp  icT  gcuorDcrt ,  mt>  De  ^ort  f(in(jcn ,  wcntc  wclct 
framt)orftcnDic!)  9)]ann,  f an  cpcm  (Jrbarcn f)^aDt  t()0  ghitenborc^,  fulfcfi 
t)nuorftant  t()o  kMm ,  Dat  ^i  t)t()  Dcm  ^orDc  ® aDci^  ban  ntt)  n)o(Dcn  bctDcrt 
l)cbbcn ,  Dat  me  Virgilium  cDDcr  Terentium  in  Dcr  ©c()o(e (efcn  fc()a{,  cDDcr  Dat 
mc^T5afc6cncDDcrfpingftcnt)prcttfct)a(,  Dat mcDc(5pifIc(\)or Dcm  (fuatt(jc(io 
(cfcnrcbal,  DnDDcrgc(ifmim®cbrucEcgen)eft,  fofiit()ocfm9n?^ntn)ort,  tto* 
mc(icfDi)t,  \d  ()cbbciic(crtv>nDgcfcOrcncnt)tbDcm®orDe(SaDceJ,  nic§tt)p 
Dir  q3apcn  S)ont(),  cDDcr  xx^^i  f^ift  Pt()  Dcttt  gcn)ont(ifcn  ScrCcnDcnftc,  pnDc 
® cbrucf  gcbicucn  tJuD  bc()o(Dcn ,  fuuDcr  tt)at  nu  ant()onctitcnDc  t;^ ,  t)nDc  bcfun- 
Dcrcjcn,  t)peDcmrecl)tcn@cbrucf  Der©acramcnte,  Darup  Hiitgct  bciDe  t)or^ 
3citentDnDc2(nttt)ort,  ?3c|(utl)  dud  SnDc,  tt^ocen  jDcrfront()artt^931an  Dar 
(efcntttacO/  noc()t)cfft()cnictte^inDctttgan§cnCommente,  Dar be fb fccr me* 
Dc  puc^ct  puD  Donncrt ,  Dat fo  paf cn duDc  mannicfima^i ()cr Dor motl),  oSSc bt)t 
Doricje  <2BorDt ,  Dar  cin  jtdcf  fct)outt)cn  mac^ ,  tt)0  nouiDC  ftcf  DDt  armc  'Stotft 
bc()olpcnbefft,  DatiDttoccn ctrot()25ocf  tbobopc  (appcDe,  DnDfi)n Ditge^crDe 
9(bbctl)mcncDc/  ()cbaDDcDcn  5lcc^tfceu(Di.^cngcDrapcn,  DeDctn  ©tcffcn  Ka 
rcn  fcOolDc ,  tDo  ()c  mcr  articulcrDe ,  DnDe  fragcDe  nid)t  erft  Dcn  Slbbct^  DnDe 
^rott)cftDarittHmc,  tDofciDt9crnefcflcnDnDc()ebbentt)o(Dcn. 

2)cr()a(nen  (cucn  JP)crcnDnDcS5r6Dcr,  tni)nicOtcntt)cinicSDorCDnnDert, 
n>ofo(cf cn  cv(of5ecOantbocf ,  Dan/cnigcm ^SorftcnDigcn,  tnac&gciauct  cD^ 
Dcrcjcr6mcttt)crDcn,  DctDiicDaraucritcngclcrDcr  (tDoDat(Scrnc()te  (ccp)  ncn 
fraitt,  trtttD,  rccf)(ftmticb^r6uer  CDcnicf  ftcDebcgerDe)  tttcnenDnuorficn* 
Dtcb,  DnDulDid)^agante  DnDeq5r6ite*(Efc(  (DarnocOercnocO(5c()atncinne 
t)^)  gcfcttctbcfft,  DnDtt)ogt)ibciDe©c^rifftett>erDcnDorc()(cfen,  tt^crDeg&l 
9etDi6(icf  DinDen,  Dat^enic()tce5Dantttinctt  9(rticn(cnnoc()gcpr6itct,  noc^  ^c^ 
I)ctcrt,  noc&gcfrcndlct,  ttoct)ienigen2:uttit(genamcn,  fuhDcrfcOcnt(ifcn,a{^ 
fcenSriac()tDcffbcuulct()cfft,  DnDDaruangciopen,  ct^feDCSicnt  (Dol)cft)ti 
^nfrutDarmancfgcfctct  ()aDDe)  DanDeitigitDcn®ct()cn,  fupra  feminavit 
(inquitCJiriftus)  zifaniainmedio  tritici,  &abiit,  ^e  tt>0(Dcd  nicOt  bcfant 

fi)n ,  noc&  (gcrnc()te  cDDcr  9]amcn  Darnan  ^cbbcn ,  Doc^  aBt)f  ctt)0(  Deffe  ©c^an-^ 

iLC&eita  i.25<in^  3  De 


3^5^  IL  Z^tfi^,  L  Pmodus III.  Cap. 

icU^an,  a(rooceDefre^r6uc^<£(dbi?Den2(t:ttfelcn,  Dit()rlct;tcmitiun)/al 
iie®oiftautf)c(ft 

©omoInuDitOerlofe^c^antboc!,  nfctttDert  X)i  t\)t  \)Otanttt)orDenDe/ 
nic&tenjetnifj^er,  DatDe  jennen  (njeWcrtJanOciTcmCommentc,  fo  \?clelauc^ 
DnDeromee^tJt&gcfpict bcbbcn)  febnmoci&cn/  n)c(cf enfuurticb qSvoucmcftcr 
fei)  Dcn  5(rtif clcn  <\nmft  i)^/  ocf  Datt)  mcn  fuft  De  ^xkU  Dcifc^  leiDigcn  ©atan 
mcrcfc/  DcnotTti)calreDemit(tncr®cfeafct)opDearmen(^l)r(rtenbcitDorc^\)e^ 
lcfaIfc{)crlofcr  eerc/  goDtlefcr(Bltfincriei)nDe©ct)atcfi)cit/  (|etufcl)ctDnDebe=' 
l>ra.qcnl)cfft/  nod)  it?if(ct)et  De  fcgamctofc  JP)ore  De  f)3]unDt/'DnDe  fpricft/  kt 
l)cbbc  ntcl)t  b5fc^  gcDan ,  ^m.  ult.  SRomen  tJnDe  bcrcn  (icf  gc tfi)ebberc  Der 
^o(vc(!snQOBarbctt/  erc2)romet)nDe5abu(cu/  ®aDc^Q25ort/  tt)Ot\)ClinDer 
^ibltcnnict^tgcfcbreucn/  crcnprccOtigen^aDc^Denft/  eneerbarcOrDcnincje^ 
Dar^aulu^t>anfect)t  i.  C[orintl).  14.  3)atmen  fiilfe  ivuUicHcbe  91ucfe  n^cte, 
tJuD  ncf Daruor  mdjtCf  motf)  trf^tJUD  tt)il  t)pt  f orteif e  ( Dcn  \)orl)cn  Dord)  auDe- 
i*e0)riftenlcren,  Dari}cnoc!)fatnt)an9c()anDelt)  fcf^riucU/  t)nDe  antivorDen/ 
vuDettJon^ol  aliefcbcuDcrie/  t)nDt)unutte  fabcltC/  Dcrbcgan^tJcIC/  allcne  mv 
meDatl)Commetittr)ot)orlcngcnDe/  tncDc  ingcf lacfcrt  bcfft/  tbo  t)orantn)or^ 
DciiDC/  nicbtniittefi)/  f^ofcOalDocbDcri^eilofeniProbcrieiniDfctiantbocfe,  |> 
nefct)ti{Dingct)nDet)orDcnDcbctalin()e  rfbt)c(eDcr  ©cfcrifft belan.qct/  Darinne 
g()cfunDcnt)nDcporfe(fc()ct/  t)nDe  mx  Dc^  fuft  nott)  fp)  t()or  no3()e  gegcuen 
tt>erDcn* 

3un)  auf  rft  fcuen  i3ercn  unDc  S3roDeiv  Dortttanc  tct)  Dorc^  ff  f)rt(}nm  /Dat 
gD  bci^c ©cOriff te  flit(ifcnDorc()(ercn/  alfe  Denne  n)crDe  gp  pt^nDcU/  mtl)  itt 
jutvfd&riue/  ®oDt()c(ftunDetDcrtjutt)^orftant9cucn/  Dat.qt)  iDtt)e(etrum* 
lifcrunD  r$i)ncrpr5ucn  unDeric()tcntDcrDcn/  alfc  Dc(Te  ^r6ue  i£fet/  ()^rmit 
^cudc  icf  |utv  S()rifto  unDe  DcmOlBorDc  fljucr  (SnaDc/Simcn» 


|#-  :-.^lil-:-^|^'  'mm-  -^l^-  ^  ^-mWr  -m 


ovbaf  ct(lcf)eM)c  icfetdfeSen-tentienfetr^Sitrtft,  Dor^enSirticufen  l)er(|efeffet/  no^ 
mdidui)^mt4. f, i2.^ro^. io.  lteTnV)tf)?)?Mr^eo, 9^arcD, 3oanne,^au^ 
(0 ,  v)e^n^  jlarcf  t)ni}eerntl{icf  mi)fafle^nfcm  !^on^e  n^pfen  t>p©ai)e^  ^orf ,  miDe 
fcren,  t)at  m)  mhtm  m!)njcf)(ifem  ©ubtDuncfenbe ,  funt)er  na  ©abe^  ''^iUm ,  ©a? 
le  bcnen  fd?o!ctT,  i)e  fufucn  I)cbben  oif  ncncn  grcbe  f)ebben  f  onnen ,  mujlen  ocf  Derc5  Dejfcn  ^rd>" 
tic^^iel  befoiet/  53nA)emftl'egf)en(}fofenCommenterttverben,©ciDilel)e  ouerfl  fulfen^  nic[)tf)ir 
jm  ^tnuangc ,  i?ar  fc  ,gcfcf)reuf n pM\)m ,  funt)er  im  €n&e  Uv  ^robrerie  get)an  f)cfff ,  tvcrf  l^e  tav 
ocf  ({)n.$i«ttt50vtiJi;nt)cn^ 

^taftcmmt)6/ 

S)fit  m]  «5t)(n  fo  Dov  De 36<|,t  ette  pt)e  (Scj^ofe  / :c.  tont)  Ht  t)e  ©efeaen  tetnellcf  ^jolt 


53tifce  23eil4ge,  179 

l^ebbcnfc^ofeii,  :c.  ^Darcnt/ecjeii  bvi^ngct  f)t  beffe  f^iipfenbefer^ Argumente,  alftW^U/ijk 
^$  (fpricftf)e)  Dcm^oi-iJe^abci^-IGaltcjctian,  t)«@c^ri(ftt)orfevt,  t)an  ©abe^J 'iBcvt cri 
Q)6f jen  ^ovt acmafet ,  t)en  IHtDen font  i)e  0()en  tbogdnnitien ,  $De  Confcientie  Dovprtcfet/ 
©aDe(m3ovtt)Wuc(fd;et,  fa(fcf;e^uit/ni|Tcge(jci1en,  ftjcin^onfpvacfer,  ©at)cdl^a(]ercr,  vu^ 
DeDerQ5oucn  argumenteocfe, 

^?cn  t\>t(  tvo(  fraaben,  tvovumme  bcffe  ^vdue^Sfcffo  tjnftnni^cjen  rofet  unbefcf)ent)et, 
5intivovt.  :3cf  fd)afarticulcrtf)cbbeii®ot)tbet)e,  mcnfci>a(De5Ti>nDer|ut>c<^c^o(e|ttten,  mt 
i)e(i()a(^cfd?reucn  ®cn.  18»  €pf>»6.  J£)cbbetcf  nufo  articulert,  motf)  tcf  i)c|Te  ^^5ouen  argu- 
mencet)nbcigd;antf!ecfin()ci?ort)u(Den,  tioonicfct,  tDcvt  ^e  ijetvi^dcf  «emanDe  (Denftcfful^ 
iien)  pvobvcvtt)nDc()efd^cnDet()tbbcn. 

?0?i)n  2fvticfc(^  i)d  fortiicf  DejTe  r  Dar  pi  »an  ndDen  m  \)t  3d()et  ene  (^uDe  (Sd)ofe,  t)af 
t)^DiJt(icf0efeci)t,  Darniorbene9cmene^i)nDev(creft)n,  De  (^vunDt  ncmeicf  t)t()  'Dcn  ©tcDen 
Dcr@d)ri(ft,  tiw(5>oDt,  eDDevpvDfet,  eDDcrgcbut(),  eDDerfu|Itvt;(DatmcDeft)nDcrtDO(t)p# 
t^cDnDdcre,  nemc(icf  ©en.  18.  €a^D.  12. 15.  SDeut»4»6.  o:}?atr^.  ig.  €pf).6. 

S)u  M\}  t  iDt  bc(an()c  \:im  0(Deren ,  t>nDe  nid)t  Dcv  @d)o(c.  5inttDort  ^e«  Dt)  De 
53rt'cfef*@et;|]  nic|)t  bei;De  f)orent  onDe  fecntf)  bevouet  5cDDe,  f)cDDej]u  tDof  f)iv  x>m  6t)  DcfTcm  5ir^ 
ticfci,  gutbefc^ctciefunDcn,  DenDeffc©vuntf)cbbeicfDi)Davge(ect)t,  Dat©oDttDi)(,menfc{)at 
DeJ?i)nbcrfcrent)nDet\)o(t)pt6en,  t)nDeDarDutDu(tfecjgcn  (tiooDu  Denocf  Dci)|i)  iDtbe(ange 
DenO(Dercn,  i)i)nDefluDavDi)t2lnttD0vt,  Dat  bi)  Den  0(Deven  t)nDertvi)(en  grot  fct)f  t;^ ,  t)nDc 
f onnent  nid;t  cjetDaren ,  fvnt  cin  !Decf  fu(uc(l  ^n^e(ert ,  iin  ^eei  Dord)  mannidbfoiDigcn  ^anDel 
t)nD  ^irbept  t)or5i;nDert ,  ein  !^ee(  t)or(ieruen  fe  Den  ^t;nDeren ,  m  Dei)t  me  Den  nu  [  (Sd;af  ©a^ 
De^  ^ort  m\  Der  ^'pnDev  £cve  Den  t)tf)e  fpn  t)nDe  mcDe  (leruen  i  '^'Xi  ft;  tJcrne ,  iDt  (lei;t  Dar  (lar^ 
der,  Den.?)emmc(t)nDe€vDe,  t)nDe'i)OvDertDe^|)nDerto,  Darup  ^cbbe icf ,  ne()e(t  minenle^ 
ucn  ipevcn  t)nD  Pr^eceptor^oan  ^ugcn^agen ,  geraDen  DnDc^eudrDevt,  tf;or guDcn  (^d^o^C/ 
Dat  ocfi)e(cOrfafcmerfi;n,  Dcr()uDen^o(icief>a(uen,  fdci)cneicfnicf)t,  funDcr  fe^ije ,  DatDcf^ 
fcDet)Ovncmei]cfi),  Daren  (Sferiilficf  ^)3reDi5ert)pfoi'Dcrt,  Den@oDttt)t;f/  Dat  me  De  .^DnDei: 
(eren  fd;a(. 

'2Bati)^nuDat?^ef(uff;^  ■DatDemQ5aDevt)an  ndDenft;,  ft;n5^!)nDin  De  @d;ofc  tf;D 
fettcnDe^  ^tw,  Dati;(5nicf;tmi)n*^cffut,  funDcrD!)net)ntrmt)C  t)nD  t)a(fd;e^robrcvie,  mt;» 
Q5ef[uti;^,  Darene9uDe@d;o(ei)orDe3d3ctt)anm5Den(i;. 

:^ufccf;(]intfunDer()et)anDem  i8*^ap.Q3en.  ^at men  barntc5tt)i;nDentvcrt,  Dat 
men  mot{)c  (5d>o{cn  atiric^ttn ,  tJnD  Dat  Dem  Q}aDer  ^an  noDcn  ft)  fincn  ^6\m  tf)o  Dcr  ©cf)o(eti 
tf)ofcttcnDe,  t)nDDarna  (affeDut)anDcmt)a(fcf)cnJ&anttt)pfcr  t)tf)gc{oDDert5eff(])  fed[)liutDi^ 
Der,  Di)ti)i;nDc(luDart\)0{,  Sibva^am njcrt boue(en ,  finen^pnDeven,  t)nDeffnemJ&ufena(icf/ 
Dat  fe  Dc^  ^t^ct^en  -^ese  bofDcn ,  2c.  :^!)t  f an  m\  ( fed;(lu  )  en  ^uv»  5lnttt>ort.  ^QBe  fiitff 
nic()taneDi),  Dub{inDe'75vdue?(gfcf,  DaticfDcffe^ovt,  niit  Daromme  t)pt5e,  Dat  Darfuf^ 
fe^  ( m  Du  t)or()t)P  )  fc()af3efcj)reuen  ^m ,  funDcr  Dat  me  Dar ,  t)nD  in  anDeren  ©tcDen  Dei* 
@c})ri|ft,  t)an mp  anflcra()en ,  DcQJrunDtDnbOrfafefe,  tvorummc t)ov De  ^d^et t)an  noDcn 
fpene^uDei^c&ofc. 

9^u  ile!)t  Q)en.  i  s.  nid)t  fc^f  icf;te!J  ^cfc&reuen  ( m  Du  t)ntrutt)f  i'(f  t)ptii(l )  Slbra^am  mxt 
boucfcnfimn  ^i^nDcren  xu  ®wnDcv;  lcf  n^etj)  (fpricftDeJ^cre)  Da(5ibva^amtt)ertt)Owe(cn2C. 

§  z  tvcl^ 


1  f  0  11  C^eild  /.  Vertodm  111.  Cap, 


fDclcfev  x^txX  bctecfcn  en  wofgcual  an  Qjat)c  aucr  2ibraham ,  ^at  fee  (ine  5lt?nt)cr  (eren  woIt)e ,  t)e 
tDOle  nu  fulf e^  nicfet  l^ir  aHene  geprpfct  /  funDer  ocf  in  an^eren  (gtet)en  (  m  an^etef ent )  flracf d 
jebaDcn,  t)cOl&crcnocf fulfe^gernefen, funberfonncntnic^tfeortbringcn,  fte»)tl)cnnoe5@a^ 
De^  ^ort  on^  ^illc ,  t)at  nic  t)c  ^i;nDer  lercn  fcl;al ,  tJnbc  i;^  alfo  ene  ©runt^  »n&  Crfaf c ,  Dat 
m  cne  gemene  ^»)nt>evlerc  bebbcn  niot^. 

^ar  fujlu^roue^^fcl  njol,  m  bp  t)eife  J^antmDfer ,  ntcf)t  t5or  t)nrecbten  ^arberflc 

s(n)Ot)ufcf)elt)e(!)  (^eropfet^eft,  funt)er(iei;ttbofi'uc&ten,  t)atDi;@oDt  (mo!t)eut.  i8*  ge* 

fJ;reuen)'mitionpnnic^eit,  blintbeit,  t)nDrafent)icbeitt)eiJJ^ertengefc?)(a(}enbefft,  lonDe  tapjs 

|)cfi  omme  im  ^ibDage ,  alfe  en  Q5IinDe  im  Dunferen ,  f  anfl  alfo  Den  ^ec()  noc^  feen ,  nod?  tjpn^ 

Den,  Dc^Du  \)\i  t)nDc  '\\\  t)clen  anDeren  OrDen  bpner  ^robrerie,  (knrfc^  genocl;  nagelaten 

S^u  fecl^(l,  bar  f^  alrcbe  cnc  ^ube  @cf}Ole  t)nbe  ocf  ricf/ifeQ5efjoIbfn(iet)anben(enem 
2(nttt)ort.  Q5anberricfIifenQ5ctjolbin0eber^ebago0en,  beruef^u  focjrotc^Sofc  nicbt  fd[)rt> 
uen,  benmcntvctbgewi^Iicf,  bat  bulucbf?,  bumoct)te|lfu(!  tDarafrtigermenen,  bc  ^ebbic^* 
jjencjerc,  benod;@abeebberben^uben,  nocf;@cDoIenebber©cb6lerenbencn,  anebatfefre^ 
ten  t)nbe  fupcn ,  fcblomen  t)nb  bdmen ,  ^alanben  t>nb  ^crf mijf en ,  fprin,gen  bocb  mit  ben  ^c^ 
nen  t)nb  anberen  Beneficien  ben ,  t)nb  laten  fulf e  nuttc  ^irbciber^  bewife  na  feen ,  t)nbe  allene  ben 
-t^amen  bebben ,  batfemitSenenricflief  t^orforgetfi^n,  xtoX  guber  ©d;olen  i)nb  gube^  Djejji* 
tnente^  auer(I  »an  ben  fan  gcbolben  werbcn ,  b^ fft  mcn  ()ir  t)nb  bar ,  ocf  in  anberen  Crben  en 
^i^blancf  n?oIbeuunben,  mengeuecn^joltmitbcv2)dtl^,  t?nbcni^ta(lcnc  mitbcm5[^unbe, 
fo  n)ert  bar  m\  ene  gubc  (^cbolc  fnn, 

^u<)t)fff}  ocft)or,  Datetlifcr  wcjjcn  CQorbcrucr  in^e^afet,  \>xv^  auerbcSiOgct  scfcttct 
fi)n,  beflefctlife^i)n()et)an  ftcf  leren.  ^lntwort  ^orummc  »ormeIbe(]u  be  nid;t,  bat 
men flcf \?or folcfe moc^teweten tbo tvac^ten f  Scf fru(^fe ouevfl , \i^x bu ^ir  ( alfe in i)elen Or^ 
Denbpner^^Probrcric)  bemiftinbe£ucbtfc^Ici|l,  batbupbc^djolen,  t)nb(ramcgelerbc@e^ 
fcUen  fcf)altbar  t)nb  t)orbed;tid[)  mafeft ,  ^fel^  i)nb  ^tumpcr^  webber  t)pt  9)QBercf  bringefi ,  n)0 
eclbavtboO.CW^aelbr^nivner^pbtgefd^acb,  bumei*|]ibtauerft  nfcbtt)tbfi)ren,  fofieitnu 
be  erfle  Slrticf el  mit  fpncr  Q5en)cr ingc ,  nod;  t)n^ef rencf ct ,  Dpnc  ^d;enDeric  auer (l  mad;flu  n)cD# 
Der  in  Dc  ^i;mpf^clcn  jlecf  cn. 

S)ar  icf  9efcf)reuen  [)%Voi ,  Dat  me  Dc  <^nbcrrid;tinc)c  M.  ^5tlip.  C!}?efanc!)t5Dnf^  tnbe 
D.^omerani,  be@cbolen  t^o  regerenbc,  biHicf  tn  eren  bolben  tvevbc,  fwarmet  bc^ummcr 
tvebberan,  fd;elbet  beffe  framen  €f)ri(Ien  tor",  t)orWtsent)nbSosener«,  Dorbcrtcinen^rt). 
?Kabttf;oprducnbc,  noer  icft)tb@abeg^ovbegefcbrcuen  ^ebbe,  Dat  men  Donatum ,  Ca- 
thonem,  Virgilium ,  (Scc.  inNr  @d;olc  lefen  fd)al ,  bett)ileicffulfe^  (wo^cfcbrifft)  gcfa^ 
wet  bebbc.  5lntr«ovt.  "iSi^^iX  en  Srb.  Diabf ,  tbo  ben^erenbc  sefdvbert  befff  /  \)i  fo  fiarcf  t)nD 
tajie  bctt)crct ,  W  bu  cme  nod;  nencn  ^iitf el  uenamcn  befffi ,  t>nb  ocf  \x^  €tt)ic^cit  x(\^i  ncmcn 
tToerji 

^atbuoucrflenen^rb.Ovabtfdrbcrf}  tbo^rouenbc,  tvcrocf  t)tl)bem^orbe@abe^ 
bcnocrctf\),  Dat&mcnDonatum,acc.  in Dcr^cfeolclefcnftfral,  wcrDcnfc  ftlfct)orflenbij)et)n^ 

De 


gutifce  23<tl4ge, m 

&e»eeen  JJ^erentvDlmercfen,  Daf  t)t)l)at*:^re(jenfrQncf  pjJ,  t)nt)e  ^t)  act)ten  alfe  Du  ttjert  b\\i, 
3tem  tt)Ol  fiitft  nid)t ,  tt)ov  t^o  tcf  S^v,  q>omeranum  t)nt)c  ^,  ^}3f)tljpp»  ( De  icf  apenbor  \>ti)nhf 
mc)  opt5c,  nid;talfe2irficclfetteriJt)e^^ouen,  funDeralfetJorjlcnDige  t)nb  t>orfarenDe  9)?en^ 
ner;  bcc^ (^c^oI^Oiegimcnte^ ,  tvol tt>etcnt)e;  tvot)e@raitiaticat)mme©ai)e^  3Borl)c^  trincn 
t6ot)or(^anl)e,  mort^gelerctt^nbgeouetttjerDen,  ©o|leit)tocf  mi)n5UticfcIane5)n?ancf  m\)t 

^otf),  alfo, 

^e  Q5nbcrricttin(3e  ^l  ^5iltpp.  ?Q?elanc{)t5.  unb  SD.  ^^omerani  De  @d)o(e  t^o  tegen:? 
&e  tvert)en  gelert)e  ©cfedcn  n)Ol  in  ^ren  l)0lt)cn,  ^HJat rebe  f;e(f|]  bu ,  Dcf[e  (Sf)ri jlen  9:)?enne  ei)Der 
mi)t^oIa|lcrent)ef  et)DereinenSrbaren9iaDtitiit  Dincr  I)et)Iofen  ^robrcrie  t^o  bemdi?enDe^ 
45i)r  t>Dn  trpDer  t^o  fd)riuen ,  i^  neen  ^^ot^,  De  tvile  ^.  ?0?artinu^  beffcn  5lrticf e(  f orte^  im  Q3o* 
f e  t)an  ©c^olcn  ant()orid^tent)e  fe^r  tjorfienDic^  t)t5()eflrcf cn  f)e(ft,  Ocf  ^.  ^omeranu^  im  ^o^ 
fcDerSere,  t)t5  Den  jOrDinantien ,  flar  genod;  t)orf)anDeIt,  3cf  auer)!  anttt)erDe  allene  Dem 
^roue^  €fe(. 

53p  Oen  bxittm  miUl 

^attcffc&riueDatmenguDetrutve^rcDi^er^erttJele,  De  ©aDedQQgcrttriitvelicf  (ane 

Snmcncjpngeminfcf^lifer  ^ere)  preDi^en,  ^robrertfteunDfpricft,  CO?enJc()a(feen,  Dat  men 

■  nene  (5d)c(me  unD  .4)eue  in^ale ,  alfe  De  (ufpge  Q3e(^er ,  De  D«m  CanDe  t^o  J&oltjicn  fo  t)cle  jjef *p? 

ftet,  ^ugcnl^asen,  DeDenJ£)ambor0ercno^fsot)e(e0efo(]et,  S)i>t  fpnt  (fpricf t  ^e)  De  @e(]( 

imD  3)nbrufantf)en,  Dar  ^aulu^  t)au  fct)ri(fit ,  Si  quis  accipit,  fi  quis  devorat. 

2lnttt)ortl).  3Derman  tvctb,  tvo  De  9vomcfd)e  ^eue,  fd;t;r  afle  3aer  t^nge^afet,  fo  Uf 
fe^unberf  Dufent,  Dt5£anDcnt)nD^teDen  DuDcfd;e^  toDe^,  unDcr  Dcm  ^d)t}m  epnedl)illi^ 
gen  2lffate^  tvecjgeuoref  oebben ,  n?ol  prdueDe  Do  ^  ©ac5  De  ei;ne  ^iffm\)tf)  Dem  anDeren  t\id)t 
ftnDorc&De  ^pngerf  ^femtveprouetpDtjunDc^,  tvot)ele53ufent()Dc^apefc()op,  iinDer 
Dem  ©c^t)ne  grotc^  ©aDc^Dcnfle^  lonD  QJcgefiir^  mi(fcn ,  Denn  SntfolDigen  afgetiifcj^et,  t)nb 
fo  tjele  Dar  f 5o  in()etx)of ert  5ebben  ^  3tem  m  ^rduef ,  m  t)ele  5)ufcnt  De  ^onnpf e ,  lonDei; 
Dem©d)i)neDer@ci)(]Iid[)ci)t,  t^nD^orfegetingeDer^uDenSBercfe,  Den  t?nfct)uIDi5enJ£)erten 
fl(f gelagen  t)tbbm  ^  ^i)  ^rduet  /o  nemant ,  Jiif  fd;n)i)d;t  /o  De  ene  (5d[)e(m  mit  bem  anDeien, 
Ouer(lDatDemtrut^cn£erer  De^^uangelii  4>.  Q5u^enf)a()en ,  t?or(tncn  fliti^en  ^xbtitf  etl^en 
t)nD  Drincf en ,  t)nD  fu(t  ene  i)ri)e  ^cfoIDpnge  gefc^cncfef ,  motb  t)p  De  ^robreric  Deffe^  t)nuorfcf a^ 
mcDen  ^rdue^Sfel^ ,  fo  Dod^  en  €rbarer  ^aDt »nD  De  gan^e  (fetaDt  J£)ambord)  tt)0(  wetf; ,  t)nt) 
motf)  beilan ,  Dat  be  ntd)t  enen  .^cfler  nod;  eni^c  ©pfftc  cDDer  ©aue  bt)  ef)m j)efod)t  eDDer  fdrDcrf 
l^efft,  (^pn  T3rcDi(}en  befft  oef  fulcfcn  @d)ien  nicbt  cicf^aDt,  funDcr  (©aDe  fi)  ^ancf)  mof  t\)im 
fliiDeren ,  .^aDDcn  cnc  ocf  Qtm  bei;De  tf)o  ^rungwicf  t)nD  J^ambord)  beboIDcn  en)id)ficf  ,  Dar 
I^Dtmoc^te^efcl)eenfi)n,  3^  ocf  bauen  Dat,  ftmmemercr^uct^niffettjiflenftnerfriitveni^ere  DnD 
itIifen.^anDe(d^a(uen,  i)D^unDe^i)f)nDesuDen©taDtCubecfgeudrDert,  5)en  rummarum- 
marum,  De®ri(lenf)citi6unDtt)ertfu(cfer5eme(ifen:^eue  t)nD  gcien  #  5i)?drDerd  (tt)oDut)nD 
feienge(ife)  t)orDratent>nDm6De,  t)nDtioi(®aDi^  ^ort^ebben,  Dar  t^o®OitDe(Tenman 
tntfunDcr(3ccrn)c(ct,  geropen,  t^nDgefent^efft,  a(fcDat(tne^ereal(entf)a(uen  befiiget,  tt>eDDer 
«fle  ©oDt(ofen ,  De  fe  ^cbben  DiiD  moten  (lan  (aten  in  limcl^nt ,  ©oDt  &c(pe  Den  framen  0}?ann 
toorDann,  Dat^eDo»nDleretvobeftol^ei:,  f!)0  t)e(er  ^iiDe(^a(ici)cif,  Dorc&  ^^xi{iwm  wnfen 
.£)€rnn,^mem 

3  5  S5ar 


i8z  //.C&e!l0  /.  Teriodus  III.  Cap. 

^^^— ^— i— — i—i— — Mi— — w— — — 1  iiia»i--.  I   I       ■■■^i  1-1  .■■■  I.. ■■■.■■■,■■  ■i.i       i.fc.M — ^— w^M»— ^^— Mw^ag— «^i^^i—        «■^■OMM 

^ox  fuluefi  fpricf ( %  m\  kt afle  ^iiifcben  ttxt  toernjcrpeit,  fo  fa((  bc  .g)e{ffte  niiner  2(r^' 
tlefef,  3temMartinus^erei^fo  m\  vor  9J?infc{;en  £eve  tf;o  acfrren,  alfeDe  Q)(ofe  Hieron. 

Chryfoft.  Auguft.  mtmxt 

^m  ttunen  2lfticfe(n  finbe(lu  aflentfcafuen  3ut>t Q3efcl)et»f ,  ^\)  tt»unl)ert  auerfl  &att)u 
avme  Q3(ot  nocl)  nicf)t  i^orfteifl  n^at  9}?infd;en  Sere  \\),  t)nb  giffil  bp  bem  2i6bate  t)an  ©♦  ^^■^a* 
cl»orfofun(]i(|en^ro[)rerme|]en)tf),  n>o(  ndmet  t>i;  hi;r  Mar.  Hieron.  Chryfoft.  Auguft. 
:c.  ©(ofen  t)nD  QJthbuDinge ,  fo  be  im^ t^orbre^en ,  »nb  t)orf (aren  De  ^ere  be^  (^6t)t(if em  ^or* 
be^,  ^nDnicf;tere()en,  ac()tett)i;nicl;tt)or?Q?infchen^ef)re,  funt)ert?or  9£Gi;ITa()inget)nt)Q3tf)^ 
{tm(]t,  De nic()t tf)0 t)erac|)ten fi)n ,  i *  Corinth.  1 4.  r. Theftal.  5-.  «iBuitu ouer|l  njcten  tvat 
C[)?(nfct)en  l'ere  ft;,  fof(a  De  t?nbef)6ue('oe  ^rdue  ? '^unae  in  W  ^ttxtto\,  ^JK^Qil  ©entem 
<gcbD(  ^octoren,  Opinion^^^ofer,  (germonijlen,  (^ummijlen,  (gxemp(i|len,  9iegu(i(ien, 
9iofa(illen,  Confe§iona(en,  QuaDrage|lma(en  ,  DnD  n-^o  fe.  aUe  \)tttn ,  i)nDproueDar,  fto 
werpu  m\  ^:0?tnfcl;en  i'ere  t)i;nt)en. 

•DatmcnC9?infcf;en£ere(t)ef)em{tfef;rpred)tip]t)nt)  jlofferfifen  '^BorDen  t^tbrebef) 
pvet)i()eni)nDf)0(Denfcba(,  n)i)fetf)ef)en,  i.Corinth.  u.  2.  ThefT.  2.  Ador.  if.  16. 5int^ 
njort.    %\)i sjp  intfiluDer^e,  vooXiw t)or()eme(tcn  @teDen  t)Or  9}?infc{;en?^cife  gefcf;reuen  (leiDt, 
alfeDen,  lt)i;{ icf Di) recbt famen tvat Du ouer|l  beneDDen))tf>,  i.Corinth.  n.  A«&or.  if.i6. . 
tjp^eta^en  ()ep,  njiUicfDDDar  (o(ft@oDtn)in)  j}cnocl)fami)orantn)orten. 

^efed;t,  in^^to^m,  .t^ifpanien,  ^ortuc]a{ien,  5(rrogonien,  idDefu{uige5i}?enin(|e 
tm^ouenanqenamen,  i)nDbeilenDicf)(]eb{euen.  2lntn)0rf.  ^'^ftwiueinicht,  Dat©uDef(if 
De(?framen^un)me|ier^3^fu€Jpvifti,  ft)Dar/ofo  n)0(  gefei)et,  a{fcbi;mi(5,  ^eff)OcfDaf 
^aufu^  Dar  in  et{if cn  OrDen  fu(uen  pevfon(tcf  ciemcll  ie?,  »nD  hefft  gepreDiget ,  ^ot  fe  oucrll 
!)^unDe&perDt0en(duen\>nDD{)on,  De^bi)l]unicl)titemi^,  fanfl  ocf  anDer  £iiDe  ni(j;t  DarmeDe^ 
Dorn)tffen ,  ^i;tid  oucrll  tl)0  befrud)tcnDe,  ^(Xt  De  !4)iiue(  Daf  f^o  mo{  a{fe  f)i;r ,  Daf  reme  (St)an^' 
ge{ion  ^S^xip,  Dovd;  fvemDe  ^evc  befdiet ,  t)nD  Dc  enrfoIDi^cn  ^perten,  i)'nDer  enem  ^u^tn  '^i^ii 
ne ,  Der  ^i((id;ei;t  t)nD  ©eil](id)ci;f ,  ^etufd)et  '^n^  DovDoi uen  f)efft ,  n?o  5e  Den  ocf  nutt)ev(e,  noc^ 
bi;  Dex  5lpoffe{,  nod)bi)Dn(er^i)Dt  (fVn  bdfe  fdtf)  rbo  fpacnDe )  geroun)ef  f)efft,  QoDoc!)  t^o 
hapenDe,  ©oDf  tDerDeDarocfeenma{fi;n€uan()e{ion  n)eDDer  reini(3cn,  tvo  f)e  tn  t)e{en  OvDen 
be0unfbefftA  t)nDnod;nicf;tt)p^ef)6vet,  ?^auen  Di)t^ofcbdt,  hefftnemanDt  f^obefumme? 
renDe,  njafmenin^tafien,  ^lfpanienjc.  pveDi^et,  {dueteDDcvDct)t,  funDcra{{eneDari)pDem 
cfen,  Datf)e(ere,  pveDige,  (oue,  i)nDDo,  @(tcvamenfeDnD'^ecfenDev@naDefo0ebvufe,  m 
em  im  ^uan^eiio  jjeievcf  i^,  Eccef.  5 .  !^ei)f  men  fo  in  ^pifpanien  Ded  hefft  men  ficf  f;0(i)  fho 
evfreuen,  Eza.  6o*  ^onic&f,  mof5men{ifen)0{t)ortfaf)ren,  ^of^annidamfeflen,    Quitl 

adte?  tu  me  fequere  5cc. 

^arfufuepiprobrerf  t)nDrafef  f)efIu):n?eDDeran,  fd)e(Def  Den  5lrticu(if]en  m  enen  tjaf* 
fd)enQBt)fer,  enen  t)nac^f famen  £erer ,  nicbtn)o(geduetinDer<Sd;vifft,  nid)te^  in^aufo  ge^ 
lefen,  mcn  t)t^  ^U3enf)a(jen  gefd)veuen ,  n)orumme  i    ipe  fcfeafl  annotevf  f^ebben,  2,  Tim. 

a»  t)nDDeSenten.  (leit  i.Corinth.  2, 

5intn)orf.  3cffcf)emeiiti;.S)errn?Bu()enf)a()ent)nbfi)ner  (joDtfeiicjen  toijarnidife^A 
temijcfn)et^,  n)Ofet)e(emer@uDe^bi;mi)gefd)affetf)efft,  aifc  a((c  (^ueftionarient^nD  Sen- 
tentiarien,  immevt)or^3aDc5aDDenD]^onmdgen,  DiifTe  Sententleouerf],  f;ebbeicft)tf)ft)nett 

©cf;viffif 


Siirtfee  25dl4B^  i^j 


©cOri(ftennicI)taiic)etcfcnt,  mt\)Octmd)tmvht^tht$,  ^enn nocf) bin  icf^nvtg,  Dati)e|Te 
Sententie  vcc|tan0ctefent,  \?nt)nQgemi;fcti^,  alfeicfmit  DrenCopicn  fan  btwi^tn,  m\>  i^ 
tJinid^te  boxd)  t)cn  vgdbriuer  tjorfebcn,  m  Di;  tvor  fug  t)e  ^auenbicfteit  i)e  0(}cn  nicf)t  t)orbIeu&ct 
i^cffr ,  t>at  Duntcl?trcc5t5cfftt5ofet)cn  fonneti,  t)at  t)u  nip  ^t^rauer  fvf)cti)efl  i)nt)^nt?cr(lant) 
tf)0le(^)l ,  \t)etl)  icf  ixtn  fulcf cii]  onucr|]ent)i(}en  ^rouc^Sfcl  ml  tf)0 m  L)ult>cn^e,  ^jorftha  auerfl 
t)ennod) fo t)c(e tm',  DurcI>©0L)tIife(5)ttat)c,  baticf t)i),  rnit) alIeL)ineQ5t)p(ic()tcrcn,thorW^ 
<}etvo[rat>cn  n?il,  ()e(U(]ctL)i;ue5rnoprducnt)c,  tt]t)ncen  ^-ScnocjentbcfflhnticffcrciecjcntvavDI^ 
gen  ^^erantroerbinae,  ttvi;I  icf  mi)  (jegcn  t)p  perfonlicf  n?o(  fitii)cn  (atcn« 

S)arfiiiuciffcl)riiftf)c,  bat  nuiH(e  mc^r  ^tT[)i)|]c!:5,  ^noe()orfaiti^,  '213i'ettc[j5  ji),  a(fe 
t^orf)en  :c.  51ntivort.  ^orutf)  entfprutf)  au^rfi  fulcfe^  ?  @uni)cr  M  ()t;;utve  2t^,m  mU 
(^cl)a(cfhctt ,  mit  L)cn  ^^barifeercn  nicf)t  aueracuen  roinen  ,  tnit  ©(i6cneri;e  onD  fa (fcl) c ni (^c()t# 
ne,  ^cn^ut)ent>eO(}entf)0t)crb(cnt)eiibenicl;ti)p[)0(t)cn,  t)erene'ii3a^rf)cit^at)c^  nid)t  antie^ 
tticn,  ^5ohiU'Dcnducr}U;)crnt)nt)eQ3drflcn,  E)^ii)tt)nDe  Cucrid)cit,  'Q$n.>r  t)nbc  Q3i^r(3[)cr, 
;un)cr  l^!(ii(jcn  ^crcfen,  Mt  i$,  iumn  mxtd)tt  bt;ttoplicbt6n ,  De€l)riflcn  ^rcbijjcrg,  aife 
^cttcr,  tf)0  t)orberncnt!cn,  ere  ^fio^drer,  a(fe  Q}prori^e  t^nDe  s^n^orfamc ,  limme  t(>o  brinc^cn^ 
t)e  (m  Dii  Dcn  v^i)aicf  f)ier  in  Dicner  ^]>rdbrerie  t>afen  f i;fen  kfi.)  Stcm  l>eft\)crcn  l^anDe  tjnt) 
^teDe  (m  t>orf)cn  Durd)  Den  Q5ann)  mit  fa(fd)cn  t>nDc  floffcrDcn  9)?anDafcn,  tvo(  fan  bier Deiat 
.^roijlc,  2:Grcuc(t)nD^;)aDer,  tvcren^  3a  roor  f onDent  De  5lpofte(  D[)on  f  Cfft  f)ier  auev 
(nid)t enem  @aDci>^^encr  m  Du  fcd)fi)  funDer t)ntruit)cn  Dprori^cn  J^ouen  ettva^  ipcDDeruavt 
6en njovumme fd)0(De men fc  nid)t  jlraffen  Rom.i  3.)  (go fcf)o[en fc ntd;t Df)on affe De :^inDer, 
De  fc()(jf n  atiene  Dat  fe  oicflraffct  fi)n,  tjnb  fc^^igen  nid;t  ocf  tx>orumme,  "^an  erem  g;veDe  Dav  fe 
(tcf  t)an  rdmcn  fpricf t  €^;)riflu^ ,  Dat  i;Dt  ft)  De^  'IDiiuef^  grcDe,  tven  it)t  flifie  tO(]eit  im  onfouen 
buten  ©aDe^  2EorDc,  luc.  6.  In  pace  funt  ea  qua;  poiltdet ,  ;5)arHitime  fm^Qtn  fe  men  De^ 
ftille ,  ^cit  ocf  De  ^T>apcn  gc^en  Dc  9)?onnef e  DnDcr  ftcf ,  befunDergcn  nKnni^evieve  orDcne^  t)oy 
iimn  greDe  ocf  na  Dem  S(cfd/e  3ef>at ,  Dat  latt  ivi;  anDeren  feggciu 

?Sp  t)ein>eert)Ctt. 

S3av  fcf  fcjviue,  DatDefdvnid)taIIcneenemcDDcvttvcn,  runDer5t;i>cfcn  (bepDe  De^^r^ 
barett  diM  t)nD  ^drger  ^crfonen )  flan  fd)a( ,  fcbrifft  [)e  mancf  t)c[cn  anDeren  t)nndDic!en  i>nD 
i>nfct>icf (ifcn ':2BorDen ,  DatmenDan  ^aDemotcrft(icFberopent)nDevn)e[etn)crDcn,^  ^VoD^ig^ 
^faiiiu  2. 1 09.  C0?att[)«5.  «7.  ?>)?arc.  i.9v  ^i^caej.  3o<mn.  12,  ^^cbr.  f.  ^tofn.  j, 
i.€orinff).  I.  k.  ^'O frid)t mcn De  @uDcret)nD ©auc,  t[>om^>reDi(3t^^2(mte  DcncnDe,  t)nD 
anDcr^  nid;f ,  S^arc.  1 6.  £uc.  1 9.  "^orDcr  (fpricf 1 5e)  !^ar  ie ^d  en  ^^^crcp  Dc  ftcbtficf  i;^, 
Dcn  fettet  ©oDt  bi)  De  iSiffcf;oppei)nD  ^af^orcn  ^  ^nt)  nicf;t  aii  Dcn  ^iaDt  cDDer  ^or()cre,  2(ctor* 
t),i;.i4»  2. '^iraot^.  1.  i.^tmotf).4.  ad^^itumi»  fpricf  auertnald ,  fu(cfdl)DDcnQ5tfjj 
fc^oppen  t)tr(auet,  bcuafenmiD^cbaDen,  ^iUmefoDcX^emcintcDar  bi)f)ebbcn,  ftciDtfri)g, 
©0  mogm  fe  ml  meDe  f efen  t)nD  tJorlicUcn ,  men  nid;t  bcflcDictcn  t)nD  fcttem 

^ntmxt.  !^at erfle,  Dat  mc i*an  @aDe  motf)  crftitcf  beropcn  t)nD eriwfct  tvcrDcn ,  Det)t 
mt)  ni(^t,  tt>er  ocf  t>nndDid;  ,v)en)e|l/  M  -3)apt;v  Dai;me4)t  tf)o  bef (acf ereuDe,  Detv^Ie  Dav nenmnt) 
mievtn)nuclteDDcvfed;tet^ 

S5p 


ig4  JLlD^xULVerkdusULCap. 

Q3p  t)rtt  anber  fcggc  icf  alfo,  tvat  ^Siffc&oppen  ean^aDc  beuafcn  ii ,  mt>  m  fc  bcm  ®e'/ 
f;orfamfpnt)nDi>olgcn,  t^fct)irt)er0an|cn^er(t  funt,  J^el)i)ett?t;Q5i|T<^i>ppe,  be  er  2lmpt 
n)ad;tet)en,  «nt^fooclct^p^aDe^^ortfe^gen,  aIfet)pt)enOclpct)nb2Bs;c)eqtvaP,  \>pdKUttf 
ri;et)nD®eprcnge,  Jg)o(fercnt)nD&errfc|)ent,  Stcmfo^erneommeC^aDe^SSBort  (DenCuDcti 
reineDnD(utc5er  t)ortf)oDragen )  fcjjenDen,  tv>t)^ct)en  ,  faiucDen,  fettcDen,  t>nD  ordincrct)cn, 
alfet)mme@e(Dt)nD©auc,  Q5un(itjnDSrunbf(|op,  5cDt)cit)ttvo(fpneiD}Jate,  Dcnn  t)an  fu(5f 
cfen  ®i|fc(;oppcn  wcrc  int  funticrge,  nic6tintgcmenet)anal(engefed)t,  tvomen  bav  int)orge^ 
nantcn  ® tcDen  fe^cn  macf;,  57u  mc  auerfi  iht  anberd  beuint,  fu((Jcr  5Si jTd^oppe  ocf  tven  id)  ftnt, 
t)nD  t)n^  fufl  neen  noDid; ^obt  brcnget ,  €f;ri(ien  aucrfl  (tvo  b\) mincn  5ivtlcu(en  i^angetef ent) 
@at)c^2Gortnid)tfdnenentberen,  mutbmenfeben,  Dat  men  ^\rcDip*6  eriangcDe  iDtprcDi^. 
gen,  S)art)pbcl)bcicfj}cfd;reucntf)omcrl]en,  i)(\t  men  @oDt  trutt)e(ic^  Darummc  biDbe, 
^f;om  anbcren ,  ^at men  OvaDtffa ,  mit anl)ercn  triimen  ^rcDic^er^.  ^bom  DriiDDett ,  ^at 
men  t)orben  tvetf)e  DuD  ftebbe  guDe  ^ud;eniffe  Dc^  ^cuenDe^ t)nD  Derlpere ,  ^bom  DcerDcn  l)tbbt  id 
t)t()Dem()C((cn^jcempe($ictor.  u  ge(crt,  i)atiDtnuttefi),  Dcf6rnid)tenemeDDertn)een,  fun^ 
Der  bp i)c(en ^J^erfonen  (Iba,  Dat  iDtaucrjl im greDe \)nD  ^nicbeit, ane ^art!;e  t)nD ©ccten  mad; 
0efd;ebcn,  i .  Corintf),  i  ♦  ^cbbe  icf  bepDc  cinen  (grbarcn  d\at>t  t)nD  ^orgcr  mcDc  ingcjleffet  m\) 
gen^mef,  2((fe  bm  ^HJorDe  ^^oDt  t^n^ettviuclt  Do^n,  a(fe  ^ieremi.  z^  ^jccb»  54«  sciauct 
|e(ft,  bi;minen5lrticu(cnaucr(ll^ebbcicf  mc(;rDar  t)an  jjefcbrcucnDar  Deffc^rdue»(|fc(,  jjar 
b{inD  t>pgen)orDent)^» 

'i^at  icf  Dcn  S^aDt  jumx  ^reDtger  mcDc  tn^eflenet  bebbe,  5anDc(t  Deffc  ^f;anta(l  fef)r  bdfff 
(ifen,  mafefQ}o(0eauerCQo(.t]e,  t)antnpncett0eDad;tnod)gefd;reuen,  fcf;o(en  Den  nod)  mpne 
QJoIgefpn,  foc)a^ti)^Du((t)nDrafenDe(intDeffe$rdue?^[e{^,  Dat  fe  futne  mer  fe^n  cDDer  t)Or* 
^m miim mt  men  fd;ri|ft,  'iSor  fi'ttDe)]u ^Prduc-igfel  b\)  mt)nen  5(rf icuien  Dcffe (ofen  ^oi^t, 
!^e^reDigertnoteniDafen,  Ergo  i^iwi  ndDen,  D«t  fcijefettctmcrDett,  ttbDcratiDeren^rc^ 
Diger DvaDe  ?  3teni  Deffe  ^aulu^  fc()ri(Ft  '^(^tntotco ,  2(ggt  De  ^anDc  nenmanDc  balDe  t)p  ac» 
S"temDeffe^au{U6»nD*^arnaba^f;ebben  Dord;  aHc  Q^orfammlingePresbiterosgefcftet^fc^ 
f or»  1 4»  £rgo  i6  t)an  noDen  ^  k,  3f em  n?o  f umpt  M  mfmt  0??arc.  1 5 ,  a((en  Cbrillen 
beua(ett,  bejltnDcr^ent)pDcntbofumpltigenD?id;tertbon)ad;ten,  bi)  Dat  ^afent  Den  ^rcDi* 
gerenbcua(cnt)nDt)p()e(ec5t  €|ccb.  5  h  •S^ebr.  i  ^  $(ctor.  20»  ^Bo  btjlu  Den  fulcf  iin  Qto^ 
Sfe(,  DatDuDarci)nen^r!;t>anfafcnn)ult,  t)t]Dfpricf|l  Sin(5;f)ri}lcfcbo(en)afenauer(tcft)tt^ 
fi)nen97egc(ien,  Ergo,  igt)ann6Den  ,  M  be  0eDo(ft  werDc  t>tb  Dcr  anDcrcn  S^abcrcn  DiaDe, 
©^cmeffu  0ccf  Di)  nid;t,  fulcfc  (amc  Qtt>t)ntcn  tbo  fleutf;cnDc  ^ 

©ug  ffeibt  mt)ne  ©runDt,  Dat  Den  ^veDiger^  beualen  fi;  tbo  mafenbe,  baf  bat  QJofcf  t)rt^ 
uorfort  bliue,  ^jccl)»  ?^  Dcr()a(itenfcmeDeQ}pfenf»^ebbenmotenn)eDarpreDiget,  5ictor.  20, 
^arupfd^rijft^auiu^Dctn^^bitnotbeo,  DatbeDeJ^enDenemanDe  balDe  oplccjgf,  u  ^imot^. 
f*  S)atf)eDat20Borttrutven^:D?tnfd)enbeue(c,  sefd;icfet  auDcr  ^itDc  r()0  (crenDc.  i.^^^imot^» 
a.  3tctti  ^be  t)p  m  ^auiu^  t)nD  Q3arnabad Presbyteros  gcfettet  f)ebben,  5icton  1 4.  2Bat 
t^  nu  Dat  ^:Seflutb  ^  Dat  t)an  noDctt  fi;  ^rcDigcrd  f [)0 fettenDe ,  t)f I)  Der anber en  ^rcDigercn  DJaDc? 
97cen,  tcf  f(ufc  Di;bi?rnene5r?otbt)tf),  m  Du  t)or  Dt)ttc  Q3ifd)oppe  Dei;(t,  ^reDiger^  Dord;  fc 
tbofettcnDe,  ^cnnb^ridnocb^oDteDDcr^cuci,  Dar^au(u<^  De(E^riffen  fd)OlDc  mcDDc  be^ 
f^n)ert  ()ebbcn ,  Dat  fc  «encn  ^PrcDigcr  moRen  tcbben ,  i^c  morDc  Dcnen  t)am  ^tffd;oppe  gefettet, 

fun^ 


gunftt  75tilaQt.  ig^ 


funt)ei'  rat)e  adene,  M  fc  t)en  (juDen  diaU  (ja  ermclent  Dnb  fetfent  na  Dcm  Q5efc()ei)c  alfe  t6a 
^antfd>al(je(jeuenimi)en,)  trun)erl3rel)i^ei',  fcf;etenbcnQ5iPoppcct)t)er(2uanaeljften  im 
f dr  enc^  ^rc^i()cr^  ntd;t  utf>flan ,  ivo  f umpt  nu  f)pr  bi;  t)t;ne  ^oscn^Q^oI^c,  bc  bu  i)t^  bejTcn  an* 
gctefenbenSententieninfererci],  97dmeli(f,  Ergo  i^  t)an  udDcn;  Dat^rcDiaer^qcfcttcttvcv^ 
Dcn,  Dtbberanbercn^reMjgeren^abc^^ 

^u  \m  i^^t  fo((jc  nid;t  ivol,  Dc  ^Jrcbi^cr^  5e()bcn  jiube  '5:tic5nf|fe  ^c^abt ,  Ergo  bc  ((v 
ttiene?»??annf>ftfcgcorbent,  Ccf  folge  nidf)tfi)n,  .'^c^rebic}crjJfd;olenaube^ucfnifTchelv 
ben,  Ergobc^^acbt^^PrcbicjcriJt^ofetten,  (icibtnic&tbi;bcmQ5iffd)oppe,  funbcr  ocf  bi;  bcm 
5Kabc  »nb  Q^drcjcren.  ^ 

^inttvort.  "^at  (jifft ibf  mt;  tf;o  fcOaffen ,  mcr  ibt folqm  Mt ebber  nicft,  fc  (tnt  ;o  mx 
mpnicbtgejleKct,  funbcricf|tnbefc5i)rinbjner«))robreric,  9)ipnc@runbtauerftt(5bejTe,  \:i(it 
tcf  \)tl)ber  9\e()ulen  bem  ^ito  torgefc^reuen ,  ad  ^itum  i.  t)tb  bem  &empel  5ictor  i  6 
Q}fI)ber^ud;niiTe(befef;cbbenfc^oIenbcdecucnbc^Dnbbcrte.)  $lctor.i6,  li^orintf)  g 
«}>f)ilipp.  2.1,  ^imotb.  5 .  ^t^  bcm  Concilio  Cypriani  Epifcop,  4,  Mftttt  t)nb  aef/ateii 
l^cbben,  <Scttct)nbf(utcnod).  ^     f  ^»  OTtrcrDnogeiiatcti 

€inQ3i|Td;opfcf;aa^))rebi(jcrdfcttcn,  na  bcr  OiC(ju(cn  ad^itum  i.  bcfcbrcuen,  Ers» 
5cmad)nid;tfettenmcnbcti)i((.  ^       '     ^ 

|itrT3rebi0cr  fd;a(  (jubc  ^iicf;nf jTc  mm ,  M  ^eucnbc^  i)nb  bcr  ^erc ,  ut  fupra.  Er- 
go,  ctn  ^SijTcbop  mad;  nid;t  fetten  tt>en  [)c  mil. 

2)c^:^tffc()opi^cin^eftf;cbbcrC^ripit)nbfme^c25orbc^  £rgo,  ficfantvof  (jube  ^w 
bigcr^ebber^;)erben  fetten.  ^  j      r*^ 

^c  ^-^ipop  i^  ein  3QSu(ff,  cin  qsorad^tcr  ©dbtfifc^  SBorbc^,  Ergo,  Bc  fan  ncne  nubc 
^pcrben  fetten.  3oann.  10.  '     o  w  jmv^ 

€bvi|Ten  moten  ®abc^  ^Gort  f;cbbcn  m\)  ftdrcn.  9Jom.  10/.  Ergo,  fe  mdtcnqube 
^rcbicjeri^  f)ebben.  '^    '  ^  ^ 

:^c  €()rilTen  mud;f en  bi;  bcr  3(poRe(  ^^bf  ern)e(cn  cmcn  5f po ftcf  2f cfor.  r .  Ereo,  fe 
mo(jen  tnt  tvo(  ernjcfen  encn  ^rcbigcr.  ^    ' 

5)e  ^:^iPop  i^  ia  linem  2lmptc  efn  ^cf ru^ ,  Ergo,  biiiiQ  baf f;c  t^^x  mit  fy ,  t)orbcre  Zu 
rcrc,  t)nbannemc.  '^'  vv*vuv4,t*' 

^orcniSSS^^^^  ^^'"^^'^"'^^  ^^"^^^^  3^^""^^^*    '^^°'  ^^^"^ 

@umma,  3:)en)i(ebcQ5ilT^oppc,  cbbcr  anber  Q}orft)efcrg ,  tJorfumefifcn  t)nbt)nfra;  ' 
tDedfetibanbefeii  tm  Suan^edo  (E^prtf^i,  ;ailreucnbartDcbbert)nbt)oruo(acn,  :^c  miMx 
aucriT  ® abecJ  -:2Bort  nid;t  f onen  cntbcbrcn,  baruen  fe  M\  m  i)mmc  ercnt  mm  nid;t  na  (a 
fu!]bermo^etinacrerSr!)f)ei;f5lctor.j.  i.Corintb.H.  2. (Torintb. 8.  i.?ctr.2.  mitD?a 
t)etrui;Der<)3rebi|3er,  ©obtfrucmeiicfanropcn,  t)p  be  ^l^ofage  J&ierem.  25   (gjecb.u-  »nt) 
fecbcn  benn^mme  na  £uben ,  be  (jubc  ^iicbnijTc  ()ebbcn,  bc^  (!cucnbeg t)Hb  bcr  ^cre,  na  ber  ^Z 
fe,  roo  ad  ^itum  i .  bcfd;reuen ,  t)nbc  nemcn  be  an  Dor  cre  'Prcbi^cr^,  mt  tn));uc(en,  ^obt 
^  ebbc  er  Q^etb  crboref ,  t)nb  befTc  cnnc  jjcfcnt  t)p  f^jti  2Q[?ort. 

f  rr-  .^^^^^^cjlJ^P^f»^  Cn)oocf  a(rebcb9bcn2frticu(cn5cfccf)f  t^,)  ^e  ft3t(e  affcCBrtflcnflc^ 


mafet  t)orcf)  C^riflum,  2.€orintl).  u  Sp5ef.i*4«  i.W»^.  i*3oann.2.  SlpocaLf. 
»nt)moaena((c©at)e^SBorr  ^antefen,  Svom.if.  i.gorinrf^M-  i.^etri  i.  i« ma)t 
^an  ndben,  allene  na  t)engefaIueDen  ttnt^gewoget^en  (De  a(&er  mei|l  n  t>e  QSefjefure^  >}}^i||en  oer 
nttnvoolentberenfan,  {)efa(uetn)ert)en)  tfrofen&e,  t)en)i(ct)eOrt)cninget)er(Saluingeocf  nicfet 
flefd^ut  ivot)eOiege(^]3au(iad^itumKi)ormeIt)et,  men  mit  ©Ipfecnerie  Der  bei&ev^ort/ 
Dignus&JLiftuseft,  Dttt)  anbcrem  ©cpreHgc ,  t)er^(et)cr,  t)er^elcfe,  Der^(attcnw.  fum 
ber  na  Den  &e  nod;affticl)  fijn,  ttnt)  gefct)icfet  ant>er  ^iiDc  tfto  (eren ,  2.  ^tmotf).  ^-  ^  ^  . 
Cyprianum  n)i(  (>e  in  cin  Compendium  bringen,  njo  triiwelicf  5c  i)c»t  gcDan  oeflt  mac| 
mefef)nin|tner  ^robrcric»  ^   ^     ■ 

^bomerjlen  (fccbtbc)  Cypnanusgebencfetbarbc^Cffergbeg  Icucnbigcn^robcg  m^ 
^im,  ^c^t  \)6xi  icf  (fecbt  be)  nicbt  gerne,  funber  i^  mo  cntjeficn, 

^^ottt  anOeren,  Cyprianus  fecjcje  ntc(;t  mcf)r  (fpricf  t  ()e)fun&er  t)att)e  ®bemcne  meoc  tu^ 
cen  mad) ,  \)an  Den  9fiiegenten  t)er  ^ercf en. 

21ntn)ort.  ^at  Cy prianus  oam  Offer  fpricf t,  beualt  mt)  t^ol,  m  at)  auerit  bar  'am 
veben,  \)nbDenguDenc^e(eret,  oebrufet,  DnD(|e()anDe(t,  ©e(t  ))nD  @uDt  Dar  meDc  mgewof ert 
libben,  fannenemreDe(ifent)nD€f)rijlenmanneocf  nicbt  Dem  Cypriano  (encf  beuaUen,  Dar 
&tiegenmrta(Ieenec)creDeti)nD(;efcbreuen ,  Q5pDatanDer,  willecf bnrCypnam  -^ort(n)(> 
feim£atino!cfcbreuenflan)  ()er  fettentopDatmen  fe,  mcrCyprianusnid^tmerRgge,  funDerDat 
De  ©emenc mcDe  tugen  mad) ,  m\  Den  Ovecjentcn  Der  ^itxdtw.  Plebs  (inquit) obfequens  prx- 
ceptis  dominicis  ,  &  Deum  metuens ,  a  peccatore  Praspofito  feparare  fe  debet  nec  fe  ad 
Jacrilegifacerdotisfacrificiamiflk,  cumipfamaximehabeat  poteftatcm,  vcl  eligendi 
dignos  iacerdotes,  vel  ind^giJitJS  recufandi. 

«^ctcmDar  naalfebe,  9^umr.2o.  S)pgeea,aenf)t(ft,  beffutf)fa(fo,  CoramomniSy- 
naeosrjubet Deus conftitui facerdotem.  i.  in(truit&  oftendit  ordmationes  facerdo- 
tales,  nonnififubpopuliaftiftentisconfcientia  fieri  oportere,  ut  plebe  prsfente,^  vel 
deteganturmalorumcrimina,  velbonorum  merita  prjedicentur,  ut  fit  ordmatiojufta 
6cle2itimaqu«omniumfuffragioekjudiciofueritexaminata&c. 

!t)uDefd)(uDtiDtalfo,  DatqSofcf  (fprtcftCyprianus)  welcferDargefeorfami^DcnfnJD^ 
lifen^:^aDen,  \)nD®oDtfru*tct,  fcba(  ftcf  i^an  Dcm  funDigen  CQorwefer  opunDeren,  vm) 
uid)fmengentbomC(ferDci^^Prerter^,  DeeingeillficfT^eeffii^,  t)ornemelicf,  De  tv^lcfulcfcm 
.  Q}olcf  mad)t  l^eff f ,  tverDige  ^reft:r  tbo  ernjelenDc ,  cDDer ttntDcrDicje  t^o  i)orn?crpenDe, 

^ovDer  (fpricf tbe)  ©oDtbiitb  97um.  20.  Datt)or  De  {lan^cQSorfamelingc  Dc^reflcr 
fd)OIDeae(lc(lettt)fvDen,  ^A^^ati^,  beleretDnDbet)?ifcf,  Dat  De  «}3vefterltfe  OrDemnpe  ntd)t  c|c^ 
fd)cbn  fd)al,  funDev mit  :a5itlid)eitDe(3 bptvefenDen  a^cfcfe^^ ,  Dat  alfo  tn  bi)tvefenDc  t)c^  QJoI^ 
cf e^,  Dee  bofcn  9}?i|fcDat  t^pgeDecf et ,  tonD  Der  guDen  sSorDcnfle  apenbaret n?erDen ,  t)ppc  Dat  iDt 
fi)  ene  recbtuerDicje  onDc  rcDelifc  OrDeningc,  tvelcfcr  mtt  ancrigtemmeH  mX>  Srfanmmlfe 

^^  '^^^  !^art)p  t)6ret  Cyprianus  Dcn  ^^x  5-lcfor.  1.  befd)reuen  ,  ©orid)tc  nubDrenptlicf 
^ovllenDiiier,  tt)erCyprianusmd)tmebrfd)riucalfe  DntDc(^cmeene  mcn  niO(|c  mcDc  tugen 
Dijn  Dcn  OvVnten  Der  ^crcf en ,  m  Deffe  'l)r6uc^iSfc(  t)a(fct?lif en  mW  »nt)  aftf ortct. 


Junfte  Beilage.  igy 


^o^tvot  icf  t)ocf;  t)effcr2D5ortni(f)f  twDer  jnebrufe,  alfc  aneeneDtbDeflenCypriano, 
fampt  ben  e^dn-ifftcn  De  l)c  »6ret ,  tho  betvpfen  /  t)at  necn  Q5i(Tcl;op  ^a<l)t  i)tbbi  t^o  fctteu,  Onll 
ordineren  na  (Inem  ^ol(jeua((e ,  wcn  l)e  miU 

^t  fracje  &e  icf  l^ar  gcDdn  fcebbe  ttan  bcm  'IJetro,  Dnb  t)at 2(ntmorf  bar ^ccjeucn  t)an  bcnr 
Suba,  iviII)cnid;tDorflan,  n)oiDtfutf)i)pbcer|]engrage,  Darfii(ue(linef*chrt  (ndmcdcf  t\)D 
mcn  Don  fd)a((,  ttjcniier  men  nene  trmve  ^J3rebi()crd  ^efft ,  Dar  men  mcDe  PunDe  DJaDt  frac^en,  ^u* 
^e  ']3reDi(jerd  tbo  befamenDc,  De  b^r  baucn  0enod)fam  (^el^fet  i^,)  funDer  meent  setvipl4cf i  iDt 
gelDe  erae  DnD  (Inem  ^upen,  W  iatt  icf  Darbp  blimn ,  bin^  ocf  tvol  t^o  freDe»* 

SSp  t)crt  fofffcrt  Slrf  icfcL 

^aricf  fc&riue,  vanDen  ©acrament^@cf;enDer^  bnD  -2BeDDerD6pcr^'t5o  mt)DenDe, 
brfticictbcnid;te£?,  Dcnenen^upent)nniitter313ort,  ^ajteringe  onD  ^d;antpecfini|e/  foDaC 
rcf  md)tt^  finDe  De^  5intn?orDe^  97otl^  eDDer  weerD. 

?Sp  t)cn  fojlcit  5(rticfd 

!^ar  icf  fcbrtuc,  t^at  me  De  fo  erttjcfet,  vor  De  red)ten  'Dcner  De^  SBjorte^  (De  Dar  prebigen, 
^ic^tboren,  unD^acramentrefen,)  ac()ten fcbal,  vnDenid^tnuttefp,  fulcft^  Den (O^onni^ 
f en  tbo  (laDen,  Denfenid;tn)oltnitt)e(icf5anDe(enfdnen,  mitDem  jiCorDe  ^aDe^,  Detvileet: 
^ertc  in  ^infd^tn  (ecrevorn^eerct  i)ortt)(5rte(ti^, 

/pt)ri^De(Te^r6ue*(gfe(tf)drni^er  (DcniDt^eftemocf)  tt)enein£outve,  DarmotenDege; 
efcbcDcn  (tvobauengefd;reue«)  f;eteni)pgen)orpeni)anDem^upcn,  t^ngefent,  Derbaiucn  itic 
cnnicf;tprcDic)enl)crenfd;a(,  nid;t  bid;ten,  neen  (Sacramcnt  t)anen  entfancjen,  uifewenDu 
enDer  Dem  '^iirf  en  cjefangcn  tvccrft» 

5lntnjort  Q3an  Der  (Srme(in0e ,  f;c(t(lu  bcDDe  bi)  minen  ^rticulen,  unD  f)t)t  bamn  ^vlbt 
^efc^cD,  Darumitie(tner(Bc^antf^ecfin(jet)nDegoDt(ofenfcbriucnDe^,  nld)ttboad)teti,  ^at 
iDtauer(]mcent,  Datbca(fi'et()  DatQ3o(cf,  fu(cfcn  erive(Den  2)encren  ©aDetJ,  nid)t  preDigeti 
tbo  bdren,  nicbt  tf)0  bic()ten ,  necne  ^acramentc  van  en  tf)0  entfansenDc,  t)cr(lf)aicf  gan^  ml, 
tventcDarcmDit()e(ut]()e,  fre9eDe"Ii3u((fDat©c&ap()ar(id;t(icf  wcDDcr  in  DenJpa((^,  auerff 
Darnjert(p(ft^oDtn)ia)  nid)tt)t5,  OJaDe  Derba(uen  tvcDDerrumme ,  Jg)6rDu^reDic)er,  DeDp 
^aDed  ^ort(uttbert)nDcreini)orDra^n,  ^mf).  is.  ^.Corintii.  ^I^iDe  De  D»)  ^in* 
fcbengabu(en»re^i()cn  J^ieimij.  ^attf).  if.  ^oann.io.  9?om.  \6.  ©afat.i.  ^pf>4. 
i.^^im.^.  ^:StcftteDen,  DeDpDercd;tfd;apen  ^&tbtf  miterengrud;ten,  Durd) Q5aDcg ^ort 
t)nDerrid;ten?()?att5. 5.  te.4.  unD^er^jeuingeDcr^iittDc,  Durd)  €J^ri(ium  verfunDigen, 
3oann.2.  9)]iDeDcDt)DeQ}cr5euin()cDer(SiinDeup^l^i(yen,  Offer,  9iofenfren|e ,  5if!ai 
te^^^rcue,  fouen  ^arcf en,  Q3t(De,  Q)a(le(Da^,  k.  tiopfett,  Denfct)erraDenDine©ee(e,  €fa. 
T  u  Sntfange  Dat  ^acramcnt  t)an  Dem ,  De  iDt  Di)  Qifft  up  (&S^xiHu^  ^ort ,  tvadbte  Dp  m 
Dem  De  iDt  Di;  gif t  up  5infettun()e  Der  ^infd^tn ,  bcDDcn  en  ocf  tn)t)ntic&  *^i(Td;oppe gcfant,  3a 
De^atve(]fu(uen,  Denn)oget)u)le0efentf)ebbenDcene2iGu((f  DenauDeren/  mdten  t«ler£u&e 
5irmut(),  unD  crefiefct^winDc  OvyfeDom  tvol  betii(jem 


«Sf  '  lIX^til^I.TeriodtitniCap, 

05))  be  ^Bovt ,  t>au  be»  ^m\\lin  (na  (an^er  unt)  i^eler  «probver te,  t)e  ^t)ai'  ^en  fpiet) 
fpricftbe,  Bafilius:,  Hilarius,  Chryfoftomus,  Auguftinus,<Scc.  fint5!}^onnifesett)efen,  un? 
^e  Doc^  Dem  ^olcf e ,  mit  t)em  ^ret)io^5lmpte,  wol  m  gejll^an» 

5lnttt)ort»  ^atnjultu  Dar  \M\)  befluten^  Ergo,  gt)  bf)cnt  ocf  f  ^en,  grjmuflen 
!nitbe(fen9J?onnifen,j}eIife?0?onnifefpn,  n)iaej)i)geIifeQ[>oI()c  mit  en  f)ebben ,  njatauerfl 
^it»or5i}?onnifeget\)e(}(i'n,  mac{)meintfunt)er(}cfel)en  i)an  Bafiiio  libro  II.  Ecelefiaft.  hift. 
cap.  9.  bar  finl)t  mc  n?Ol,  bei;be  Dan  buffem  Bafilio  unb  Gregorio  Nazlanzeno,  iDelcfe  ^m 
nifeba^mejl/  unbettjorummefeint^lol^erge^oan^enfpn,  3tem  n^at  ©ebrufe^  unb  Ceuin; 
ge  fe  bar  Qt[)oX  hi^Uw,  ^}i  bringe  bar  nu  unfe  OT^onnif e  bp,  mit  crcn  emicjen  Uf{iiv\  unb  ^li^^txt, 
Dicgulen  cnb  ©tatuten,  ^Iattenunb5tappen,  Q5ebelie  unb  ©fi^cnerie ,  ^appen  be^vaucnt 
«nb  StBercfe  bcrf opent,  ^rebigent  unbe  OJ^tffen ,  ©ccten  unb  ^atronen ,  fo  tt)erben  fe  genjig^ 
IicffonI)atf)Of)opcf)6ren,  alfe^icbtunbe^ujlernijyc» 

97urebeicfnicbtt)anfuIcfen?)}?onnifcnaIfeBariIiustt)a^,  ocf  nicbttvcr  Bafilius  i\f^tt 
t)enicJ)anberbinicf;ebberDnf)iIIicj),  rccbtebbcrDnrccbt,  ane©abe^Q5eueIgcbaf)nbc(Ft/  funbet: 
t)an  bcn  ^onnif en  nu  t)orf)anben ,  be r  er  J^crte  \\\  ^tnfcf)cn  £erc  t)ortt)cret  \>\\\)i  t)ortt)ertclt  \t, 
tt)0  be  21  rticf el  lutf),  be  nicjt  tt)cten  mit  cini,iTcn  Ovcbcn  cbber  (gcl)rifftcH  ere  mennid^folbigc  gun^ 
t)e  tbo  befcbarmen,  f)Olbcn  bcnnocf)  fo  v>a|]e  bart>p ,  alfe  ein  €f)ri(le  pummcr  Dp  (£J£)ri(lui5  <l\xm 
gcliumbolbcnfan,  benicffra()e* 

^\i\)  \mi  Dicbe  fe  fulcf e ctviije  ^offte t)6rberen ,  t)an  ^inberen  t)nb ^nuorflenbiflen,  m 
tmDtIicft)p(?ne(gecte,  . 

^itf)  mi  Diebcn  fc  erc  SO?in(cf)en  funbe  ein  €uan()efion  ^cten? 

?0?ifb  '^'o^i  '^t^tt\  fe  ett)i(}e  ^ufd;beit  laten  ^cben,  tf)Ofc^(jen  v>nb  fauen  f 

9??ttf)  ttjat  IKeben  fc  (lcf  tbo  fd)riticn  cin  £euent  be^  5irmobe^ ,  be  t^ifc  fe  noc^  be^  ©efbe^ 
tioc^anber97oborfft,  peni^en^ummerfpben,  funberiortxfIifevt)erforsettt)erben,  ben^eren 
j)anett?i()enOientenf 

sfe^itf)  n^at  ^vcben  fe  tmn  gefunber^en  ©e^orfam  f)ebben,  \)nbe  ben  fufufgen  U^\nt\\  aHctt 
©e6orfampr!)fen^ 

^yt\ih  mi  D?cbcn  fe  ere  ©euan^in ,  befdl^eren,  bef t^ppen,  bcfjdrbefen ,  bef agf)efen,  ett)ic5* 
(icf  b9  funben  fotl)0,o5anbc5 

5»D?itbtt)atOvcbenfeben£ubent)orbiIben,  burd)  ben  ©c^t)n  be^  :^febe^/  ene  funberse 
©et)(llid)citj  bar  fe  bocb  t)e  fulucn  ^iibc  fi)n,  t)nb  bliuen  mit bcn  anbcren  S 

CO^itbttoatOvebenfcerc^^antmercfe,  bcn£uben  t)erfc5clcn  t)nbe  t)erbreuetn 

?0^ittt>atDvebcnfebcn^ubcn©nabetbofegi)en,  beftcfinere,  ebbertjperbrtibbenUfe^el 
Deuen,  (bberfuf^inber^appcnbegrauenlatcny 

,^ttH\)cren  tt)oI  bc^tiicfe,  be  mcn  bett)cren  fcbolbe,  bc  tt)ife  raenfraget,  njor  inbeti 
©d)riflt  ()cfci)Veuen  (if)a,  "^0,1  me  Donatum  cbber  Virgihum  in  ber  ©d)0le  lefen  fd)al.  ^at 
n)t)lien  fc  auerj]  f)i)r  bocb  tf)0  antn)crbcn  ^  mdtben  fc  nii^t  (alfe  ^ldcfe)  t)orb6uen  t)nb  t)er(lunr< 
•nen,ebbcvaHembe^2)uucl^^un(lbrufenOt)obubt)r)^attb.4»  3*Sorintb«  n*  97oc()bof? 
t)cnt)nbIerenfebitfot)a(!e,  alfeein€uan^elicn,  2{«f>fenocf,()ri}tfer<Sunbe,  \^i  bpr  ettve^^e* 
frcncfett\)orbe,  alfeam(2Han()eIio,  tt^ofcn^olaneerenSDancfmotenbefennen^f  n)Ofc&oIbenfe 
^tn  frmvlicb  mit  bem  Cuaiiflelio  ^anbelen  f  cnen  1  . 

2Sa( 


S^nftt  25eil4g<.  xg^ 


^atbckaucvpemJfeunfc^Voue^igR^,  f)t\)6ktm^mnxht  b\)  fmcn  CO^onnifcn  cne 

lofc^runDf,  D^tOcaucrf^nid;tbcn?crenDarff,  rcbc  miD  ^lntmortfe  M  lofcn  ^tanDc^  t\)OQif 

ticnbc^cencjcta^orDc,  fcf;!ifftf>cnii>  ( alfel^c  mccnt)  t)e.fart>orbc5)6re,  imt)nM(I,  icffcball  bc? 

ttjcrcn,  Dat  fcnccn©aDci^20Bort5ebbcn,  miDDatDcDvcacIcin?0^infcl)cmgunDft),  i)nDi;fftic0 

argumentcrDc,  DeDiei}eIi^cinIuttcr9?iinfcI?cn*gunD.  Ergo,  fo  Id  Dc  EKetjel  nicl)t  recl;t,  fonjil 

f)c wcDDerummc fc^i}cn/  !Dat€uaii()eIion i^cin luttcr 0??infcl;en'gunD,  Ergo, \\)t i^nkljt rccl;t 

©ecjgeicfeme,  fi^n  antecedens  ft;  falfd;,  fo  tvil  ^c|e(}{3cn,  mpnantecedensfpocf  falfd;» 

5intn>ort»    Ocf  Ded  armcn  \)nfiHn((}en  ^VdueDoven,  Dc  bci;Dc  Dcr  Dialedien  miDe  Theologie 

SIBife  itv  SDcnn  tvat  i^  Dod;  Dit  »or  cne  fecIifcnijTc cDDcr  (Evcmpcl,  mcnn  icf  fcDc,  De  ^iegcl  id  cin 

lutter<)}?infd[)cn  JunD,  Ergo,  fci^  nid;t  vcd;t  DnD  Dar  i)p  Dovt  exemplificeven  cDDcv  i)ovIif cn 

miDfcogcn,  Dat^uanaeIiumt;£JcMluttcv9}?infcbcnS?m3t,  Ergo  iDt  i;^  nic^t  vcd;t ,  lut^iDtocf 

onDcv^,  funDcrefFticffcDc,  DatQ}nfrutf;  ?Q?attf).  ij.  i)^Dc^^uucIii (^atb,  ErgoiDtDod;t 

ntd;t,  t)nDcDun?oIDe|lt)ortDorlifent)nDfc(3(}cn,  ;^atguDc^rut&i)iJDe^!5)uucl^@atl^,  Er- 

goiDtDoc^tnid;t,  anDcvdfanicfnid;tmafcnt)anDt)ncmfv6mDcn  AvgumentcvcnDc,  \tQQt  a^ 

ucvfl  alfo ,  Mt  €f)rillu<5  (guangclium  ncn  ?(}?infd;cn  gunt^  ft; ,  bctii^et  Dc  <;^aDev ,  Dc  ©6ne 

unD  Dc  S^iiiiigt  6et;|l,  Dc  5lpoilcI  S)nD  Dc  jjanftc  Cf)vit](if  e  j^cvcf  c,  De  fulf  c^  cntfan^cn  tinD  mQHW 

nicn^effti^ov^aDe^^^Uovt,  ocfS)ov@aDc^S03ovt3eIcrtf;t)nD  (jcpvcDisct,  mcn  nicbt  alfcDcr 

CO^onnif e  D?cgcl.    S>evl)aluen  fc  cn  Ci^^infd^cn  guntb  ()ctcn  mutf;  t)nD  f;ctcn  fd;af ,  fo  lange  Dat 

fiilfc  ^ud;ni|Te  Davauev  fumpt ,  alfe  aim  t)(\t  (^uangclium,  cDDcv  Dat  ()D  ^tf;  Dcm  €uanc)eIio  Mfit 

^vuntbbvpngen,  Datmenn^avaffti^cnfent^nDIoucnmad;,  DcDfcgcIll^tb^uancjelium,  foful^ 

!c{5(}efci)ut,  bpnicf  fc()amrot55emafett)nDauermunncn,  tvonid[)t,  bet^oItDcS^cijclDcn  olDen 

■^T^amcn,  i  .^f;tmotl).  4.  in  hypocnTi  Joquentium  mendacium ,  (Scc. 

S)ctt)ile  fe  ocf  S)clc  (gdbrifftc  umme  Devfului(}cn  (gcctc  tvi;IIen  t)0vfclfc^en  t)nD  tjorf cven , 
^cbbc  icf  Dc  t5om  S^ecle  t)p(}cra()cn,  t)nD  t}t  gclfd)i;n  je  Derfului^cjen  apcnbarct,  t)nD  bcfd;Iaten  alfo, 
Dtnople  fe  Dat  nicftt angcuen ,  t)nD  beriin?cn ,  ft;  cn  (i^aDc^  2Gort  nie&t  f 5o  bcucIcnDe» 

^ttxfit  D^  ^eut.  2  ? .  ^an  Den  ^dftcn  Q^a^t  gclauet ,  M  me  De  ^oIDcn  f^al ,  tfav  mU 
lcnfcDeJTe(S9ectcnl!6fftcmeDebcmcven,  icf  bcbbcaucvllnccnDart5o5efcc6t,  Denevc  ^offtcIuDeii 
tpeneaff(}cfunDevDe©cctc,KveIcfcv(53aDc^  2lOortnid;t  iDDen  fam  ^cut.4.  y.  la.  i.gov»  u 
i,^!)im.6,  a.^oh. 

9?utioDlf)cnocbinfDnev^vobvcrie,  fjefuDenDavup,  mlan,  tcfn)ct5t)ndtr;ofd;eDen, 
Irm^  ^^»  ^^^^^  2Gort ,  Dat  (5)oDt  fulf c  funDcvIif c  ^cctc ,  t)an  Dcv  (£f;vtlhnbcit  mit  e^en  ^Den 
tnD^offtcn,  SereDnD  (53efctte,  5^fcDcvt)nD  ^<i)or)tn,  f^^encDidDncjc  i^nD  Q}ovmafeDiat;n()e, 
en)i;d;(icfaffc}cfunDcvt,  Ii;Denfan,n)ott)DDDt)pbvDn(|cn/  Datl)cfulfe2fffn)DfDn5e,  t^ofcttcn, 
©ccfen,  bi)fj;ncm2I5orDcnid;tf)cbbenn)Dl,  foD^Dc(Te^afc0cfd)cDen,  Den  fo  ©oDt  fulfe 
©ecten  approbevf ,  fint  ocf  Dcv  (gecten  26fftt  approbcvt.  Appi  obcvt  fee  auerfi  fulfe  (^ectcn 
nicbt,  funDevt)crbutf;fc\)cIemccv,  foapprQbevtl)cocfDev(5ectcn£dfFtenicbt,  fo  foncn  ocf  De 
SH^ovt  t)an  Den  £6fften  iDcut.  2  3 » nummev  t)p  fuf  f  e  ©ccten  ^dfftc  bnD  (5Dc  c!efcd;t  fDn. 

S)eanDevD^^9vC(l.  if.  DatDc^^Jc^ovfambctcvfDDcnCffev,  DavYcg^cicf  iDtfDDc^e^ 
^orfam^dDtlifc^  ^BorDc^,  tt)oDarapcnbavt)ovfIavettDcrtf;,  f;cfcd;tiDtIuDeocf  t)pDcr 0}?on^ 
nife®c6orfam,  nuvcDeicf  DatmDnet)t5Dev(5d;vifft,  fc[)alme  DDflelduen,  tbe Du biv ocf  t)» 
te©ci)vifft,  fjODfietcne()efc5fcten®afe.  ^ 

^eDvuDDeDtJ^ie^j;»  ^anDcv9ve*a5iter®c5ovfam,  t)avfci)i)iicf,  !)Dt(t;nic&tt)n^ 


1 9©  //.  C^dl0  /.  ?eriodm  TIL  Cap. 


I>ctt>ereocfnichtt)ev9?^onntfe®ef)ov(lim,  fmibevt)cn®ef>orfamt)ev  ^pnbertfeom '^aber ,  ^t 
fed;t,  il)t{uOeocfi?pDev^onnife©ef)Ovfam;  nu^ebbeicft)ormi>De^c^rifft,  f(i?ufmet>pgc^ 
louen,  t\)oret)e(}efecf;t,  tbet)pt)e<gc&riftt,  tt)orDufulfe^gefefenf)e(tt. 

^at5icet)ar^au(um  (i.€or.4.  icf  bebbc/un)  t)or4)t€uanmfiumgeteftf))  t^paeto^ 
Ijenbebbc,  p^Darummegefcf^een,  batmefe,  tijefcfer  recf^te  ^eoOTe  SdDerfxten,  nomeficf, 
l)ebar^i)nt)ertelent)orcf)t(guan^efium,  two^aufu^ geban  befft,  ben)t)(e  menauer(tt)arfulfc 
^e(pn^f)enic^tfp6ret,  fun&ert)elcmeert)cr^barifei)ren  t)mmeti;ge  ^orDen  t)t)nt)en,  brufcnfe 
mit  atlem  t)nrecf)te  ^tn  ^Dtel  t)er ^ei)(l(lf en  QSaberfcbnp ,  icf  fd^mp^qe ,  t^at  fe  fd)u(t)en  ;cnic&  rec&t 
f)ebben ,  ber  9vecf)abiten  Q5e5or^m  )l'cf  ant^onemenDc ,  et)t)er  tf>o  t^ofd;riuenbc. 

^et)eert)e9??attf>.  f*  ©a(id>fi)ntt)carment)an@elle,  Darfecige  icf ,  i&tfi>nid)tbe(fer 
©ecten  2frmot5 ,  funt)eri)ed@ei>(]e^,  5efed>t,  De9?ionnifefonenocffu(fen2lrmotf>f)ebben, 
t)arbant)e(icfauer(inicf)t^an,  fep(e.(jf)enf)irmiterer<^ecten  Sirmot^t^o  bett)erent)c,  t)arwan 
()anDe(e  icf ,  W  bc  (^cbrifft  barmebe  t)orf ert  tDcrt^. 

!;Det)6flrtei)^?0?attf).  lo.  ^arCbriflus^pricft,  batbe 2fpo(!e(nci)n^eft,  nej)nQ3rot 
mit(tcft)r«3enfcbo(t)en,  tt)e(cff)ccnfei)et)obefeotbfcf)icft)etf)0  pveDigeben,  ben  epn  2irbet>t)ej: 
( fpricft  bc )  X)t  fi>ner  <Spi>fe  tDert,  f>ebben  &od>  t)p«nber  ^i>t)t  benbe  Q.>rot  t)nt)e  (^eit  bi)  ftcf  ^jc^ 
^atb ,  ^attf).  1 6.  ^uc.  s.  3of).4. 12. 1 5.  !^ett>i)lefeauer(ltt)i>((en,  it)tfd)a(met)et)perc@ctf 
ctcn  Iut)en ,  hthbt  icf  bar  be  5od>bi((i()e  '^IBercf  e  t)er  ?[)?onnif  e  bi;  gefettet  t)an  ;&erman  t^o  prduen* 
|)e,  t)nt)tf>ori)cJ)tent)c,  tt)ona€5n'ffu^3Bortt)nt)erc!^ontf),  tf)0  bope  rt;men;  0  m  fuc 
fd)mecfetbatt)D(Temarmen^v6ue^€fef,  tt)ofn)avi>^batfi)ncv^appen  tf)0  Dvagen,  ^u^et  t)nb 
favmet,  batfebavf>efftmot()cn3(2fu^(l()an,  tt)i>nbetbod)t)t]bbrei)etfo  (anijc^eemienQJtft^ 
f!uiitt)t>nbett)nbfpricf,  febcbbennid^tgefecbt,  batbatb^Bovt^briOi,  (ube  t)p  be  5lappc, 
funber,  batmebord^annementber^veguienFrancird,  fu(fenQ3otf>tt)o(5o(benfan. 

2{nttt)ort.  S[Bo(  f>eflt  ;utv  geefd>et  et)ber  t)tf)gefant  tf)0  pretn^en  ?  tt)Of  5eflt  \m  fu(fc 
^ercfet)pge(ec5tt)nbebeualen^  2Borgaf>  gi;()ent)nbeprcbt(jen  bat(Suan()e(iumf  "^o  t)efc 
fi)nt  ;utt)er ,  be  bar  prebigen ,  eDber  betl)  n^^or  termineren,  prebiaen  ^  3tem  mx  ft)nt  be  Slpoffcf 
tn  cnem  ^ufj  tbobope  jjdopen ,  bar  oefn)arcn  t)nb  (^ntnt ,  ene  Dvege(  antbonemenbc ,  ftcf  tbo  bc^ 
f(ebenbctbo  bcfd)crcnbe  f  3d  ibt  ntd>t  en  Q5eue(  t)pt  ^rebijjampt  (}e(}cuen ,  t)nbe  ben  2ipo|]o(en 
beua(en^  (^pricftnic|)t^att(>eu^cap.  10. 5)c(ye^;^tt)6(ue(enbe3Sfui?,  botf)ent)nb  fpraef  :c. 
ber5a(uen  tt)er  ;utt)  t)cfe  betl)  (jcraben,  W  ^t)  betiSd>a(cf  mit  fuffem  Q5eue(  €(>ri)]i,  /un?  nicbt  be^ 
(an^cnbc,  fo  nicjt  fmMenben ,  funber  befenbcn  /utvc  (gunbe  t)nb  begef)rbcn  ©nabc  t)am 
Jg)eren. 

^  f6(le  t;^ ,  ?0?att^.  1 9,  bar  ^ctru^  fpricf f ,  ^t)  \)thhm  aWt  iDincf  t)er(atcn ,  tc.  SDar 
kt56eibttt)0(3efc^een,  batibtber^?onnife(5ectenidt)tbetDeret,  funberbebarinneft>n,  fprc^ 
fcnmit  ^etro,  tt)i>5ebben  a((e  !4)incf  t)er(aten,  3tem  fpricft  tt)pber,  Q3nfe  CO?onnifc  feggen 
tt)0(  UDmflu  S.  Francifcus  Regule  an ,  W  fd)a(tu  bobn  wiittic  W  €uange(ton ,  bar  bt)  be  Sve^ 

ae{trun>(icf  t)ptt)t>fet,  tjnbmenet,  Regulafi>,  propter  Evangelium,  non  Evangelium 
proDterRegulam.  2lnttt)ort.  S)atbe^0(t)fenbe^,  (e(|enbe^ ,  (iofevenbc^ ,  bid)tenbee55enoc& 
l)t);iltt)fD,  tt)U|lcicft)orl)entt)Ol,  icfforbereouer|lt)an/un)  t^o  tvetetibe,  iDelcf  ®obt,  njclcf 
€(>ri(lug,  ttje^d^^et^^t^^n^e^cfSlpofWjutt^beua^enmibge^eretf^cfl^t,  batmcn  propter  Euan- 
geliwm  C  ttjefcf  bocfc  nen  2Bercf ?<^e(ette ,  funber  ^o!Qt^  tf>osefed;tc  (5)nabc  \)t  m  (S^fcri jlo )  fun^ 

&er 


t)erge©ectm,  mitctvpgen€bcn\)nt)^offten,  tet)nD©cletten,2C.  anmtten  fcf;al ?  ^i?fet 
ccf  DeDCegeltrumlicfi^ptSuangeliuni  (moDulud)!!)  trorummefcttctfeDcn,  t)em€uan^elie 
^fn-illi  fo  oelc t^o ,  t>av  ^at  ^uancjef ium flbar  nicl)te^  V)an  leret  e'ot)ev  mtlj ,  Dar  t)cn  nocl)  ;o  fto 
t)alk(55nat)ct)nD^^elonin(je,  /ofo^rotciJnt^naDe^jnD^Strafeb^bcpelt  i)^,  olfc  bi)  Dat  (gu^ 
an^cliuni  ?  J&ir  mulhi  oppipen ,  OieDe  mt>  2Intn)ort  geuen ,  cDDer  bcf enncn. 

^i^bom  crflcn ,  Dat  jum  @cctc  fi)  cne  gan^c  2IflrunDerin3et)anDem  ^uan^clio,  m\)i  l)thfi 
ht  noc&  &nmtl)  eDDer  ^eiverDnge ,  nocb  €)^empcl  cDDcr  Q3orbilDc  im  ^uangclio. 

^hom  iinDcren ,  Datb  funDerge  (Scctcn  antf)orid)ten ,  cDDcr  antf)onemenDe  ^mmc  Dc^ 
guangclion^  a\iUcn,  anc  ©runt^  i)nDc  ^ucl)eni(fc  Q56DtIifc^  SSBorDc^/  fo  crricj),  t)nD  t)til 
t>oruorIicf* 

^f)om  DruDDcn ,  bat  iDt  cnc  apenbare  ^dcjcn  fi; ,  Dat  Dc  DCejJcf  trumf icf  t)pt  Suan^cf ium 
wpfct ,  ia  cuen  alfe  Dc  ^aivejl  t>nDe  2lfiatcd  ^eren  t)p  €f)riflutn. 

^f)om  DccrDcn ,  foDt);cmantfra()cDc,  n)orummeDufobefd;arcn,  bcfappct,  bc^drDcft 
tDcrcfl ,  3tcm  morummc  Du  enc  funDcrge  -iBi)fc  tbo  leucnDc  f^aDDejt ,  t?or  alfcn  aiiDeren  ^brilieit/ 
mu(^u  bellabn ,  Dat  Du  nccn  rcDcf icf  t)nD  bcflcnDid;  5lntn)ort  gcucn  f onDejt ,  tvolDcftu  Den  ouerfl 
fwn,  propterEuangelium,  tt)orD€^c/oD|)gen?if5Iicf  antivorDcn,  roofumptDelfe^Dcctcm 
%antf)bi)Dat€uanc)efium5 

^cQ}tbDuDi)n(?cDarfufuc(l  jjcfcbcnt^pDCSBort  COZatf^.  19*  t)an  Q}aDer  t)nD  ^ober 
tbouorlatcnDc ,  bejiiintf^c  ocf  tl)0  probrercnDe ,  ouerft  f;e  f)efft  fc  mdtbcn  bf^uen  faten ,  Dcn  DenoiV 
lc  €bri|iu^  ^attb.  i  o.  S)e  (^afc  De^  t)orfatcnDcg  ()cUe  t)tbfpricf  t)nDe  fcd)t ,  Propter  me  6c 
Evangelium,  t)nDc  ^aufue Dcn  ®n(]cn fcrct  €p5-f*6*  €of.  5.4.  i.^^bim.  ^f.6.  ad^i; 
tam  2. 5 .  5^at  fe  fd)6lcn  Dem  ^ufe ,  ^roumcn ,  ^i)nDeren  t)nD  ©efpnDc  t)or|lban ,  tt)cDDer<5 
ummc  Dc  groun^en ,  ^pnDer  onD  (55efi)nDc  ^orfam  DnD  feuc  felien ,  m  Dat  aUmti)almn  in  \>oxf 
jjenanntcn  ^teDengcfcrctmcrt,  t>nD  bi)  Den  2lrticfef  ani)cta()cn ,  fomad[)/onecn€f)ri|]en,  i>t 
Cbriftu^  ^angefium  mctf)  unD  befft,  cDDcr  fu|]  fcrcn  fan ,  mit  (l;nen  Q]aDcr  vnD  9J?oDcr ,  ac, 
n)anenDeinfpncnJ£)ufe,  fpn  ^ufjt)nDJE)of,  ^aDcr  t)nD  CD^oDcr ,  ©liller  t)nDQ)roDer,:c 
ancfunDerfiPenQ3cuef^5aDc^,  nafpncmec|f)en^sr>pnnc  (Dat^riicc/ac^cDccnfuODaruan)  Ii)f* 
licf  aueraeuen  t)nD  miatm ,  t)nD  ;o  befunDcr()cn  nid)t ,  t)mme  liilcf cr  (cbrifftlofc  ©cctc  tvpUcn  / 
Darmcr^Ii;fenericDen^ar()cit,  9??infd;cn  guuDc mcr  Dcn€f;rillu^  (^uancjcfium ,  l^crfcten 
t)nD  rc()ercn.  i/^bini.  4» 

^efiJuenDc  Davfiilucf!,  ^ulfu  ftuUenfamcn  ft)n,  gba  bent)nD  t)orfop  allent  nxitDu 
ftcP ,  :c.  3>ar  fd)ri(ft  DifTe  ^rouc €fel  oan  Diflem  ^un^elinge  (  Dem  (Sbrillu^  Dpt  fedjt )  grot^ 
^off,  t)nDfpricft,  f)efj;nid)t  gbeltfucbticbsen^efl,  funDerf)aDDe(tcfDcd(^5uDc^am()rotcn!t)e^ 
li  hccjeuen ,  ^cDDc  ®aDc^  ^-^otb  gcbofDcn ,  m^  red)tferDid; ,  n)urt  allcnc  Darumme  titirid; ,  Dat 
be  De^  J^pcrcn  2Sort  nid;t  f onDc  Doruiillcn ,  nid)f  Darumme  Datb  bt  iDt  mgitm  f)kt>t  mh  fdbol^ 
Dcocruiillcn,  be(ftocfnid;t(ieIaacninDcmQCorDe,  hxc  omniaobfervavi,  icf  ric()te  cn  ocP 
t5ofd;arp,  alfcicffd;riuc,  betru|]eDat€uanc)eIiumnid)t. 

5Intn)ort.  ^at  Deffc  ^onnicf  Dcn  Sunaclincj  fofercprpfcf,  affc,  Dat  be  t)orbcn  frdm 
tnb  bequcm  tl^or  (^alid)ei;t  (jcircR  (\) ,  cbrl)e  tbo  ^hrijtum  quam ,  fd)ut  allc  mmt  M  ^or^ 
Dcj^n?inen,  fivisperteausefTe,  Dar(lemmenfe alleiMiDefcagen,  DatbDi)t2Bort,  emcnfri) 
DCaDt gewef] f») ,  tbo DonDc cDDcr tf)0 latenDc ,  Dod; allpf e njolfalicb tf;o tt)erDcnDe ,  eftt ^c iDt  af^ 
jcbonnwnk!)tscDani;c(]t/  (ic»;tiDtDennoc()fn;5,  n)ciDtDo6ntt)if,  t)nDfc!)Utaffo  (wofeme^ 

nen) 


1 94  11  C^eifa  /.  Periodm  III.  Cap, 

mit)  t)ov*t)c55}^onnifefc&oP/  f)etenalfoei*enllat(^;enen|lat5Dei:';;[}«aenfamcn6ei(,  i)ai:f;e(f^ 
(luDel&e(e®runt&. 

5Dat  mx^  beffe  QJrdue  #€fel,  niit  fpnem  pv!)fenbehicl;ti>nbbruc5t,  njevtapenbat: 
i^Mh  19.  ^a«'  lo*  £uc.  i80bem)fet,  Den5eauersp(fti)nD  t)er{etl)bei)be€f;riftum»nt) 
fi)n  Suancjelium ,  aflene  mm  f^nc^  ©ube^  a^illen ,  t)cn  0}?att5. 1 9.  jlept  aifio ,  bo  t)c  3un^ 
(je(iu5Dat^ort5dret)e,  (jincn^ebebrduetDanem,  tventef)ebat)t)ei)e(e©uDev,  i)nb£uc  ig. 
j]et;ti)ort5,  t)o3€fu^f«*,  bat^e  madtruricf;<jemort»enfpracrf)c,  n)0 ftt)ar(i)f en  n^erben  t)e 
9?i;!en  int  d\\)h  ®at)e^  f amen ,  \U  \)^  ((cf)ter  m  en  5i:ame(  gf)a  i)orcf)  en  97ate(^D^e ,  n?en  bat 
cnfXJ)feint9v!)fe©at)C^  fame,  icf  menef)irfuflu/o  tvol,  n)e(cfe en^tnige  ^vuvicbcit  ^e  auev 
baf^ovtCf^vijli  entfancjenbefft,  n?o  |)e  ©aDed  ^at)e0ef)O(Den,  (tcf  t)ed  ®ubcd  cntfi^^a^en 
f;ct)t)c,  n)Ovecf)tfcvt)icftt)nt)fvdmf)eft?,  n?ominutn)av0f)avnic&te^mevfei)fc,  ancDat€6vipu(J 
men  enen  ^onnicf  i)an  em  maf  c» 

92Bem  ent()fopt  f)c  auevji  f)iv  ?  ^ev  ?[^onnif efcfcop  t)nt)  evev  Q3u((enfamen5cit ,  mt  m^ 
fet^enutjortwn^  ^o(t  ()e  ® ai)ed  55aDe ,  i)ni)fc(;a(  @at)c^  OJpfc  f)ebben^  €nt(opt  be  nicf;t 
Cf)viflo,  t)em^uan.geliotont)DemDit;fc@at)e{?f  ^i)(ft€l)vi|]ui5nid)tt>erententiet)anem  i)n& 
ft)nengelifen,  t)atenS?ame((icf;tevt)orc(;  cn97ate(^£)(jc^f)a,  benen9ii;feintDii)fe  ©aDe^fai! 
me[  !6er()aluen  noc^  em,  noc6  bi;,  t)^n  (i^genprDfen  ctn^e^  baten  ,  funbev  t>e(c  mer  feo* 
retemtf)Ot)erententie(S()vi|li,  bxu^.  '2Bo(fpne.55antant)e^(ocf;fd;(eit,  i)nt) fiitf) tE)e rilj}^ 
0c,  t)ci)^nicbt5efc()icfettbomOiv)fe@aDci5,  i)nbbart^o,^attf;. ij»  S^e^^cbvegcnijjebe^ 
9vt;fet)omcd  erjltcfet  t)at  ^ortt^nD  tt?ertt)nfrucbtbar. 

S)u  fecbtjl ,  ;a  €f)rrflu^  fadj)  en  /0  an  Dnb  (eue&e  en ,  ^Hoxt.  i  o,  i)nb  ane  ben  ©e(ouctt 
fan;oncmant@ai>c(}eua({en,Mg)ebr«  I  u 

^nimxt  !4)at  en  ^brijiud  anfad)  i)nbe  (euebe ,  njaf  ivu(tu  barut^  fd)(utcn  ^  €rao ,  ^t 
5abt)c©at)ed^otf)gcbo{t)cn^  (2rcto()cn)a^rcd)tferbid)5  (5rc|o()en?u|icbat^uanj)e(ium5  €r< 
go  f)C  n)a^nid)t  9()e(tfud)tic{)  njebber  t)tn  5e((en  ^e):t  ?  97en  nid)t  aifo  J£)er  ^rouc^Sfel ,  ben  men 
fu(f  argumentercnt  gc(bew  fc()Oibe ,  tt)Olbe  icf  na  (}()e(ifer  '^i;fe  ;o  fo  fi^n  argumentercn  t)nb  fc^^ 
gcn,  0obtf)e(ftbc'3[Ger(t0e(euet,  3o().5.  Ergofe()abt)e@abc^^^5otf),(]e5o(ben,  ©obtf^eft 
3acob  0c(cuet  ^HaM).  i.  Ovom.  9.  ^rgo  be  !)ebbc  ©abec^  Q5obt  gebolben ,  tnb  ber  gelifcn 
meer ,  n)u(tu  aucrji  bijTevtjnb  ber0e(ifen  fententiea  red)ten  ^"^^ovftant  ()ebben ,  fo  mad;|tu  fiiif 
anfcnt t^nb  (eucnt nid)t  buben tjp  ^<M  2Bort t)nb '^o.th ber 9}?infd)en ,  funbcr  mh  mccr  t)p  C^ri^ 
flui5(epd)eitt)tib&-unt(i(^eit,  i)nbi)pbat^ort,  bat  l)e  em  (ercn ,  ^tmn,  t)nb  t^eifiinbigen 
nn)( ,  Dnb'i)p  W  ^crcf  bat  ()c  bi;  cm  Do^n  tvi;( ,  fo  miiRu  f)ir  biiben  be  £euc  tf)om  3uncic(in()c , 
a(fcbcScue©abe^tf)Ov^ev{t  3of).  ^  S^c?euct()o3acob9Mad;,  i*  :^e^armf)artid;cit 
auerbc®ijnbcvO)?attb.9.  2)e€fd;t>n(}ebcv  Q}n(}e{outcienDvom.9.  €pf).  ^.  .'^e  €fd;i)n(jc 
bevbefnjevben^evten  CO^aft^.  u.  !^c(2rn)e(tn(ie  bcrQ}n(}ebaren(Spf).  i.  n)e(cfera((efutf;t)p 
t)c5runt(icMf/  t)nbi)pbat2tOovtt)nb^evcf  tveicfev^obtbi)  cnbf)onn)p(,  t)nb  nic^t  t)p  cv 
e^cn  ^()ont  i)nb  213cvcf ,  .    «,,     ^. 

"iJ^abev  g33t;fcmul]e  ocf  attnemenbe  (ententic  jr;)ebv*  i  t*  anc  ^tw  ©fouen  t;(Teti)mmoi' 
gedcf  ©abc  t^o  bc^aocnbc ,  Un  ^o^^i  bcbanen  im  @e(ouen ,  f)efft  fi^ncn  Q3nbcvfd)ebt  t^an  ^iw , 
Dcitcf  @obti)tb®un(ltjnb£eue,  aneben©e{ouen{et()(jcua((en,  t)p bat f)e fc efct)c ,  (crc,ved)t!» 
fevbigc,t)nb  a(fo  thom03e{ouen bvi;n0e.  Q}an  bcn  erji.n  jlci;t  .^ebr*  10.  i  r,  m  biffc  fen- 
tentie(ubt,  v«nbenrtnbeven()eff|hialtf;o{»antge!)ovet,  t:e&irnui)anbt;3e»,  a(fc3acobt>nb 

De 


jiliifee  }3eil<ige.  191 


bc  (grtvelben ,  bliuen  anc  ^iupuel  in  eroig^ef  ^cuc  wnt)  ^:Sc5ec()lic()eit  bt?  0at)c ,  De  aucvfi  bc  an^ 
0ebaben£euc  i)n&gnn]tiid)eiti)Ovfmai)cnet)bcrt)DrlDpen,  n>D|)ir  Di|Te3ungeIing,  njcrbcn  gc? 
nji^Iicf  motben  fcoren  t>m  iQom\)tl)  i?an  ® ripo ,  C^attb.  2  5 .  ^cf  bebbc  Dpne ^i;nber  Derfam* 
melen  willcn,  alfc  enc  Jpennc  erc  ji'ufcn  »crfammelt  »nt)cv  crc  gldgclcn/  t>nb  Du  ()eff(l  nicjt 
gcanilt» 

5)u  fccf;|l ,  bar  jlba  nicf;f ,  baf  5c  baf  ©ubt  \>th  bcm  J&cvten  fc&Ian  fcjaf ,  mcn  mfdptn 
t)nbi)er()euen,  latf)  Cfcd;|hO  \)erPopcn,  Dcrfopentbctcn. 

5intn?ort.  !i^at latbe icf  n?oI (}efd;en ,  9}?enf]u aucrfl ,  M  ibtaf(cnefct)pbc^cnbc,ion& 
m'c&toeIemeen)pt.?5ertc^  an;I  (lcf  nu  (^obt  mcn  allenemit  bcm?Q?unbe  Dnb  J^enbcn  bcncri  la* 
tcn  ,  t)nbnid)tmitbem.?)crtcn^  ?[^att().  if.  t)orbcrtf)cnid)taIbcrcrll,  in  allcr  to  t)nb  Q3a^ 
bcH  bati;)ertc  f  ^eut.  f .  ^')}attf),  f.  €n  bofc  ^ocm  fan  /0  ncnc  gube  fvud)t  bringcn ,  njot 
fd;oIbe  bijfc  armc  ^lot^  t)erf opcn  t)nb  tjcracucn ,  bcmtle  bc  i^t  nid)t  t)tf)  bcm  ^tvttn  fct)Ian  f on^ 
bc  ^  ipcbbc  fi;n  ^perte  fo  jjubt  t)nb  frcim  gcn^cfl ,  M  ibt  bcn  9v«;f cbom  mmt  ^briflu^  ^uanjje^ 
lium  m)lU\\  f otiDc  bebbcn  t)erlatcn ,  fo  bcbbcn  ocf  fi;ne  ^anbe  ( bo  ibt  ^briflu^  mit  fi;ncn  4Bor« 
bc  t>an  cm  bcbbcn  moroc )  gar  lic^tlicf  t>erf o(ft  t)nbc  t)cr0eucn ,  fo  fcplbc  i^t  em  allermcill  im  .^ev^ 
tcn,  fofutbocf  (SI)ri(]ug3Bortt)nbc<^tra|feaIbcrmcift  t)pt  S^^ixtt,  S)arummc  fpricft  (Sbrt^ 
fiuj?,  fi  vis,    (gi;n  J£)crtc  fccfet  aucr(!;  non  volo,  batl;  bcivpfct  (;c  mit  bev  2)citf; ,  m 

0cfed;t. 

5IIfcicf  barfuluc(l(}cfcjrcuen  f)tbbt,  batbaf '^Corbcfcn  fi  vis  perfeaus  efle,  em  n)Ol 
fri)^  t)ori)cf)oIbcn  njcrtf;,  tl)0  bonbe  ebber  tf;o  latenbc ,  mcn  nicbt tf)o  latenbe  t)nb  falid)  tbo  mv^ 
^bcrbc,  tt)0baucntyt5bcm^cxtct)crflarct,  fpricftf)c,  p^bDt^ortcn^obt,  fofumptibtOf& 
'fi;ncn  natiirlpf cn Q5or(lanbe ,  unb  icf  t)orbomc m^  fulucn ,  mit allcn  Dvpf cn. 

5intn)orf.  (JJabcc^crnlllifc^^BDlIct^nbJ^obfwcrf  i)n^t)afcn,  alfccn  fri)(j  Dvabf  t)or^e^ 
(icflcf,  bennod;aIfecnj^obttf)d  t)cr|]anbct)nbant5oncmcnbc9}?attl).  16.  ( bat  icf  otb  t)clcn 
^•;cmpclcncnt)ptl)c)  fpricft(SI)ri|]u^,  n)Dlmi;|cmanf  nauolgen,  bc  corfacfc  (icf  fulucn,  tc, 
vDi)t  lubt  alfc  cin  fri)()  Diabt,  t)nb  t)^  bod;  ant5oncmenbcalfc(yi)ri(]u^crn|]Iifc^inet)nl) 
5^obt,  anc '^orfrcncfpnge bc^ nafurlifcn ebbcrn)ar()affti0cn  Q3or|]anbc^,  bat  bufcd;|],  icf 
miiiie  mi;  t)nb  allc  di\)U\\  i)erb6mcn ,  n)en  ibf  cn  *^>obt  tt)cv ,  mit  mt  Dvcbcn  fed;i]u  fulcfeg  J  bc> 
lanijct  bi;t  Q5euel ,  alfe  iht  t>p  cnc  Ipfflifc  M5n)cnbi^c  QScrlatingc  futb ,  ocf  nenc  mccr  alfc  allcett 
biffem3un(ieltng,  tt)ofan(]u  benbir  eni)cmcne^obtt)anmafcn^  2GoI  fd)ulbc  nid>t  na  (je* 
.Iifcnvi)fet)anbem^abet5o?ibra5amgcfec|)t  ®cn*  12.  (n)cnncrmcbefd)rifftaIfofc()oIbc5an^ 
belen)  engcmcncQ5obtmafcnDnbfeg(jcn,  5ibrabam  n)ort  0cfcd)t  t)an  ®abc ,  6e  f^olbc  t)t(j 
fi;nem  ^^aberlanbc  gl)an ,  i)^  bi;t  en  ©cbobt ,  fo  t)orb6me(]u  allc  3nn)aner  crcf^  QJaberlanbctJ/ 
nicbtfjo,  nKnfutI)baraIIenctt)atbcm2Ibraf;am0cbaben,  bii'/  tt)at  bcm  Ovi;f cn  bcualcn ,  /it 
anDercn  Orben  ttjat  m]^  gclcrf,  bar  (tcf  cn  i;ber  mutb  na  ricf;tcn ,  fumma  gi;  bcbben  g()ar  neti 
Q5£b2ipbi;Di|Jcm3un()eIin()e,  attcDat()i)mitcmaff5ewcfcnfi)n,  t)an  Dev  Q^olgc  (£f)ri(]i ,  f)e 
m\  fi;ncr  vocation ,  q\)  Mt\  Dcm  rccbtcn  Q5c!oucn  t)nD  (55cf)Orfam  Dcd  rci)ncn  t)nD  n^arbafftD^c» 
€uan()c!ii,  fecundumillud,  in  hypocrifi  loquentium  mendacium  ,  ane  ^efcvpn^c  t)nD 
t)pl)6rcnf. 

i2)e  acbf  e ,  baf  ^orf  t)af  ef  nici)f  /bermann ,  jc.  bar  noil  6e  baf  £6ffte  bev  ett)i^6cn  ^iifcf;ci^ 
(beatlenean  bcrbIotcn®aueQ5aDc^^c»scr)  «Ifo  bettjcvcti.  SDcmSuangcliol^olduenbcwcrf 


,194  lI.Z^tH^LVertodm  Ill.Cap. 


^ilmt,  ergonjcrummcocf  nid;tctt)j0^e^ufcj)eitrl;oI;o(t)en^  /^enjige  Wc6eitene@aue®a^ 
^e^;  fo/^be£oueccf^cjt)e^©auc. 

2(ntn)orr.  '^(xt  &u  t)t5  bem  ^dffte ber  ndbtcien  unb gemencn  ©auc  be^  ^cucnt? ,  n>((f  in- 
fercren  W  Sdfftc  tier  t)nnndl)igcn  t?nD  funt)er(if en  @aue  t)er  3uncf froufcf;cp,  et)i)cr  en)i()cr  ^uf* 
ct^eit,  tt>i)fe|lbut)c(ansenV)nDfc()ufe(^fe(^*Oren,  t)cn  tt)or  ©ot)tcfcl;ct,  beue(t,  (auctfi)ncu 
©epfl,  mafetenOSorbunt,  gi)(ftt)arup^ecfcnt)nt)@e()c(,  t)rdun)etmitt)em5e(fct)engure, 
t)en&cit)tnic5tannemcn,  (auctt)aten)igetent,  t)cn,  t)eiDtannemen,  't)ar ^efff  nien  logrote 
t}ni)ndi)igeCrfafe,  ficfi)pQ5a^eg2Gort,  Q5erbuntt)nt)^f)ofaget5ot)erp(icf)tenDe,  n)Ot)cnan^ 
iien()(icfint>erS)dpegefc()Ut,  n)0  f umpt  i)en  ()ir  bp  Dat£d(fteett)iger5\ufcl;cit,  t)ar  men  fulfe^ 
m^t  i)an  5dret ,  funt^er  aflene  Dor  cne  funt)cr(if  c  @aue  @at)c^  (  ane  Q3ar  ^nt)  jruc()ten  ber  CQcr^ 
l)dmeni|Te,  aneQ3erbuntont)^^ofa(}ei)cr®naDeonD@a(lcf)cit)  t^t^^ercpcnwcrt,  tjnt)  men 
etiifengcgeuen^  n?ofan|lu^r6ue^€fe(  Dcn  »ant)n5e(ifen©auen,  (]c(if e  ^dfffe  maf cn  5  3cf 
im^t  wa  99  mecr  mit  \\\m\\  ^offten ,  Den  (gedf cn  ^tant ,  t)an  ^aDe  fu{ue|l  ingefetfet ,  S)orfn)e; 
ren,  a(fe0i)iumt5oren)igcn^ufd;eitt)erp(icf;tet,  t?nan()efenn)erDar  naprinclpes  Sodomo- 
rum  tjnD  populus  Gomorre  tJtbcrmaffen ,  contra  quos  dominus(2fa.  !♦  Audite  verbum 
domini  principes  Sodomorum ,  percipite  auribus  legem  Dei  veflri ^  populus  Gomorre, 

iun)(^prdcfn)crf»  Sinoncaftetamencaute,  gc(tnidt)tmeer, 

©ene9ent)e£uc.9.  97emantfcb(eitDe^anbtanbe^(ucO,:c.  barbuben  febeWc^typ 
It  gefaueben  D^e(}e( ,  brjTe  ^13r  oue^€fe(  tt)i(t  beter  maf  en ,  t)nb  fecbt  bccb  baf  fu(uej!e ,  ben  fo  fpricft 
fe,  be^?5(u(ii{^baf D^t;feber ©naben,  bar  be^ic()e(\)pn)ifet,  tf)oruppe  fecn,  /^t)er(atenbc»or* 
fatf)e  entr  ^njlraftbaren  ©ejlaif ,  tf;o  ivanbcrenbe  im  0\ pf e  ber  ©nabcn ,  fc  fesijen  C  fpricf f  \)i ) 
Deci^cnnife. 

Slnfworf.  ^obeDiencft)pbafOvi)fcber(55nabenn)ifef,  f^#c^f/  baf5be^fo*bat 
SJnf e  ber  ©naben  bebube ,  tt)ebberrebe  icf  nic&f ,  aucrj]  bett)i(e  icf  f)ir  bpne  (ofe  ^^ufcberie  mercf e , 
tnit  bem  iScrbef  en ,  Q5orfattc ,  bar  bu  bomclicf  ber  ?))?dnnife  £dfte  tt)u(t  mebe  ^erjian  l)ebben, 
«jtem  mit  bem  StGdrbefen  @effa(f  tbo  tDanberenbe  im  Ovt)fe  ©abc^,  bar  bu  i)nuormercfet bi(ie< 
eccte  ttiKf  mebe  oemcnt  ^ebben ,  bruf e  icf  Dcie  (eucr  bcr  3[Gorf  W  m  ^e);te  befcf)reuen ,  en  m 
Der^pvocf  (fdEirif}t£uead)  J^ercicfn)i(bt)  n()a»c(.()en,  aucrf^  i)er(due  mi?  f f)0  t)orcn ,  baf^ 
kfenen5tfffc6ctmafemt)ff)ben,  beinmpncmMefi;n,  3€fui?fpracff5ccm,  n>c(fme^ant 
(mbe^lcd)fci)(eif/  t)nbfutf)tfecru(^()e,  be|i5nid)f()efcOicfct  tf)cm9\^)fe  ©abc^,  barfutbme 
m\,  batbe^antanbe^l3(od)fd;(an,  mhnmm\mi  ^«^i^/  C^riflu^Sungcrwerben, 
Dnbfi;nSuan.()e(ium(crcn,  £ducn  t)nb  fa((d;  mcrben ,  tf)cru^gcfecn,  t)an€i^rtftot)nbfi;nem 
€uanae(io  tt>i)fcn ,  <^o mad)(]u  nub»)nent)u(m  Q^Jnflabt  t)nbe  tjevbor^en  @d;a(cf5ci;f  n^cbbei; 
«abnt^cn,  ben(3:5ri(]ugrebetf)irnid)t»ams^?crfafebcr©cfia(t,  funber  t)an  bcm'Q5orfate, 
em,W)fim@d)one))nb(33ef]a(t  (tDCbifTeeccten?^M'cber)  men in  ber  ^IBarf^eif  t^o  t)cl^ 
gen ,  t)nb  X^^iA  (^uangelium  tbc  (erenbe ,  fc^gen  nu  be  ^)7?onnif e  alfo ,  m  bu  bubefl ,  befl^e  baftei: 
flent  mm  5frtifc( ,  bat  fe  nid)f  trn)(icf  banbelen  mif  bcm  '^Ocrbe  (5)abc^. 

S^c  tepnbc  5(et.  y.  (guluer  t)nb  ©off  bebbe  icf  nicbf ,  barup  f?d)f  f)e ,  be  nummet  ©eft 
tnb  ©ubt  bcg()cvet ,  t)nb  ccf  nid)f  ^anbelf ,  be  rt)a<}[)  foi\)Cl  fej)0en  alfe  ^etru^. 

5inttt)ort.  S)af  gn  nid)f  alfene  fc  fe(fd)lif en  fnacf en  t)nb  (cgen ,  funber  od*  be  ® runbf 
imve^^^wftn^vmci^c^barmebeanfetten,  befusenpelc^^cfenod)  mfcanben/  bevbe  ber  of^ 


Dmt)nbt)crm;cn,  ^^Jetvu^vcDetDDcf^DanfctjltcJjtem^^^ivmoDe,  &en  ^e  gelpcf  wo  €f)ri|lu^  men^ 
nicl;md(ii;t)enmuRc,  t)mmei)cd(guan(ieIion^n)(aen,  f)cl)Denl)cnnoc&©5e(t,  Dobefamptbeii 
ant)eren5lpoflc(enbcm2lvmot)et)Ovltunti^(ct.6,  3)t)tn)rtdcm  ocf  nlcl)tfunt)(icf,  ^$elc  in  t)e 
J^enDetf^oncmenbc,  ?>}?aftb.  17.  3ot)od)t)emi(ctcEfe,  t)at|ut\)t)c©run)ctbt?t5,  Dnt)|uw, 
lUmer  ccjcn  ©c&riffrcftumDc^  fc&emcn,  t>nt)efi5fen  mctt  a(Iene  (ofen  Q3ol^e(p,/u»ejjvunt(ofc  ©tt^ 
f e  tf)0  fmucf en ,  latt  kt  /um  bcflo  frpcr  oavcn, 

:^evf)a(ucn  fcggc  icf ,  m  ocf  uor^en  ^cfec^t ,  offe  ©cf^rifftc  k  m  bt)  jum  (Sectcn  brini 
j5cn ,  offtc  fe  Dar  mei)e  t^o  l^emerenbe ,  ct)t)er  Dord)  De  v^^cc^e  tf)0  \)oruu((cn ,  t)orue(fd)c  g^  t>nt)« 
i)anDe(enfet)ntrn)(ifcn,  betvi(e(3»)t)enDarinnebcnefen  b(i)ucn,  t)nt)e9b«r  nene  ^etcri)n()e  bt; 
/mv^cfunDenn^cvtf),  i)|fetnid)tnutte,  /uw©aDed2Borttbobeuc(enl)e,  wo  Dc  5irtife(  (utf) , 
Dargi)OucrflDe^arf)eit  (bci)Det)anDiffcr(5ectc,  n6me(icf,  Datfe  ncne^ud)niffe  f)ebbe  t^tf) 
©aDcd  ^icorDc ,  t)nD  oan  inmm  (euenDe ,  ndmeficf ,  Dat  gt)  nicjt  ee«  DilTev  (5c()vi|fte  t^ufienbrin^ 
5cn)  a-^olDenfufennen,  fofd)aDet/un?m^u3lvtife(nic6t 

SDu  fed;)l ,  De  be|lenDigc  ^D?onnif c  fpn  t)c(e  Dcijedf er ,  a(fc  De  t)erfopem 
5lnttvort.  ^i)nfd;ctibentt)nDfauent,  facfcntt)nDfd;riuent,  /^tn)ar(jefife^f;ope^t)nt) 
tDcrDc,  DentDt/^nic5tfofo|le(en5:)vncf/un)e?9?ot]nifcfd;op,  n)obaucnt)erf(aret,  <i(fcj)i)fe 
Dcv  iBcr(tt)Ovgev6metmiDtJtbsefd)viet()ebben,/^ocffo(jrn)(icfntcbt  m  ©aDc,  fu(fe  auer(o* 
ui(je  Q5efe(fcf;op  tbo  t)er(atben ,  m  Du  Daruan  anc  ©runt  fd)enDefl  DtiD  (aflerjl ,  Den  tioat  t?cr(opt 
me,  a(feme/un)e-9??onnifefd)opaucr()t;(ft^  €f)ri|lumy  (Si;n€uatt{je(fiimJ  3)ebi((i5e(5a^ 
cramentc^  3)e©emenfcbopDerbiHi(3en^ercfe^  ©rijKifeeDDerborgerfifeSeDcf  9)25avf)afftf^ 
gen^ebovfam,  ^iifcbeit  vnD  2(rmoDt  f  ^ovwavneen,  n)ctite  fuifc^  (wogefccbt)  l^enge( 
nid)tanDer9)^onnifefct)op,  n)atDei)tmeDen^  ?fJient?or(etbt)nDauergi;fftene(2ecte,  Darmctl 
jtcf  t)orben,  inDcr?)}?et?in0bet)nD^oitentboj3e(jeucn5efft,  DatfcDoriJ  ^aDc^^ortt^nD^u* 
oitaelium  fio(De  gejlifftet  i)tiD  an(jerid;tct  fi)n ,  Dar  tnen  funDc ,  Dc  red;tc  <33o(gbe  €brifTf  t)nt) 
fvtier'2ipoi^e(,  Dat£cucntDerDved;tferDid;eit»nDeQ3u((enfatnenf)eit,  a(femen  ouerfltbofitt^, 
t)t)ntmcnDarDat€uangeliummena((enetm(^cbt)net)nD  5^amen,  De  ®crcd)tid;ett,  ©eoflftV 
d)dt  t)nD  Duaenf amcnbeit ,  aUene  im  ^(cDe ,  ^t;te(  »nD  sD^ittfd^en-^gunDe ,  €De  t)nD  Soflte  ( ocf 
^t;nDeren  in  t)mmunDi(}en  3aren  naercm  DnuovjlcnDigen  ^rouet^^dr,  affgeuorDert)  am  Q3or* 
flaiitt)tiD  ^eten()eit,  regulcnt)nD©cfetteane  (^cbrifft,  Q^cttcDicjpn^etjnDQSerttiateDigpn^e 
ane  Q)runf,  5lflaDt,  ^appen,  begrauctittjnD  2Bercfet)orfe(je(ent  atic^Bavbcif,  Derbadteif 
tven  Du  De  befletiDi^c  ???onnif  c  (aucfl ,  fo  (aueftu  in  Dev  ^arbeit  nemauDc  anDcr^  ,\  btn  encn  ^Hf 
pen  ocrbovDevi)nD  i^ovllocfeDev  ©(i)fenev^,Dc  tbor  t)OvDeven  tjnDe  t5or(ucbtcrcn  Jg)antaflgcmcfeti 
fi)nt,  t)iiD  in  Den  '^^(Jejjen  ©aDed  ntd)t  gebtcuen,  rovjacn  ocf  nicbt  Darn)eDDer  affferenn)o  ficf 
\T)0( beborDe €fa.  f  f.  unDftcf  inDercd^tcn-iBecje^aDcggcue»,  DarutiiraeD!;n(auentt)nDfd;eti* 
Dent,  (i)fe  grot  tDcrt  /^,  Dcnefft  Du  /eniie  faflerfl  eDDer  Diffe  fauefl,  (i)fet>e(evec()te(^f;cff(lu 
i)ov  Di), 

!^u  fcd)f}  icf  f»)  en  Alchimus  en  '^ovuof^ev t)nD  Q3on»eDcv  Der  ?Q?onnif e ,  ()tfTe De  Qxotm 
J&uuDe^pDc(iitfcn^()tcv^. 

?|nfn)ovt.  ^cntDtfoQEbrtfKicf meraffcfidbftboDonDe,  tt)Uflt'cf Dt;,  mt'tge(tfev?0?uit^ 
fe  DnD  ?0?afc  (jan^  mof  t^o  bct()a(enDc ,  Dcn  tDc(cf e  fpne  ^dter^  g^  fpn ,  eucn  o(fe  De  Den  (^d)a* 
pcn  De  ^elfe  cntwci;  biteii ,  3f tcm  tvo  gi;  na  Dem  framen  3uDe  S!??acbabeo  lcj^lac&ten  Dcu  Dilfe  Al- 

fSba  Ghi- 


j^g  n,  JL^tiU,  L  Pmodus III.  Cap. 


chimus  mntf),  euen  alfc  ?a?ort)er^  Dcm  @frttf}fov|len.  3fem  voo  gi;  DnDer  anDeren  fujte 
Alchimus  ^iidt  bruif en ,  /utv  onber  anDcr  torctbcn  \)nt)e  brjten ,  x>tvnolQm  i)nD  t)errat>en ,  bc* 
(lclen  t)nD  bcrouen ,  ja  Oefttigcr ,  Dcn iuw ;enid;  Alchimus  Don  mocI;tc ,  i^ im  alU^  ml  btm\\\ 
mlt  Docl)  genf jlicf  (open  laf en ,  Dcn  icf  tvol  t)5le ,  n?o  D»)  f)iv  Daf  ^mgtn  gmftt  onD  gefit^nrniet 
I)e(tf/  \)nDenic|)ftt)Ol»orbi?9f)anfonDcfl,  funt)ermo(lefi5ir\)tI)()rofem$f)orne,  ef wc^  (enen ,' 
fcbelDen,  fc^enDen,  (afteren,  i)nt)cfi;telen,  fcto(beanDer(Jt)af$apirnic()rfal(ionDbi)ne<Sa? 
fet)mbetioerefb(iiien. 

Cuerft  t)i;f  fcbaifu  tvcfCH ,  fo  grof  QSnrecbf  alfe  Di;  m^  Dpnen  CO^eDc-^^roDcrf cn  c)efcf;ut , 
tven  buDcm  3Q2acf;abeo  ^or(ifef  njcrft ,  io  fo  ^rotrecf;f  beffjlu  Dartf)0 ,  mi)  Dem  Alchimo  tl)0t)0v? 
iifen ,  t)en  icf  flreuc  nicf;f  tt)et)Der  ©oDtfruc^tigc  t?rame  i^uDc ,-  m  De  Alchimus  njebber  ben  ctu* 
bcn  5:6ladbabeum ,  funber  bemifc  mi;  M  ^mpf  M  ^orbc^  btnakn  i'$ ,  t)nbe  wetb ,  tt)o  mancf 
Den€brijlcnregevebe()(Dfenbe^aff)an,  2.(s:or.  n,  5)ebef(ebebe^u((f  ^DMttf).?.  ^er^ 
borgen^ufcberiet)nb(^cf;aicff)eit,  (Spl).4»  ^cf)ort  mi;  fu(fer^t()0  t)ermdben,  t^-p  baf  a(fo  be 
€ntf^o(bic|en  tnuorfcretb  biiuen,  ^i;r  m\  j^,  ebber  mxt  neen  ^(o|ler,  nod;  mif  i;)upeii,  nocf;  mit 
J^nbcn  (n)Oburafcfl)  t)orborucn,  funber  i)c(c  mecr  mif  €(;ri(]i  veine  ^uan^eiio  reforamt 
vnbesebefcrt» 

?3p  &en  fouen&cn  ^xMcl 

QSanbcn  georbenfcn  (guangeiion  be^  ©onnbagc^  tf)0  ^vebicjenbe ,  i^  nid)tte  nobi^ 
f  1^0  t)cranttt)orbenbc ,  ane  bat  be  ben  Q5ecf  f i;f en  (etb  t)nbe  fpricf t,  icf  fd;a(  ben^eren  ^tf)  bem  25S0V; 
t)c ©abe^,  bafmebe^<^onnba{}e^,  be^corbcnfc  €uangc(iaprebi9cnfd)aU 

^2inf i^orf.  ^ix  t)nb  in  nciif en  probrerien ,  t)tff\l  bu  mef)r  en  pait  Oren ,  bcn  t)ele  ©lifbcn 
mbcncf,  tt)enten?olfutbnid)t'',  bat  bi|Tev2lrtife(t)tf)bem(3ettJont(ifen©ebrufe  ( nicbf  aife  ©a^ 
be^ilGorf,  mcna(Ienebat@abe^  ^2Borfoibenf(icfi)nbnut(ice,  t)nba(feibf  ben€nffo(bisen, 
armen,  5lrbe^beren,!4)enllen,benflbart)nbt)orber(icf  ;d  geprcbigef tt)evbe)  sefleaetji^» 

?3p  bcn  ai^fen  2(vticfel 

^an  bcn  4.  CuangeHen,  na  tjmmcfcbicf t  tf)o  prebigcn,  bringef  5e  batfufue ,  fo  geue 
(c!  eme  ocf  Datfu(ui()e  ^obn  t)nb  2lnttt>ort ,  m  bu  aueril  baruan  bem  2ibfo(on  brabbe((] ,  f)at>\)tf 
jiubiKifcr  inbevQ}ebbevbebo(benen,  bentt)e;d  bem  2lbfa(onaeIifcv,  cbbcv  be  baf  ^o(cf  tjan 
C()ri(lof5ofi)nemcacn^ouen,  @e()orfam/  '^Gcrcfen,  ^erbcnjlc,  2l|lafc,:c.  tufb  (tt)0  bu 
mifbi;ncv©efe(fd)opnicbtt)p()Oveiltf)Obonbc)  ebbev  be  ibt  t)an  fulfen  '2lbfa(onitcn  affnjifct, 
t)nbebemved)ten:^auib,  mitfu!fev'^rcbi(3c,  a(fe  ()iv  angetefent,  tho  bvine^tt,  bitbebencfe, 
Dnbe  ttjov  bu  \:)tn  mv\i  fi)nben  bcn  2lbfa(on ,  bar  mx\in  ocf  (jenjiftlicf  baf  morberfcf)c  ^perte  ( bai: 
t)ut)anfc&iifF(i)fvnbfm 

?Sp  ten  ncgenfccn  StrttcfcK 

^at  cn  €rbarcv  DJabt  billid)  vicf)f e  tnbe  (Ivaffc  apcnbave  gci)f c  bed  Seflanbc^*  .  ^ax  ief 
t)entvibcvinber*^ctt)crin()ca(foaefcbreuenf)ebbc,  bett)i(c  tvi)  bcbbtn  €briii(tfeCuevicl?cit,  be 
»pbeQ}ntucf)tbcvJg)ovevict)nb0)ebrefevie,  (fofe  fd;u(bicb  t;^,  f)iom.  15.  u^et.a.)  fecn 
toif,  fc&^(benbcgc#ifenQ3ovn)cfcve  febarmebebetemenfafen,  t^nbjlvaffebenmitbem  2Bov^ 

be 


Sunfu  23ei1<ige.  197 


be  m  ^aulu^ ,  Dar  amx\l  t)e  Oucvid)elt  mfunil  icf  n?er,  3ef€met)e  l)oci>  md)t  eneni  ^^^i  ffcljoppe  eD^ 
^er ^afiox ,  fiilfe  @eIt)^'(Stra(fe :c.  iemanDc \)ptf)0le()(3en ,  funt)er \\>o S>}2att().  1 8.  i«€orintf> i  f . 
i.-^^cfTal.  uldm.  i.^imot^.  ultim.ad^itum  5»  a.^eann.  gefcl;reuen  fletM,  fe  tf)0  mpt)en 
\)nt)  neenc  ©emcenfc^op  mt  cne  t^o  5ebt>cnt)c,  f)ier  5efft  \)i  neen  Scnogent an,  l)enn  f)e  t)dlet  tvof, 
n50t)at»pqn)cme,  i)atf)CDnt)ftnc©efeafcf;opnid)tn)Ol|]f)antDort)cn,  !^erf)a(ucn  f^clcucrfme 
Q)i|Tci)oppe,  tf)0 Diict)tcr  bef^iMDen  tvill,  (De mit Dilff r (^af e cjar  n?of  n)etf)cn  t)ord) De  C^in^cr  tf)0 
fcnDc)  alfe  De  wertlif c  Ouericl^eit ,  ^o  tutf)  f)e  t)p  t)nD  fecf;t ^Petrus  f^ebbe  etfit  Q3nD6get  mit  Dem 
^eucnDc  (]efiraffet. 

91ntn?ort.  QBovDar^  5lctor.  f.  £eucrn)atfinDcflDuDar,  Den Oafcjcn  cDDer DiaDfe, 
©mertcDDer^ur,  (StocfecDDcr^locfey  finDe|]u  ocf  mef)r,  affc  Dat  '^orD,  ivelcfer  em  Dc 
©trajfe i>tf)  ^aDci^  (^3eif]c  t)crf linDi^et  mb  tf)ofec{)t  y  ^tem  mx  f)efft  ^aulii^  ^ejirafft  {m  Du 
fed?|t)mitQ5orDcuim3cDe^5lcfd)e^!  2lcf.  15.  DarfinDtmen;onjcl)tmcf)r,  funDerDat-^CorD, 
tvelcf er  em  De ©traffc  utf) Dcm  ©eijle i)crf unDi(}ct t)nD  tf)ofed)t,  alfe  Dat  Elimas  Magus ,  Dord) 
DcJpanD@aDej^fd)OlDeblinDnierDcn,  9:)?ejle, -IJrecne,  ^rcfel,  Darf)eemDcOi}cnfd[)oIDemeDc 
gejlefcn,  cDDcr  )Mcn fatcn f)cbbcn,  ^'nDe|]u Dar nid)t ,  -2BorDenn  i.^orintf).  f.f  DarfinDcflu 
roof,  Dat  2GorD  ©eifl  i)nD  ^rafft ,  mifed  Jpercn  3€fu  €^prit]i,  Dorc{>  tvefif er  ^aufueJ  Den  Un* 
fufd)erDem5)uuef  auer()eucnf)cfft,  tf)oQ3crDarum()eDe£?giefd;et5,  t)pDatDe@ei|lfaIicI)  n)or^ 
De,  am::Daget)nfe^3percn3€fu(5:^.u'fli,  /un?c  ©elD^^s^traffc ,  (^t6cfet)nD^I6cfc,  finDeflu 
Dar  nic()t,  Derf)afuen  Du  nid;te^  fytx  bett>crct  f)eff|i 

!^utuj]t)p,  u^im.f.  S>cDarfiinDi^cn,  De  flraffcftorflHenjc.  DnDfed)|],  ^ctvilc 
()i)v  ncene  20t)|Tc  jlciDt,  fo  mad)  f)e  flraffen,  m  em  9Ut  Diincf et,  n)ult  ocf  bcnjcrcn  cne  OuericJ^ 
I)cit  Der  jtarcfen,  inDemaIfc^auludfed)t,  2,  Corintf).  rc,  !^c.fp&f)efft  mp  ^OBaft^  ge^c^ 
uen  t^or  Q5utvinge  t)nDe  nicf)t  tf)or  ^rcf ingc* 

2lntn)ort.  (gtciDt  Dar  neenc  ^i)iTc  /  fccDDc  f)C  ntd)t  t)or  ficf  De  ^nDerrid)f fn^e  Dc^Jpe^ 
rcn?0?attb.  18.  ^at€xempcIDer2ipofieIcn  ,  moDcnacrcmSfmpte  (t^anmirafefflraffefcg^c 
tcf  nicbt)  De  ©unDc  gcflraffet  ^aDDen ,  t)nDe  funDcrfif ctt,  Dat  Sjrempef  t)nD  n)i)|Te  t|o  firaffcn  fi); 
m^^XWejtot^nDtar^^aufi,  '2}ertiiefDct5ccmDatnicfetititfut]Dergf)e  i»^im»i»  i.^im.  j» 
4.  Darbeocffugfpricft,  prcDigcDatSQBort,  f)Oftt)af]ati,  iDtfi^tDDt^encDDer  t)nti)Di>n,  flraf^ 
fe,beDroumc,  t)ortnaneniifafferIct^ancfmoDid;eit  t)nD£crcy  fcSofDcf)prDenanDcretit5ifTcf)i)p^ 
penDe5rf)()f)eitgcgcuenfien,  tboftraffcntt)OcnDiincfet,  m^i  tiid;f  i)clc  m\)x  flcf  fulcfcr  to 
t)MD  (gxempclcn  licf  formid)  mafcn ; 

Q5pf  anDcr  2.  (s;orintf).  i  o,  t)an  Der  ^Baffft  ^"Paulo  cic(}cucn  fcrt(}c  tcf  fo ,  ^i)  bef cnnen 
njof,  DatcmDord)  Dat^fmpf  t)nD  ^et)ef  De^  SQBortc^  grotc  ^altf)  gc(}cucnfi),  aucifnccne 
fleifd)ficfe  Q3()rf]cn  QQBaft&,  ^ll([tth>  20.  funDcr  cnc  (>5cn)aItDc  Dorc&^rcDiocnt,  <^crma^nenf, 
^erent,  (StrafcntDe^^QSorDedfd^al^ebrufetn^crDcti,  tftor  ^eteritigc ,  tnD  nicbt  ff)0  Q}or^ 
Dcrue,  Dar  t)an  mcn  ocf  lefen  mad)  ^icrcm.  1  *  Olu  bt^Uxt  mc  nid)t  mebr,  funDer  Dat  mcn  af? 
fotbor^eferinge,  De©cn)aIfbrufcn)ofc^auIu^()cbrtifctbefft,  fo  njcrt  De^  Jg)aDcrg  ^erin^e 
ein  (SnDc  n^erDcn,  5)e  n)ilc  mcn  aucrf]  nod;  anfd)un?ett)nD  btfinD,  alfe  enc  ©en^aft  Dc^  Q5orDcr^ 
uc^,  t)nDnid?tDerQ5cfcrinfle,  muff)  men  (c^n,  fot)clcmci)DrDerItcffan,  Daract)miorDorucn 
bfiuc.  Soann.  10» 


^  b  3  SSp 


19S  ll.^^iiU  L  Pmodus  IIL  Cap, 


SSp  ben  te^n&en  2(rticfd. 

S)af  ibtrec^tt^  (up  bat^orevfc  t)ni)anbere@c5anbcycrb(iue)  be  ^refler  ©efrutDcn 
^tbbtn,  mafetl^e5)eIeQ5orf(egc,  barutl)f)egebencfettf)Obef(utenbe,  bat  ^ebberbee(  mieneeJ 
Slrtife(^,  ^'^omeficf  Sacobu^,  3Df)anned,  ^uca^,  9:)2arcu^,  ^imotOeu^,  ^itu^,  htbbmmf 
m  ^btftumn  t>nb  ^inber  gcf)at ,  3tem  be  5lpofte(  f^ebbcn  be  S^efrutDcn  mlattn  ^attf).  1 9* 
^(xvc,  I  o.  t)tnn  fe  fpref en,  fe  btbbtnt  alfe  uerfaten ,  3tem  me  finbet  nid;t  ^at  einidj)  ^rejler  eb^ 
ber^iPop,  n^abem^eropepneiJ^fmpted,  tf)ober€f)e0e,(}rcpen5efp» 

2lntroort.    ^cf  fc^riue  bi;  ^ier  tjan  bem  dlt^tt  t)nb  uan  ber  Srpg^epf,  bu  fec^fl  m^  \m 

bem!^onbe,  Non  quxrimus ,  quidaliquifecerint,  fed  quid  liceat  Chriftiano. 

3bti^recbtfeg(}eicfmibocffri)^,  ene  ©efrumen  t(;o  nemenbe,  ebber  tf)0  f)cbben^ 
/ebermanne,  f)efp^^tlTcI;opebber^rebiger,  ^re|]erebbcr£et)c,  anceini^jcExceptie,  bartl^D 
f)ebbc  icf  ©abe^  "^orb,  m  b\)  ben  2(rticfe(en  angetagen  ®tn,  i.  2.  s)^?attf),  1 9.  i.  Corint)^, 
7»  ^♦'^imotf).  ?.  ad^itumi»  J^ebr.  i^  unangefc^en,  tvatPopulus  Gomorre  bar  ent/e^ 
genbutf)unbrebef,  i.^^im.  f.  prohibentiumnubere,  bennicf binijgetvig,  bat nocb (^inid) 
ebbert)nf)inicb,  (Stti3Ciebber2)iiue(/  macl)t)orvinberen  ebbcr  t)orbeben,  tvatQ)6btltfe9}?a;e|iet 
t)orbatc)an^eminfd)(ifc^ef(ecl)te,  frt)gtf)03cbrufenbe,  ane  *2Bebberropent  ebber  einige  Ex- 
ceptie,  t>ororbentf)efff,  berf)a(ucn  ifftaircbeieitianbber  5rt)<)f)et)f gebrufet,  cbber  nicbt  gebru? 
f ct ,  t)or  bem  2f mpte  ebber  na  bem  ^mpte ,  f rencf et  bat  dit^)t  t)nb  Sr!),9bf Pt  nicf;t ,  SDarumme 
bat  buut5fu(fen4;empe(cntvo(beftbejlutcn,  Ergo,  ibt  i^  unrecbt ,  9e(6ue  tt)i)  bi)  nid)t ,  bu 
brtngefl  t)m  i)a(le  *Sd)ri(ft;  3330  ocf  be  2(pofle(  mocbten  ebrc  Srutioen  miattn  btbbtn ,  alfecne 
t)p€f)riftii5efci)eni3e?<}?attf),4*  lo»  9JJarc.  1.5.  £uc,  5.6,  batfcC^riflumfoisebenunbbaf 
^uangeiium  (ereben ,  U  bamn  bp  bem  6. 2lrtif e(  t)erf (aref . 

2f(fe  icf  bar  fuluejl  up^ietaaen  l^ebbe ,  M  ^ort  Mttt  nicbf  vbermann,  ^atti).  19» 
^tt>a(ctonbfn)armet()eecbtermebberaii,  ein  beropen  ^l^rebicjcr  (fed)t  f)e)  i^ntcbt  /cbermanri/ 
feti)  ftcf  bebuncf en ,  ibt  fo(gc  nicf;t  fien ,  ^at  '^orb  mtt  ni(i)t  feberman ,  funber  ben  ibt  Qtf 
gl^cuen.  Ergo,  t)at  ^orb  mtt  n\d)t  tin  ^Jrcbiger. 

5(nttDnrt.  ^en bube  '^ol^ae  ntd)t  rein  t)nb trutT?(icf fettcn  milt,  mt  fan  benn  ©u^ 
fe^  t)0(()cn ,  (atf) M  Argument alfo jkn,  'i^at  ^ort  Mttt nid;t|ebetman,  funber bem  tbt gtf 
0euen,  Ergo,  batSSJortt^atetnicbtctnberopen^rcbitier  (addeAfiae)  ibt  ft^embencjecteitet!, 
•^StibmitivatD^ebenimiitut^anDem^iCorbefcn,  /eberman,  excipieren  eincn  beropen  ^rebi? 
jter^  barf^eibtjonicf)ti()efd;reuen,  bat^2Bovtt)atetnict>tieberman,  funberein  beropen  ^^Jrc* 
biger  (n)Obuf)i)r(3(ofe(^t)nb(ucf)fi,  (utbnict)tbe^e;;t,  anecinigcExceptien,  aUeeneupbe,bcH 
ibt  (jegcuen ,  f)e  ft)  ben  ^rcjier  ebber  £et)e  f 

3a  fecbflu,  ^au{ug fed)t 2  (loxintf).  3»  ^it i^ unfe  QJorfrutvent  bord; €&riflum  fl^o 
®obf,  barf)erfumptunfeQ3crm6aenf. 

Slntwort.  "^at  mitu  bar  utb  beflutcn  ?  Ergo,  bcn  beropenen  ^rebi^jercn  ie  ibf  mt^ 
ucn ,  t)nb  f onen bat  ^orb  t)an  ber  emi^en  ^u\d)tit  ml  Mtm  ?  2[Bo  bunne  a^oitejlu  be  €f)rt* 
f^en()eitmafcnt)anberopen^rebi^et\^,  tvenn  bien  ^13robrerent  ()t)r  ^arbeif  babbe ,  ^it  befia 
tcfbi;tt)o(,  batein^rebiger,  t)ort)e(cnanberen,  (33aueunb(L^nabef)ebbcnmutf),  tvoi.^^im, 
?,  ad^jtum  I.  gclerttvert,  2(iter|]batbct)ortbe®aueat]e  0)e*groutv^en  iw@abe  rein  tl)0 
bfiuen,  aifc^aulu^fc^f/  Utfitfand^acorpore  tScfpiritu,  l)tbbi ,  cbber  feebben  mi^flc  fcrf 

bot 


Ji5rtfre  :6ciT4ge.  199 


l)ar2.^onnt5. 5.  nicfct ^Paulud,  ocfnidbt  i^^im»^  ad^it^i,  t)ar&ovcl)t>cl)6(jet  be^^if* 
fcI)oppc^f{ar(jenoc()ttorte((etrDcvt,  ^Mfcfl  ocfnid)t  anfne^}3au(um,  funDcr  ocf  Dat  gan^e 
Concilium  Nicenum  (d^enafftic^,  \)at  t>e(c  anberc^  Dar  Mn  (nacb  t)em  CKaDc  Paphnutii  Dift. 
}7.Cap.   NicenaSynodus)  gcrak)en  unDe  (^eflaten  ()efft. 

3)u  fed;l^ icf  fc^al befnjcrcn,  bat  fc  Dc ^auc  nic&t ^cbbcn,  t)nt)c fcjal  nicf;f  ridDten ,  fent) 
©0Dtut5ftncr(SteDc  fldten. 

2(ntn)ort»  -iBat  idmi)not5fulfcc5tf)o  ben?ercnbe,  f)tbbmt  nic&t  Dc  ^apen  mit  t>m 
^erincfDartf)0^uncnbord),  ^tem  cr  Daglifc  J&u{?5oIDent  genoc^fam  bemevct  m^  betiicjet? 
^nDiDOvummei)OvDevflumi;tf;or^^cn?erin(je,  (ut^  Docf)  mt)n2(rtifel  flid)tc^  alfo,  Q}p  i)o.t 
.5orerieunDanDer(2d)anDc»orb(iue,  i^iDred;tna(uDc  Wtlife^  SGorDetJ ,  Dat  Dc  ^>reDi,9C(5 
^5efvun)en  5e(>ben  f  3^  Dar  nu  Q)oD  mcDc  utl)  finer  (^tcDc  gefioDt,  a^o  Du  rafcf^  unD  tc|]ev|]  ? 
©int 5i)r  Dc  Jg)crten  (jcvid)tet  n?o  Dii  fd)clDeft  ^  f)ebben  fe  Dc  ©aue ,  fo  Dancf en  fe  Q5aDc  unD  bliue n 
Defc  flcn,  ^onid;t,  fo^efft^PauIu^alfo  (jefpvafen,  ummeDev.?)ovevien)iUen ,  f)ebbc  cin  jt^ 
fiferftnce(jcn5vutvc,  :c.  DarffuDttenemanDut^cDDerin,  (Dum6cl)ee)]Denn,  Dcn  (^f)ef  fpc!? 
fcnmitDcm^orDc,  €init(if  njobaucnmitDcm^^BorDefcn  itcrman)  mi  ocf  bauen  Dc  ©ai  c 
ncmanDe,  nod;mitQ3aDen,  nod;mitScDenbcftvercn,  n)0  unfe  Q5ifd;oppc ,  Slbbetc,  ^ric^ 
re^,  3}^onnifegcovDent,  ^ofDcntaucvfl  mcnfcfcncn,  bvcfcntmenfcnjidcn. 

SDavicf  ocf  QJauIumupt^e  i.^imotb.  j.t^ofcnDc  njo  bellc  De  t)HQt  ©cifl  gunDt  «nDe 
tta^{(ftDenQ5iffc&oppcn(255?grun)entf)Ol)cbbcnDe,  ^mtbh  iDtfput^Den^Sviiflcn  Joyini- 
ani  gcfa^em 

2lnttt)ort.  ^QBorummef  t)DtD^t)o^au(u^bcf)ierfpricFti)nD  nid;t  Jovinianus?  ja 
fccbftu,  |)cmut5encrgvun)cnC0?annfpn.  5lntit>oit  2a3cnnicffogcfc^)veuenf)eDDe,  n?o(De 
tcfti)0rD^tt)0(befc()armcn,  97u  f)cbbc  icf  Daf  '^BovDefen,  f^emut^,  md)t  gcbvufct  njcrf!  iDt 
Darocfnic{)tfi'nDen,  funDcr()ebbc0efd;rcuen,  f)cmacf),  DarmeDeftnDienerunnuttcn^robre^ 
rie,  ocf  an  Diiffcm  OrDc  fl^cantnjorDct,  ?0?i;n  Slrtifci  (lciDt  l^i;r  noc{)  t^ngtcfcrpijct, 

X    ?3p  &en  dfften  ^xtiUl 

!^at icP fd[)riue,  taf^afer,  giir,  2i(!i)ttic.  tt)pj)cntDnDbcftt)crfttf,  etn t)Dcf unniiffe 
©incfi^,  fpricft^e,  iDtfi)i)orDe©tt»afcn,  tt)cnfct)anDcm!^iiuc(t)ern6rcttiDcrDcn,  '^ente 
Daf  ^orD  Dcr^etcn  fc  t)af en  t)nD  ttDcrDen  trurid;» 

5(ntn?orf*  !4)e^orf ftnttapper^jcnoc^,  tvercn  feman  ©vunDntafl,  De  I^Diiucft^  fi) 
?i*f(if  nid)tt)eru6ref  t)nDei)er;a.(jct,  Dord)  fulfe  fraflt^ofc  ^dvDc,  9SBp  f)ebben  5ier  nid;t  (fpricft 
$au(u^^pf)ef  6.)  mit  glccfcf)c  DttD  Q5(oDc  tf) 0  fcmpenDe ,  funDermit  g()rflen  t)nDe  ^^e^Di^ 
jjcnjc.  Derf)alucnt)c(cnutbarcruttDc(]ett^if?IiferfuIfen(gn?acFen5eIcrctn)crt,  Dat  ein  "i^aDcr 
^nfc,  eDDerDc0e(oucut5Dera.?)ertcngcfprafen,  t)e(c|]evferfinDpvacf)ti3crfi)  tt)cDDcr  Den  !^ti* 
m(,  a(fea(feDj)n©merettt,  (galucnt,  (Spi)cntt)nDn)i5cnt,  Dcnn f)t;r i^ (5)aDc^ 22orD, Dai: 
^tit2>r(^mc,  ?Q?tnfc()cn'©eDic^tc  uttDgiinDe. 

S)u  ftdbft,  ®aM  07amc  unD  ib'ovD ,  Dat  ® ebcDt  Ded  ® eloucn^  htbbt  S^mfft. 

5lnttt)ort.  Wol  fec|)t  Dar  tt\tf)r)tQtt]  ^  aucvft  Dat  Du  Dnv  mcDc  befn?cvcn  fd)alt ,  fiir,  fi d&^ 
U,  ^ruDt,fo(t,29Satcr,  t^eetiemanDeven^cbviifcalfeDe  t)an®aDe  auDt  (]efd)apcn  fptt,  @en. 
!♦  €ccf*59.  ad^itumi*  f^Cogtept»nDcaneQ5aDc0SDBovDansericttct,:^arDuauerptt>uit 

Daf 


j,QQ  IT.Z^tiU  L  Pmodus  III  Cap. 


l)at©at)e^^ortunt)9}ame,  t>at@ebet)tt)eg©elouen^,  fc&olen  ere^rafft6e5ben,.bruret)u 
fe  nic()t  na  minfc^hf em  ©euaHe ,  fuuDer  na  ©abe^  ^SiOen ,  m  Dat  aaent^aluen  im  57»;en  unD 
CIDen  ^ejiamenDegelert  a^ert,  ^M  ©abed  -il^orDe ,  Do  Du  Dat ,  mt  iDt  Di?  bt'Dt  unt)  buDt,  eD^ 
Derfu|]ttanDr)nemJ^ertent)nD^itmateni)orDert,  fon?ertiDtnicI;tfra|ftfi)n.  Ovora.  i»  lo» 

S)u  fei^ft  Dat@o(t  t)nD  Qjpgen^tftom  anDeren  ^rufe  genuttet  fpn.  4.0\eg.  2.20» 

2{ntn)ort.  Jg)ebbe  icfDod^DatfoflarbpminenSlrticfuIenutbsejlrefen,  DatDu  nicjteiu 
^[BortbeffilDarDpanttvorDen  fonen^Qafpricfrtu,  Du|feQ5ol3eDoct>tnid)t ,  iDt  i^  tl;o  Duffera 
©ebrufeguDt(3efci)apen,  Ergo,iDtfannicl;t,  Dord;  ©aDe^  ^ort,  tI;oencraanDeren@ebru^ 
fegen[)enDet  tt)erDen. 

2lntn?ort.  2Bat-licl^tmi;Daran,  n)erfeDoc^teDDernid)f,  t^fc  Dod;  nid;t  mien,  t^e 
icFDoc^fuIuelh^pDenanDeren@ebruf  bp  minen  Sirticulen,  ndmelicf  De^  ©olte^.  ^.dit^.z, 
De^J£)oIte^,  &0D.  i  u  Derfa^etDdfeDnDfoIIer^auIiSlctor.  i9.Cuer|lDei)0Dord;@aDe^  ^^e# 
uel  ynD  5vra|ft  Der  miraf el  gefdjeen,  m  mm  t)ele  mebr  ^lCimDerDaDe  lifl  uan  Dem  fulucn  J^elijeo 
4.9\e(3.4.  f.6.i;.€ap.  "(«g^efcl^enummeDed^ieorDe^^illentbobeuelligenDe,  DatJpe^ 
(ijcud  prcDi^eDe ,  i^an t)em  ^ofe  DnDe  '']3auIot)nDe  eren  ^unDerDaDen  Der  gelifen  ocf  fo,  t)nDc 
bet\)cretnid)tDe^efit?cringcDerCreaturen,  tI;oenemanDeren©ebrufe,  alfc  fe  ©oDtjjuDtgci' 
f^apenbefft» 

QBat  meenllu  Jrc^mef e  ouer|l  Dar  mit ,  alfe  Du  fettefl  in  Der  QSoI^e,  Ergo,  tDt  fan  nicf>t 
Dord)  ©aDe^  '^BorD  tbo  enem  anDeren  (^ebrufe  0eiT>enDet  merDen  ^  mt  menjiu  m  ein  @oDe< 
^orD  ^  ©aDe^  ^Seuel  Dat  mcn  fulfe^  n?i;(}en  t)nD  befn^eren  fd;al,  Dat  fuluige  bringe  f)er  ^  (SD* 
DertvatmenjhiDenn,  DatsemeenDe^aDe^^iGort^iert^nDDart^tbDer^iblten  tt)0  t)Ope  gelap? 
pet,  t)nDeauerDiilfe€reaturgefprafen,  t)nDfumptDarauer  Dufent  «3^?i)Ie  -20e,(je^  nid;tbi)^ 
mmx  fo  Depllu  nid)t  anDer^ ,  funDer  Dat Du  Den  ^:^noer{]enDi()en  ^rille  t)erf offt ,  unD  ouefl  fe 
tf)oercn^d)aDenalItt>oI,  Denn@aDe^-2BovD,  Datbiernicf^t  upIiiDt,  eDDcr  tl)0  jjecieiien  i^, 
eDDerfu|]ern)C^f)ierDanbeue(et/  fanioneneanDer^aturcDDer^irt^  geuen  Dem-ib'ater,  (^olte, 
^id)te,^ruDeren,  alfc  t)an  (^aDe  bebbcn,  De  n)i;Ie  Dat  ;2Gort  t\)i;De  anDerd  luDt,  alfe  Di;ne  O^^eningc 
i^  t>an  Den  Crcaturen. 

51uerDatiH36rDefcn  Sanaificetur  i  ^im.4-  fioffertt)nDDid)tetDatunrun)t)ge^:^reg5en, 
feer ttele  unniittc^  Commeates  unDe  meent  Dat  iDt  betef en  fd;al,  M  bi;  De  Crcatur  ei;n  auerna? 
tmiifc  \)nD  aueriKfenn;fe5traffti)nD  (^ebrucf  fame  ic 

5lntroort.  Sanaificetur,  leretnencn  anDeren  eDDer  frenjDen  (55cbruf  Dcr  ^reaturen, 
t)an  crem  recbten  natiirlifen ,  fuiiDer  bctef ent  M  fe  Den  ^el6ui.(jen,  Den,  De  Dc  :iSarbeit  erf ennen 
unD  mit J^^ancf fagincje  entfangen  unD ^ebrucf en,  rcin  ()illic|),  unD  funDerlif en  guDt  tverDen,  um^ 
nic  De^  "2BorDed  unD  ^tbt6  mUm,  Dat.bi)  en  itJ,  Darumme  futb  Sanaificetur  t)p  De  €I)ri|ien 
DariDtimSouen,  in€rfenteniffeDer  2[Barf)eit,  in  :^ancff(tgiti(ie  Dc^  ^3eDe^  (jcbrufet  n^ert, 
(Denn^creDetDarapenbartDeDDerDe,  De  t)orbeDen  ^licf  t[;o  n^erDen,  unD  tI;o  b(iDen  entljolt^cn 
t)anDer(Spiej>,  DcQ5oDtgefcbapenf)e|ft  jc.  Iie5Jf)erPomeran.iraQ5ofeDcrte/  utI)DenDren 
Ordinantien,Cap.i)anDer^D(3inge  m'd)t  up  ciu^IOanDcl  Dertoatur,  gelicf  ocf,  ivoDe 
^nreinidbeitDeriSrcatur,  nid;tfutI)uper-2Gefcnt,  funDer  up  De  ^ngelouisen  unDe  Unrei? 
nen,  moad^itum  i.  Q3auIuj?aIfofpricft,  2)en  Ovcincni^  Cfec()t  t)e)  alle  S)incf  rein,  Den 
QJnreinen  auerfl  i)nD  ^nijelouigen  id  nici)te^reim 

Summa 


Si^nftt  23cil4ge.  20 1 

Summa  bieviiJnecn^abe^^oib,  €jt'empcIel)t)cr^eue(uan^^ri|toeW)er  t)en  ^idt^ 
^en^lpollelen  na  gdaten,  M  me  t)c  toaruv,  baucn  eve  nariirlifc  2lrr^ ,  /ecien  ^enS^uucl, 
@mi^e,  ^ellilcnticn,  b6fe^ud?t,  <>Snvcinic&cit,  ^^^uucl^^^BaltDnb^ijt,  ©lif e  i>n&  (gcl;a* 
De  (mo&e0eDic()tct)e^dt)eluDcn)n)i;3cn;  bcfn)crcnct)t)evgcbvufcnfa{I/  Dcvf;a(ucniflctcini)n|e« 
tvijTc  ^ouc  t)nt>  t;bcl  5)ontlb« 

53pi)cntmoIftten2(ittcfel 

!^C(t  (iUmt  5[Catcv  tf^oni  !^6pctcfcn  fc&al  jjcbvufct  m\'\)m ,  bt  n)t)fc  anbev^  mcn  ^cFcii 
bavtf)Ot)am^cveni^in()cfcttct,  voil^cDovtinterercn,  Ergo,  fpvicft  ^,  fo  fcbal  mc  ocf  nicbt 
bct)enbt)bev!S6pe,  Ergo,  menfd;a(neene^abbevcnbit>l^m  Ergo,  mefc^a{ocfnic[)tbct)enitt 
t)cv  0}?i|fc  tbom  (feacvamenfc,  bcnn  it)t  t0  ocf  Dam  J&cvven  nicbt  angcfcttet, 

5tnttt?ovt.  Q5r)  bilfcn  2lvticfcl  ^ebbc  tcf  be  ^nfettinge ,  ^cucl ,  unb  &fmpel  t)an  Ut 
IJ)(5pet)p(}cta()eti,  a{feDat9}?att6.  ^  ig.  ^?avc.  16.  ^oann.  5.4.  2(ctov.  8. 10.  ^pbcf*  f. 
gcfd?reucn|leit)t,  Dav  men  fecn  mad),  wovcinDatt^if^efenimSlnfancie  i^  in()efettet  unb  ge^ 
bvucct,  unb  tn?av  ane  @vunt)©6D(ife^  ®ovt)eg,  m-it  ant)cvcn  ^cfcuDcv  Q[Bt^gin(je,  ©a^uitt» 
ge,  ^oitm^t,<^pt)Q\)t]^t 2C.  formevet,  .^^ebbe t)cvbalbcn()cfcbvcucn,t)at tne  bt; Dcv  evftcn ^lnfct^ 
tin(je  t)ni)  ©cbruf e  blcue,  De  wplt  \>od)  mt  t)tfl[en  ^ef en ,  gav  necne  97uttid;6cit  cbbcv  ^etevingc 
bi)DcnCf)vi(lenevtt)afTet/  funi)cv»c(emcbvt)orcbcve?)])?ennicbfo(t)id;cit,  Dat  vcd)te  '^efcn  t)ati 
C^viflotngefcttct  t>cvDuncfcvct  iDcvtb,  !^avumme  M  t)u  f)icv  bi;  bvingen  n?u(t,  M  bcbent  m\) 
'^SaDDcvcn  biDDcnt,  i)6  tnev  Di)n  veine  Q3nt)ov(tanD,  Denn  pg  Dav  nid;t  ein  gvoe  Q5nDcvfd;ct  twii 
fd)en^efenDev®naDetntbofettcnDe,  DavicftjanrcDctntfitnDcvge,  t)nD  DcmQ3cDe,  eDDcr^iii 
Dctf)omQ5eDeeffte  tbov^^iid^nilfeti^otJOvDevenDcf  fed;f{uncin,  fo  reDcflu  beiDc  tt)eDDcv  ©oDt 
«tiDDptic^^S^iDtdcf^cit,  @cd;(lu;a,  tt^ovummcmafe^iuDcnntJanUn^cdfcnSDingen  enegeiife 
QJoiae,  Q5cDent^ocf/oicDcvmannegcbaDcnt)nDcbcua{en,  ibtgcfi^eemi  bt;Dcr  ^dpc,  o(ftc 
tbom  (^acvamentc  iti  Dcv  9}?i(fe,  o(ft  mc  DOvDevc  ^iiDeDav  t^o ,  Dat  fe  mcDc  bcDen,  t^atle  nic&te^* 
anDev^  3cDaf;n  (fo  pDtOratio  fidei  i^)  Den  m\  @aDe  bcuafen  (^uevf]  nid;t  aifo  mit  ^cf en  antf)0^ 
vid}tcnDcbv(Eipvirtu^@naDe"^cfcn,  t)nD  Dar6ot)a(lcauevf;o{Dcn/  a^fett^crcnSetJanC^S^rillo 
fu(ucn  in(3cfettct. 

53p  bcn  t)ru&tet)nt)tcn  ^xtidtl 

^avicf  fcf)viuet)ans5evf6vgin()e  Dcr  ^rcDicantcn,  fc[)cnDct  t)n&  fcflert  Dt(Tc  DnDiifDi^t 
^v6uc^(ffe(,  ane(5d)amct)nD0??ate,  2)avmotenbci;Dc^3vcDi^cvDtiD  ^^o^vcv  5levfen  didi 
wtte,  ^euc,  s^ovvcDcvf^,  Q5(ot()itnDc,  3tcm9}?dvDcv^,  t)nD!^otf(e00cv^fpn,  DeDen  (S6n< 
t)cvttiovDen  i)Ov  Den  ^lngcftcbte  (inc^  Q}aDcr^  gcc(ef.  3  4.  aflene  Darutnmc ,  Dat  men  t)c\t  mflxin 
t\)eDetofen®uDtDev  ^:^vdDcvfd;opt)nDDc^3e(ifcn  (t)0vf)entt)i(Ii3cntl)0@dDe^^bv  «tiD^ro^ 
fte  armen  ^iiDen  gc^euen,;  in  cin  bvit)()^et,Dat  iDt  Dcflo  t)dd){if  cv  t)nD  fdyicf  (tf  cv  Dcn  Cicd;tfci)u{Di^ 
genmad)t)tf)neDec{ettt)cvDen,  fie(tQDcn^peDigcr0,  tefcmS^cnercDDerarmc^uDc,  Dart)att 
bencDDcn  im2lrticfe{Dc^  2lvmoDe^. 

^c  mk  mtii  fu(f  ^  <gd;tiacf,  neenc  fva'me  ^vducr^  cDDer  ^veDi^er^,  funDerJ^oven  Dnb 

^ouen,  ^tm  t)nD  ^oc^cnevj^,  J^pi)pfc4ibccfcvi!  t)nD  ^cj^evevg  p{cgen  tf)0  t)dren,  biflicf  Dat  em  fiilfe 

^iiDe  anttt)ovDcn,  2)atDua«cv|lDcm5i)?anne©nDe^^.Pomcranofc(fd;lifenna  f4)nP,  f;e 

IL<L&cil0  i»}^An^  Cc  f;eb(« 


abi  II.  C^eif  9 1  Veriodm  III  Cap, 


()ebbe  tf)0 ^amborcf)  ein  ebber im  Dufent  (55ult)en  auerf nmen ,  t>nb  menfl ,  bat  be  t)an  ©.  3o^ 
anne^  ^e(cf en  ^enamen  ftn,  roill  icf  bem  fului^en  Jg)eren  Pomerano  int  funDer^fic  i  ^nt)  bcn  tfto 
,?)amborcf;beua(enf>ebbcn,  e(fc  enc  geleueDe  fulf  enem  iDtbuorfcf;ameben  Q5ouen  »nt)  £6cjenec 
tboantn>or&en,  t)itn)etf?icfauerfln)ol,  ^atibtfctentlifenge&icftet  ^nt)ge(a(jcni^,  nicf^ttmi* 
«e(ent)e ,  t>i|Te  trume  ^Dcner  Ded  ^uangeiii  jlcf  gar  wenicf;  (De  r»i^(e  f>e  n)o(  (lercfer  grouer  fcfjent^ 
fifcr^6jjen^liuuc(^f)efftgen!)etentf)0Deracbten)  t)ar  an  ferennjert,  'SBctbocf  Datbier  bi)  Den 
^ercfcn^©ut)ereni)nt>^e(cfcna(fojjef)anDe(tid ,  &at  bugar  nencCiiebe  ^effj! ,  po  gefct)n)int)e, 
fcbame(ofe(Sc5anDf!ecfin3ct)nt>^6gen,  t)en^ut>ennatf)Oprobrerent)e,  funber  bet)t)c|l  Dcieer? 
lifer t)>)  i?nDe  t)pn  ge(ifc  probrert,  t)e  t)c  ^an^cn  ^cr(t  t)orcb  Q)i(gc,  ® ce(cmi|fen,  SOBDOcn,  (ge* 
jjent,  21ffa&t,  €arencn,  ^appen^ccjfaucnt,  ^e^cncfcniffe,  Q^ecjefur^  ^rct)i()en  bctlaicn  vn& 
bcrouet  ^ebben,  lont)  i^  nocb  necn  Q)p()drent ,  tvelcf er  t)u  f));r  fuucr(if cn  ^nDcr  ^tn  (gcbnec  bera^ 
f ejt ,  unD  f)e(l  Dat  Cmit  Dem  ® uDc  ,t)at  mit  furem  21  rbcibc  gcwunnen  \i)  cin  n)0(^en)unnen  @ut), 
^pr  fc!)0(De(]u  probrert  ^ebbcn  DnD  Den  (Scf)a(cf  t)nD:^cff,  fo  nid)tgtefc{?mucfet, 

3)u  t[)ufl  &p  tjcie  (^cbrifftc,  Dc  Dar  (cren ,  Dat  mcn  ^euen  fcf)a(  Dan  (tncm  e^en  ®uDe. 

2liitn>ort.  "^it  i^  ane  Di)n  Sfc(*^r6ucnt n?o(  iinge(if c  ff itiijer  Dorcj)  wi  ^cpreDigct,  a(fc 
t)u5icrfcf)rip,  Dat  mcn  aMcrfl  Dar  bt)  ^pfef)nt  ()cbbe,  W  De  Dorfecn^cgeucn  5((mijTen,  nid^t 
t>nnut(f f cn,  funber  nut(if en  »nD  fcf)icf (if en  n>crDcn  Dt^^cDciet;  \'^t  (jefcfee  i>tb  ^iftcn  cDDcr  ^a^m, 
©cf)appencl)DerQ5encfen,  i^Dnllrofflicf,  :^araucrDe£uDemorDerfJ,  2)eue,  Dvoucr^,  ^(ot* 
^unDetbofcbeiDen,  i^fuicfer^uDcDdt^,  a(feDufcl^i)rterte[(c(],  miD bauen gcfecbt,  ^arfu(]u 
oefn)0(,  n)0unbi((ic()DuDeSentent:ien(Jcc(cf4.  n>eDDcr  t)n^  t>ptu(l,  DennDar(leiDt,Dcenem 
anDeren  mi  nimpt  ic.  n>e(cfer  nicbtgefccf^t  t^  mcDDer  De,  Dc  Dcr  o(Den  ^aue  v>nD  2f{mijTcn  \n  m 
fammcien,  recf)ti>tf)Dce(en»er()eue^,  funDermcDDcrflpenbareOiduer^,  ()eme(ife^euetonD^ti* 
fcber^,  DarocfDcmd)ttot59c(laten,  DeDcn  21rmener  fun>cr^tt>eDtt>nDeQ3(ot&,  tjnDcrenen 
^uDen  ^d)iene  affijetufcbct  t)nD  0e(a0en  fjcbbcn,  i)nDc  X^Ckt  fiiluigc  ^coffert,  a(fc  \\it  gcnomet  mxtl), 
1^0  ^u(pe  Dcn  armen  @ee(cn  im  QSccjefur. 

^o^vocf  Den®6ncfu|legef(ad)tetf)ebbenmit|utt)en  foiDen,  fofen,  bouenQ}c()efurd 
5D?ifren,  t)or Dem  ^ln^cficbtc  (tne^  Q3aDeri5 ,  bef (a0ett)nD  bcf ermct  fd)i?r  Dc  oanl^c  €f)ri(]cnf)eit. 

^({  Der  fiiiuen  ^i)fe,  noenn  Du  ocf  (ifl  ? .  3^ec|. ;  \ .  (a(fe  Du  t)ptii(])  Du  bcfffl  DoDt  gefia? 
^en,  Datl)oocfingcnamcn,  fonimDeroDeWe  inDeOSuf^,  Dart)(51e(lDuDenn?oflenen,  Dem 
feitt()ofumpt. 

!^(«anDer,  f)irDorc^Di(Ten^rdue*^fef()eflacfert9^,  cDDer  ©ctanDtfiecfinije,  %Wt 
iDfe  S)eijeDi)n^e,  i5nid;tn)crtt5ot)crantn)orDcnDf, 

?3p  t)en  »eertct)nt>ett  Sfrticfel 

S>at  mcanberen£o(j()en(jercnt)tiDunnutt£n@enc)eren  t>nDc  £eferen  nidf)f  pficftid^i^, 
!3Q3i(  be  beiiocren,  DatDatDcr^apenftnqentDnDe(efent,  mcDe  ^i\)6xt  t$o  Den  gci(l(ifcn  5lcfer# 
£uDen  i.Sorintb.9.  unDtiit^up  i.^aralip.i^,  57ee.»9.  i. ^aralip.  *©♦  Darigenflcr^ge^ 
orDcntfpn,  3)ad;DnD9?ac&t  jc.  t^ofingenDe. 

t>lntn>ort.  3cf  n>il  De  ^orD  Der  genomcDen  ©tcDcn  fcier  5erjctten ,  t>nb  rtd)ten  fatert/ 
mt  fe  ocf  b9  unfcr  ^apcn  t>nnoDiflen  )?nijegrunDeDcn  ^cID  fud;tiflcn  ^ancf  f  amen» 


i.^arn^ 


S^nftt  }5ett40€.  20  ( 


i.^aralip.i?.  (lei^talfo,  5)at  mt  bufent Saucfencjcrd  DceJ  ^eren  gefeffet  f^n,  mit 
©epbcn^^pele,  De  ifauit)  geniaf ct  ^aDbe ,  tf)0  (tn(|en ,  5)ar  fiilucfi ,  bc  ^cuitcn  fc^olbcn  (lal)ti 
DecJ  SlJJor^eng,  tf)0  Dancf enbe  ont)  t^o  (tnpcnbe  Dcm  S^imn,  Ded  2(uenDc^  ocf  a(fo. 

^ee.  9»  l^eiDt  alfo,  9}?en  la^  pm  ©efette  ^of e  Dcf^  J^ern  ere^  ©aDe^,  ©cermdl  De^  ^^ 
$ti ,  t)nDe  ucermdl  Dc^  ^(k^)tti,  DancfeDen  t)nD  anbcDcDcn  cren  ^&ern  t)nD  ^oDt, 

2.  ^aralip.  20.  (lciDt  alfio,  ^e  jlellcDe  ^cnger  Dem  ^ercn,  en  tl)0  tl)0  lauenDe  in  erem 
^cere,  Dat  fe  m  Dcr  ^ecrfdjar  hcr  gingcn  DnD  fprefcn  mit  cinDrcc^ti^acm  (gtcmmcn ,  3)an(^ee 
Dem  JJ)cren,  Dcnn  5e  i^  cjuDicI; ,  Dcnn  (Inc  ^armftcrtic^cit n^aret  en>icl;Iicf,  "^it  (Int  De  ©tcDc  De 
l^e  annotert  bcfft,  t)nDbcn)crcntn)ar  (fatnptallenanDeren,  Debi)rocft)pluDen,  tan  cm  t)clidl>* 
te  t)cr9etcn  cDDcr  nicf;t  gewetcn)  nicf;t  tne()v,  funDcr  Datme  (lcf  (Iptlifcn  ducn  fcbal  im  ©cfette  ©a^ 
De^ ,  t)nD  cne  prifen  t)nD  laucn ,  mit  ^TJfalmen  t)nD  anDeren  ^eijllifcn  (Scngcn,  m  ^aulu^  €pf> 
f*  ^nDCoIoiT.  ?.  ocfgelcret^e/tt,  5!>eCfDcnin(jeaucr)],  bet^DcDcv^^tpDt  t)nDe-l>erfonen,  bc^ 
lan^et  »11^  iiicbt  1  ocf  nenn^erlc  oan  Den  2ipo|hIen  eDDcr  €f)ri|lenbeit  an^cnamen. 

^i%i  mp  ocf  ber  ^Prduetncj^cr,  "^or  i^  Dar  De  cmiqc  ^orplicbfinf^e  Di(Ter  Colleaeii 
eDDer  penner  2lntipf)en  f  *26or  i^  ^ier Dat  i)er(lentlif e  t)litijje ^enfent  im  ©efette  (55aDc^?  ^2i3or  iS 
Dar  Dat  ^nfopcnt,  3nDrengcnt  Der  ^erfonen,  m!)jjcnt  t)nD  fmcrent  umme  @clD  f  "ifiov  \$ 
ftier  Dat  crDcntlif e  ^rwelent  t)nD  ©ettent  ?  3tem  :^or  id  Dar ,  De  2lnropin,(jc  Der  J^illigen , 
fengc  t)nD  bcDe  Dcr  lofcn  J^i(loricn  unD  gabulen  alge  bp  tjn^^  ^up  f^cr^cmTer  ^  (tncf  t)p,  t)ff) 
DemOIDcneDDcrO^igen^eRamcnfe,  n)OvDutt)ulf,  tj'O^Di),  mifaIfeDpnev(Scfenfcbop,  Sum- 
ma ,  Du  ben)cve(i  Dev  ^apcn  @ancf  t)tl)  Dem  ©efancjc  Dev  OlDcn  /  /0  fo  t)a|]e ,  alfc  menn  Du  utf; 
Dev  OlDen  Offev  Di;n  9)?i(le'0(fev  bc^lcDi^en  mulf. 

*^I)0  J^icrufalem  (tnt  ocf  ncncfunDerge^en^ev^  t)nD  ^cfcv^  ^efeffet  eDDcvgcm^^ef,  woDu 
gevnet)tf)2.Corintf>.  8.  (loffevcn  n)OlDe(l ,  funDcrftntavmenotroffti^c  SuDe  (jetDcfcn,  De  grofe 
S7oDtinDerDurcn^i)DtgeIcDenf)cbbcn,  n?oDar  fuluc(l '-Jiiiulud  antefent,  Dcn  DeanDev  vi;fen 
i)nDtnogena(fti()en€5ri(ten,  fcboIDen  f5o  J&ulpc  f atncn ,  DatDeanDercnweDDerumme  intfun* 
Derge,  ©oDtt)orfet5obiDDcnDc,  t)orofaf et  wovDen,  tt)elcfnic!)fbe(lcDisef;  noc()Q3ape«no(i) 
5)?5nnicf e ,  nocb  @en()cr^  cDDcr  ?efer^. 

!5)ufecb(liDtft)  eneDnbroDcrfife<Sfvaffe,  njennevtnenfcctt,  5t)fi)nf!^ac!;^!^eue,men 
fc()al  lutt)  Deiiagen ,  bcflutcn ,  Derfmad^tcn  lafen» 

2lntn)ort.  2)jft  fe  Dor  !^ac&?!t)eue  gefd^uiben  tverDen,  Daf  mttn  fc  Dacf;Itf c^  n)ol  ff)D 
t)orDenenDe,  ^a^  anDer  ouer|l,  6e(frmDannemanDcgef;6rf,  funDcr  Dic&tc(l  Dat  (n)0  Du  Dc^ 
alrecDe  Dcle  gcDan  beP)  Dt5  Di;ncm  fovnigen  ^vegcn ,  ^Biaen  fetruwen  mit  ^altDuDe 
2Brett)eI ,  Der  ©oDtlif en  'SOBarfecit  t\)eDDcr(]reuen ,  \ii  Ourid)cit  \:>i()  Dc  DnDcrfatbcn  f)t)(Tcn,  Up 
pent,  5ensent,  bernent,  gernetf;o2Bcrcfc(ieIIcn,  tt)evDenfuIfcDpr(5riije©dbelcfe/obiaicfse^ 
flralfcf. 

!4>u  fed;(l  (2^rt(hi^  fecbbc  ner(jen  beualen ;  Daf  me  Den  J&iicijelev^  nicf)t  geuen  fcfcoIDe,  eD^ 
Dev  ^cvantn^evDin^c  evcd  ^tanDe^  DovDcvem 

5f ntn)ort,  Q3or(lcD(l  Du  @ecf  ocf  idoI  DiiDefc&f  Scf  fd;riue  D9  nid;f  \io,t  men  cne  nic^f  qh 
uen  fd;al,funDer  Daf  mc  en  nict)t  plDc^tid;  fp,  DnD  t;(ff  ocf  alrcDe  Cbrillu^Detn  ^olcfe  nidbt  bcua* 
lc n  f;ebbe,  Q}eranttt>erDin()e  crc^  ©tanDe^  Dan  en  tfto  DdrDevenDc,  befft  &e  fe Dennoi^  Qtmx^^i 
et  Dov  evev  ^ere  DnD  ©tt^rDcgc^  ^attf)»  i  f .  1 6, 2 1 .  $De  tt)i)le  tt)i)  nu  ocf  bD  im ,  De^  iS>n)v^ 
De^e^  nenen  sevingen  .&upen  finDen/  Do  xo^  nicf  c  Dnrec|)t,  fo  «)»;  De  e^viften  na  C^rijiu^  e;em# 


€ii  ^«1 


ao4  ^^-  Z^cile  l  Periodi^  III.  Cap. 


pel  t)nl)c iixi t)ai' ^or  werncn ,  p/ft m hm\MW mtx  bc ^Bar^eit. bp  /iitv  tt>in  tjeif unbfc^Dp^ 
pen,  Dndtiele  nicr  (fo  mc  iDt  rtnt)cr^befunbe)  olfc;utDt5onalct)c,  fcl;olt>e()t;t>at  eme  mrtvt;? 
tcn,  i)nL)nicj)tDe(cleuerbi((ifcn,  OveDemil)2tntn;)ortgeuent)Qn;mvcm(oucn.  i.«}3etr,  j.^ 

5i(fc  icf  Dar  ^auiu^  (£;empe(  X)am  arbeiDe  Dptbe  ^lctor.  20.  jc.  tf)0  leretiDe ,  m  mcn  mit 
l)enJEDenDfn  arbeiDen  fcbal  t^nD  fi;n  egcn  ^roDt  etf;en ,  gracjct  f)e,  ^^o(foarbciDett)anaUcii 
Slrticuliflen  ^  fpricf t  oc^paulu^  f;cbbe  uecn  ^i;Dt  gef;aDt,  mit  t)orDect)ti0cn  Srutvcn  ^luent  Col- 
ktion  tbo  bolDem 

5lntn)ort.  ^cf  befla  tt>of,  Dat  mcn  ^aufo  nid;t  bctftijjtcn  na  arbeiDet ,  Dc  mi)(  em  ocf 
•men5fpo(lc(fm5(rbeiDc0e(icf^ett»e)h'^,  i  Corintf;.  if,  fotbeicf  cn  ocf  nicbtDartf;ot)p,  Dat 
men  em  c^eficf  n)cfen  fcba( ,  funDer  Dat  me  na  fpner  i'erc  DnD  &eHipc( ,  flidbtc^  arbeiDen  fct)a(,  Dat 
^eocffu(feCo](ationtf;obo(Den  neen  ^i)Dtgef;aDtf;efff,  gcfducicfnjof,  cnDtvatDubicrmcDc 
tncnflt)nDfod;(l,  t)cr|lf)aicfocfn)o(,  (erciDtmen,  Den)i;icDJ)t)nDDt)nemQ3o(cfc,  Dc  bcDbe  51? 
ucnt  t)nD  ^'lad^t^Collatien ,  nid;t  af(cne  mit  i)crDec()tigen,  funDcr  ocf  rnptlif en  »nD  apenbaren  lu 
(1)0 bofDen  nummer  t)p(;5ren ,  br; t)n^  rocrflu  \U  nicf;t  finDcn ,  tvolDct  ©oDt ,  Datgi; 93rouc ^ ^* 
fe(^fotvo(Dem€uan()ciio(6uenfunDcn,  a(fc  t)ff)uorfd;ameDen  ^djjcn,  gt;n)erDen  ;utt>  fu(fci; 
^i;(e,  Dc  t)e(emef;r|umDent)ndDrapent)nDe  tmmDen(id;t(ifentjIan» 

!7)ufed)fticf  rid;teDc^crtcnDev^nscrct)nDtiouit  (mo  Du  Den  bcc)iin(l)  mi;n  Q}rcDi^^ 
Slmpt  ocf  ric()tcn.     - 

5fntn?ott.  ^c(ftmen5^rnic&fapcnbarc^iid;nilTe/  bci;Deere^?D?unDcdt)nD^onDei^f 
futbmcnid^tDa^edfc^,  tt)Ot)ult)nDDerDraten,  n)0  auerbaDicf)  t)nD  berrfd; ,  Diflebif^en^Sem 
gerct)nD£cferc/  auer  Dem  ©injtenDe  0ct\>orDen  (l)n  ,  Datfcocf  funDcrcie  forfcbeferc  scf;uret 
t)nD  ^ebolDcn  f)cbben,  felDen  Dar  (n?cn  nccnc  PrEefentie  tjorbanDen )  njcfcn  njiffcn ,  fuS  bp  gro; 
tcn  .^wpen  Dar  gefunDen  roerDen ,  \t>  \)\t  Dennod)  i\x\  bcmelicf  ©ericbte  Der  Jfperten  f  !^at  Du  cn 
ticr(imDn^reDi()'5lmpttveDDerumn!e,  nageliferS}?atctvuItrid;ten,  l^ejtftu  neene  DicDc ,  Deri 
tcfbebbe@aDe^^:^euclt)ormi),  preDigc^aDciJ  233orD,  tvacfetcmvn^impt,  fot)elemi;  ©oDt 
Uec)eucnMf/  Darbauen5cff|]unid;te^n)i)Dertborid;tem 

?3p  fccn  fD|fteon&en  HixMil 

^m  Dcn^ifDenDarmenfunDcrlifc^f)ofdfinscb#,  mit^^cDcn,  tocn,  i\^Ut\  %u 
l)ord;encOueric|)eitafftf;oDonDe,  bringetf^cDi^ffe^inDer^DJe^ef,  NamDeusefl  quod  imago 
docet,  fednonDeusipfa,  Hanc  videas  fed mente colas quod cernis  in  ipfa.     l^crctocf; 

intt)elcfem£ouenmenbeDcnfd)rtlt)orDcnQ3i(Den,  t)nDefpricft,  2[Gi)beDcn  t)or  cnem  Crucijix 
pf;m5efoucn,  foucnDe  DatDarDorcbt)«^t)crmanf tt)ert,  De^'eci"U^i()eDe  ^J^rifiu^. 

5(ntn)ort.  ^if b  beDt  (mene  irf)  Dat  (Suanaelium  ^nDtDen  C^njlen  £ouen  jieprcDlget? 
50?en  (efe  De  befe  ^Uk  Dorcb  t)nD  Dorcft,  oien  tt)crt  fu(f  cn  ^eDent  t>nD'-?)cDc  ^oucn  nargcn  finDen, 
nlfe  De  ^cffbebber  Der  f)d(3cflen  ^arf)eU  (tt>o  fc  ficf  rpmen)  bpr  tjcrmetcn  tf;o  (eren,  S^itt  De  Q3il# 
Dct)ermancn,  ttcDDerrcDeicfnid;t,  auerflDatDif|eQ5of^efcl?olDeDd5en,  3)c5Si(Dct)ermancri 
i)n(5,  Darfena^ebt(Detfi)n,  Ergo,  menfd;afDar  i)orbeDen,  fneen,  £id;tcbrcnncn,  offercn,  tbo; 
fofen  ic.  befia  icf  Di;  mi)U  ^;)i)r  ierell  Du  t)e(e  red;ter,  Dat  me  Dat  ()6(tent  ^iiDc  i;p?i)Dcr  m^i» 
Ui  lonDDcncfcDpDcnlcucnDii^cnS^rifluRi/  DcDavDcv$t;>cvmflnatfvcrf.  . 

SDe 


!7)c  Q3ol0c  t)e  bu  ()(v  (lofferefl  Dnb  fcbc(t)e(? ,  \t  »td;r  i)an  mi;  (jefetfet ,  ftinbcr  \t  t)i;nm* 
trunjeprobrerie,  mi;nargument(lei;talfo,  cn^o^rfriic^rid;  J?i5nincfmdcOreeen  ^^ilDer^o^ 
bi«:-en  4,Die(hi8.  ttrf)^ai)ed^:ScucH)p(}erfc&fer,*D7imi.2i.  fnIfd;cn©abe^DenjHnD ^re rl^o 
torildrenbe ,  ergo  cne  €f)rift(ife  Oucrid)eit  macf?  vele  meer  ^^Silbc ,  t)an  9}?infd;en  JfDcn^e  aema^ 
fctmiD  r^ogericferet,  wed;nemen,  fa(fd;en  mi^ldui(jl)en  ©abeeJbenflt5ot>or()inba*cnbc,  tcf 
bibbcfruntliPen,  t)obi|IerQ3o((je;onecn^eDt,  icf  fmt)()eaucr(]tirDocib,  ttanfoiKifn^ogenbil^ 
t)cn)[)nt)^i(lorien,  ndmeficf,  t)an  S.  Gregoriws  ^lpenbaringe ,  S.  Thomas  l^^uuen ,  S.Pa. 
tritius^:^egefur2C.  Dar3i;^(int)cn(ci;Der(J,  cuenfo  n?o(  Dcr  3Cer(t  t)c  O^cti  mcbc  »tf;<|e(lefcn 
^ebben,  a(femit;utt)er^O(}cn^^rei)ige,  \mi  crc^ji;  nu  xxi  fulfcn  ^^iiben?  "^^xi  reprjEfenta- 
tum?  -IBar;b'auer|lbat,  funber:l)r6me\)nt)^6(3en,  mofpnbefFllunub};  t)orn?arctmit  t)cr 
^pnDerDvegef^  f^atmebatcrenfc^al,  njatmenin  bcn^i(l)cnfurf;,  t)e»t)i(cnubar(bi)e(e^j5^ 
5cn  \x\  ^i\m  njerbcn ,  m\ anc  ^miuel  t)at $Sefc&(ut fi)n,  M fc ^o^jctt  crcn t)nt) anbebcn  fcbolen , 
l^cffilu-Di;  nicjt  noo^  bcmvfet  \ 

9Sp  ben  foftepn&en  5(rf  icfel* 

^m  ct(pf en  gcflcn  nat^o(afent)e ,  t)»t)e  3(rbcit  t^o  ()unnen&e ,  Dmme  t)efcr  (gunte  i)nb 
®d)anbc,  &ea(feDeo,  a(Dermei|lbeDrcuenn>crDcnt5o))orbint)erenDc,  fci)ri(frf;c,  Dco(De3fii 
rae(f;aDDeDca(Derrini)e|lm  ge|lDage  nicbt  Dp^ebaucn,  omm^  Der  ^unDe  DnDc  ^aflcr  twflcn/ 
ocf /^im  9ii;fc^Da()e  tboD?ej3e^borc& ,  enemertfiife  ^ormDnrin^e^efc^ecn  f 

5lntn)ort.  ©e^  o(Dcn  3frae(i^  ge^c  bc(an()en  mt,  t)nDc  t)nfen  Seflcn  nic5t  Sol,  i, 
XoX\)ii  t;tv  nemantcneConfcientienmafcn,  ouer©pi)feeDDcr  auerSDrancfc,  cDbcr  auer  cn 
l)cc(^  !Da(3en ,  n6me(ifen  Den  ^i)rDagen ,  cDDer  nDjjen  ^?dntc  cDDcr  ^M>oxxx ,  jc, 

S)e  Q3ermi)nrin(je  Dcr  3e(le  im  a^fe^Dage  tf)0  Die^efibord)  gefd)een ,  \^  tmar  f)ir  nid;t  ae^ 
fi)6ret,  DeiDtt)orDerenfcf)0{Den,  Dcn/^fcuerDe5}!)r^t)nD  ge(iDacf),  a(fe  Dc  20Bercfc(Dac^ ,  Dar 
auer  (Sd)anDc  t)nDe^unDe  Der  ScDDid)()engcrc  im  ^te^imente  U\m\ ,  De  ^(a^e  Der  armen  fiiiDe 
()orctnic()ft)p,  Darummebi((icf)t)anDen:i)encren  De^  €uan(ie(i;  Der  OueriW  ^craDcn  n^crt- 
\>Q<i\i\\Q< crem^2lmpfc,  Dc@unDet)cr5inDeren,  fot)e(ccf)r m6()e(icf /^, t)nDca(fo, Di(Tet)e(en  t)n5 
DeniKifcn  ge(le,  DarDorct)fc|jcnoDettx)erDcn,  meti^en,  Darnafc  Dcr  @cf;riflrt  licf mcticb  |i;n* 
DnDDarQ5runtf;ebben» 

^ir  tiou(tunic!)tt)orflatt,  tvoirf  DiffcnjiuDcnSiaDf  t)t5Jg)ernPomerano  gcfleff etfiebbe, 
funDcrtt)ift,  icf  fcf)aft)tbDem^orDc®aDe^bcn?cr(n,  Datme  ^afd)en  t)nD  OJinaRen  t)m'm 
fcf)a(,  DenicftebbcDcmOiaDcgciauct,  t)t5Dcm2BorDe^aDc^tf;ofcl)riuenDc. 

JlnftDorf.  !5)t)t ;d  Dpn  mcifle  Q5e^cf p  i)nD  q^ucfeent ,  Du  arme  €fd ,  Dat  Du  mt)  Btr  t)nD  lii 
«cfcn  (^f cDen  t)ortvt|l  t)nD  t)orn)erpe(l,  Daf  icf  f)ir t)an  Den  Je jleu  neen  Q5aDcd  2Bort  f;cbbe ,  ^m^. 
Der5ebbeDi(Tento'fc(,  aifccnen^juDcnDJaDt,  t)t5  ^ern  Q^u^enbagcn  gefleflet,  feaotauerd 
fo,  n)aftcfenem€rb.O{aDe,  t)pert)orDerenf,  [)c(auct^ebbctf)Obett)erenDe,  wo  bauen  in  Der 
€pt|to(enbefd;reuen,  /^fojiarcf  t)nDt)a|lebetDcret,  Dar  Du  mit  affe  D^nen  Q5i;p(icf)reren  t)nDe 
©cfeUfd^p ,  nic{)t  encn  ^uttcl  Daruan  ()cf rencf et  btffii ,  i)nD  n)er(!  iDt  ocf  nicf;t  Don  Di;n  leuent^ 
lancf ,  !oatauer(lenSrb.  DvaDtt^anm^fci^olDcgeuorDertl^ebbcn^etvcrin^ct^fb  ber(^cf)rifft 
bat  men  ^afdS)en  i)nD  ^in^^lcn ,  2a5inad)ten  t)nDe  ^tcbtmifren ,  cnDc  De  anDcrcnttnactcf cDc  i?e« 
Reic&olcBt^prenv  ivoDw»pfenarrc(lt>nDcfci)uDDuue((],  fanicfttic&fa^lomn,  ^olDet)«Da*ie 

€c  j  De^ 


2o6  n.Z^titel-Pemd/a  IfF.Caf, 

M  €r*  Srb.  QKifibeit  ocP  altf)0  mtm  t>nD  t)or(!enMc5  t)art5o ,  5)en  n>at  kkn^tt  ^txx  ^Sugcm 
f)agenet)Dermpt5obcweren,  Datmc^Pafci^entjnbcjJingllen,^»  ^xm  fcbal,  bar.  bu  fo  t>p 
gnarrejl ,  iU  je  jo  md)t  {m  el>t)er  min  ^pfatf) ,  Dat  me  fc  lopre ,  ane  t>at  n>i;  fe  tti)  bcm  olbcn  Q!>tf 
brufebeMt)en,  angefeen,  Datibt alfulfeSc|lef^n,  l)art)e(Scf;ri(ftt)an  ^efft  nuttewi&bcnfljs 
bar,  bcttjgemcnenQJolcfe,  fulfe^piRorienalfcDcn,  en  tbouorinncrenDe ,  Dat/^,  tDpbcbol^ 
Den  fe  ftmme  De^  ^orDc^  tvincn ,  nicj^t  t)mme ;utt>er  f pnDcfc|?en  t)nD  t^ncfer ifllif en  ge(t  f  Sercmo* 
nien,  DenDebelangent)n^nict)t. 

^utujl^aulumt)p  i*(2!or»  14.  5(tteDincf  fdl?a(orDent(ief  tj^o^tan,  ^einmefcja(t)c» 
^tQtfim  nicbtarjjeren. 

5liUtt)ort.  '2JBat i$t)Od) Dat  Dor  en  orDcnflicf  ^ind  DnD  '2Befent ,  en  l^upcn  Jel^c  ant()i» 
rii^tcn,  Dcr€Wen5eitnocf)not5nod)niitte,  aneDatfc|utt)cn^uDc(orDcntIicfi)uUen,  t)nDe 
t)e(cn  £uDen  Orfacf e  fi)n  tbo  funDigenDe  ?  3tcm  tvat  je  Dat  m  cnc  Str^^eringe ,  bat  mcn  gunnc 
r()Oarbet)DcnDe,  Dett)i(cbirnen©aDe^Q5ot5n)ertaucrtreDen,  rooolDin^e^,  t)nDe  ocf  nemant 
Darauer  fcl)al  gericf)tct  tvcrDcn  ^  €o(.  2» 

^u  fc*|]  ^aulu^  rcDc  ad  Co(,  2.  t)an  Den  3oDefcf;en  5e|]cn ,  Dnfe  5c(le  ( fcc&|lu  )  pnt 
m^efettct  S^tb,  i  j .  wefet  ^cfjorfam  imm  S^orgcngeren. 

Q}p  be  erff e  fententie  (t%t  icf  nocb ,  tvo  rcDe  bi)  Den  2f rticufen  gefecfet  /  ^cit  fe'  nic|)t  itjeiJf 
mgcr  (uDen  mdgen  t)p  De  Scjlc  t)an  ^dtioellcn  t)nD  ^ifi^oppcn  an^cfcttet ,  alfo  t)an  ©aDtseba? 
Den,  Den(et^Dn^@oDtor^ijDeconrcientienane@unDe,  f^ner  5c|!c^a(uen,  t>nDgarncne 
ge|te,  noc6t)an®ri(lo,  nocb  t^anDen  2(po|lolen  wcDDcr  inDe(5teDe,  naDcrfuluen^BDfc 
georDcnt  (Vnt ,  ivert  t>nS  ncn  ?0^infc|)e  Dc  Confcientic  tvcDDer  binDcn  f 5nen ,  mit  /enigcn  ge|]en, 
t)an  Der  anDcrcn  fe^^e  icf  fo ,  icf  wct^  n)0( ,  nicbt  allcne  Dtt»  t)i|Ter ,  funDcr  t)t5  t)C(e  meer  OevDe» 
Der(^cbri(ft/  Dat  me  Den  QJorqenqcrcn  (^eborfam  fpn  fct)al,  n>et5  ocf  Darby,  Dat  De  &ti)OXf 
famf^ne^Bi^fe,  9??ate DnDc Q}nDerfd)eDt  (x bben  fcba(  »5ier*2  5.  ?matt().  7.  ;r  16.  ^o^. 
I  o.  2. 3ob.  ^!)  tvunDcrt  auer|] ,  Dat  ^\)  ^rauen  ^rouef€fe(^  nic()t  meer  weten  t^pt^obrin^ 
genDet)t5Der0antjen^ib(ien,  iumcn  ^anDel  t()0  ben)crcn ,  a(fe  aflene  Dcn  ©e^orfam ,  mtf 
umme  bringe  gi)  nene ©cbrifft ,  n?at  5lmpte^  t)nD  Q3euc(^  ^p  t)an  Q)aDe  entfanjjen  bebben  I  Dat 
t»cr  |o  t)nge(if<  mcer  ©annoDcn,  Darmot5meDcn;oeenmal^(feenn)erj)i)(eren,  fettcn  t)nD  be^ 
Denmogcn,  n)at(un)ge(u|iett)nDc9uDtDuncfct,  n)er  gp  mit  fo  t)e(cn  Seflcn,  bcDc  Mt)nDe 
^ee(ebcfn)erent)nDt)erDaruenfcbi5(en,  tt>nDeDefu(uii)cnnod)(larcfcnt)nDe  be|]cDigen,  t()ome^ 
rer<^orut)ringe,  mitfaIfd?er@naDet)nD5ifIatc,  ()ctf)  Di?t  n)af cn  Dor  De  (^ecien ,  n)oDeQ3orsf 
n)eferefi*ulDid)(t)n  Jg^ebr.  m.  DnDnic&t^efemccr/  a(fc0efed)t|^,  Ditb  t)itbrln()ef)cr,  Darna 
(at() t)n^Den^anDctn@cl^orfamreDen,  fo(lei)tocfnid)tadJg)eb.  t?»  t)anfulfcn2)r5mer^Dnt>e 
©ettemafer^,  meaMnDens^orgengcren,  De^aDc^^^Oortieren. 

SDufed)(l,  De  Reformation  fd;olDe  aucr  De  5L^infci?cn  Qi)an,  t)nt)e  nid;t  auer  De  t>m 
fcjulbi0en5e|lt)a9en. 

5lntn)ort.  Q5i(lu  Den  /0  fo  blinDt  t>nD  rafen ,  M  Du  nicbt  mecr  feen  cDDcr  m\ian  f anf! , 
6ebbeicfnugef*reuen,  DatmeDenScliDa(|enDat2lrbeitt)p(eg(je,  cDDcr  M  me  iDt  Dcn  ^uDcn 
Simne5  s)??ent\>etf);on)Of, DatDe3e}inid)t  funDigen,  fuuDcr De ?0?infcten,  DerbadienDc ^O^in^ 
fcben,  DnDenic^tDe3e(lereformertn)crDcn,  tt>e(luocfeneanDe^pfe,  Den  ©unDcn  t)p  fulfe 
Safiet^oweven,  alfet)ilTeSf;rii](ifeDvat()/^,  ppp»pt)nDelat^enf;i?ren» 


S^nftt  23cil4ge,  207 


S)ufect^ll,  icf  I)ebbc»t5t)fng«mcncn(^d[;rjfftcn  im^nmiiQt  ancietcfcnf  ttnbc bcfc^la^ 
ren,  W  nemant  mact)  raben,  lereii,  bcDen,  it)t  fp t)cn  im fjeUen '^orDc ber  ©d;rifft tor; 

uatct* 

5lntn)ort.  ^^  Den  Dinc^  ^cjjcnDc^  necn  €nDe  f  ®u^  wert  en  i^t^licf  trutv  ^rouer  Dat 
wnDcn  (|cfd)reuen.  ^at  mc  Dc  ® d!)ri(ft ,  Dar  ancjctef cnt ,  tor  C^jen  bebbcn  fcfeal ,  in  atlcm 
JJjanDcI  \?nDc  '^Bcvcf cn  Dc  m  /cgen  @oDt  i5uen  »nDc  bruf cn  wiHcn ,  Dat  tt)v  nic{)t  na  minfcblif en 
©utDuncfenDe,  funDer  na  ^ciDc^  OTillen  ©aDe  Dcnen.  ©0  DinDc  icf  ocf  nic()t  mccr  ^ir  (>i; 
Diffem  '2lrtif cl  noDici)  t^oucrantmorDenDc ,  Dcm  5lrtif cl  i$  ocf  gl^ar  necn  lct^  0cf(j)ent 

?3p  Ut  f6uenteif)nben  2(rtidcK 

^m  Der  Dad&fiPcn  Ouincje  in  Der  ^crcfcn ,  Dor  De  ©d!)Olcrc  ^crorDcnf ,  mmt  txti  pro- 
fite^  trillcn ,  brin^ctbctnjarnict^tfunDer^c^,  ancDatf;c^auIumt?ptutb,  iDt  fd!)al  orDentlicf 
t^ojj^n,  Derl)alucnfunDergc@cnflcr^DnDe  funDcrlicf  ©anjjfcan  noDcn  f^n,  ocf  mit  \Q0x9 
binDin^eDcr  Confcientien. 

5intn)ort,  QSnorDcntlifen^efangf,  prifetncmant,  Da(aucr(l/um@anofbctf)erge^ 
brufet,  fc^olDecnorDcntlicf@ancfgcn)c|lji;n,  naDer?(??cnin(jc  ^aul.  i.  (gor.  14,  mac()jlu 
DDner  blinDcn  @eftlIfcf)op  ( Dc m}  ^unDcn  t>nD guDcn  ^cref cn ,  \>an  Dcr  ^uilerniffc  »nD  iidi)^ 
tc,  t)anorDentl!fcnt)nDunorDcnt(ifcn5)ingcn,  lpfct)cleQ3or|ianDc^  Oebbcn)  t>roi5  mafcn, 
ttjt)tt»etent,  ©aDc^o(fi)nD!^ancf,  tvolbctcr,  md)ttmt)n,  tiourDecncguDcmetiflcordinantie 
tam^oDtlifcn^cfanjjc,  inencrgemcncnQJerfammclinge,  cDDcrConciiio,  naDcr  9}?at^ 
©oDtlife^^orDc^angerid^tct,  Dcr  2[BorDcncmantn)cDDer(]rcuen,  m  ocf  Jg)cj:rQ5uijcnf;a3cii 
in  Der  ^rufn?if  efd;en  ordinantien  proteftcrt  fccfft. 

SDufecI)(t,  icf5ebbctanDeOucricl)citgeJMIctt6ofcttcnDe,  tvofc(l)n(|en  fd[)Ofen,  cnDe 
^arfcnufuIfe^DcDcn,  wurDcn/o  Dc  Confcientien  befwcrct;  Dcn  mcn  fctal  cn  jjc^orfam  \^n 
9vom.  ij* 

Sfntmort.  S35or  t)DnDc(Iubi;  mijncn  5lrtifclcn,  Dat  iDt  an  bc  Cucrid)cit  0tM  \)^, 
«ofcfpn^enfcbolen^  @u^DpnDc(luDar,  nomelicf,  tvofcfpncjenfd^olen  inDcr^erfcn,  Dar 
fcintquartcr^oren,  (leUcicfancncn  €rbar.  9iaDt,  Dar  fuflu  tt)ol,  foDuttJUlt,  Dat  Dc©i;n 
tnDc  9J?enpn(je,  t)|)Dcn^nDcrfc|)eDtDerquartccr  (\jtl!),  t)nD nici)t  »p Dc @engc ,  icfbcilfeaocf 
tvolDen  ©c^orfamDer  Oucricbcit ,  ft)nt  ocf  t)ertt)ad)tcnDc  crer  guDcn  ordinantien,  aucrfl  De 
Confcientien  DarmcDc  t^o  befd!)tt)ercnDc ,  bc(lf)a  icf  Dp  ni^t  ftmDer  mit  Diffem  ^efd^cDc. 

^5omcr(]cn,  Det\)i(efulfcOrDenin5cfutf)t)p©oDtt)nD(53aDe^Dcn(i,  p  tan  noDcn  tf;o 
(cenDc ,  Dat  mc  nicf)t  tt)eDDcr  ® oDt  t)nD  f\)n  ^ort  gc^orfam  fi) ,  Dctt)i(e  ,mc  j^cfft  DnD  noc()  xtd 
fan,  @cItt)nD^ucfDen(iann'cf;ten,  t)nDn6mcnDcncnen©aDcfJDen(l. 

^f)omanDeren,  c(fta(fd)onDerOuericbeitiJctemeencguDcOrDcntnac  ttofctfc»,  mac& 
ftDod)nic()tmitcrerOvDenin^eDcConfcientient)or  ©oDt  beftt)cven,  Dctt)ife  ©aDci^  ^efette 
tnD  ^ort ,  affene  De  Confcientien  ^egcrfmann  t)nD  ^cre  /^ ,  t)nD  nen  ^i)?lnfc^e  i .  €or.  5  ♦ 
6.7.  ^01.5.  funDererc  etjcnt)t5tt?cnDiijc(Strafte/cc|cn  De  t)narDi<jen  t)nDt)norDcntlifen  ^im 
fd;cnbrufen,  tt>o^aulu^2.^f)e(f,5. 

^bomDruDDcn,  beDent)nDfetfenfcn?at(juDc^,  DemOOSorDe^aDe^,  €6ri(llifcm  ®e? 
louen  t)nD  ^cuc  licf mctici)  ie  Dc  Confclentic  t)orbunDc» ,  Dc^  ^ovDe^  to  j)nD  grcDc^  f;alucn , 


2C  g  //.  C^cild  /  PerioJus  III.  Oap. 


9 


^armevtjov^abcangelescnl^,  Denanafle/umenCeremonicn,  ge^orfamt^ofrn,  nabijTem 
^efc^ebe,  fi^ntm»;  O^o^efeci>0  ewrguDenOvbenfngetoomacf^ten,  j^rp^e  tt)i;tt)atguDeeJ, 
Dattt)l(»ndbeO}?atet)nD$roue()e^(^oDt(ifen2lCort)e(Jtt50l  antl}dtjen. 

$l(fe  '\d  bavfuiue}!  $au(um  "o^W^t  ^pf>,  f .  €o(,  3 .  Dar  be  (evet  fi^n^en  t)nt)  ben  .g^eren  £a^ 
«etr,  omQ3nDevfc^eL)tt)ev^evfonen,  V)ni)efnfcvereDart?tf);  t)at()met)mmc  De^^ange^ttjfl^ 
(en,  nenefunberrte^uDeDavlfttJt^^en,  fadien,  met>en,fopen,itemfcvfuc»ovtl^,  t>atit)ti>au^ 
Iu^(crenfc[)tf!),  mft  bttjan^e,  bat)en,  (jefetten,  ^a(t,  tt^o  De(c,  tt)o  (ancf,  tt)0  mennfcl;mdl 
ih^  fpncjenbc ,  t)e  Confcientien  t^o  i)0v5i)nbent)e  Dnb  i)Ovbannent)e. 

(^pvf'ftF;c,^au(ugO^eufn0cfv,  ^<:^t  aHe  !4^fncf  ovt)cnt(fcf  tho^f^a,  t?nt)  t)i5fl()C  nfcf;^ 
t)at/Devmantf)OuaUet)nt)f!)n0C;  tt)at,  ttJODe^e,  tt)0(an()cac.  f)ett)f(. 

2int\D0vt.  ^at  adc  Sf ncf  ovi)eHt(fcf  tfeogf^a ,  fc  tt)p  Dn.geif fe  gevncr ,  t)en  bt)ne  ©efeft* 
fcf;op,  ouevflovt)cnt(fcPtf)O0f)af}eDtnfcf)t,  funt)ev(}e^ut)et5omfi)n(}cnDett)p{}cn  Dnt)  fvefemen, 
funt)ev  tt)at  ii)evman  l)f}on  macf)  ( tvo  ^e  t)av  ocf  be  ^i)f]a0inge  J3c(evet  5e(ft )  Dat  batfufuigc  nut<;j 
licf ,  Denfiaif ,  t)nt)tf)Ov^^ctevint}f)e^e[)ant)e(ttt)evt)c,  Dev5a(uenbe}]aicf  n)0(,  DatiDtjlc^ nicf;t 
()eteme  (0  in  De  5tevfcn  tf)Oua[IcnDc  ( m  Du  pvobvevji )  t)nD  ft;n(jen  en  /Dev  tvat  f)c  tt)i(  /^  ocf  t)att 
mi)  nce  (}cDacf;t  tf)0  fd)viuen ,  funDev  Dat  men  ovDent(icf  tf)Ov  Q^eterin^e  ft)n^c  tt)at0ut /(5 ,  W  \d 
aucvfifcf)viuc^l3au(u^f)ebbcnic()t5e|iellet,  tt)o(ancf,  m^oiiuu  be(an3etnfcl;t  Den/cnnen,  De 
t)tb©oDt(ifem33JorDcenc5uDeOiDeningc  fettcn>  m  men  orDcntiicf  ftm^c ,  Dctt)i(c  ^au(u^ 
fuifei3i)criie()e|ft  i.€or.  14.  fmiDcrDen,  DeDavbeDenDnDfetten  tbofl)ti()enDe,  tf)ObeDcnDe, 
tf)0  (efeiiDc ,  mt  en  Qi{w]iit ,  bcfvoeren  Davup  De  Confcientien ,  anc  af(c  Q}nDcvfcf)eDt ,  fo  tbd 
fijngenDceDDevbeDcn,  cDDcv  t)ovbannen  t^o  fnn ,  Dat  (fe^gcicf) /^  nicf;t  ^]3au(ud^etiingc/ 
DeniDt;dene*^evouinfjeDevgvi)C}beit  Dev  Conlcientien,  Dc  \>\\t>  €()vijiu^  mit  fv)nem  ^(oDe 
»orn)ovuen  5c(ft,  t)nDc3efc!?encfctDorct)Dcn  ^ffli5en©et)fi3o5.8.  ^Jvoni.s»  2»€orintb.  ?♦ 

©a(.4«  ^ 

:^un)uft  (fpricFtf;c)  nenefunDerfifc£iiDetcbbcntf)omft)n0cnDe,  noc&DororDenfluDar 

t()0,  Dc5?t)nDevt)tiDe^cf)of0efeflcm 

2fnttvovt.  *2Catf)ivt)crovDent/d,  i^ttecn©efcttc,  Dev<^evp(idf)tfn3ecDDert)cvflvicfinjje 

bcr  Confcientien ,  funbcr  Dev  ^euc ,  Den  iDt  r$  Dcn  5vi)nDeven  tf)0  guDe  ()efcf;een ,  Datfe  t)an  fi^n^ 

be^bcnen  t)p  im  ©efette  t)nD  2BovDe  ©aDcd  mocf)ten  geouctb  i>nDe  (^ebvufct  tt)cvDen ,  ocf  Dorcf; 

lcfent,  j>naent,  bcDentzc.  tt)oD5)Dat(}cnocf)fambj;  Den  2fvtifu(en  t)ovclavet|/^,auevf]  men 

futf)tt)0(,  DatiDtD!)^v6ue>gfei^cn^(icf  mcDefi),  DatDut)tf)t)nllva(fbaven@cl;vifffen,  enean^ 

bcvl^eninacnimpli,  Det^anmi;,  nod)gebacf)t,  nocl;  gefcl;rcufn  ;ij,  DnDcbt)|t  Di;  D(U'tncDe, 

alfc  en  S;,mt  mif  fi)ttem  ^tiflate ,  ane  Dat  iDt  Den  ^amen  i^ebbcn  fd;af ,  bu  fd;viuel]  tt)eDbcr  ^m 

^vtif u(i|ien ,  Dat^ocftvevDi)fu|it()of(ccn0eb(eueti, 

SJp  i)en  ac^teoufccrt  %xt\dil 

Q}am  ® afue k.  "^c^t  iDt  nicbt  vecbt  /^ ,  Dcn  fuif e^  alie  mt  Daf  (^afue  mmM ,  nf c&t 
inDer3uncffvomt>en  ?0?avien,  funDerin€()ri{lot)nremenij]cn9)?iDDeltrt()0  fohnDc  \€,  brin< 
gctbef)erot(e@d)rifftc,  tbobetmenDe,  bat bp Den .^pffiigen  ji)t)tf}  ©miDen,  tt?Qtbp@aDc/g 
t)tf)  Der  ^atuv ,  nomeiicf  i^Jofe^  \m  ^pf^araoni^  (5?cDr  €'roD.  7*  '^e  ^53rcp()cten  tDcven  ©aDe^ 
@oneWaf.ami8.  3of).io.  S)«^vcOcv^«>cicn9??iDDelcr^,  ^pel>. ^ '>^f)clIafonica  tva^  cen^ 
f;opm^auiiu^f)eff2» 


Sfirtftc  25ei!iige*  20^ 


5lnttvDrf.  Q33i>(dirputcvtt)at:aucr,  tt)at@naDc,(53auc,^i)te(,  ©aDed  ^illigcn  oatt 
©at)c  enf fan^cn  5ebbcn j  ^ebbe  icf  bi?  Doct)  int  funDcrgf^e ,  ^l^arien  Q^am  unDc  ©naDe  fepgeDc^ 
cfctbi)mj)ncn5lvtifulen?0?attf>,i»2,  £uc.i,2.  305.2»  5lct.i.  J^ivfieitDeScopusJev^vd^ 
ue-iSfel  f  ndmclicf  tvenn  icf  in  mtjnev  97oDt  encn  ® oDt  fi5f en  iDtl ,  ttjcv  icf  Dcn  ?(}?ofen  anfpvcfert 
f^al ,  mt> fcgcten ,  0  ^^^ofc^  ^JM^avaoni^  ©oDt  bclp  mi> ,  icf  Dovfcc  m\)  mm ,  Detvile  Dc^  ocf  lM)a* 
vao  (^ott)o(fufl»ovflocfet)  n>t;fcvtt)a^,  Denn()efpvacfm'cJ)ttl)oS)}?ofcn,  ?D?ofc^ttiin<55oDe 
r>elpmi)/  funDev,  biDDct/utven  J^cvcnt)nDe©oDtt)Ovmi),  ^eiJ^clifcn,  «jicn  icf  tm;mn  J£)a<i 
pen  tvov  l)en  fleUen  m\ ,  ftmme  ©itaDe tl)0  ev^an(jenDc ,  3tcm  encn  ^?iDDt(cv  \)thbin  tt)i( ,  mt 
icf  Den ,  De  '^bclfa^oncv  t)nDc  Dc  ^vcflcv  Dc^  o(Den  ^efiamente^ ,  i)avummc  befof en  t)JiDeanvopeti 
fc&al^  J^iv  f)i)vanttt)evDci)tiDebefcf)eDcDti^* 

97ul^ebbeicf  Di^DetSteDeinDev^d^vifft^jettJDfet^  Datin€^vii^op;  t^o  tvuttjeuDe  i?nDc 
t^ofdfcnDc. 

fScuent  3of)anned  C.  1 1«  14.  lu 
•  I  @otid)eit  3ol;annc^  6. 7. 
o>nr.  j  -SJapcn  9iom.  8»  ^^il*  ?.  K^et  r* 
"^"'^  j2fnvopctittl^omQ5aDev  3o5,i6. 

|Q}orfprafe  Ovom.8.  i.^^im»2i.  i.3o5»i*  J^eb,?* 

i2lnnement5i)nDeinfoventinDcn;g)emtne(  305.10.14.  ^f^if.?, 

^fft  nu  in  ienijjem  OvDe  Dcv  ©cbviflt  flunDe ,  Dat  fulf en^  in  ^mm  t5o  (vuttjenbe  ebDct 
t5o  fdf eiiDe  njcv ,  eDDcv  ^ox  mcn  fe  Davumme  fc[)0(Dc  anvopen ,  biQicf  Dat  ttji)  M  (oucDcn  t)nD  De^ 
Dcn,  tt)oocfriid.>t,  fanflutDt|onid)tt)oveiiJe*2Cav5eit(cvenDnDefd;viucn,  fuifed  t5o (oueni)c 
DnD  tbo  DonDe ,  funDev  allene  Dat  men  fe ,  na  evev  gvoten  ^aue  i)nDe  ©naDe  5i(f icf;  lauc  t>nDe  ^xp 
fee  £uc.  I- 

:^u  fed;f^ t)at  ®a(ue  begevcf  cnen  jjut)en  pnfli^en  SDiiDev. 

^lntttjovt.  9}?cnlb,  Datme  Di)ne^unllige  ^uDin^c  ntc5t  Dovfleit^  5^ettfTu  bat  meti 
nid)f  (jebovct  i)nDc  fjclefen  ^cfTt  njat  j}!)  DiiDcn  ^  S)^  Dat  ^aluc  ved)t ,  af fe  iDt  |iei)t  t?nDe  fut5 ,  ttjov^ 
umme  latbe  gi)  iDt  nicbt  bp  fpnem  natiivlifcn  ^ovflanDe  bliucn  f  S^Dt  fi)nt ,  /0  ncenc  Duncfev  eD* 
Devfigurlife^orty  3?lTetocft)nrec5t,  ttoorummefettegpiDtnid;tved;tf  ^at5bc(an(jet&n^ 
/utt)  Comment ,  Dat  gt)  Davaucr  flofferct ,  Dat/o  fo  toafic  t)nDe  mx  i$,  a(fe  Dat  ^a(uc  fu(ucfl  5 
?0?aria  De  0??oDev  De^  ^cven ,  t>ovDevt  nicfet ,  fm  ocf  nen  tt^oigeualfen  5ebben  ati  i)nfen  Cdgeti 
t)nDe(d3cnpri)fcnt. 

^u  fccbfi  men  fc5a(  Dariegen  fc5riucm 

5inttt)orf.  2CBati^iDtt)annoDenbi;€5nf?eniuDeu,  Dmttiefu(fe  fofieSDi«^e,  Degu^ 
^e^t;Dtt5ot)erDeruen,  t)ttDe  Dar;egen  fcbriuenf  ©i)nt  gi)Dod;'bei)Deim(§a(uei)nDe/utt)cit 
flofferDcn  Commente,i>or  (angen^i^Dett  DDVtt)unnen,5ebbe  /utt)  ocf  itjunDe^  mit  mi^ncn®  d)riff; 
ten  t)ortt)unncn  t)nDe  tjorjlummef ,  Dat  Du  nic5f ec^  tioareg  cDDcv ^ett^iffc^  Mti  ;utt)etn  <^al\it  htffft 
tt^efben  t)t5f bobvinijenDe ,  cDDcv  niDne  ©c^rilfte  rcc^tftnnicjcn  t5o  t)ovanftt)evDenDe ,  tt)Ovummc 
fd;o(DemeDennoc5mit;utt)em^recfet)c(eit)rangen,  tt)0  Du  t)orDcr|l^  ^an  mcn  Dod^  niijfe^ 
reDc(ifei$  t)an/un)t5omanttt)erDef vi^en,  funDerfuffeeviofe^vobevie  i)nDl%t)sfofen,  flffe5ii; 
t)or5anDcn* 


1 T  0  //.  C&«1«  /.  Vertodm  III.  Cap, 


?8p  Den  negente^n&en  StrticfeK 

^oX  mcn©cn^e  topQ}oil?cn|!,  »ni)<  anropcnt,t)erJ^inigengebun)ct,  ct)&crfud  m^v 
grunbcben  ©angf ,  biflicf affitcflc  iw  t)cn  ^erfcn ,  wil  ^e  erjl  ben?eren ,  W  W  2Bort ,  *^or^ 
tcnfl  in  t)cr  ©c&rifp  l^b«*  ^Wt t>p  €cc(.  1 6»  ^arm^crf ic()eif  mafct  eincm  i;^lif en  be  @tct)e , 
iiat)emQ}or&cn|]efi)ner"2SBercfc^  lonbefc&lutbarut^/  batmeber  (^en^c,  Dp  QSorbenl^  Dev 
^iflicjengebumet,  gcbrufen  fcbaL 

5lntn)crt»  ^on>oI  icf  em  nicf;f  fcbulbicb  fp ,  i>p  bcn  Ecclefiafticum  anf mcrt  t^o  geucn* 
bc,  bcn)i(cicf  enealfceinen  apcnbaren  QSienbf  be^  ivarbafffigcn  repncn  ^Corbcd  t)inbc,  i)nbc 

baf  ^Ocf  Ocf  t)anbenOIbennic&t  noff)affncI).()efent|^  (Hieron.kiprsef.rupcr  lib.Salomo.) 

tvat  fii^  in  anbcren  (offnoerbi^en  (Sc&rijften  gefunbcn  njcrf,  tomme  t()0  fldfenbc  cbbcr  tbo  fternjtn* 
nenbe ,  cbbcr  fii^  ane  ere  ^ebetucf;cniffe  m  f miueibafftigcn  @af en ,  ctn^e^  ff)0  ben^erenbc ,  nic&# 
tcmintt)i(  icfibt annemen,  funberDorjlan  t)nbcbuben,  na  anbcren  (offmcrbicjen  ©cbrifffen, 
Dnb  nici)t  anber  ©d;rifffe  na  bcJTer.  @o  t)inbcf  me  apenbar  m  (offmcrbigen  @c()rifften ,  W  b< 
3^ed;tuerbijjin0C,  gube  ^ercfe  mib  ^aiic&cit  be^  OJ^infc^cn,  fp  (uffcre  ©nabe  lonbc^Sarnp 
tcrtic&eit.  &eut»  y ♦  30.  ^fa(m.  6,  J^ier.  ?  1.  ?2»  (2jec&.  11.56.  guc.  17,  ^o^.  i  f.  !?♦  Oiom» 
5.4.6.8.9. 10.  II.  @a(.2.  €p5*i»  ad^itums»  t)nbbcr@fcbcjjan^t)c(e.  !^er()a(ucn bif 
n)i5rbcfcn  QJorbenf^nicbfanf^onemenbef^,  alftibfegcnflicfbpbcnCO^infdjenfjctf),  bnbet>or^ 
Oanivcrt,  funber  me(cf  ®obt  t)t()@naben  foacfetef,  gc(i)cf  n>o  l^c  fii^  t)e(e  t)orrcine,  [)\M), 
rc(tfuerbic&ac^tett)t[)<Snaben,  bafbena  fpncm  fd)arpen  ©cric&tc  mod;fe  njol,  alfefunbic&, 
Dnreine,  t)nrcc&tucrbicf;i)orb6men.  Diom.  j.8.  ^falm.  142.  3ob.9. 

^at  buocf  ^aulum  ad  Homanos  1 1.  ancnet>anben3obcfcf)cn^erfenn)UIti)er|lan, 
mot^icf  gefcl)ecnlaten.  3bf  fi;i)uer)]t)erni)anmi;,  baf  icf  bi)  t)0(gen  fc^olbe ,  bcnn  cfff  mi 
tJcjTelBorf,  ndm(icf,  i;ffett)tl^®naben0efd)e5en,  fo/^  baf  Q3erbcnfl  nic()fe^,  ttornomeiicf 
t)pbe  3  6bcnt)nbccrc-:iOcrcfegefec[)ffi;n,  ;oboc&  befugetbaf  t)0l(3cnbc  QBort,  nomlicf,  fii^ 
tt)urbe(^nabcncne@nabefi)n,  n)at@nabcf4  ncen  Q3orbcnflfi)nfan,  alfe  ibt  be  ^iibe  t?or^ 
(lan.  -9^u  r)ffef  ©nabe ,  M  be  njilbe  Oelpebom  gepatet  }i  t)p  be  ^ortel  be^  rcd;ten  Oelpebo^ 
me^.  3f em  <55nat) ,  baf  l^e  barup  jleit  t)nbe  bc|lanbc  blifff ,  tt)0  bar  ^aulu^  Icret  t)nbe  ocf  DCo^ 
man.  if.  (SofantfonccnQJorbcnf^fDn,  tt)Oibtbc£ubet)orflan,  ^obiflu  bennfoblinb, 
\ioX  bu  be  fententic  t)an  ber  ©nabc  tjnb  sSorbenfle  wult  biibcn  aflcnc  t)p  be  3oben  i)nb  ere  2Bcr^ 
cfe,  ebber  aflene  m\  ben  ^erfen,  bet)or  bem  £oucn  gcfcj)ccn  fpn,  t)nbc  ocf  nic{)t  t)pbc 

€^rif!en. 

Q}nbett)enneribtaIreberecttQ)orbcnfltt)ere,  tt)0  ibtbe  £ubct)orf!an,  tjolget  bcnn  bar 
mt  t)tl) ,  W  m)  barup  buwen  t)nbe  t)ertrutt)cn  fd;6Ien ,  m  bu  ^rdue^CfcI  ^ox  t)ort  t)f l^  fc!)Iu^ 
tentt>u[ff  2)ufcd)tt)e(id;fe,  icfmencbe^en()e. 

^lnfnjorf.  3^cmcncicfocf,  alfebc^engcoucrjlfpn,  mot  ocf/obat^ertefpn.  Cu^ 
ben  be  ^engc  Dp  Q}ertrutt)enf  t>nbc  Q3orben|l  bcr  J&ifligcn ,  fo  ocf  W  ^crf e.  '^w  mod;tef! 
bcnnfeggen,  ibftt^ercnaflene^enijct^om^l^unbegeorbenf.  ^ofi)nt)OIf)cfnu.  ^e.?)iUi? 
Scnbebbcn^orbenll,  ergomcnfd)aIbarupbutt)cnt)nbefrutt)cn,  /b<i  eucn  alfe  tolget,  ^^i 
fe^ wa^  ^baraoni^  @obf .    Ergo  ^f^arao  fd) olbe  ?)??ofcn  t)or  einen  ® obt  anbebcn. 

2)ufed;fr  ^i^csuben  2Berfefamcnt)ttbcr©nabe,  barumrac  fi;ntfe  fbopri)fen. 

2lnttt>crf.  2[Bafmein|^ut)or  een  g3ri)fentf  bat  men  fe  t)ors8orben(fe,  t)nbpige, 

re(|>f^ 


jiirtfee  23etl4Se*  an 


«cf;tfer&i](jc  ^erf e  \>tf)Xopt ,  be  be^  eivi^en  ^eiienDe^  mxU  fvn ,  t)ar  men  t)p  trun?en  J)nb  buwen 
mad;^  OJet;n,  folcfpri?fent(ercfDi;n(c^tbe©nai)c@abe^,  funber  3}^ammon  ^  be  5^ucfgi>bf» 
SBatbenn?  5)at men fe cjube  ^OerPe^ete,  t)an©abe (jcnjercfet,  t)tf)  bem  ^r^nj^ocfe  €5ri« 
Oo  ^ewaffen ,  (^o!^i  bebecjlicf ,  t)nt)e  t5o  belonenbe  borc^  be  ©nabe  i)nb  ^-Sarmf^erticbeit  ^abc^  5 
^ol ,  bar  fecbt  nemant  cntiegen ,  mert  boc^  be  We  9??infc&c  ( alfe  5c  in  (^Jabc^  ©naben  i^  ^c^ 
pn;fet)  t)oren^i>nbt@abc^,  frdm,  Oillid^,  red)tucrbicf),  n)orummeocfnidl)tft)ne5rUdbtc, 
\)or  gube  Jriic&te  ^  ?!}?att^.  7.  Cucr|l  bu  macbjl  nid)t  allenc  feen ,  m  \)t  ^ercf e  bord;  ^Oi^t^ 
©naben,  3of>5.  Sp5^-*«  JC.  funberocfbord;  bi;n  J&erte  i)nbe  i!ebtmatc  gcmercfct  n?erbcn* 
305.  f .  $)ar  n)er(lu  benn  mol  n)at  t)pnben ,  bebc  m  bi;  onb  bpnen  SQerfcn ,  W  ncneil  ^re^ 
tenpri5>fe^t)nbeIauc^tt)ert;cJ,  nomlicf,  0rote<^nfulIenfamcn^eit,  ^nreinic^eit,  mercflife 
9^alatiniiet)nbc©ebrecf  3ob.  9.  3ol^.  if.  DJom.  ?♦  8.  @al.  f.  3eboc()  berl;alucn  nid)t 
^5obtt)nbeO)nc^nabe,  bebarmcrcfet,  funberbe'?(}?infd;ebetf;om  grotcn  3)celc  nicf)t  befuf^ 
borbetb(m@ei|le,  funbern)ebbcrucd;tetemDiom.7.  ©alat.  f.  t^obefla^enbctmbct^oric&tf 
tenbe/i?,  @abe^©nabeducr(la(fe*^^t|^imO}?infd;entbopri)fcnbc,  tt)elcfei  ni(^t  affenebat 
gube  tuercf ct ,  funbcr  ocf  M  bofc  t^nbe  tjnreine  bebecf ct  t)nbc  t)crgifft.  DJom»  5 .  bat  nicfctc^  t)ori 
bomelif  e^  meer  bar  /tJ ,  Oiom.  8. 

@om6c)enfenu^etenQ5abe^j?pnber,  rect)tucrbic&,  feifli^^  frdm,  crc  ^crfc  Q[}or<» 
benfteebber:^en|le,  be^alid;cit,  ^o^n,  ?f})attf;. f.  cbbcr @nabc ^om. ^»  3(Tetbod;ane 
©abcj^  ^^arm^erticbtit,  tt)0  bauerj  an^ctefent.  3tem  e(ft  ®obt  t>mme  crent  tt)i(Ien  anbercn 
i^ubcnctnjcdlauet,  gifft,  gubtbept.  itnit  26.  ^DJeg.ij.  4.  DJeg.  {?.  €f  57.  3^aae 
Q5abc^fri)e9SBiflc,  ^Bort,  ^^ofagc,  @.nabc  i)nbe  ^armfterticbcit  ( tioo  me  be^  aUcnt^aU 
uen  gube  ^efc()ebt  t)inbet  in  ber  @d)ri(ft )  t)nb  necn  ^orbenft  ebbcr  333erbicf)eit  bcr  ^erfe. 
^arummc,  n)on)oItt)!)bcr5ifligentoucn,  £eue,  (^cbult,  ^ibcnt,  gubcleucnt,  nad;^ro< 
uc@6DtIlfc^2Borbed,  t)orS):cmpeIt)nfe^^ouen^,  ©obttnbe  fr)nc  ©nabein  en,  ttjcbber^ 
ummefein©obttf)opri;fcn,  t)nbeafleeJ3ubenannemenfd;5Ien.  (£ccl.44.  9i«)m.4.  i.^^im. 
I.  i.^et.  5.  3ac.  I.  J£)cb.  1 1. 12. 15.  SDennod;  t)p  nenen  CfJ^infcJcn,  nocb  t)p  /ennic^ 
^ercf ,  funbert)p®obtt)nbfDnc  tf)ogefcc&tc@nabc,  borc^  €f;ri|lum  t^o  5utt)enbc  t)nbc  t^j) 
t)ortrutt)enbe  t;^. 

2)u  fcc^(l.  ^Borumme  fc!)oIbe  mc  bc  ^ifli^en  nic^t  anropcn ,  5e(p  boc&  3aco5  \itn  Sn# 
0elanseropcn^ 

2lntn)ort  ^orbar5er^r(5uc^SfcI?  2QBobui)pt5u(l®en.ig.  J^cbbedu  ocf  tcDtt  O^ 
gcnmitt)i)ffQ5riflen,  tt)orbe(tubatbarnic6tt)inbcn.  SDu  mac^  t)elic{)tc  mencn(^en.  ji.  bar 
3acob  fpricf t  tI)om  ^ngcf .  (gcgenc  mi).  ^o  biinf ct  bi)  duer(i  f)cr  ^rduc^^fcf ,  tt)cr  icf  bii: 
ocf  tt)oI  rcd) 1 5ebbe ,  tt)enn  icf  mi)  m  bp  tt)ref en  tt)Olbc ,  bat  icf  bi;  m  cnen  falfcben  ^i)fer  fc6ef* 
bcbc,  t)nbcanbcre(Scbantfiecfingct5o.&uf5brac^te,  bcbumi)t)mmefulfc^barbauen  (bO(i 
t>orgeue^)  t5o(jefpt;etf)c(f|lf  92BuItducr(t  (bctt^ileibtbpmpeineseringe^afe;^)  t)arcnfa« 
tbcn ,  t)nbe  f)anbelcn ,  bar  bc  ^OJacbt  an  licbt.  @o  fra^e  icf  nu ,  ^o  m\t\x  boc^  benc  lame 
Q)olcjeer5oIben^  3<Jcobfpracftf)om(gn5ef,  bcbi;emtt)a^,  t)nbc  mit  cm  rebebc  ©cocne 
mi).  Ergo  me  \ii\i  rcc^f ,  W  men  fe^ye  t^o  bcn  JFpiHi^cn ,  tm  Ipfflicf  t)er(]oruen ,  t)nbc  ni^t 
bp  un^  fi)n ,  ocf  mit^  t)n^  nicbt  reben.    ^ibbc  t)or  mi; ,  cbber  ^elp  t)nbe  fcgcnc  mj). 

3cf  tt)i(  bi)  ocf  nocfe  H\)  i)unnen t)nbc  na^cuen ,  betii^c  unbc  bcwcrc tnv  mcn  alfene,  mt 

a  b  *  3a* 


214  •  IL  Jil^eil&.  I.  Perwdus  III.  Cap. 


aibMKfla 


Saceb  cbt)ev  fii^  icmant ,  beti  a(fn?efcnNn,  Dn|"td)tlifen  t)nt>c  ttubcfanben  Cn^el  angcrDpeii 


^tixm,  ^atci',^ur,  C5c(te,  ^ormcjc.  anrct)en»mmc®oDtt()opvi;fent)e. ^fal.  Hg, 
ipebben(5uer(tbirncne(Stet)e.  CcfjDctvKelcucvtvat^ipoc.ulc  De  (gnijcl  Dem  ^J^annl  gclcvct 
l)tfft ,  »nt)c  blifft  barbi^. 

^uM\t,  ^aulu^bebbet)c€5vipcntbo9iomeart^eropcn. 

2intn)ort.  ^or^ar?  Ovom.  u.  n)Obut>ptbuflJ  3)armerfIuntcf)tmcer»inbetT,fum 
^er  W  f)t  cn  gcfcbreucn  befft,  t)at  fe  cme  beipen  fcbolDen  mit  crem  ^>et>e  t^o  &iit)t,  Wat  mlf 
lu  duerfl barutf)  infercven  ^  Ergo  me  fcbalDc  Dorfci)£bet)en  ^illiQtn  anropen  f  !^at  tiolget  cuen , 
alfen)ennt)ut)avi)orttotf)befd)laten  b2t)t)e^  Ergo  mcn  fcftal  Dcn  Jg)illi()en  cnen  Q5refffenDett 
int)en^cmmcl,  t)atfc©ot)tt)ort)n^bil)t)en.  5Borf)aDDcn)pDennod;t)enQ3aben,  t^umlt 
en  t)eltcl)te  nic()t  mit.ncmen ,  t)u  bi|l  tl)0  bdfe.  Stem  twrumme  t^iiilu  nic];tt)p ,  itjor  "^Jaulu^ 
ancjeropen  eff  tc  fii^  tt^or  enm  ^reff  gctcbrcuen  befft  (^.  @teffen  et)t)cr  @.  Sacob ,  et)t)cr  (fe.  3o* 
^anne^baptiflen,  t)atfe@obtt)orembct>en^  ©ulfc^  muftu  f;erudr  bringen  /  fd;ali)|)neQ3oltf 
gc  jian ,  ebbcr  fanflu  n)or  t)ar  itid)t  Dan  t)int)cn  ^ 

^ufccbfi  @cf)cbbcnnod;i)efuIuen9)?acbt  auer  t)c  t)nrctncn  ©epflc,  aucr  ©life  t)nt) 
:^vancFbeit ,  auev  adc  ^omt  DiiDc  Q^orqiffr ,  alfc  fc  t)orf)en  cjebat  bebben. 

Slnttvort.  ^orutbfecl;flubatf  Q3tf)  t)er  ©cbvifft^  ^orDarf  ?)}?attf;.  lo,  ^uc^, 
^arc.  i6.  ^uc.  f.  ^art)inbc(]un)ol,  batfcCbn'|iu^t)tlxqefentbeffttI)oprct)i)j]cnbcfi)n2Bott, 
Dnt)e  mit  fi;tTem  ^ort)e  Deffe  "I^adjt  jjcfieuen  befftt)p  Dat  '-:2Bort,  iMtt)  t)at  'SBort  DanufDc  beuc* 
f^i^iet  t)nt)c  bcfht)i(3et  9}?arc.  ult.  Ouerft  t)i)nc  ^^cningc  ( tro  fc  Dcfului(3c  fd;oIDen  im  ^emmct 
l)ebben,  t)tiDcnoc^0cbrufen)  t)int)e}lut)arnid;t.  QjnDcivennbitf^alrcDefonoere,  n^attvol^ 
t)e|lut)arutbfd)Iuten^  Ergomcnfc|)aIfeanropen^eff|]u@aDe0!SBovt,  fosclduc  mi;  DV/  wo 
iiici;t/  fo  duc  De  bp  f)dren  ti>illen. 

S5u  fid)%    "^at  tmgt  2mnt  5ebbc  en  nicjtc^  jjcnamen ,  funbcr  twlc  j]cbrad;t. 

$inttt)crt  ^[Borutnmc  argumenterflunid;t  na  gelpfev  '^i)fe  t)nDc  fccf)(l,  Dc  ^emmcl 
ftcfft  en  nid)tcg  gcnamcn.  Ergo  fe  pvebigcn  nod) ,  fc  Idfcn  t)nt)c  binDen  nod; ,  ergo  mcn  f&M  m 
brd)ten ,  prebicjen  bdrcn,  :c.  5Denn  mx  t>int)e(]u  batcncDitf)  mccr <)cnamen  i^  Denn  /ent,  cDDcv 
^atfcicnt,  m  ^Mt\%  lo.  befc^reucn,  mecr  bcf)Oli)en  f;ebben  a!fc  Ditb^  Cc^Du  ^oDDcv,  wo 
f cveflu  DOf  <£uan()eliutu ,  m  pvcDicjf |]u  Den  €l)ri(]en  £oucn ,  t;?o  lecff;^  Dt)  Dc  f)d(]cf]c  ^avbcit , 
fllfe  Du  Dt;  ti;tc.'fl  t)nDe  rdmefl ,  (jebdvDc  Di)  nicl)t  ( fo  Du  timclicf  lcren  n)OlDc(])  Defte  ©auc ,  ©na^ 
t)c,  ^cucl,  DcnJ£)iniaenbtvDp€vDen(}egeuent)nDerfd)cDelicftf)Olcren,  ttaDev©d;viffit,  De 
barupluDt,  ndtnlicf  9)?attb.  lo.  ^uc.9.  ^Mt.  16.  305.14.  5lct.  ^  i4«^vom.  i.  uCon 
1. 2. 5.4. f.9, 12.  2.(i:ot%5. 10.  ';^riDDe©naDc,  ©auc t?nD ®alid)cit De^ cmt()en  toi^ 
De^/  ocfijnDcrfcbcDelicf  t>aDer©ci)viftt,  De bir t)p luDt ,  ndmlicf^DMt^.  19.  ^uc.22.  305. 
1 4. 1 7,  qjbii.  4*  ^*  ^f)in*'-  4'  ^ipoc.  1 4.  «JBo  macb(iu  Denn  fulfc^  tf)0  5opc  men^jen  in  citt, 
anef)cacapenbarc^ucbent'|TeDerf;iatgcn  (Sd)rifftf  '3©ort)iitDel]uDatcr2impt,«^euebl/  fvaffi? 
Der?))?ivafel,  ent)pDat^ovtt)nDc£oucnl)iv(|e(3cucnDefuluc2[Bi;fc,  5ivtf),  ^2Gevcf  t)t)Dc5vvafe 
f;cbbe  bi;  cn  im  t\x>\(\m  ^euenDc ,  Dcmile  en  fo  «afen  mm  tm\}tn  i!euenDc  gefeci)t  i6 ,  fe  fuluef]  ^av 
m  sefd;vcucu  b^ben  /  t)nD  Docft  mit  nencni  ^ovDc  Daiuan  Qix^xt ,  mt  &iv  cv  5impt ,  5?vafft, 

^ajevcf 


Jwttftc  25cilrt8e.        ^  ai; 


^evcf»nD!Dcn^ti>pDci'(Svt)cn(jcrDcf}id,  DatfcDatfuIuigeDavocffo  n^uvDcngebrucfen  mt' 
n)i(jcn  ^cucnDc,  m  fame  m  Denn  b\)  Deffen  Q)ofeIcv  De  m$  iolU^  M  moU  mafen,  Dav  l;e  uivi;^ 

S)u  fec^l?,    ^ov  t)d(ffei)n  5tmDn*(  3arcn  moctte  icf  fprcfen»    ^etre  biDDe  loor  mp. 

Slntmort»  £S3at  tvultu  Dar  Dtl^  flut^cn  T  Ergo,  (mo  Du  fec{)fl)  tt)nrumme  nic()t  nu  i 
QQBof  an,  gelDtDaf,  fofccjgcDnDcargumentcericfocf,  tcf  f;cDDe  mod;t  ttor  D6fftei;n  ()unDcvt 
^arcnmJttovnelio  fprefcn,  ^efven>|)ftntbt;vaIIe;e(}enn)avDic&t^oh(5venDe  ancntn?atDt)»an 
&at)t  beualen  i^,  Ergo,  tvovumme  nid;t  nu  ^  ^anjlu  iDt  anc  lad^mt  mit5  Di;ncm  navvcfcbcn 
Argumentebennefamcn,  fonjcvDcicfofmoIfefevbliucn,  btfru6)tt  ducrfl  iDt  njcvDe  i)nd  bci^ 
Den  feilem  SDcnn  fiifiu  \)nDuIDige  bve^jen  nid^t  einen  mevcflifen  ^nDcvfcf;eDt  tn)iffcf;en  Dcn  ^e^ 
trum  alfe  f)e  f;iev  im  glefd;e  IcucDc,  atf;  »nDe  Dvancf ,  vcDeDe  »nD  DcDe ,  prcDigcDe  imD  f ccvDc ,  njat 
ficbtlicfttnDebefatiDt,  t)nDeaIfef;enuim©ei(lemitS^villo  leuet,  m  fanflu  Denn  fMcr  eine 
Q3oI(3eDtb  mafen?  ^lJatocf  @.^ieront)mud\)nDegrafm.  (Dar  Du  mi;  benne  n)t;fcfo  Mm 
21nvopcnDc  Dcr  Jpilliqcn  gefd;rcucn  f;ebben ,  i6  mi;  mi  bemufl  (jeldue  en  ocf n)Ol,  n^cnn  fe  er  £cre 
mit  ©oDtlif em  ^ovDe  bcucfli^et  f;ebben,  Pie  credendum  gelt  f)i cr  ni^bt.  !feav  Htit  0cfd;re^ 
uen,  Fides  ex  auditu,  auditus  autem  per  verbum  Chrifti.  Dvonn  lo, 

53p  ben  tmontigffert  StrficfeL 

^atmcnid[)t5a(licf)fi)  Dat^acvamcnte  t^o  vefenDe,  fonDer  M  me  h)Of  t^ofel^e  :c 
$Sringet  be  twar  nid;t  fonDev^ciJ,  ane  Dat  be  na  (iner  ^ife  (loffcret  eine  5^ereiDinj)e  Dam^Sacra* 
mente,  Dar  men  mi  futf; ,  m  t)ele  ^c  beiDe  »am  ©acramente  t)nDe  Der  jScrcDinge  i)or(?ciDt,  ^e 
n)iIeduer(lfoIcfe6i)eIet\)ar5affti^ert)nDercincr  S)an  \>ne  Dacblife^,  na  €Jg)riflu^  ^orDe  jjefert 
n)crt,  alfe  mn  eme  f)\)x  (jcfci;reuen ,  late  icf  Dat  alfe  eine  frdmDe  ^minQt  t?nt)oranti\)erDct  mm» 
^at  icf  buerfl  mcDe  tbor  ^^etverin^e  De^  51  vticf el^  f)ibbt  t^p^ctagen  ^aulum  x .  €orint5»  1 1 ,  Dat 
me Dat  ^acramcnte  t^om  ©eric^te fan entfangen,  Deri^aluen tjan noDcn,  Dat De ^refler Dar up 
fee»  5De{5mafetft'cfDe(Te57arrfonutte,  fettet  Den^e^t,  fettctti7eIcfe@lofenDe^en>ilDarbt;, 
»nDe  fctf)  en  aflen  Den  97amen  f;ebben,  efft  fe  t)an  mp  ^efef tet  ft)n,  fpnt^  Dod)  tf)0  neenen  ^pDen 
inmt?n^ertegefamen,  flo^ctDennocf  ^od^,  n)oDe()iaige^e;:tDarmeDe  befuDeltp^. 

@iig  (leiDt  De  ©nmD.    ?0?en  f an  Dat  (gacramente  tbom  ®erid)fe  entfan^en  i .  €ortn. 


^inD  f an  5t?r  i)nDe  Dar  tf)0  Q3orDrefbe  famen,  Dorumme  fee  Dar  x>p  $  (go  argumenteer  f;i?r 
Dcf,  ^orQ3(irr)^,Darfd)aIeins^orn)eefert)pac()tent)nDefcen.  €sed;.n»  3nDer<gntfam 
Sin^eDe^(Sacramente^i^Q[]ar,  i.Corintlb*  n.  Ergo  5cc.  «opnuJ^cnDuJantafii^nDeffo^e 
n)oDebifli(}e^e):tbcfuDeItfp,  n)o!Det@oDtDat()ei)an  Di;  tjnDeDpner  ^efeIfc|)opHic^tmeerl)e# 
fuDeftn)iirDe,  Denn5e&t;rbefuDefti^,  fo5eDDen)t;n)oleinrein<2uat]()cfium. 

^u  fed;f!,  icf  ftcbbc  ^efd^reucn ,  De  C^r^Q3ic|)tc  Dccne  6t)r  nid)t,  Dar  meDe  flreue  icf  weD? 
berDeSutt5erfc6en56r(len  (woDufeprobrerP)  Defet5ogefaten{)eb'bem 

^^  ^  Vinti 


2 1 4  //.  Z^ei\$  L  Pemdus  IIL  Cap, 


^rWmxt  QSinbeflu  Ut  h\)  mpnen  2irf icf ulen ,  fc&al  mp  rutven,  t)at  tcf  Di;  t^o  /eni* 
gemmd(eDi;nen  mbeneDcn^itel,  nomclicf  qjrouefSfef ,  cjegeuen  i)tbht,  3oduer)lntct)( 
fd;utl;  Dt;  warlicf  mit  fo(f em  "litil  m  "«n  Unrect>t.  ® u§  ^ebbe  icf;  gcfcfereuen,  nomelicf ,  J^pp 
tf)oE)eenetbeOf)r*Q3ic&t,  nicf^tge&wun^enanc^iinbet^oi^ertenen&ejc  (gofiiflutrof;  m 
blinD  Dt>  t)c  JDauenDicbeit  gemaf et  f)e(ft,  Dat  t»u  folcf e^  nicl?t  beffj^  f dnen  t)nt)erfcf;eDcn,  fonDer  ge* 
fefenalfebe-^unneben^falter.  '3Gort^nuDc^tt)p|ltn?ilTcj?en  Den  CMIifcn  gorjlcntjnDc 
m\)mx  ^amQt  Dcr  *^ict)t  ^aluen  J 

93p  t)en  einentwpnttgerten  2(rticfel. 

5)af  Dat  ©acramente  diftribuiret  fd;al  tvcrben,  alfc  \\it  t)an  C^priflo  i)i  i;nocfettet,  brin^ 
get5eDatolDe®opl^i|ien(yommentfcn,  ndmefifDatBibite,,  nid;taaen€bri|]en,  fonDcrnal? 
fene  Den  5ipotlelen ,  t)nDe  fo  oort  an  Den  ^rejleren  tbo  bdre,  Denn  iDt  i^  Den  2ipo|le;en  jjcfe^t  (Do 
fe  Dorcb  Dat  ^drDcf en ,  Hoc  facite,  tbo  ^reperen  (|emafet  tt^eren.  ^f)Ut  ocf  t)p  Martinum 
decapti.  Bab.  DatDeQ5ef)ment)nred;tDon,  DatfeDertocfen  nid;t  gcborf ct  (icbbcn ,  fonDcv 
tn)t;erlep  @e|laf t  genamen ,  na  erem  :^uncf enDc. 

5inttt)ort.  ^at D.  Martinus  0efd;rcuen  f)efft,  tvert  \)i  m\  m  Dt;  ^rouc^^fel  »orant^ 
tverDent)nDebefd)crmen,  t)nfc^anDeff^eiDtDarnid)tt)p,  mt  D.Martinus  m  etlifen  Qaren, 
na^^ele^enbcitDer^iDtDnDcDcr^erlt,  mod;tc5efd;reuenf)ebben,  t)gDt)(tnc£crefcff,  n?erf}u 
t)tf)anDercn^:Sdfen(ttJc?f}?ecnin3e  n)Ofi)oifanleren,  233onic0t,  (alfc^t^Dennwolgcrnefolcfe^ 
?0?cillcr^logtDeren,  n)oDc6oi3en^reflcrt)nfedJPD^ren€Jpritlit)tiDcjtner5ipo|^cl)  fan  f)c  ocC 
fo(f en^  Difcipels  m\  entbebre 1 1.  3)e  ro\\t  duerjl  alfer  lofer  €l)riflen  ?0?eeninge  gcgriinDet  i^  op 
De  (gop^iflen  ©lofc ,  m  bauen  an  jjetcf ent ,  n^il  icf  ocf  m  mi;n  :^eel  (Denn  t)or5en  i)enod)fam 
Dar  t)p  (jeantwerDct)  f ort  alfo  fd>riuen  DnDe  anttt)erDen» 

3)ffticf  Dp  na^cuc,  alfeicf  (t)p  De  ^O^^cenin^c  DeDui)or5e(ffl)  nid;tDo,  Dat  Dc  5ipo(]cf 
DorcJDit^  2GorD,  Hoc  facite,  thom  ^re|]er*2impfe  {m  Du  fed)|])  Dat  vgacramcnte  t)t5 
tl)oDcc(enDe(jeropentt)ciren,  n)at  t^oftjeDc  Denn  Dart)tb!  Ergo,  DatSGort,  ^Mt,  t)nDc  Dc 
@aucDc^^(oDc^()ebdreten  allenef  QOBultu  fo  argumenteren ,  toerftu  ltd;tlicf  cin  grotSDccf 
mxi  (Suangelio  Den  €()rij]en  tt)ed)  rouen,  Denn  na  Der  fuluen  QlGife  tt)urDe  me  fc(}gen  alfo,  ^at 
Den5ipof]elen(jefccbt,beualcn,  ^eiKuen,  DarnafeSipojicl  i)eefd)etfi)ti,  belan^ctallcneDen^ii' 
poflelen ,  tvorumme  fd>oIDe  me  fo  nic|)t  fc^gen  ^  m  tvilt  wel^ren  ^  Dc  txiilc  Dt)  Dat  frt;  fleiDt  tf)0 
commenteretiDe,  ane©aDe.^3SorD,  im  Q5ibite  cDDcr  im  :DrancfeDe(J  55IoDe^,  tvorumme 
ocfnid;tinanDercnCrDcn^  tt)afit)OIDcDcnnDart)t5t)ol()en^  Doiwar  cin  Diinne  iguan^elium 
t)or  De  (i'5n'f]eu.  ©o  befla  icf  m\,  Dat  ctlicf  :^incf,  en  mt  fonDcrjjc  (tefecbt  vnDe  Dpgclecbt  x^, 
Dcm  ^reDt>5imptc  belangenDe,  De^ficf  /eDerman  nid)t  t)nDertDinDcn  fd)al,  fonDcr  DatiDt  allene 
m  fe  fcboIDe  gefecbt  ft)n.    'iCat  Dar  nf)a  gelert,  sefed;t,  ge^euen  t)nDe  gclauet  i^ ,  fi;nt  S>rdme 

t^riDSabuleniniquorum,  t)nDenid)t  lexDomini. 

^arcnbaucnf)ebbett)i;^aulumt>ort)n^,  DcDat  SBdrDefcn,  Bibite,  fo  nid^t  ge^am 
Dclt,  l)tiDea(lenct)OrDc5lpolleI,  Q5iffcf)oppeeDDer^refJerc0eDuDetf)efft,  m  tnfe  Glolantes 
Dat2CdrDefcnmartcrent)nDpervertereti,  mojlcduerllfolfe^acDaenbcbben,  n^cnnecr  iDt  alle^ 
nc  t)or  De  ^fpoftcl  t?nDe  ^re|lcre ,  t)nDe  nicbt  mcDe  m  De  gcmeueh  Cbriflen  ingefcttet  tt)cre  tl)t)  cnt^ 
fanscnDc,  ^ul^cdwcrf]aneQ3nDevfcbcDtDart?anf($rifftt)nDclerctaIIen€^ri|]en  i»€orinff).i i 

^enn 


Sunftc  75tiU9t.  uf 


S)enn  Dt  ^rccf t)er  €orintf)er,  m  bt}  htn  5lrticf u(cn  cicfed)t ,  borct  nict)t  allcnc  Un  Corint^c^ 
ecn,  font)cr  t)er  gan^en  cicniencn  €f)rifl(ifen  ^'crf en ,  5)cnn  '^auhi^  muM  nicht  aKe  ^cn  S;}anf 
M  t?m  aucntcctenbc  (^ifS^tm,  fon^cr  ^ifft  ^cre  t)ui)  Q3er|}ant)  bar  utf),  tvat  Dc  ^ox^  ntce ncn,  t>nd 
odcn  bc(angcnt)e  Dn^e  an  1^0  nef)ment)c,  a^fc^J^atci^^Sbort),  ii5ioroo(  a(f  if)oncinenDc  \vo  Dcjjc 
Commentcrcr^  tinbc  ^roucf(Sfe(f5  init  eren  5tibn(en  ini  !^rome  Qan, 

2i(fc  icf  t)ar  ocf  fampt  anDercn  -IBovDcn  (lefcf^rcucn  l)cb()e,  6c  n>i(c  fcat  ^(ot)t  fi)  cin  ^(ol)t 
bcg  ^ncn  '^ejiamcnte^ ,  t)nDc  nicl)t  t)cr  ^T>refJcrfc[)op,  "A^at ^i;e ^cfiamcnt  ducrfl  be^angc  aU 
len  €bri)ien ,  fo  macb  mc  cn  ocf  ;o  M  '^loU  nid)t  tvcigercn. 

i)ar  \>\>  fpricf t  ^c ,  iDt  i>o((jc  nid)t  fpn,  bat  ^cflamcnt  l)6nt  aflcn  €5nPen.  Ergo,  ocf 
W  'TMot>t.  2lnt)er^  ttofbc i)it([)  ocf  t)o(gcn,  55d  bcm  2Cort)e,  hoc  facite,  ivcrti^  M  3)oDceJ 
gcDad)t,  Ergo,  t)c^tf)Dcc(ingct)c^©acramentc^j)ef)drcttbo  i)bcrmanne» 

tdp  t)em  ^"PreDi^i^lmptc  trcrtl^  De^  J&cmmelrpf c^  0et)ac()t,  Ergo,  l)at ^rcDt^^^mpt  5<5^ 
reta((cn€brillentb0  2c. 

2f ntmort.  ^\)n  Argument  flciDt  affo*  ©em  \>at  "^ellamenf  unt)  ^cflamentc^  Q5rccf 
gegcuen \6,  t)cm gcf)6ret ocf  M (5cc)c(  Dar Dp j)c()cuen.  5iflcn ^cmenen^briflen  i^  t)at ^efla? 
mcntt)nt)e^ct]amcntc^j^rcefj3cgcuen,  Ergo,  engcbt^retocf  t^o  t^at  ^tQti  bar  Dp  ^cgeucn. 
©0  i^  nu  bc  S^rancf  bc^  Q5(ot)e^  cin  ^c^c^  tjnDe  "^ef  en  op  C()rifiu^  '^cftament  t)nDe  ^cftamen^ 
tc^  2Bort)  gcgeucn ,  ndmciicf,  tjp  i)c  QJcrcjcuin^c  t)er  @unt)e ,  t)ord)  Dc  Q5cr(}6tingc  t)cd  ^^(o? 
be^  (lJ»5nRt  t)orti3orucn,  ^eftnu  €«S)riflu^  aflcn  C5viflen  bit(^  ^cRamcntc  cjc^eucn,  Ergo,  t)at 
(gegci  t)ar  t)p  i^  en  ocf  affe  gcgcuen.  !X)!)ne  T3robrcric  t?an  Dem ,  hoc  facite ,  t^nbc  Q3tf)l)c(ingc 
W  ©acramentc^,  3f cm  tjan  t)cm  ^rct)i0^2lmpte ,  f umpt l)i)r  eucn  fo  tDO(  bp^  a(fe  cfft  icf  fet)e, 
^at  Suanc)e(ion  ie  cin  -^ort  M  Q5c(oucn^,  Ergo,  t)em  De  ^oue  t()of itmpt bem  Qtt)6n  ocf  bat 
(guan()e(ium ,  ^nDe  Du  tt)o(Dcfl  m  na  t)t)ncr  -^Dife  inferercn,  Ergo,  fo  motb  M  Suanged'^ 
um  prcDi^cn ,  effte ,  Ergo,  fo  gef^orct  cm  M  ^rcDi()^2f mpt  M  (^uan0c(ii.  (gucn  fo  jJan  t)i)ne 
tongcprducDen  Q)o(()c  bi)  mt)ncn.  3t)t  f)eDDe  tvo(  eiticn  ^d)\)n  Qthat,  fo  t)u  Dcjfe  Q5o(^c  nome^ 
licf,  !^at^e|lamentf)6rcta((en€f)ri|ten,  Ergo,  fc  fcl)6(eti  Mt  ©acrament  afle  uttbe(en,)  in 
m jnen  (5d)ri(ftcn  gefunt)cn  f)ebbc|l ,  nu  ouerj^  ftngcjlu  men  M  J&pa. 

2)ufcd;(t,  nemanbfd;aftsubtl)or)nbatt)e3^rancf  t)e^QMot)e(J€^rt'(^i  bcn£ei;en  0a^ 
ben  ft). 

5lnt wcrt.  3cf  fc()ge  tvebbcrrumtn ,  ^u  fanfi  ocf  nidbt  quU  bon,  bat  5e  ivor  me5r  bcn 
^reflcrengcbabcnt^jj,  a{fcbengcmcencn€bri(ten.  20u(tu  fcg^en ,  barfla,  Bibite,  t)nbe  fi> 
bcn  5lpof^e(en  ()efed)t.  ^tQQt  icf  njcbDcrumtne,  icf  t»ctf)  Qanti  tvo(  M  t;bt  bcn  2lpoi]e(en  ^e* 
fec&t  i^,  6uerll  nid)t  aWtnt  m  fe  j)eff d)t ,  od*  nic!)t  aflcnc  tjor  fe  t)'ni)  De  ()ctDi)()cDcn  angt{ttttt,  fonj? 
berbc(at]0cocfDcroan^cnj)cmecticn€5riflcnf)cit,  tt)o  Dat  ipaufu^  att^enamcn ,  t)orflan  t)nbe 
^efcret  f)efft,  t?nbc  Dc  €f)ri|len  ocf  (attgc  "^iU  gtbxuftt ,  tt>o  Dat  aflentf)alucn  Dord)  t)e(c  (gctjriffte 
Dcr  0(Dcn  bctugct  tvert.  ^c  nu  (ZOriflu^  (Sd)apc  fi;n,  tvcrDen  Dcffen  @tetiimc  tvol  f ennen,t)ni» 
DeDcnnid)ttjcrad)ten,  aifcDu,  i)nDDi;n^elpfe,  fonDerDontvorDarfteiDt,  t)nDe entfangcn (1=^ 
iie  ©aue  mit  !^ancf  barf)cit. 

^u(tu  feggcn,  Dat  i.Corintf).  n.  ctefc^rcucn  fta ,  Hoc  facite  quotiefcunque 
biberitis,  ^tbbt  icf Di) gcanttucrDct,  Dat  Ditft  SfeorD  ^auiu^  nid)t  u\>tf)t  a(fc  fj)n  3BorD,  ttefcf 
5enua(DererflDen()emenen  S&rillcn  t)cr5o(De,  fonDcr  ti?c(cfcr  (E^g)riftug  nicDe  tJorfcaiiDdt  befft 

im 


2 1 6  //.  Z^eilQ  /•  Periodus  111.  Cap, 

t;m2luentct^cnt)e.  ^auIt£eret?nbe^oif(arm.ge6cuen(t'cf barerf^  an,  Quotiescunque e- 
nimmanducabitis  <Scc.  S)er|)aIuent)arbac^orDefen,  Quotiescunque ,  ;en>0en  (^cl;a^ 
Dcn  ct)t)er  QjorMnbertn^e  t)eDe  Deii  gemenen  €l^ri|]en,  m  ^rancf e  t)td  ^lot)e^ ,  ni(J)t  mpn  Dc^ 
i)e  ^t>t  Den^pojlelcn  mt>  a(Ien-13re(lerem 

i*)u  fecf)|l  mn  fd^af  De  ^rcflere  t)arumme  nic()f  t)mmebringen  ebber  »er;agen ,  affe  e(ft  fc 
fu(fegbcn£epen3enamcnf)e0t>en,  3temfc!?t)lent)pbearmen  tofennic^tfcfciDcn,  3tem  pre* 
t)i^en  Dar  meer  maci)t  an  (icf;t. 

5inttt)ort.  S)ar  tt>ert()  noc&  ^ercfe  cbDcr  ^ape  m\m  gefc&ufben ,  fonbcr  wcbbei:  be 
tt)ert50eret>et,  t)ebemQ5eue(e^f)rifli,  a(feeincr  apenbaren  5?etterie  tvcbbcrreben  unbe  tt)ct)t)cr^ 
ftreuen,  t)atQ3o(cfa(ft5eett,  cmige^^erDdmeniffe  tf^ofe^jgen,  be  fuicfe^  l)obn,  ad;ten  nicbt 
meert»at20Bort)t>nb5Seue5(,  5(nfettinget)nbe(^auej)nfe^J^ercn€JE)ri|]i,  aifettjere  ibt  aflcd 
t?tbbem!^uue(9e(eret,  beua()(ent)nbean^efettet,  fc()o(beme  fulcfe  2Gebbercbri(tcn  Dnb  ^a(]c^ 
rert?  nicb t  (Iraffen  J  !5^at  bu  bi)  bar  auer  t6rnine(i,  tjttbe  fcbe(be(]  be  ^rebigcrg  t)or  Q5f obt^un^ 
be,  ttjcten  fe  /o  fo  m\  mm  b^  tf)0  t)orbu(benbe,  alfe  efft  )^\)t  m  Diicf;ter  t)am  ^eue  bdrbe» 

5Dat  tt)i;  ocf t)ee(  t?(iti,oer  be  ^abc  ©abe^  prebigcn,  bctin  (an^ge  '^ibt bergcfctcen,  tverbeti 
atlc  frame  ^^obdrer  mdten^ucf^niffe  ^eucn*  ^arumme  duer(t beJTe gnebtge  t)nbe oiinfli^c  0a* 
ue  bcd  ^eren  tbo  t)orbc(en  t)nb  tf)0  yjorfn^ygen,  t?tibe  befonbergcn ,  be  tt)i(e ^r)  f)ef fcf)en  J^unbe  bai: 
fo  t)nuorfc()amet  entie^cn  belfen,  \)^  neene^  truttjcn  ^Prcbioer^  21  rtb  t)nbe  $)dbt. 

s):)?i)nc@runbtt)am@acramentc  (tt)e(cfcrnic&t  anber^  t^,  benn  tiQit  SOSorb  (IS;)X\% 
?0?attb.26.  9}?arc.  14,  ^uc.22»  i»€orintl^.  11.)  fcf)e(bet  bet^or  ^oetrie,  @cf;tt)crmerie, 
©anbt,  ^recf,  ^ott),  (gtrob,  ^eiDe,  QJnuorjTanbt,  t)nbef)e(ftbocf;nenem5irttfe(  (tt?oicf 
\i(ki  t)an  pberetn  Der^lenbi^en  Sf)ri|!en  tt)i(  (aten  erf  ennen  tjnbe  ricbten)  cin  ^Cdrbef  en  gf^enamctv 
fonbertvoeinefu(e?fgfIe,cjceinereinc(larcfe?[)?utretDOf  eftve^  bemifct,  (etf)  fe  bennod^  ^o^n, 
9^icf)t  anber^  f)efft  beife  ^]>rouc#€fef  (tt)0  men  ^tm^M  Dinben  mxt)  bi;  \>t\\  5frti)fcfen  qv 
f)anbeft. 

3cf  bebbeber  ArgumentecinS^ecbf  (be  be([e^roue^€feldt)pbringen ,  tt)cbberben  recT)^ 
ten  ©ebrucf  be^  f)ini^en  (gacramente^  )  ocf  mebe  atj^jetef ent  t)nbc  mit  t)a(icr  Cd^lti^e  bp  j)efecf;t, 
W  t;berinan  feett  macf) ,  tt^effe  (ame  Quinten  fe  bar  /egen  fingetn 

"^oX  cr(te  i^  i.  Corintb,  1 1 .  bar  ^auiu^  fpricft,  ^c  tt>t(  batanber  fcbicfen  tt?enn  5e  fiimpt* 
5)ar oi)(Ten  m\)t  bromen  befTe  5anta(ien ,  \)at  ^au(ud  ocf  oefcf;icf et  bebbc,  M  be  ©cttjpcbcn  af^ 
fene  beiber(et)  ^iirtf) ,  be  flcmeenen  €()ri|len  aflenc  cincriep  t)am  ©acramentc  cntfangc» 
(cf)ofben* 

^ar  np  f)cbbe  icf ^eanf tt)orbet ,  baf  ibf  nicf;t fi)  m\  ber  Snf fanciin^Jebed  ©acramenfe^ 
,qcfec6t,  fonbert)an  t)nfcf)icf (ifen  ^ingen,  bebaritn  1 1*  t)nb  in  anberen  ^apit,  tf)om  !^ecfe 
iDcrtncf  bet  tuerbcn,  !^enn  be  t))ife  be  €ntfati^ingf)e  be^  ©acramcnte^  etn  t)am  ^€rcn  gef  ert  ttja^, 
t)nbef)e  befului^et^orbant^tbbc^^cren^ortcjelerf  t)tib  t)orffarct  f)e(ft,  moci)tc  be  nic()t  t)m 
f(f)icf fif  fi)n,  t)nbe  mit ientger  anbcrn  @cf;icf(icbeit ^cf rencfet  \mUn. 

.^ierent;egcnbrin5etbe|fe^roue^fefe(nid;te^,  fonber  brdmenf  i)ttbe  i)t;(Tenf ,  af)nc  bat 

^eAuguftinumt)ptf)ltf  libr.  i.  ad  Inquifit.  januarii.  Cap.  6,     Q3nfe  ©ali^tnafcr,  fpricft 

Auguftinus,  be(ftnicf)tgebaben,  inmatterfcDgcfc^icf  Dorbanbat  gnabenri)fe|h  ^mmtnt 
fd)ofbe  entfan(3bcn  it)crben,  t)pbatf)ebe(Te©rebeben)arebe(tnen2fpo(lefcn,  bord;  njcfcfcre  ^e 
tt?olbe  be  i^ercf cn  fcf)icf cn  Dnbe  orbenen.    ©ug  mn,  (fpricf t  be  ^rouc<'  Sfef)  Auguftinus. 


S«ttf«  25eiT4ge,  Hf 


^ntmvt  20Gorimmucitevc(l&u  nicf)t  tvtber  Auguftinum  ?  \)tmt  f)t  t?or  tt;nicf)t 
tviter ^  fpricft ()e ntc^t npenbar m) t)en !4)in0en fho fcfeicfen ,  t)c ^J^riflu^ mit l)t\lm}^tx\>t 
nid)t()efcttet  i)ijt)eocfcI;tcf et^eflt/  ndmellfenivennebat^acramentcioor  ct)l>trna  t)em  ^tenbc 
fcl;a(entfan()en^  @pricft()i)rnic5t»ort5t)ort)an  Auguftinus,  i)nDtfecf)f.  ^pei)t)c  ^J^rtjlu^ 
icnld)  ^orbt  ebbcr  ?^eucl)I  ^aruan  cjecjeucn ,  tat  mc  it)t na  anD«  (5pi;fe  fcJolt)c  cntfan^en ,  tcf 
g()c(due/  t>atbe  ^lfe  ncmanbr  i)oranbert()Ct)bc. 

^p6re|]unutvo(t)e?0?eni!iac  Auguftini?  f(utf)fente5tt)n^e(i)Feflercfcr  tvebbcrbt),  <^(f: 
tvebber  mi;  ^  ^t^  md)t  finc  f)elle  ^OiCniniie  tat  men  njc5t  bidicf  njanbelen  ebber  Doratiberen  tnac& 
tvor  (J^^njju^  Q.^eue()(  Mw  ^ccjeucn  fee(ft  ?  ^u  ftefft  ;o  C^rlllu^  t)an  ber  gntfancjinge  be^ 
Q3(obe^,  elnapenbar^^eue(»t()9xfprafent)ora((e€()ri(len  i,€orintf).  u,  barummcDnblflicf 
vorenbevf  \)nbe  i)orn?atibe(t.  Qj an  ber  ^ntfan^inge  ouerfl,  njo  be  nf)a  ebber  t)or  bem  Stenbe  Qt^ 
fcbc^en  fcl;af,  nict)te^  l)cua(cn:    S)ari)p  rcbetAuguftious,  t)nbe  fumpt  tiid;t  ad  propofi- 

tum. 

2i(fe  bennnu  AuguftinusbatSQBort  barf)eft,  Ceteracum  venerodifponam,  fiitf) 
tne  tvo(  bat  tbt nicl)t  tvebber  ben  ©ebrucf  belberiei;  Q3efta(t ,  fonbcr  jtQm  fo(cf  t)nfcf;lcF(lf  S)lnc£ 
Ctvot}5f fccbt)  Mm  Auguftino  t)p(}eta(]en  fi). 

5)atafiberi^t)anber2Bd5n^ettbe^(5(6t)crbregenbe(J  i,€orinff).  ii,  n)ort)f^febef(Ui» 
fctt,  be^cin5eltelner(et)@eflaIttf)Obebo(benn)orfefi),  in  €uropa  ctt)er(e9  <5)e(M,  in  ^lita 
tn)ier(ci;e  ^ifkit  {mmt  ber  ^dnf)ei^f)n)i((en)  t5o  cnffan^enbe. 

^art)plcf  itiancFanbercnSlSovbeng^^antnjevbet  f)tbbtf  bafitte  ©nnne  bcr  2Bdn5ett 
t\);aen  neeti^  ^arf)tif  macb  t^aren  (aten ,  fi)  ocf  nene  Wdn\)tit  t>t\)  ftcf  fu(ue(l  enf fprafen ,  foti* 
ber  ml)  ber  Ceve  (jev  ^efamen ,  3^  nu  be^ere  red;t,  fo  id  be3[Bdn()elt  gitbf ,  3^  be  £erc  t)n^ 
red)t ,  fo i^\:}t  "SCdn^elt nid^tguDf.  S^e  ^crc mn  beiberiei  ©e(!alt  i^  mxt^t,  benn  tvebber 
C^prljlu^  2Bovb  c^elercf,  Ergo,  beSH3dtit)elfi5ntd;tgubf,  S)erf)a(ueni)c(ebcferbafmcni)an 
ber  23arf)eif  eine  ^dnljtit  mafe.  3tem  fe^gje  bar  fu(ue(l ,  t)C^t  ©acramcnfe  entfangcnt  t)nbc 
boccrc-vesenftt)pt  t)anclanberO«n. 

^pi)r  tntitgm  bnnc^tt  be  ^roue^€fe(be^rap  ^uue(t)t5  t5o  n)erpen/be  ©efen  tfco  fa(uen 
t)nbe  funbt  t()0  maf  enbe ,  fatnpf  anbercn  s)J?ivafe(en  tm  (^uattgedo  gefc^veuen,  t)nbe  tnccnef,  tvem 
neer  me  t)tf)  ber  ^avf)tlt  fcbolbe  eine  ^dnfjcif  m\  mafen ,  fo  mo(1e  men  (;!)v  ocf  eine  ^dn^ett 
t)anmafen,  Ocf  fpbit5ctne2Dav5eif,  benid;tt)ann6.benfi),  barummcbarucmeneneSaiJdm 
f)eitbavi)anmafen» 

2lntn)ovf .  ^o  ri)met  (Icf  boc5  tfeo  fammcnbe bu  (ame  ^rouer ,  be  2Sarf)eit  t)an  (^a^ 
cvamente,  \)i\x  icf  oan  vebe,  tDe(cf er  i)or  a((e  €5rt(]en  i^  an(|efef tet  t?nb  Umlm ,  ett)icl)(lcf  fljo  tiuf 
renbe  Dnbe  fo  tf)0  gebvufcnbe» 

^nbebe^ar()etf  fo(cfer5?ve(]i^e  i)nbe5(mpte,  nid)taf(cn®vi(Ien,  ocf  nicf)tcit)ic5(tc5 
f^oc^ebvufettbe,  beua(eni)nbe3cgeuen,  i.Covtnfb»  n*  bctr bu i)an fc()rlff(l,  f otibe(]u ^Sfiim? 
pevnid)tbcterprouen,  a(fe  bat  but^an  fonbergen  5(mpfen  t)nbe  semetten  ©auen  einen  itofen 
moOeft  bacf cn,  t\iereft  bu  (euer  t()0  ^;)ug  ^eb^euen  t)nbe  ben  ^2lbbef  fu(uen  prouen  (afen.  ^at  bu 
ouertlt\)u(tdirputeren,  tt)erbeffegnebri)e@aue€.£)ri(lit5oentfanset],  na  (tnem  ^eue( ,  t)aii 
noben  cbber  nlc^t  S)an  ndben  fi),  i^  men  bi)n  francf  e  ©wcvrner  Q5vej3en,  mld  (tcf  mit  bem  SlOor^ 
be  i)nbe  Q5eue  ( (lf)xiiii  nlcfct  f an  m^S^\^  l^tm ,  motb  bev5c»(wen  vc(c  t)nn(Jbii)er  gra^c  i)ov(lef^ 
ii.C^eil$  i.2^^nO*     .    .  @c  (ea 


\ 


2 1 8  //.  Z^dU  L  Periodm  III.  Cap. 


Ienbavinncbe|iefenbii|fti>nt)cftif  in'cBti'ct)i)enfmt/  fonbev  enbtlicf  i)ovtivi;uelcn  i)nt)  i^orjaaen, 

^egen  batanbev  pavt,  ijan  bev  225dii5eit  ®f6i;evbregent)e^  fecbt  ^e,  "^^i  ^aufu^  ^D^entm 
gefpbelTe,  t^p(5Uiie20dnf;eitfcI;a[nemant)tf)aDeven*  "^(xi  be  groutt^enmit  bebecfebem  Jpd? 
«ebe  t^ov  ^evcfe»  c)I;an  ,  i^  einc  piJe  ^ZCdnl^eit  t)cv  ^^evfen,  Ergo,  fci;a(  nemant)tbavt)p 

f^abeven 

5lntmort.  "^(xi  \<>Xi  icf  afle^  mof  ,()efcC)een,  belan(|et  m}>  ocf  niii)tt^ ,  "^im  icF  fe^()e  a(=f 
Iene^at3^oc^bre^enttont)e®acranKntentfangen ,  tvpDet^aneinanbcvbragen,  3^t»it5nicl)t 
recf)t  ()efecl)t,  njommme  Darefiu  t)enn  nicf)t  tjort  mit  t)i;nem  Argumenterenbe,  \)an  l^ocfbregent 
Dpt  ^acrament  entfan^ent  \  bitf;  bp  De  @run?e(  \  tvovumme  argumentevenu  nicl;t  Dovt 

mibefncpll: 

Q3p  gube  ^anfjeit  fcf;af  nemanbt  \)C^im.  ©acrament  in  cinevfet?  ©eflaft  cntfangen, 
i^-einegube^dnfjeit»    Ergo,  fcl)alndnani)tt)avt)p5at)eren» 

5;)i;v  billu  fiiUe  mcbe ,  benn  bi)  ()rumet[},  bufcf)o(be(lminorem  proberen,  bav  Ounbc^ 
flubcnnaffcfinOffe,  becinenOad)t)evi1anf)e|fr,  5Devf)a(uenbi)neenQ3nvabt  getvelli^,  \ioX 
l)um!)minoremmuiovmcvfet  tf)0  fcf)uP  mtbc  t^orberjl ,  baticf  betDcre ,  bateiner(ei;©e(ta(t 
tf)0  entfan()en,  neitc  aube  ^dnbeit  fi)»  S^Bot  m  icf  macl?  bp  bitf;  maef  '^q<\  t)an  ^efpen,  duev(l 
feet)pcinanbev^ibtbctbtf)0.    Argumentcv  ber()a(uena(fo* 

^atapenbave(5)vunbtt)nb^:Beuef;(  f;efft  im  ©obtfifcn^ovbc,  bavfttafnemanbt 

t)p  f)abevetL 

!4^tc  Q>evic5tin0e  ^i^^ixkx  ©eflaft  bc^  i^acvamente^  t)ovaGcSf)vi(]en,  5efft@runbt  m 
t)c^eue(im@6bt(ifen^ovbe. 

Ergo,  bav  fc^ai  nemanbt  i)p  f^abeven» 

5iffe  'ilBd^n^eit  m\i^iK  be  ^avf;eit  fcl;af  njpf en.  I4)c  ^cvicfctiiiiic  cincvfcp  Q5cj]a(t  \t 
tine  ^dn()cit  n?ebbcv  bc -2Bar[;ctt 

Ergo,  fefcf;af  tt)i;fen^ 

(gtrt  4nbcr. 

^ffe  ^df)n()e!t ttf) t)affc^ev  £eie  entfpraten ,  id  nifi;f  Cjubt*  S)c  ^ntfart^fnjjc  cfrtcrfc|) 
©cjlaft  i^  eine  ^i03anbeit  t)tf)  t)a(fd)ev  Scrc  cntfpraten.    Ego,  i^  nid)t  gubt* 

^et)a(fcf;etei^/.bat€«S)ripu(5beibcr(et)©e(ia(tafIenet)or  bc  2fpo(]ef  t)nbe  iti;sebctt 
^refiere  an^efettet  bebbe,  t)nbcbatbatBibite,  a((enct)or  fegcfprafen  fi),  2)av  t)tl^  genjipdVI 
t)e(fe  ©ebruf  cjetvaffen  i^.    ^at  \\ii  kw^  cine  t)a(fd)e  ^cre  fi),  i^  bauen  itenod;fam  bct\)i)fet. 

:bat  brubbe  Argument.  ^in()eit  is^  meev  bcnn  ©acvament  cntfan^cnt,  btnn  '^^k  f)efft 
C-pvillu^  t)Or  gcbeben  ^oann.  1 7» 

SDart)picf  (3canttvortet[)ebbe  fampt  anberen^orben  ,  ^ioX  (S[)ri(](i«^c  €im'd;eit  tiox 
nii^t mcbc  fan  scbvof cn  aHvbcn,  "^^i  me  \\<x  €^pvi|]u^  '^iflen  Q)auc  cntfanoct,  fonbcv  t?cfe  mcr 
gendbet  2C. 

^icv  cntie()en  brin^ct  5e  nici)t  fonbcv()ed  anc  bat  [;c  ment,  '\^i  bvcf e  be  £euc.  !^av  t[;o  icf 
antttjcvtie,  voo  afrebe  bar  (jeanttijevbet.  l:::)^^  '\^i  be  £eue  mad;  bvef en  bi;  ben  ;enncn,  bc  nod)  (d^ 
«en  nod;  bocrt tviacn  tt^at  C^&viflu^  fcc^t,    Sb\)  0;ri(]cn  owevf]  mi  Dc  Ccuc  mccr  bar  bord;  ge^ 


Snnftc  ^eiUt^t  219 


HobccOiom.  12.  i.Cor.  i^  CcPtvKficfmcOfecjeit,  t)utmei)mmefii(fei-mif)Oifamer^re^ 
uefer^ivfneii,  beaReneleueniDatencjeuaft ,  be  ^avf)eit  \m\)  Q3eue5I  €^priiii  t)aren  latem 
?0>anh.  Tf»  3oamn6.  2Bil(en fc be tvilc  tmi|licf; t)nDe mifreDefam fi;n  n?eDt)er  t)n(J,  Darmd^ 
genfev)cvantaHn-i:en» 

;^at  \)eert>e»    3oann.  6.  iverf  DeiJ  Q3roDe&*  mee()r  ()et)acf;f affe  bc^  anberen  ^eefe^. 

5Dar\)picf(]eantn)erDef.  ^^omertlen,  J^atbar  V)tf;nicf;tt)ofsenfan.  Ergo,  be£ei)Crt 
id)6kn  C-S^rifiu^^fo^t  ntc[)tt)rincfcn,  fonDer  i^of^e&eDeefeer»  Ergo,  &e  £ej)en  fcfcofen  nicf;t 
fducn,  ^atCE^^rijlu^  On  ^(ott  uorgaten  f)effr,  bei\)ifei)ari)e(emef)ri)am^cifl(ifen2)rincfenDe 
t>t$  ^33(otte^  €pxi\ii  (mld  Dorc^  t)en  ®f)e(ouen  fcf;ut)  f)ant)e(t  a(fe  Dam  fipfeu.  ^l^om  an^ 
l)ern,  vueini  ocf  M  6.  (lap.  ^oami^  mfian  wurt)e  Dan  t)er  (i)fiifen  ^tinQt ,  t)nt)c  t)enn  a(re&c 
t)ufcnt  md(  i)an  Dem  Q3roDc  a(fcne gef)an&c(t n)urt)c ,  f onDe  Docf;  tiat  cine  '^orD  Dar  fufuefl,  nd^ 
meiicf ,  -:HJo  cif)  nicf)t  cte n  iDcrDcn  t>an  Dem  3{efcf)c  i)ed  ?)}?infct>cn  ©dncj^ ,  t)nDe  brincf en  t)an  flif 
nemQ3(cDe,  fo  ^cbbc  ^i)  ncen  £eucnt  in  ;um,  mcf)t(iDen,  Dat  De  ::Drancf  De^  ^(oDe$5  C^rijii 
f:!)o(De  i)emanDe  DorbaDcn  rDcrDen. 

^()oni  DriiDDen.  50?it  fu(fcm  argumenterenDc  fonDc  me  ivof  Dat  j]an^e  ^acramcnfe 
tjcrfengen,  a({o3oan.  6.  ficiDt  nii$td  i^am  fifiifen  ^tenDct)nDe^rincfenDeDc^  Siue^t)nDcQ3io^ 
Dc£5  C^pvit^i/  Ergo,nienDarfiDtnicf;f  eiUfan(3em  ^o(set  Dit^  nid;f,  t)e(c  n?cniger  Dofget 
i?at  erfle  :c. 

53itf)f)c(ttf)cal(e^mdtf)enfoilaf)nfafen,  amMbt  Dar  bat  ^ap^x  mit  '^facfe  cftDC^ 
bcfmercf,  md)t  encr  Q3oncn  n?erDt.    I^^itf)  ricf)tc  wol  Q5orftanDt  f)cfff. 

'i^at  t)dftfe.  3n  Dem  o(Den  ^ei!amente  moc5tc  i)Dcrman  Dat  ^pifc  OfT^r  efcm  ^cut« 
12.  !4)ranc^0(fergcf)drDeaifencDcn^reflerern  Ceuit.6.9»  14. 

S^av  t)p  ()cbbc  icf  f orf  a(fo  gcanttverDcf.  ^o  (i'cf  De  3dDen  f^ofDcn  fcJofDcn  mit  Dcm 
©p:)fe*0|fcrt)nDe!Drancf^O|fer,  macf;menDarfcfen,  moancjctcfcnf.  •^Goftcfduerjl^bnV 
(lcn  ()OlDen  fcf)d(en  mit Dejfen  ^acramcnte,  ma^  me  nicf;t  :©euf.  1 2,  fonDcr  ^Mttf),  26.  ^avf 
cii4.  ^uc.22.  i.Corintf).  II.  fdfcrtt)nDc(eren. 

^i;rcntiegenbrin(j5ct5cauerma(gDeno(Dcn£d(]cn*©nacf  t)an  Dem  UnDcrfcJcDc  Dcr 
^rejlcrct)nDe^ei)en,  inDcr(£ntfan9in(jeDcd(^acramentcj^,  ^nDc  fra()ett)ort,  ^en)ifet)n^ 
nKc^^incf  tf)or  tegefcf^reucni^Dtom.  i  s*  i.Cor.  10.   Q)nDc  Dc  f)i((i(}c  <3tifi  ttm^  (^votti 
DiiDe  mit  Dcn  Sisjuren.    ^iiDet  ^e  Dcn  ©ebrucf  Dc^  (Sacramentc^  nicf;f  in  cincrfe^  ©eflalt/  mt 
DiiDet  f)e  Denn  ^ 

5lnth?orf.  ^o  maDDcftu  bfoDf  in  Dcr  guDcn  ©c^rifFf  /  Der  Du  Docf)  gar  neen  QSor^ 
jlanDt  ^eifji  9IGor  Ijtffiiii  .gcfefen  in  ieni^em  OrDe  Dcr  (^4)vifft ,  Dat  Dc  ^rc j]cr  bt6  o(Den  "^tf 
flamentc^ ,  Dc  ^atveil  ^i^retlere  bcDiiDcn  fcf)d(en  ^  (atf)  Doc|)  ^drcn.  3tem  mv  f)c(ft]u  se(cfen, 
Dat  v5pi  t'e  t)nDc  ^i-and  Cffcr  btttUn  Dat  (^acramcnt  Dc^  2ime  i)nD  ?^(oDe^  €^r  itli  ^  eDDcr  Daf 
men  jlcf  Dar  aifo  mcDc  f)cbbcn  fc&a( ,  n)o  Dc  ^reflcr  t)nDc  ^cpcn  o(Din^e^  niif  Dcm  OfTer  ^  ^cfp 
jlu  iDt  ncrgcn  (jciefen ,  tt)orummc  tvuttu  Dcnn  feucr  i)tb  Dcn  un^jcn^iffcn  gi^urcn  Dcn  ©ebrucf  Dc^ 
^acramcntegferen,  a(fct)tf)Dcn,()en)itfen^2GorDenDcr^arf)eit,  Dar  ^c  apenbart)nD  ^ene 
(]eiDt(jefcf)reuen^  ^ati^mi)OcfDaran^c(cgcn,  njatDcgigurcnDitDcn/  DaricfDcapenbare 
2Barf)ett  bcbbc  ^  cDDcr  njorumme  fct^oiDc  icf  t)p  t;f(icf  Cffcr  fonDcrgc  ^DuDinge  ff offercn,  Dar fufi 
ncnc  f (arc  ^u^inQt  m)  i^  in  Der  ^c^rilff  J   l^itf;  moflu  \>ot)n,  m\Hu  timn  ©cbvucf  pnDe  ci^ 

Se  i  m 


2-10  ^^-  C^cifd  /.  Verkdm  111,  Cap. 


ne3Bpfcmafent)amS5rancf^O(fer»nt)e(gacramcnte,  «nbe  brin()efl<53at)e(J9H5ovi)  f)er  bat 
H)p  t)i;  gelduen  m^oen,  et)t)er  n>i)  njer i)ent  ^ov  ^r ogertje  acf;tcn. 

•^nbeplftalfi^wi^Paului^fe^^^e,  bat  ttlleS^lncfwigfi;  tor  £ere  (}efcf;reuen  ,  fo  fecl?t  bc 
t)oc&ni(tt,  bat t)uaae2lCercfe»nt)gigurenv)cr|ld(ii)nt)et)ubenfcf)alt^,  ©o&t  ^eue  t)u  raPejt 
et)t)er  nicl;t ,  fanfJu  L)ocf;  bc  flaven  ^BorbMm  5Iuenff)mciI  nicl;trecf)t  t)or|lan  Dnt)et)ut)en,  n>at 
^;olt)e|lu  t)enn  ®ut)e^  s>m  ben  Siguren  tiiben*  l^er^aluen  icf  bi;  raDen  njill ,  nim  i)u  nic^te^ 
cm  tf)D  lerenDe  Dtf) fulfen  gij;3uren ,  bu  Dorfldfl  fe  benn  erjl ,  Q)nt)e  bar  t^o  bruf cHu  t)ele  genjijfei: 
t)er2f)!)of]eI<^c^ri|ftc,  olfet)t)neb'e(|en^erf?ant)e^/  S)enn  ibt  flett  fulf  einem  5od;berDmei)ett 
^roue^^felduelan,  nicf;tcjen)ifferinber£eretf;ofi)n,  alfebatmefra^e,  2)nt)etf;e  Den^^ebruf 
t)e^  ©acramented  \n  einevlei^^ftalt  nidx,  ^«^  i^w^ct  f)et)enn  ^ 

S)at  fojle.  ^ucae  ultim.  !^ar  C^vilhidtnjcn  Siingeven  men  eincrfet)  ©eflalt  gifft, 
»)0  etlifc  ;^octorenmeenen. 

$I)an)picf  geantn)ert)et  f)ebbe,  bat  met)en  ©ebvucf  be^^acramente^  i)ele  ^emtffer  Dt^ 
?D)attf).  26.  levet,  benn  totl)  i)e(|em  Crbe ,  ^j;r  ft;  ocf  neene  ^^iic^nilTe  t)e6  ;JBort)e^  M  \M  fdjol^ 
t)e  CJpriilud  £t;c&nam  g6en)e(i  ft)n*  S3erf)aluen  iDt  mcer  ein  Argument  et)t)er  ^efen  ^en^efl  ii 
pnern?arl^a(ftioen^^p(lanDin()e  (tt)o  bev  fufuigen  mef;v  Cucac  ultim.  ^aann»  ultim.  gefd^ve^ 
«euflan)  alfefinen^obtbavbt)t{)obeben(ienl)e  2C. 

.t^i^r  entie^en  bvinget  H  mt  Q3t5flud;t,  i)nt)e  fe$t,  @e  5cbben  nfcbt  gelert  bcn  ® ebvue^ 
tfi^  ©acramente^  t)t^  De(Tcm  Ort)c,  fonDcv  njeren  fic^  nien  allene  Dar  mebe  \t^m  Dt^^efcf^emet^en 
togf^ener^,  be  i)ov  bem  Q}clcf e  Dtbflan ,  mtx  ©ebrucf  ^om  ^anjefte  Dnbe  ^oncilio  tf;o  Co(lc<! 
nii|  er(]Iif  (}efunbmDnbe  Dp^efettet  fp,  ^nbe  mcent  X^ox  icf  beffe  erc  ©runbt  nid)t  Dor(la* 

%Mmxt.  3cfDor(iafec)an|n)Ol,  f)ebbtocf  mp^^^Bdnbage^i^oIfofcJeepav  mebe^e^ 
^olbcn  alfe  \i\\  i)^unbe^ ,  duerfl  be  SBar^it njad  mi)  t^o  n^elbicf)  t>nbe  tl)0  fiarcf ,  Dnbe  mofie  fe 
bliuen laten.  ^tbnfcd)(l,  gp leren ben ©ebrucf  einerlei)0e(]alt nic|)tDtl) beffem  Orbe,  lafe 
tcf  Daren,  m  m\  me  bod)  Dele  ai^ber^  fedvet  Dt^  \\\mm  ^rebigenbe ,  bnbe  lifl  m  \\xmn  ^jjf em 
£)uev(]inn)ats)??entngebefcjerme  01)  jw^co  bod;  ^^^rmit,  0t;armenn)e5rlofen^utev?  Jg)i)r 
(]eitjonid)te(?Dam(Sacramente^  ocf^efjtfonemanbfDanben  olben '^eberen  (Ivacf^  beflaten, 
geleretebbev(}6ebabenDthbejTem^e);te,  batmebemCepen  men  einevlei;  ©e(lalt  fd)Olbe  ^mn, 
QOnbe  i)(ft  alfd)i>n  C^;)vi(lu^  fo  (jeban  bebbe ,  fo  hi'^'^^  f)e  ;o  be^  alle  ^tbt  ?0?ad;t,  SQBov  ^efft  duerf? 
ium,  ebbev€«t)ri(lu^,  ebber/enid)2lpo(ieI,  ebber;emanbtDanbenQ3eberen  beualen,  bafgo 
fbt€J&ri(]ofd)oIbennabo^n!  S)at^euc5I(leibt;onicf)t  bpr,  fonbevO}?att5*26.jc,  ^ox 
it  5t)v  benn  nu  befcbermet  \  bli;ue  gt)  nid;t  fulue(l  be  Dtf)uerfcbemeben  Cdjjcnev^,  be  gi?  bei;be  €^vi> 
(lo  DnbebenfeillfgcnQSeberen  tbiMeg^en,  bat()^nummevfonen()ubtboI)n. 

!5)at  fdiienbe.  '4)atCondliumfannid;tbiveIen»  CD?att^,  i8»  SSSov  tn)C  ebbev  bvc  in 
mt?nem  ^f^amen  Dcvfarnmelt  fl)n  jc 

S)avDpicf0eantmcrb£tI)ebbe,  batbe  f)i;v  im  ©acvamentc  cine  QSovanbcvin^e  mafen, 

etnberdaire€^ri|lug^orbtIubt,  nic^t  fdnen  in  ^J£)ri(Tu^  0)amen  »erfammelt  [jet\)e(]  fpm 
^ennnx^tDorfammelenfpiniS^^rillug^f^amen,  f)efft  (S^^ritlu^  fulue(l  Dtf)  gcbiibet ,  ben^ile 
fecDanficf  fuluenfed;t,  ^oann.  f,  f)efpinbem57amenftne(^Q}aber^5efamen,tt)eitf  beSoam 
f.  6. 7,  g.  lo*  12.  DovfIaretbarmebebatf)cfecbt,  ftcIcvcDnbbo  alfe  em  be  ^oXax  hi\\Ci\tn 
^efft*  4)dvbemeSii^e5[BovbDam€onalioti)oSo(]cni6/  ^bbcibtfineSf^^ate.    20cvbe€oni' 

cilia 


SM^e  25<«48€»  121 


cilin  bivelen  f onen  ebt)cr  nicf;t ,  ijaiMt  icf  nid>t  funber  allcnc  rcbe  icf  Dan  eincm  Concilio ,  tvcIcP 
t)cn  ©ctuiicf  cincrlet)  ©cilalt^cbaDen hcfft,  ^ar icf  nipnc  ?0?enin()c i^p  gefcc()t ()cbbe. 

v5)ir  brin(}et  f)c  nicl)tcj> ,  anc  ^at  f)c mt \)nL)iiIDic()  tvcrt DnDc fccf)t.  3cf  f;cbbe tt)ebber t)c 
^inicjc  <^crfanimelin()c  t\)0  (iEc|]cnitj_gcreDct,  ivclcf  t)Ocf)  ncmanbt  \)inbcn  tt?crt. 

2)at)?iii*  !^arfi)ntt)clc^crifcl,  ndmlicfbcr^^ctin^e,  t)cr^u(iin5cjc.  barbcm^a^ 
cramcntc  Q5ncrc  mocl)tc  \?an  (icfd;cen. 

S^arup  icf  (jeantmert^et  I;cbbe»  S)croile  tt)t)  €5ri|]u^  SlOort  hcbbcn ,  Qtl6mn  mt  f)t 
fcc^t ,  t)on  voat  bc  beuef)fet ,  tvert  f)c  it)t  ond  nid;t  tf)0  fo  ijrotcr  Q5ncrc  DnDc  ©linben  rcfcn  (  m 
t)e;cnncii  mcncn  Dar  Cl)rirtui5  \><m  fecl)t d^^lattty,  2  5,  fe  fi)(|en  t)c 5??ug(3cn i)nDe  Dp fc^Iufcn  t)c €a^ 
mclc )  cfftDorcf) muiorfid;tict)citgcpul]ctct)t)crge(jatcnimirt)c,  bcn bcgrotcllc^rc @at)e(5;d, Id^ 
iicnt)nbcc)c5orfamfi)nfi)nem20BorDc,  begr6tc|!c*^ncre,  nicfctlouen  i)nt)c  Dn^cf^orfam  (Vn. 
uOiCD.  ir. 

Jpir/c^en  fcc^t  i)c.  S5ctt>i(c  m»)  fulf c  ^erif cf  nicf)t  bcttjccjcn  ^  flifft  O^att^Dpnjic  gcnod; ,  t)at 
mi)  ©at)e^  ^rc ,  vnbc  j^ctcrinc^c  t?e^  ^J^cgcjlcn  nid)t  ^rot  tf)o  .5crten  Ql)an. 

2inttt)crt.  @at)e^  €rc  ^ntic  De^  5*7c3cff cn  ^eterini)e  tl)o  fofcn ,  i6  fujlc  bc  (^umma  M 


Dcm  ©acramentc ,  fc  ^cfd^cc  t)enn  t)a4i  ^rcflcrcn  ct)t)er  Dan  £ei)cn  gejiraffct  n?crt)e ,  tt)et)bcrrcDe 
icf  nic^t,  ducrjlDarumme  Cf)rillu^^^lot)tbcrC5vi|lcn5citt5onemcnDc,  ct)t)cr  (S^briflu^  ^e^ 
ucl)ltf)ODcrad;tcnt)e,  i^cinemibarm^crti^e,  t)nt)et)nl9t)clifc(^traffe,  t>am5)uucf,nid;tDari 
@at)ecntfpratcn. 

.    5ilfcicft)arfu(ue|lfcriue,  bat  (J5rt(Iu^  fulfcdim  5(uentmdlnicf)tf)cbbescfc[)mt)et,  ccf 
nicft^aulu^ ,  od;  nid)t  Darummccttvc^  t>am  (S^aeramcntc  Dorminrct ,  :c. 

(Spricftf)e,  icffDnid;t€N^u^/  C^riilu^^aDDeocfmcn  ia.CO?enne,  f;ir fp  ^ol  fo 
Vcle  Dufent. 

5(nttt>crt.  !5^aticv(Sf)ri(?umDnbe^au(umDptl^e,  fd;ut5  nic()tDarumme,  Daticf  m 
mi)  Dat  f)oIDcn  fcf)olDe ,  t)a  Dn  Dorgiffti^e  21DDcrc  mi;  laflcrlif cn  tt)C>ttd)H ,  funDcr  Dat  mcn  no* 
^attf).26.  nod)i.(£or.ii.  DinDenfan,  Dat/cmanDt Der ^ar lid;eit einmdl  fd;o{Dc0cDad;t 
^ebbcn,  DnDfonDeDod;tt)Ol,  beiDc  b»  Dcn  ^lpoflclc»  DnDc  Den  Corintf^cren  0cfci)ccn  fi)n ,  Dar^ 
f)alucnmcnocf  inDcm5)ccIesar  ncne  9tcDef)c|fit,  Dmmefulfcr(Safett)iIIen,  Der  €britof;eir 
|d;rc^  iioat  tf)0  Dorf ortcn ,  ivat  cn  €f)\-i\M  nutte  jjcf anDt  DnDe  (^tgtmn  f)tffu 

Cfft  Du  nu  fed;l] ,  ^aulu^  f)cbbe  fe  Dar  na  Dor  fulf c  ^l^crif cf Qtmvmt.  Sffiol ,  W  Doc& 
flilfc^  tDOl  cn  v5udoaDcr  auer  fi;n  Q3cct/  icf  fn^i^^e  auer  fulcf  cn  ^acramcnte. 

CucrftDarumme|onid)tDorfaffscfettct,  cDDcr  Den  0cmcncn  €5rrflen  cfftje^  mtagtn^ 
tt)onuocfd)een.  ^orummc^  3Dttt>a^De^^crcn9£Soi't»nDe2(nfcttin()e,  tt)elcfemt5olecff 
me,  Dat5eDarinnc/d)tc^iDatfd)OIDcDoranDcrt5cbbcn,  Darumme  fpricftjeocf,  tcf  hcbbct 
t)am ^cren tntfanscrt ,  tt)aticf/un)(}c^eucnf)cbbe.  ^atDu5irbcrbrin(}cll3o5.  i^  S)cQ}a^ 
Dcr  baDDe  cm  allc  $)incf  in  Dc  ^cnDc  gtc^tmn ,  DnDe  tt^ult  Darutf)  fd)luten ,  ergo  De  Slpollel  f on^ 
Dcn  nic&t  cjcten ,  ()cf)ort  allc  mcDc  tbo  Defter  ^^Jrouef unft ,  Dcnn  iDt  f linnct  eucn  alfe  ttjcnn  icf  fcDe, 
crgo  ^^ctru^  f onDe  Den  ^eren  nid;t  Dorfaf en ,  ergo  ^aulue  f onDe  De  C^rijlcn  ni^  muolgm. 

€e  5  ^$^f 


H2  II.^i^iiUT.TeriodmnLCap. 


I  Lilb^iitftJftMftgfcC^i*» 


5Q?ocf;fe  oef  \)Ovt  fcggcn ,  ergo  wt)  f dnen  ocf  n(cf;t  jjetm  /  Denn  \d  m\ii  m^ ,  Dii  l;ebt)e|l  eni  ;o 
n  (^Xi^  »tf)  t)en  J^enben  genamen  ^ 

^at  i)r.  ^3Zen  0a(  nemant>e  tf;o  befberlei;  (55eflalt  ^njin^en, 
S)afup  icf  ,(]eanta^evt)et  f)cbbe ,  W  einem  33enev  Dee  <guan(}e{ii  ^ebdre  W  ©acvamcnte 
Dtf)tf)Ot)eelen,  alfe€f>vi|lu^'2Bovt{ubf,  aflen  Cf)ri|len ,  De  ibt  Davup  becjeren ,  ^at  mend^ 
uev ji  f^o{l)e  Denjennen  ( \>t  t)u  t>nt)e  t)i)n  gefyf e  bav  t)an  f^arten ,  \i<xt  fe  mit ;um  fd)e(ben ,  f etteve» 
»nt)e{a|]evenDpbeffenvec^ten  ©ebvucf )  \^^{  ©acvamente  anbevil  vefen,  a{fe Cf^viftua  ^ovt 
lubt,  t)avn)ertnid;ti)tf),2C. 

J;)iv  )g  tmx  nic^t  bav  men  t)p  anttvevben  DavfF. 

ifieanbevenarguniente,  bcfebtv  p(egen  tf)oi)dven,  ndme{tcf »am  ^fobeim  {euenbigeit 
^ijcjamme,  tjanbcvQJorii^anbe^inge  (wo  fe  menen)  bev  bope{  SOovt  2lct.2.  ^an  5l|tfet« 
finaebe^*Sabbate<5,  t>an  bev  nocI)teren  ^ntfan^inge ,  bar  icf  fort  mx  bevgf^a,  bemilefefo 
p(ump  wbe  ^\t>^\m ,  W  fe  en  5?inbt  fc()i;v  merfen  fan,  be^^unt  bejfe  ^rdue^  €fe(  et{ifev  matc 
t()Ofmufen,'fevetf)duevfifovtn3ebbev,  bennf)e  i)d[etivo{,  batbelje^of^e  (ndme(icf,  ergo 
me  maci)  tovbcben  i^\>ix  roepgeren  ben  5ve(cf  bc(5  ^(obe^  Cf)vijli ,  ben/ennen  ^ox  \)t  f!)n  QMobt 
t)Ov  \)or|]dvtet  l)e|tt ,  i^^^^x ,  ergo»  iU  fd)al  fri)  (lan  fbo  geuenbe  ebbev  to  entfan^enbe  \mt  me  nDi{) 
nicj&t  (uben  ml    @o  f)ebbe  icf  m  t)p  beffe  Dfijlen  @runbt  be^  225ovbe^  (!^{)vif^i  befd)(aten  alfo» 

^Oivjlcitbat  9IBort;  be@ebrucf,  a{feeinet)a|ie@runbt  t)nbe?0?ure,  bem  aae  ^uuel 
t)nb  ®<\\^i^  Qjienbe  i)?t)fen  fd)d{en  i)nbe  mdfen ,  \ioX  6uer(i  bejfe  ^vdue^€fe{  m  nenen  S)uuef 
ebt)ev©abet5^ienbtmebej3evefentn?evbe,  ^Mnitht  Dnbe fpvicft* 

^^^^itbem^^Bovbet^nb^ebrufe  f^abere  t)?i;ni(^t,  funbev  ti^pfen  em  inaffem  ©cf)Ovfam 
t?nbe  QSnbevtvevpin^e. 

5inttT)eit  •^etmbat^pcvfeDtibbcJ^dbtfotveve,  a(febe.5)«cOeffuni)e  l^iv  fmed;et/  fo 
tt)evc be  '^t\)i|l  t{)om  enbe ,  auevfl  me  beuittbct  iU  (eiber  uk  anbev^. 

(gcd)[l  tijpbev ,  n^o  tja|]  f)iv  jleit  be^  21  rticufipen  ^???infcf;en  2Sovf ,  t)nbe  be  SDSveue^  ftne<? 
Q)ebvuf e^  op  ben  @ai]b  gcbumet ,  bebben  tt?i)  tf)or  ndcje  (]ef)dref> 

2inttt>erf.  3)e  i)irtieu(i|]e  befFt  ben  ©ebruf  ^tf)  bem  'JGorbe  Cbrtfli  (jefd)reuen ,  t)nbe 
ni($f  t)tf)  ^infc^en  QSunbe,  ti?o  bu  5)nb  bi^n  gefpfe  ben  ©cbvuf  leren.  '^Bultu  n{)u  i)tf)  bem  Jpeiv 
tengeborfamfon,  mibe  n)vfenbem3BorbemitaUev^nberbanid)eit,  anefmec^ent,  (ereDii^ 
be  bo  a(fo  mit t>n^ ,  tt?o  \^at  'IGort  biltf) ,  ttjo  nicl;t ,  cfft  w\)  benn  ivcbber  bt;  t?nbe  bmi  (lelpf e  '^^n^ 
geborfatncr  t)nb  ^lBebberfireuerf^  eitt?e#t\n'euelen ,  t;D  bennod)  bctev ,  a{fe  Ht  tvt;  Cf^vijlu^  ^Bovf 
ttiif  im  fo  t)a(fd;(ifcn  f)anbe(en  fcbofben ,  t)nb  t^ebbcv  €f)rij]um  i^veuefen» 

(Sed;j]  ti)ibev  Cbvijlu^  fpvicf t  an  mit  ftnem  SOovbe ,  bvincfel  t)t^  bem  ^elcf e ,  be  bero^ 
pen  tf)0  bem  Simpte  bcv  '^Btbbelinijc  beffe^  ^acramented ,  t)nb  "^o^t  m  bev  Q^eropinge  t^nbe  nicf)t 
t)ov,  be5lvticu(i(lefpvicftan  (fed)(iu)  mit  bejTem  ^Oovbe  be  t)mbevopen ,  t?nbe  mafct  cn  ein 
^ebobt,  baven€f)vi(]uiJneen@ebobtfiemafet(;eftf. 

Sfnttvevf.  !5)ttf)  Commentfen  {id;t  beffem  g3v6ue^€'fe{  fo  fwav  im^;)duebe,  baffte  ocf 
tavbauenimargumentetjamConcilio ,  tnfpnevprobiwfpvicft,  bavicf rr(imt\)ere,f)anbeiJ 
lebeicfben^^^evt,  nditK(icf/  batBibite,  tt)0(trutw(ifcv,  a(fetcfff)ofee,  tt?atf)e  bavmebe  mi{, 
brin9et{)ebeffcfu(ue©{ofc,  t)nbmeent,  ibttt)evefeevtvmi)eiicfse!)anbe(f,  tvenn  icfbafiBovf 
Bibite ,  biibebe  aHene  t>p  be  5(pofte{  t)nbe  setvt;^cben  ^Pvejlev.    Om^  ^obf  betvave  mt;  m  fuf^ 


Snnftc  25rfl4^e»  ati 


cUMxiim^xwhiit,  nijt®ai)c(?  2[OovDe  tl)o5anDe(enDe,  fobnnget  f)t  hixamxmiie,  be|Te 
t>ntrinve I^ubinnc,  j^  oiierjl  Dav  bauen gcnod)fam i)Ovantrocvt5et,  antmerbc  ocf  nocl;  thom  amxf 
f!ot)e \m^i feage ,^^(\t tie ^nM)(i Dav nicl;t an  flf)a ,  irer (g^viflu^bat morbefen Bibite,  ^en  5(f)o? 
frclen  cjcfecbt^^f^c jft ,  fuuDcr tver ibt adene  m  fe  »ni)  De  ©evoi^tjeben  (]cfecbt  t»nt)e  ancjcfcttet fi) ,  vn^ 
De  niciuocf  met)ei)or  De^an^e^brijlen^eit,  DarupI^eflt-^JJauIud^^efd^et^t^ecjcuen  i.^ov.  i  r. 
te  ^at  ^^ovt  Bibite ,  nid)t  allcne  m  be  ©eiv»!)cDen ,  funDev  m  a(Ie  €f)vi|lcn  \)tf)(}ebtiDet  f;cft, 
m  bauen  UM;Dev  (3cfcf;vcucn»  *-2Bovunmie  fd)o!i)e  icf  benne  nicl)t  mit  beJTcm  *xOjovDe ,  ocf  6e  Qt* 
mcncn€f)viftenanfpvcfen5  3bt  jd  /o  nccn  Q5(ot>t  De^  5(mpted,  eDDcrt^p  Dat5fmpt  j}e(}euen/ 
funDert)e(^m)en'^eftamcntc^,  miDeDavupi)thacDccIet,  tvobauen  an)Dev  t)0vf)ani)elt,  bavum^ 
nie,  DctDile ict* fee in ^J^auIo,  m I)c bat  '^BortBlbite angenamen Dnbci^ovfJan f)eflt  i*  €or.  i  r. 
lcret  \)nDe  t^ovf (avet  Davfuluej]  Den  Corinteren ,  fo  (eve  ict  i)nDe  cin  ptlicf  truwe  ^veDigcv ,  /o  bil^ 
iicf  i^ovDan. 

2Bov  DinDcflu  oif  Daf  icf  cn  ©eboDt  aemafct  f)Mt  Mn  Dev  ^nffanatn()e  Des  Duflenfa^ 
men^acvamente^^  ipiv/i^€()vi|lu<)2infettin(!e,  miDeq>au(ui^Q}ovf(avin(]e,  Dc  ^o(De  icr  Di> 
t)5v ,  9en6(}et  Di;  f)iv  nid)t  an ,  l)c|fj]u  ocf  ^U(i)t  tf)o  feenDe  pnt5  geifiii^fe  ^ucCit,  De  confe. 
dift.  2.cap.Comperimus.  ^^Davocf  De^amejltDii,  DatmencDDevDatmi{Icnfamen@acva> 
nKntcntfanc!cnfd)aI,  cDDevgentjiicf  Davuanbliuen,  Summa,  Dat 2BovtBibite,  /^©nijlu^ 
Sa>ovt ,  DnDe  ml)ont Dev  gantjen  Sbrijien^cit.  ^e nu  tin <Sd^dp  (^f)vi|li  i6 in  fynm  (^(^dp 
(ialle,  tvcvtDctl^n  ^temmcnroolfennen,  i)nDeDe«c^aue©aDe^nlc{)ti)oraci)ten. 

5i(fe  Df ffe ^v()ue^<gfe(  nf)U  nicbt mef)V an  €f)vijlu^  2lnfef tincie  i)ovue(fd;en  DnDe  t)OvDeruett 
fan,  be(}unDtf)eiDttf)ofd)enDeni)nDef5o(af]evenDe;  t>nDe|)ef|)iDten®(>tsen335ort,  ene  2ift^ 
fu(e,  9\otten;07e(leiniDanDcr£ajlerin()e,  Def)cl^tI)Dem0oDt(ofcn,  bouefcbent)nDet)ortn)iuef^ 
Dem5;)ertcntvcDDerDe|Tef)e({e^ar()eitDid;fef,  DarmenIid;tlifenfecnt)nDe  ricbtenmad;,  tDc(cf 
cint)or(ji(tficI)0)?infa;e,  br)Dc(Ten  SirtifciengerafeeonDe^cfmermcf  bcfTf/  nicenf  Dennod)  5e  fi> 
mi;aUenfvonnen,  ;aeuena(fcDeQ5ienDf,  DcinDerg?ad)tfpn  fuIeQ3nfruDtt\)arp  mancf  Den 
2iSef en ,  t)nDe  Icp  Daruam  l^enn  tvaf  fteffflu  Docf;  ^iv  gihakt  J&ev  ^vdue;(SfeI  ^  Ccf  mt  an^^ 
DevdDen^ont)nDe(£Dd;anDet)OV©aDci)nDcDcn^uDen^  @omad;(]unu  ^en  vi3nnen,  ©aDc^ 
^iovf  (]eit  f)iv  no^  all  Mfit ,  tvt;  miUn  ouevji Dt;  Den?i(c Dai 3aaf;c  tf;o  even  na  jin^en» 


ISpben  yyjj.  SlrticFel 


tt)t; 

fce 

Den,  brin(jerocff)cv  Den  T6.5ivfifc(Davicf^cvaDenf;ebbet)ff)^pevvPomerano,  t)anetli;Fen'^Ci? 
jlen  tf;o  be^o(Den ,  Dav  icf  ocf  neen  @aDc£?  2Bort  ^an  hibbt. 

^lnftDcvf.  ^afbc(an,(]cfmt)Di;nct)nfvuroeflo|f£vDe^:^of(jc,  nomeftcf,  Dif  f)efff  neeti 
^ovf ,  ergo  tvi)  fd)i>(en  me  biHicf  baxmn  entf;o(Den  ^  s^JJenfru  Dat  icf  Dc  Sophiaifd^en  ^W 
fc  nici)f  t)or(tf;af  @ug(]eif  mpn  argument:. 

SH5affi;nc3nfetfin3c,  ^eret)nDcq5euc5i{)efffii)an€{)rifIo,  Darfd[)(tfmenai?ofaen  t)m 
De  Dav  baucn  nic!)f  anDev^  Dav  mcDcanvicijfen» 


a  24  IL  C^etla  /.  l^erlochts  IIL  Cap, 


^e©ebrucft)cg@aci'amente^te(fefpne3)nfettm()e,  ^ere  vnDe  ^euel)!  i)an  ^f)ri|U\ 
Ergo  bar  fc^al  me  nf^a  Dal^en  m\ii  nenen  anberen  anricf;ten. 

Major:^euf-i8.  C!}?att5.i7.  Q}alat.  i,  i.^im,^.  2.3otanni^» 

Minor  ^attf>  26,  ?0?arc.  14*  £uc.22.  i.Cor.  u. 

^e  red[;te  ©ebrucf  na  W\^nt,  3?nfettin^c  /^  batfuluise  entfancjcn ,  €ten  uni)  ^rincPen, 
Dnbe  t»en  5Dobt De^ ^eren  t^o  i)erf linM^enbe.  S^c  frdmbe  \)nreci)te  ©ebrucf  \^ ,  batfuiuijjc  tl?o 
offerenbe  m  be  ©linbc  ber  l^euenbigen  Dnbe  ber  S)oben ,  5en  tf)0  fettenbe  tnbe  t^o  bemaren ,  t)m? 
meber@traten  (t)pQ3orben|]^an)cfllife^  ^ffate^)  tf)0  brejicnbe ,  ©elt  bar  mebc  t^o  fam? 
mclenbe ,  :c*  M  fc{)dfc  x^\) m^  entf)Olbcn ,  tvo  be  2irtif el  lubt  i^nbe  bliuen  hx)  bem  3Corbe* 

i)i  I G.  %xi\h\  ben  ^w  ^crbringeft  t>m  ben  geflen ,  ^afcf;en  iJnbc  ^in^flcn  2c,  t^o  m)ren* 
be,  fumptf)irnic()t{>i;,  benntKm(^acramentet6obrufenbe,  !^einapenbarf)elIe'3Bortt)nbc 
^cuef)!,  t)anben  geflen  ouerjl  nicf)t,  funber  tuerben  geraben  tf)0  bef)Ofbenbe,  t)mmc  bc^  2^or> 
bc^  n?inen ,  bar  fe  i?p  angefettet  fpn ,  tvo  barfuluef!  ^efecbt. 

5)u  fed;f! ,  einem  jjuben  ^cit)ercr  gef)6rct  nene  iSd;rifftc  tf)0  t)orberenbc. 

^lnta-icrt.  Jg)ir  t)ormelbcf!u  bt;,  bu  arme  ^rj5ue*(£fel,  m  fcf;rifftloft  bu  fi)|I,  bt;nen 
J^anbel  tf)o  bett)erenbe ,  f^ebbefiocfmcnancne^elert,  tt)0  bu  probreren  |cf;al,  tf)o  probcrenbc 
i)arnid)te^bo0efi,  buncfctbt)benbitf)nid)t,  i)ort)nfentt)arbafftigcn,  tjnbettcbber  ;umenfo# 
j}en6affti5en@ebrucfeneflarcfcQ5en)eringefi?n,  batn^p^abe^^^Bert  i)or  »n^  f)e(>ben,  t)nbe 
gt?  nic&t  einen  '^iittef i)tf)  bem  '^orbe  ©abcd  <c(ftgp  alfc&on  f;unbcrt  indf;l  barummc  ^jcuorbert 
tvcrben)  f dncn  t)pbrin^cn  ^ 

S)ufed;fl,bar(i;nicbtan^cle|)en,  e(ftibtinitbcmbcfe^eucn20Sorbc(5)abc^  bcn?erct  ft? 
ebbcr  nicbt* 

3lntt\)ort.  ^fuibi)anbuf)om6bi(jcf?ofte  S)uuef,  \i  bt)  bar  nid;t  an(jefe(jcn,  tvaf  bu 
t(\\t  Sbrifiu^  £i)uc  t)nbe  Q3Iobe  bon  fcf;alt ,  ben?ile  \U  bi;  apenbar  t)orgefcbrcuen  ff eit ,  fuuber  nien 
bon  t)nbc  bcmbclcn  m  i^^t  bi;  t>nbe  bi)nem  ^ef pf en  gelufiet  ^  Jpefft  bt;  nid)t  be  ^tcmmc  bttJ  Q}a? 
bcr^,  bcr^ropbeten,  t)nbc^po(ielt)p^f)ri|ium5en?t;fet,  battneen5iH'enfd;ofbe,  !^eut.  ig. 
^<xti\),  17.  Diom.  I  f.©af.  i.  i.^im*  6.  :c.  J^effftbuocf gct\?iffert)'nbct)afIer©abed'.^ort 
t)an  i:5riffo  in  ber  f)iUi(3en€bn'|ltifen  5?erfen ,  ^an  ber  ^antjen  €f)ri(llifcn  ^'erfen  »or  ©abc^ 
SHJort  angenamen  t)nbe  ()eprebi()et ,  affc  W  mt>  \\\  ber  ^MbHe  i)or(jefd)reuen  ^i\i  \  Q3iibe  nid)f 
fonber3ei)anbeffem(^acramentc?i])?attf).26.  :c.  3^bi)bennbai*nic&tansefe(jen,  roer  ibt  bar 
betDcret  tt)erbc  ebbcr  nid)t  ^  -i^oX  bebbe  tD^mit/utDem  V)nj}efcl;reuen  i^orborgen  ^cX)i^  223orbe, 
in  ber  Q5ibfiett  x\\^i  t)oruatet  ( bar  39  men  \mi  @afc  \:>m  armen  l!ei)cn  mcbc  Dorbldtnen  i?nbe 
tjt)ren)  tf)obonbe. 

S)ufcd)(i,  ibtfrcncfebcntonnid;t,  funbcr (lcrcfc cn ,  e(ft  ^i;  aflfc()on  hmw  €f;ri^ 
flu^  Q^eue^f  ^C(i  (feacramcnt^  ^anbefcn. 

%x\imxu  :5)at mad;f?utDol feg^ent^anbcm tvflbenfofen ^lffafe^ £ouen ,  auerfl berecbtc 
€f)rifilif e  ^oue  f)6if  ficf  an  \i^i  'iB^xi  mU  <^ccf en  bcg  ^percn ,  t)nb  t)0lfict  bcm  recbten  (l^ebrucle , 
tvo.bat  3:Sortlcref  mibt>orme!bet2Som.  10. 

?3p  Den  lyti^  %xMil 

'^ox  m  bcn  ^rancf cn  '^ox  ©acrameute  rcle  in  .bciberlei)  Q3c(lal(  xu   "^ox  icf  ocf  tvDbcr 


5urtfec  23eil4ge*  aif 


j)cfcf;micnf}eb[^e,  t)atiDtnid;fti6i)icf)fi)i)mme&cr^rancfenit>iaen,  t>atl)  ©acramente  ine^s 
ncme)cf;appeben>aren,  beii?i(enic{>tmef)re(ientlicf  gef)6re  r5omQ)roDe  mhW\)m,  hatiU 
cin-^iicramcntefi),  alfeDat^ort,  tt)c[cfer€()ri|lu^Dartf)O0ruFctf)c(ft,  ivoafle  @e(ert)ett 
motcn  bcjtan ,  ocf  t)e  confe.  dift.  2.  cap.  Panis  eft  in  altari ,  i)0rmclt»ct  iverf. 

Jfpir  ent;e()en  brinjjct  k  nicf;t  funDergc^ ,  ane  bdt f)t  (ecf;t ,  iU  f;ebbc  necn  Sx^ «ipcf ;  6rin<! 
^et  ocf  \\)ct)Der  f)er  Dcn  olbcn  @d;i6r  mn  Dem  hoc  facite  m\>t  Biblte. 

2(ntivcrt.  3nbijJemQ5cucl)(en)crtf;nocf)  ^rancfe  ebDcr  ©efun&e  aff^efunberf,  funbei: 
anebcDroucDe  unbe  befmcrDc  v^crten  tvcrDcn  <jcefcf)eti)nt)e,ocropen ,  \)i^  ocf  enc  paaantcfcf;e  ^of^ 
ijc,  iDt  f)cfFtncen&empcl,  ergo,  iDti^  t)nred;t,  iDt /iJ  genocf;  Daran ,  Dat  Cf;rifJu^  2[0oit 
f;ir  /^ ,  «nc  /enicje  exceptie  Der  Jvrancfen» 

53p  &cn  uiiih  ^xtidcl 

^at  me  in  Der  ?0?iffc  DuDefc^  finge  \)nDe  (efc ,  bxin^a  be  D.  Martinum ,  ijnbe  De  <^t(\\)t 
TOrcnberd;),  DcDat(ati;ninDcr9??iiyef;el^benbef;o(Dcn,  fd;c(Dtocf  DeDatDuDefd;in De9:)?ifl"ctt 
georDent  f;cbbcn  t)or  0!)h'|Tcfl6rmer. 

5intivorf.  9[Bat  D,  Martinus  ^efd;reuen  bcfff,  DtiDe  tf;o  9}6renbercf;^ef)0(Den  tDerf, 
a^evDen  fc  n?D(  tvcfen  tho  bcfcOermenDe ,  icf  bim^  6mtfi  ^twifi ,  Dat  men  D.  Martinus  nocb  ^lb^. 
renberd;  DcjTen  5lrf if e(  tvcrDen  Umn  condemneren ,  DeiDiie  f;ir  nemanf  (jenoDi^ef  cDDer  (^cDrun^ 
j]en  tvert ,  funDcr  nlkm  an^etcf ent ,  njaf  t5or  5^uf ticbeif  ^nDe  ^ctcrin^e  Dcnet  Den  ^f;of)6rerert 
i.€oiM4.  Datfe(ji3eicf6ucr|lnid;f,  a(feDeffe2frfife(in  D!;ner(u(](}en 'JJrobrerie  (leit^,  Dcmt 
Dar j»^(jct5om5^eeIet)orfn)e3en,  tf;omS)ee(e(!efd;(ic^t)p0efagcn,  fimDcrnH)  tcf enei)efetfef  mi^ 
Debctvcrcf  bcbbe. 

Q[0i))]6rmen  ocf  ncnc*I)?iiTe,  n)0Du£a|lerer  fcf;e(De(I,  tnenn^preDenn^eDDerDen^runje^ 
f if en 9??iiibrucf  bt^  hilligm ©acramcnfe^ ,  Dar g\) jum  ivremerpe DnD  Jl^opf;anDc(  mcDe ^cDre^ 
«cnbcbben,  iun)aiQ5uDe(tbombe|]m,  mfenarmen  ^uDent^o^roten^^aDcfe,  beiDcDe^^t;^ 
ue^5)nDeDer(gec(en,  Darupmad;(luDi;tt)0(n)atff)0rni(ien,  DennDe?)D?((fen(i)nf/un)  (bcfem 
ncicfiDOi)  omiaffmh^n,  menbi)t>ni5fc&a(tubeiDeO{eDct)nDO\ec^t,  @d)riift  DnDc ^orf, 
ftcDc  umDcn  t?nD  blimn  iatm.  ^ejlu  Du  D);nen  ^6(]cnbrucf  ocf  mx  tneDe  f Jo  befd;ermen ,  Dat 
brin0el;crt)or,  in  Di;ncrq3robreri;et)ittDe  icf  nid;teeJ. 

:^ettM7e  ^pcrr^^Suvjejibagen/Uajlc  onDe  Rarcfe  Q5en)eri'n(je.gefc6reuen  f;aDDemDer  Q^rua^ 
fn?i;(]cicl;cn  OrDen};nge  (nid;ta((enet)pDuDc(c()inDcr9}?iiKn,  funDerocf  mn  DiiDefd;en  ^t^. 
DenDcb:;Der:^6pe,  n)0  mcn  Dar  (efen  tnad; ;  Deicfnid)ftDul]eff)Oi)orbeferenDe)  WeflFicfDar^ 
bi),  fetteDe  fe  bi;  Dejlen  2{rfife(mif  t)t5(]eDrijcfcDem  O^amen. 

5^ar  tntmm  probrert^e  t)nD  fed;t,  ^uaenf;a()en  ft;  nttn  ©oDf ,  (};n  2Borf  fj)  0£f  nicf;f 
pjnDc^  -20ort,  3tem  5e  fci)0(De  Daf  erRe  S^orf  uCoy.  14.  ansefecn  l)tbbm,  nomiicf, 
De^eue.  -  ' 

51  nf tDcrf .  ^at  ^err  ?Bu.()enf)a()ett  iteen  ©oDf  fi) ,  tvef f>  f)t  am  D);n  faflerenf  t)nDe  pro^ 
brerenf ejants  ml ,  Derbafuen  5?  ocf  beiDe  (tcf  m\)t nff e  93?infd)en  auer^je^eucn  f)efff ,  i)nDe  (lcf  na 
Q)aDe^  ^orf  geuaf ef ,  befft  ocf  nid)t  fd}(ici)te^  wilUn  fef ten  DnDc  fd)r!;uen ,  m  Di)ne  erDcfcben 
©oDere,  funDerocft)tbi)atler©runDf  beweren,  DeDun)o(mad;(letn)e^befnappen  vnD  befeue^ 
ve» ,  fcf)a(f  fe  Dennocb  ftan  (afen  fo  oafl  affc  ^emmei  t)nDe  SrDe. 
II.  C&cil^  1. 25<in^.  gf  oQp 


^i^  II.  5C&cifa  /.  Veriodm  III.  Cap. 


Q5pbc£cue6efFt5eocf  t)efc  bct5  (atfe  &ii  r>nl)e  bpne^efeflen)  gefcen,  bumdc^teftDeit 
ttienenbeteber%en»ni)e©(i;ftnerpe,  t\)cbt)er^au(umDjDm.  n.  i.(2)or*i5.  i/^im.  i. 
Si)enn  mit  »orf^ent(if en  ^ungen  t^o  ftngen ,  baruan  tie  ©emenf^eit  QSerjiant  ^ebbcn  mad;  t)nl)c 
gebefert  werDen ,  ije{)5rt  Dcfc  nc^er  t^o  t)er  ^euc ,  alfe  t)ntDet^cn uni)e  i)nuor (renDijjcn  (gancf  fln< 
cen  anc  ^Seterinne*  ©o  /^  ocf Dejfe  2lrtif e(  nocI)^er  ^u^enl)agen  noc^  mi;n,  fuuDcr  Da*  ^ov* 
fammciin^e  tJt^  ©aDc^  SIBorDe ,  tf)0  ()uDe  DnDc  ^^eterin^e  gefteflet 

Q3tl^^au(o  i,(£or»i4»  ^ari)anDcmt)or(Ient(ifcn^efenDej3e5anDc(tmcrt,  t^iit^cDre 
©tucfet)p,  DarmcDe6eDcC9?cnin0c^au(t  (tvoemDiincfet)  tt)i{  Dorf (aren* 

:6e  crRe ,  De  Dar  n)t;ITaget ,  \)$  jjrdtf^er ,  Denn  De  mit  ^m^tn  reDct.  3)arup  fec()t  fte , 
^au(u^5ebbeDer5a(uenDen2BDlTaoen)or5etagcn,  Dat  5e  Dem  4un()emDtcDer  beneme,  De» 
t>pgeb(afen©i;nn. 

5intmert.  ^au(u^llralfetnic&taflcmDcnt)p.^cb(afen  (St)nn,  eDDer  fi)ttDefc^e97i)erert^ 
f)i\t,  fuitDer5efedt)tapenbar,  DatDeDar  tt)i;ffaaet  ^rdtcrfi),  DennDcmit  ^unoenreDet,  De^ 
gifft5enicI)tDv)nc,funDerDeffeCrfafe,  Dcmif^unjjcnreDct  (fpricft^ecntveinid;  tooi^en)  De 
reDetnicl;tDen?9?infc&en,  funDcr©aDe,  n)enteemef;(5retnemantt5o2c.  2[Gol  duerjl  n)i;ffa? 
get,  DcbctcrtDcQSorfammeiinge,  tcfwo(DeDat0i)al(entit^unc)enreDeDen,  duerjUe(e  mcci: 
t)at  gt)  njpffa^cDen*  ifear  t)o{get  nu  er(l ,  tioat  Du  t)ptl^it(l ,  2Bentc  ( fpricf t  f;e )  De  Dar  tvnffass 
get  i^  j)rcter  t\?etinDemit  ^ungen  rcDet* 

®u(lu  nu  m\  ^er  q^rdue?  €fe(,  tvor  \!)\x  Dt;ne  ^robrerfegetcrtf^cpf  Q5n(jefaM;ue(t 
tan  Dem  (^cbo(emei(]cr  Dciti  :£>ituc{ ,  Dc  De  fuluicje  ^un(l  njcDDer  €bri(]um  ocf  brufcDe ,  ^ntxh* 
4»  DcDatcinet)t^Dcr@c()ri(ftt)ptoci)7  t)nDcftt)ec&DatanDcr,  DarDe5}?ac!)tanm(acf;,  foDetV 
Pu  ocf» 

53c  anDer  De  Du  tjt^  Dem  tjor^enannten  1 4.  cap.  t)pbrin0e(!  \^  Diffe.  ^en  De  ^myt  @e; 
tticnetf)ofammettDcquemeaneinem  CrDc,  t>nD  reDcDen  afle  ittit  ^un^en,  Dar  qtt)emen  ouerji 
^cnon  i?epen  cDDcr  S^nge^dutgcn,  ttntrDen  fe  nicf)t  fectgen ,  gt;  njeren  t^ttftnnicf;*  @u  Dar  ( fpricf t 
l)effe^rdue^(2fe{)  tDO^au(u^rcDett)anmcnnigcr(epe5utt0en,  DatDceiitefii^DeanDer  fo  t)tf;# 
&(erret» 

^lntmert*  .?)ir  fiitf)  me  auermd(^ ,  Dat  Du  D vnem  o(Dcn  9}?et)fler  ntc()t  en t{open  bift ,  Denit 
m  Deffen  ^orDen  flept  fo  gatttj  i)e{e  gefc^reuen,  Dat  mi;nen  21rtife{  flarcf  betvcret,  Dar  Du 
Santj  DopnD  blinDt  t)p oeiDOrDen  hi^,  5)ar  |lei)t  t)an  Der  ^i)pen  eDDer  J^arpen ,  Dc  ncneit  t)n^ 
Dcrfd;eDeltf en  SuDt  m\  ficf  geuen ,  Dar  men  ftcf  Denn  nicf)t  na  ricbten  f an ,  t)an  Dem ^epen ,  De  t)p 
Dat  t)nuorftenDi(3e  Q5cDt  nictt  2lmcn  fe^^en  f an ,  3tem  Dat ^aulub' m\  (eucr  itt  Der  Q3orfamme^ 
lin^et^t^flF^^ortrcDent^orflenDtlicf,  tvenn  fitfitepnDufenf^BortmitDer^itttgen,  Dflti^,^n^ 
itor(]etit{icf,  3temDfltDe*2Ci)ffc(tc)tnj3eDen(5>eldui3ent{)o5dret,  Darnf)at)o(get  erfi,  tvatDu 
t)pt()it(lt)anDenQ3tt5e(dui0en,  t)nDeDuDefiDar  t^o  Den  ^ej;t  t)alfd}{ifen ,  Denn  tvor  rcDet  f)ir 
^aulu^Danntenniger(ei)e^un(ien,  Dat  Deeinefiid,  De  anDer  fo  t^t^geWcrret  f)e(ft,  f)\x  fleit  \o 
m\)t,  tt)oDua(ofe(l,  t^nDcreDeDenitiitaaerlepe^ungcn,  funDcrfo,  t)nDereDcDenaflemit^utt^ 
flcm  '  5>it{)  be|lbaicftvo(,  Datfct^norDentlicfmit^^uttgeniicrcDetf^ebbctT,  tvoruitimc  fd)o{Dc 
fc  anDerg  ^au{u^  t^otti  orDent(if en  bcDenDe  t)ttDe  prcDigenDe  fo  t){i)t{icf  (jeuorDcrt  f)ebben ,  auerft 
Deffe  2Bortfegi3etitnid)t,  ocfi^nid)tDe^cningc^Nau{t,  aflencmcDDer  De  Q}nfc^tcf{icf)eit  Ded 
^{naenreDenDc^J*  funDert)e(emecr,  n)eDDcr  Det)  a{tf)Ot)e(e0  ^cbrucf  Dcr '^unflcn ,  t^ofci)ri)* 

ueti 


JSrtfce  25<fl48<»  127 


uenbe ,  l^enti  f)e  mbtrt  ;o  nf cf)t  fo  Defe  cmevlepc  ^uuQm  tf)0  bruf enbc,,  alfc  f)t  m\)tvt  mb  xoUf 
t)at  men  «orflenbtlicf  vcbe  DnDe  Wf;le^^e» 

S^ufed;j],  ti?oani)eci)ti(f;,  i;nnic&,  \)(pt(c&,  ®at)efrucf;tevcn,  l)c£ci)cnsctt?efcnf9tt/ 
imtn  ©aDedi)enl]  antf)o5i^renDe ,  t)nb  l^ebben  numerle  ^efec^t  t>at  Qt)  Ml  tvercn. 

SlnttDevt  ^atDc  £et)cn  9efed;t  cDDcv  ni<i)t  (jefcd;t  feebben ,  cDbcv  noc^  fectgen  m6^m, 
ean  /utvem  ©ifaticK  onDe  m)  /iin) ,  lath  icf  aKe^ Dr^uen ,  i5uer|^  tvo  ^er  (\mm  Dod;  Dc  ^rotc  2Im 
bad;t  in  U  ^iiDe  tlfo  luroen  Iati)nfd;cn  ^Hli^m  t)nDc  ant)erem  (^efancjc  t)nt)c  ©offgbanbe  f  Q}tl^ 
Der  cjrotcn  ^^etf;er!n()e  ^^n&e  97utrid)cit,  t)cfe  crfanc^cDen  t)r&  t)cm  t)nuor|lenbigen  |i'n(jent)c? 
g^ein  oortvar ,  Dcnn  tvat  ^^eterin^e  i\)t  bxinc^tt ,  <2)a^e^  3Bovt  aef;6vtt)n&e  nid;t  t)ov(lan,  mac^ 
tnen  fecn  ^)}?attb.  i  h  3cf  ftt)j;gct)cnn,  n)at^etcrin^Oct)tf;fulfemt)nuor(]entlifemt)n()e(}rurt* 
l)et)cm@efanc|efamenfcl)oIt)e,  n)0r5ert)enn?  ^^arlicfnergenanberi^bev,  bcnnt)tf)  bem  Daf^ 
fd)en£ouen,  t)en(3!)t)ovd;;un)^o(3enpret)i3entt>cn£ut)enin9cbiIDet f)abDcn,  nomelicf,  foDcfe 
©ccIcntf>ot)orIofcni)c,  fot)eIe2Iflategtf)Ot)ovt)enent)e,  fulcfcin^elufc  tbo  ^ebbentic ,  fulfctn 
Q3ngc(ufetbocnt(jl)ant)c,  Defulfe^iffen,'^!^)^,  Q5il^eanb6ren2C»  S)arutl) ;dbi)ben  Q3n^ 
uor i tcnt)i(tcn  De  5lnbad;t  t)n'o  g^nnicbeit  gcf amen.  Ouerjl  alfe  /utve  £6genpreDise  m^ ,  fo  mi 
ocfDeualfd)e£ouc,  alfeDe^ouc,  foocfDc^InDad^t.    €in  qwaDt  ^p ,  cin  qn^aDt  Wem 

!^iifed)fl,  Dc^iircfef;ebbe;utt)cn©aDc«5Den|lgeIauet,  t)nDc  laucDc  en  nocj^tvcnn  Jeen 
feege ,  vnDe  t)nfen  nid)t, 

2Intn)crt.  ^at  fanicfane^njof^clouen,  Dennalfemctvifricbtcn,  naDcmQ5e|tc()te'Dct 
C(3en ,  fo  /g  ;utDc  Dc  prc(^ti()c|ie  t)nD  De  f;erlif e|!c.  Oucrll  fo  Dc  <^urcf e  t\)U|]e  ©aDc^  23ort  t)nt) 
^t^iden,  t)nDealfcDcnnefcbomeDe|utDen  ©aDc^Dcnl^,  n)urDef;c(}Ctt)ic5licf /uiDt)Ovcincnl^upert 
^oucrDicjer/  ftolter  t)uDc  precbti()cr  ^ouen  acbten ,  Denid^t  t)cle  (teuen  t)itime  ©aDe^  €re  t)nDe 
fi)n(SuangeIium,  fuiiDerancne^Dcn^uDenDe^unDtt)nD  Ogcnt^pfpevven,  ;utt)cn  ©epven^e 
anf bofecnDc.  Ouevft  t\)p  bebl^en  in  Dcffev  @af e  mit  Dem  ^itvcf en  nid;te^  tf;ofd;affcn ,  jjifft  mt; 
ccf  ()rotbn)unDcv,  Dar3i)avmen^vi;gevfob(ot  ft)n  alfev  Q^etvcvingc ,  Dat  gi)  De^  t^nctcloutgcti 
t)nDe  t)nuor|]enDJ(Un  '^iircf  en  ^itcbnijfe  balen  aucv  ;un)cn  ©aDegDenjt ,  tt)Ovummc  tbujl  Du  @a* 
tbannmocf  nid)tV^ortt)p$  ^c  tDurDe  i^ucjetrDiucIt  mit  fpnem  gviinDc  t)nD  Q3ort>^anDten  Dcttt 
^urcfen  auer  m  flemmcn.  ® cbrifft ,  @d;rifft  oorDcvc  it)i)  t)an  Dt; ,  t)nDc  nicjt  mt  ^iivcfc  cD^ 
Dcv^atcv,  ?(}?cnnefeDDer(SatI)anpri)fet, 

!^cDruDDcDeDui)prf)ui];U  ^eul!)tet  \m  mit  nM;lTagen,  t)nDc[tt>cret  nic&f  mit  ^uit* 
(jen  tbo  reDcnDc ,  laret  iDt  6uer(i  aItf)oma(c  crbarlif cn  t)nDc  orDentli)f cn  tbogban.  JP)irut()  fd)Iut 
[)t ,  ^aulu^  fi;  iE)nfcm  ©tbrufc  t)icnDt ,  t)nDc  erem  ©ebruf c  friinDt ,  Denn  n)i)  n)crctt  (fpricft^e) 
mit^^ungentf^oreDenDe,  i)nDe  i)orf;inDcrcn  Iati;nfcf)c©prafc,  fpt)t  Dcm^aulo* 

5intn)ert.  @pt)tb  Di)  ^v6uc^€fel  t>nDgrtjebDUcn,  Dat  Dufulfc^  \n  €tft)icf;ei't  f$oIDcfl 
guDt  Don.  92Sp  iveren  Dt)  nid)t  mit  ^ungcn  tf;o  rcDenDc ,  funDcr fc.cj^cn  t)tiDe  fcbrt;uent  Di;  opent^ 
licf ,  DatDe^t)or(lenDtIifcn@in5cnDc^,  2Cp(TagcnDctJeDDcvQ3tf)lc0gin^e  fcjal  meijl  fvn  tvt> 
Dat  t)ovsenanntc  1 4.  cap.  apenbav  betiiget» 

'^at ^aulu^  iun)em  ©ebvufc  fcboIDe  JviinDt f^n ,  fanflu /0 fo  ficf;tlicf  fe^^enDnb f6gctt, 
a(feDuDi)Davbauen  Den  ^t)tel  pegeucn  be(f(1tonD  gen6mct,  ^effbebbcv  Dcv  l^6gcflen  'i^axhit, 
t)nDe  macb  Dod;  neen  fn6Dev'Q3ienDt tsnDc ^a(]evev  @6DtIif er  SBav^cit  f^n ,  tt)0  Du ,  alfc  "^Ckt  Di)^ 
ne  ^vobvcvi)e  scnoc&fam.betiiset  i^nDc  xow  maf et ,  t)nDc  ttjovinne  fc{)olDc  ^aylu^  iunocm  ©ebru^ 

Sf*  fe 


11%  IL€bdl&I.Pmodm  lll.Cap, 


fec|)t,  Mtft^ wpjTage nt)ed fcl;ai mcij] fi)n.  ^ln fmc^e gf)  t)e^ ^atyn^ Defe, Dni)e t)oit)te tl)om qxo^ 
ten  ^edc  nic[)t ,  ^ret)i^enouevfli)nt)e\IBi)l[a.aen<}avfe(t)en  t)iroec)anrs  i^einicl;,  Dntsc/^euen 
fuIfe^Byffasincie,  iDoDur^ivpvobverefi  DnDe  ^ogenfa^eft,  ^o  xi)mt  (kt  Dat  mit  ^aulo? 
^o  fan  Denn  ^$aulm5  mm  ©ebruf  e  gvunDt  ft)n  ^ 

3afpvicl;llu,  ^aulu^fecl^t,  ii)tfc[;aIovDentIicft5D^f)an. 

5inttvcvt.  ^ir mx\)t  \v\)  lercn ,  mt  ovbcntlic^  tfeogf^an  f)cte ,  benne  fvaneflu  cn ,  tvat  it^t 
fi)  orbentlicf  tl)0(}f)an ,  antn)ert)et  l)t  in  fpncr  ^robrerpe ,  mht  fpvicft ,  m)  fiuiien  £ati)n  »nt) 
pret>i^entit)tlicf,  fra^eftucn,  mtiUfi),  tibtlicf  prci)i^HMt ,  antt\)evi)et  f)cDarfuIueil,  i^ent^ 
ftcf  afeerbefl  fd)i)cf en  mU  '^xaQtfin  cn ,  tvcntf)  flcf  bef]  fc[;t)cf en  mil ,  Dar  i$  ()c  f)ccl  flumm , 
friid^tet,  be  <^cfalcf  mdcl[)teintl'ic[)t  famen,  m  mdtcn  ducrfi  fpnen  (^cbrucf  anrcbcn  V)nt)c 
fracjcnben,  VDcnt  ftcf  bcl1fd)icfentvil,  Dar  fri)ijentt)i)alfulcf  einSIntiDcvt,  battibtlicf  prebigen, 
t)nt)  prebi^en  (tt>ot)ufd)riff|{)  tventftcf  fc()icfentiMl,  ftetane  S>a^et)nuor!lentIifent)nt)cbnac? 
grunbebtn  ©an^qf  ftngcn ,  t)nt)  t)mmc  6.  S^agc  tDor  cin^  cnc  ^tunbc  geprcbiciet.  3cf  frajge 
oucrfl,  t),ett)iIe^auIu^tDiIt)att)c^Q33i)fIagent)edfd;aImei)ftfpn,  V)nt)e0i)menen,  ^aulud/u* 
m  grunt)t  fpn  fcl)al ,  tvorummc  pret)i(]e  gi;  nic^t  leuer  allc  t)aQt  t>nt)c  ftncjen  M  ^at\)t) ,  tventf) 
ftcffcf)icfenti>il^  ^orummet)>iItftcfnid;tfon)oI  fd;icfen,  t)at  men  Dorflenbtlicf  bebe,  Icfc, 
ftngcmibemf)Ie^get)ad)Iifc^,  alfeibtflcf  tDoIfcf;icfcnti?iI,  mit  bem  [at!)nfd;en  finaent)e  bacbli* 
fc^f  @unt)cvbat^rct)i(3entfot)eIcnid;tinbrin5Ct,  mcer  arbeibe^  cffc^et,  alfe  Iati)nfc[)e  ^l}iff 
fen,  '^ilcic,  t^nbanberc^el^^cngc,  tvomenocffunberlifen  rool  befuni)cnf)effit,  in^crcf? 
miljen,  ^atvonentjnb^Iflatc^gcflen,  bariiDa^^lirebi^^cnnic^ttit^tiicf/tDorumme^  3t)tmo* 
fieort)cntIicft5ogf)an/  ttjofof  233entc9}?ilTcn,  ^in^en,  ©pelcnt,  ^ofercntac.  gaftmcec 
ben  ^rebigent,  3cf  mcnc|o,  (3i;I)ebbcni^auIumtI)0tiunit)engriinbc,  be  q\)  ft)n  orbentlicC 
fl^o  ,(3f)an  fo  ^ar  fl)n  t)tbf]ri;fcn  fdnen ,  t)at  it)t  Davup  luDcn  niot^  tvat  alDer  t)nort>entIi)fefl  ttj.cD^ 
Der  Dc  ^Bort  mM  ^mii^c  ^l^auli  gcDan  ^nD  c^cduct  roert. 

.^erfiiIucn^ufcj?€ri)C)(5nod;einc,  Datl;efec^t,  DatDe^ei)enf)ebben  fuflgefrc^cn,  t^o 
erem  Iati;nfcf>en  ^mgt ,  i)tf)  lancier  ® ett)(in()cit* 

5Intn)crt.  ^itf^tDuflcicfDorbcntiDOl,  fet5ocfnoc[)Dac^Iifc^genocF;bt)Dcn,  Dcnod)an 
jnm  Iofcn^?cnin(3ef)an(3cn,  duerfl  fo  De  lofe  ^oue,  Dcrt)aIfd)en@naDeimD2ffffatc^in;un)em 
©efan.{te'thoi>orDenenDe,  einmdI)I'otI)Der€I)viilen§ertcn(}craDet  ifcrc,  fc[)oIDcllu  ttol  feen, 
iDcIcf  £ujl  fe Dartf)0  bebben  tvu^.Den ,  ja  cuen  aifc  ein  ^d)dp  tbom  ^uluc ,  m  men ,  ©aDc  ft; 
bancf ,  an  Den  fiitb  De  nu  rcd)t  im  (guan(ielio  €I)rilii  gcfcen  t)nD  gelert  f)f bben ,  mt  Dc  red;tc  ©a^^ 
DcoDenli  fi).  <Summa ,  @d)Uf jcrt^e  DnDc  ^anDt  i;fTet ,  tvat  \)n  hiv  f)cv  bringcf] ,  nic^t  tmDc 
\).at me  De  eDDcfe  ^i;Dt  DarmcDe  tbo  bvincten  fdjai  ^^i<:l)tii  ducrfl:  DinDc  icf  geantnjcvDet  t)p  Dc 
ftarcf en  argumeatc  Jpern  Pomerani ,  fuuDev  Dat  Du  t)OvDevfi  ^>en)crin.(ie  DcriS)in0C  Dc  vcDc  fo 
w}  DuDc  flavcf  bcmcvct  ti)n ,  Dat  Du  cm  nicf;t  cin  ipdrcf cn  tjtl^oeta^cn  f)cffii 

S^p  &en  j:p.  SfrticFel 

^at  (^briflu^  3Bovt  t)am  ©acramer.tc  fd)al  apenbar  ^c^drct  ti^rDcn  x  <Sec[)t  ^e ,  Dat 
Dc  ^oDt  De.^  |)eren  t)clc  mcl)v  Dovc^  Dc  Q)eDed;tcnitIct)nDe  Dat^cfcn  t)ovfwnDi(jcttt?crDc,  alfe 
Dovd;Den©tcmmcn» 


Jilrtfce  Bcil4ge.  22^ 


5intn)ort.  3ii  benn ^inu^  97arren&ei>  nccn  <£nt)e ^  wox l)cff\\u  imid)  ^crDt  cbber  ^p 
empcl ;  Dat  (gipri|lui?!^DL)t  xy:k  niccr  Dorcf;  @anefan)(]cnt ,  Dcncfcnt,  feentf)  DnDe  ©cbriaf  bcv 
^cf cn  iiiJ,  et)t)cr  fc[>i(  ivcr'Ocn  t)crf  unbiget,  nlfe  bovd)  bat.^or^t ^  et)t>ev  i^  bat  ^IGorDt  nien  aU 
lencDart^oof^cuen,  Dat  mc  ibt  fivpcjcn  »nt)c  Dcncf cn  fcl)al,  t)nt)enicl;ti)elemccr,  fe^^en;  (;6ren^ 
ftorltan  t)nt)e  loucn  't  mb  bcfonbcvcicn  in  fo  mcrcFIifen  ^in,(}cn,  l)e  allenc  om  Ofeorbt  f^aiigcn  f 
•I)crf)aIuenfe(}geicfnO'J),  t)ca>i(ci5atDat«$:cfcn  i)pt  ^OorDt,  i)nt)e  Dmme  Ded^orijed  tvillen 
gegcuenij^,  Dni)cDe03ci)ec[;tcni|yc  (fcba(fcrcct;tfi)n)  an  Dat';IOort>t  ficft)Otf)enmott,  iJTctDen 
§!ommunicantenfcernuttet>nDctro(]licf,  Dat '^^IGorDt  tf)0  f^orcnDe  DnDe  t)or(lan ,  M  fe  alfo 
Dorcb  Dat  ^lBorDt,  DnDe  nid)t  Dord;  flid^te  l^ancfen  Dp  Dcn  J^oDtiDnDe^^cfen  feen ,  SDenn  iDt 
t>etf)  nic[;tSilen(:ium  cDDcr  Cogitatio,  3Dt  5ct,  Mortem  Domini  annunciabitis  6cc,  @ec&^ 
ftu  ^cit  ilGorDt  f)c|ft  me  ivol  er  acf)oref ,  i^lntroorte  icf ,  'A^^at  ^acramente  (^efft  men  ocf  ivol  ev 
entfancjcn/  5^an}uiDcnnDe^@acramentcD^  nicJjtentberen,  DcIciDenigevDe^SiOovDe^,  ^mm 
t)mmcDeo  ^iGorDedioillen,  OvelcfDHd^^prijlui^^oDtionDe^loDtuevfletent  tJorfunDi^cf)  i$ 
iDt  incjcfettet. 

^u  fcct)|],  ,*^e  StinDev  mefcn  De  '2Bovf  t\)Ol  ^ntmvt.  SQScfen  De  5^inDev  tvaf  i)an  Dcm 
©acvamenfe,  f)ebbcnfenod^Di;,  nocI)Di)nen'^t;pIicf)tcveneftt)e^tf)oDancFcn,  De  5))t?elebeves5 
Der  t)nD  ^elevDcv  tvcven,  en  eincn  (juDen  5(poftcI  (De  ^lpollel  £icf;te  t)nDe  ^ennincjf^c  brin^cn  f on* 
De)tf)0(}eucnDe,  alfeDaf9penDen(2afcd)ifmum  fd;olDen  xtd)t  t)nDe  €f;ri|]licf  (jelercfbebbetv 
Q5riDet)jfcfeocf  alveDeDe  ;lBovDttvetf)cn,  tnat  tvultu  Davt)ff>  flufcn,  Ergo,  me  Davff fe  nic&t 
t>or)]enfIicft)fbreDsn^  @omocl;teilDui)Ovf  ocf  flufen  Dat  men  bepDc  pveDi^en  DuDe  pnijenf  Wl 
leDe,  Denn  me  ftngef  t)nDe  pveDiijet  ocf  «fle  ^iDt  nccnen  ©dfen* 

S)af  \x>\)  Den  Canon  t)mme  ftnev  fvdmDen  l^eve  tDilfcn  mm  faf^en ,  fpvicf f  f)t,  M.  Phi- 
Kppus  fe(3(je  in  Detii  ^ofeSententie  veterum  (jcndmcf  K,  Daf  iDft)nfefert)nDe  nid[)fguDf  f»), 
njveuef ifen  afftbotT?f)f en ,  t)an  Dem  <§5efouen  i)nDe  *33erf?anDe  afle  Der  oIDen  €f;vi|]Iifen  5l*erf en. 

Slnfivovf.  "2Baf  M.  PhilippusDavfcf;vifff,  f)ebbeicf  n)ofgefefen,  t)nDenem  et  ccf  getjs 
nean,  ouevfiDafl^eDavmetJeDenCanonem, cDDerfijf]evfimDen?Dhnf(^en to,  (DeocfoIDini' 
0edi)nDeaIIe^iDfmcDein(ieIopenfi;n)  fd;oIDegcmeenetf)cbben,  tDevflu  tiDOl  anDev  ?Sefcf;f Df  in 
anDeren  Q36f cn  (fo  Du  £u|] f;effil ftne ?^df e  f ^o fefen)  finDen,  eDDev ^efff  f)t  tvov  nicbf  mcev  Dcnn 
tn?c3vei()e  ,(]efcl)vcuen  f 

$)\i  fec!)}]  Dev  Canon  f^  afvec5>f,  fonDev  f)t  tvcvDc  t)an  tjn^^cDvun^en ,  Dp  cin  ant^v  ^er^ 
(lanDf,  t)nDemifQ3nvedyf()eIeflevf,  (Setvillenenocf  tJorblDDenim  Oii)f e^Dac)e,  cDDev  im  Con- 
cilio,  3fem  me  Ddvfle  iDf  nicbf  bcforiDf  fi;n  mw  Canon  im  DipfefiDagc  ftoSlugpbovcl)» 

Slnfa^orf.  ^at  Dc  Canonnid)tt)ant)n^,  fonDevt)an/uit>  (vooocf  baucn  Dat  ©afue) 
<f)om|anDeven  Q}ev(ianDe,aIfe  Dernaf  lirlif  c  ®  i;nn  i)nDcQ}or|f  anDf  Dev  JcIIen^orf  mif  bringen, 
jtcDrun^en  njcvff; ,  njifle  roi}  0)f\t  ©oDf  voill)  t)ele  (£v  bevopfen  vnDe  tvciv  mafcn ,  alfe  q\)  /utve 
io^ben,  !;Detwin)oj)j;DenCanont)orbttDv'nvoi(Ien,  t)nDen)i;emt)nved;fDiiDcn,  tDcvtmentbo 
^anbt  icen,  Wi  ocf  i)pf  f 6vf efle  im  Dvi;fegDa()e  tbo  ^lu^^bovct)  mcDc  tjov^cDvaflcn  fi),  t)am  Offcv 
bcD  e^acramente^,  i6  am  Iicl)f en  •Dage,  <2>e  (i;nf  nicbf  fo  fecv  t)Ovfcf)vo(f cn ,  voo  Dn  mecnf?,  Daf 
fe  fwlfcn  apenbavcn  Wli^bxn^t  fd;oIDen  i)or6iiDen ,  '2BiI  ocf  n)of,  M  iDf  Di;  nkl;t  allc  funDf  ie, 

5  f  J  voc^t 


2  3  o  //.  Z^tiU  I.  Periodus  IIL  Cap. 


tt)af&ai'an5et)ragcrtt)nt)geret)et,  tt>ott)Dlt)uDi;fu|jmercfenleft,  DaeDubar,  t)eIic5fe»oremcn 
^i\)^x\fiix,  meDe^en)e(15t|i,  ^eDDeftumenDefTe^Probrerle&armitbi^gefcar,  nwflbu  t)e(icl;tc 
ein  grot  ^^>ifcf)op ,  eDDcr  fiif}  n?or  ein  ^ac)ifier  nofter  getitclt ,  Dar  Du  nu  ein  ^rouc  ^  (gfel  mlr 
S2iJar^elt5etcnmoft* 

^ofenuerenCanonn)if(eni)orbiDt)en,  mac^  mcn  I)Dr  ftdren.  5)eCanon  (fpricftf)C) 
nometbat^acramente  ein  Offer,  nicljtDmme&e^/cgemDcrMg^cn,  fonDcri)mmei")c^t)organ* 
gentwKen,  alfeDcQJeDcrs^Dc^ofDcn^eflamente^,  crcCffcrndmeDen  cinCfter  i?orDc  ©linDe 
nic&t  mmt  De(^  ©cgenmcrDi^en ,  fonDcr  t)mme  Dc^  ^5of limpflpjien  n)i({cn, 

2(nttvort»  ^ennDatbctDcren()et,  DatmencineanDcr9)?ceningcmafef,  a(fcDcapeit? 
baren^^S^orDtmcDebrincjen,  n)ct5icfnenc^d(fenfocjrot,  Demcnnicbtbcn^erenf^olDc,  S)enn 
n»o(  fan  nicf)t  cinc  anDere  9)?eninj}e  ncf)men,  a(fe  Dc  3BorDt  (uDen,  t)orb(omcn  t>nD  ^Drcn  De  t)nDe 
ii(^0)ix\,  \U  fi;  bcmcret ,  9}?i)  i^  nod)  tvol  inDecttlcf;  tioo  ^^onia^  t)nDe  auDcr  Opinifien,  Deffc  t)of* 
genDC^OrDtpfccjcntboDuDenDe,  ndmelif,  SupraqujEpropicio  ac  ferenovultu  refpicerc 
digneris^acceptahabere,  ficutiacceptahaberedignatuses  munera  pueri  tuijufti  A- 
bei»  5cSacrificiumPatriarcha:noftriAbrah£e&c.     §|(fet>ptopus  opcrans  t)nD  nicf)t  t)pf 

opusoperatum,  97oc(;(uDenDefTe^ortnacremrccf;tcn  natiirdfen  Q3orflanDc  nicbt  t)p  De 
«Perfoncn,  tt?o  fe  DiiDen ,  fonDcrtjpt^acramentc.  S^n^  Dptb  Den  Canonem  ben>crct,  vnDe 
nicf;t  t)e(e  meer,  Dcn  Canonem  tjan  f]nem  natiirfifcn  t)nDe  cjicn  COorflanDe  Drenj^cn  J 

<^oflciDtocf  nic^tlmCanon,  ocfgeuenneencilBorDtDcn^crflanDt  (f)e  njcrDc  Dcnn 
n)c(Dicf)(if en  Dar  t)tf)  ^cnamcn  )  \)c<i  Dat  (gacramente  tm  Ofter  %  t)mmc  De^  t)or^an(}cn  tviffen, 
Dc  t\)i(c  a(fe  ^orDt  n)Dfcn  x^^^t  @acramcntc  t)nDe  fc^Qcn,  !^i)t()  Dit  Cffer,  ^at  m)  Dp  Cffercn  t)or 
Dc^erfcn  :c»  @u(f  eln  ©lofe  oucrft,  Dc9i)t^unDc>5n)Dt()t)nDcfpDttf)0  ^opcfdfen ,  tverc  Dar 
tt)o(t)anndDcn,  DatalfoDcDnflarc,  tn)t)ue{f)afffial)e,  tnrrutvc  ^c^t,  n)ccb ijenamen  tvurDc, 
t>tiDcDe©lofct)orDen^c);tt\)cDDer  InDc  ^teDe  gef^ettet,  !Dcnn  mc  (etb  rt)o(  gcfcf^ccn,  "tiCit^ai 
,  ©acramcntc  cln  Offer  5etc,  n)OiDtt)ant)e(enC(Den()ef)etcni^,  Darauer  f)aDert  ncmanDt,  me  * 
(ct  ocf  n)o(  Dat  myftice  (fo  Du  brufcfi)  in  ftner  ^crDc  flan,  trcnn  mc  Dat  realtier,  bclDc  im  ^o^ 
iicnt)nDocf  imDac()ft;fen©ebrufenid)tfi'nDe,  Dar  tjp  rcDc  t\n)» 

S^c^I^iiDiniictJamCfferDc^ofDcn^^eflamentc^,  mi(]\)a0mi)t\kf)t,  ducrfl  DatDuDcn 
Canon  Dar  mcDc  fmiif cn  ttiult,  wcrtb  Di;  fcKcn ,  Dcn  t)p  De  Cffcrc  id  ©aDc^  233orD ,  tve(fer  fe 
Cftcr  5ct5  t)nDc  ndmct,  bauhlt  fc  ocf  t5o  offercnDe  Dem  '^olcfe  in  Der  glgurcn  t)itDc  fd;cmc  muf 
DcrcnDc ,  Dat  i$  md;t  5t)r  fo,  Dcr^alucn  Dt;nc  <^toffcrlnj)c  Di;  nld)t  fjc(inj)en  voixt* 

5iifc  icf  Dar  |u(ucfl  Den  Canon  clncn  frdmDcn  (gtcmmcn  t)nDc  ^erc  ^cudmct  5ebbc,  fprlcf f  ^ 
5c,  IDtfDnccnfrdmmet^temmc,  ©nfrdmmct^tetnmcf}),  Dcn?eDDer€5rif^unircDct,  Dat 
6at^acramentcinCffer5ct5,  l^nld)t  mcDDcr^Jg^riflum» 

5fntn)ort.  S)cnCanon  5ebbe  icf  nlcf;t  Darummc  clncn  frdmDcn  (^tcmmcn  ^c^ctcn, 
Dat  5cDat^£:)acramcntcinOffcr5ct5,  fonDcr  Dat5cmecr  n)^;fett)pt  ©acramentc  tf)0  offcretiDe,' 
njcnn  5c  t?am  Offcr  rcDct,  a(fc  tjp  Dat  elnlse  Cffcr  cln.  md(  jjcficcn  tjnDc  tjuncnbracbt  int  ^xut^t* 
K^ctr.^  ^pbcf.f.  J5)ebr.9,io.2c»  ^cn)lfcducrflDit5noc5Dord;€^riRum>  nod)Dorc5, 
^aufum  geferct  mxt ,  Dennoc5  t)c(e  mccr t)an  iiixo  gepreDl^ctt^nDc  gcduct ,  a(fe Dc  red;te  ©cbrucf 
\)am^^riflo  bcuaicn,  mot5  icfDat  ad;tcn,  a(fccincn  frdmDcn  (gtemmcn ,  fo(angc()D5Dr 
€^riftu0  <Stcmmen  5drcn  (atbcn/  3oflnn.  i  o.   ^c^t  aHcnc  De  ^tcnimc  cin  frdmmct  ©tcm^ 

mt 


5urtfee  25eil4g<*  15T 


me  fcf)oli)e  &cfen,  ^en)et)t)ei'^i;)r(|lumreM,  nlfe  njemi  C«S)rJM  febe ,  t)otl)^at,  CinanNr 
fprefe,  lathDat,  n>oim!4^rancfei)e^^Iobe^i}efd)een,  nemeicf  nicjtan,  fonDcrhefeocfeiRea 
frdm^en  (^tcmmcn,  t)e  an&er^  luM  t)nt)e  leret  b\)  CJ^rijhi^  £ere ,  ane^uc^enf|]e®6otlifci: 
(gc()riffr ,  alfc  C.5)ri|]uf5  fulue)]  ^eleret  6eflt ,  m  f}\)x  mit  Dem  Offcr  De^  (5ncramenre(J  gefdjiitf^ 
S)ennfulfcn  Q}nt)crfct)eDtftnDeicf  int)em  10.  ^omii^,  alfe  bari^Jj^rilhi^  Dc  beiDcn  233orbe 
f)cff t , ncmclicf ,  ?>}?i;n  V2:)temme \)nbe ber  frcmjjen  ©temme ,  @o  mojhi  mi?  (SJpri|]u^  ^fcm* 
men  bringen,  eb^er  It)t)cn  t)<\t  iDt  cin  frommet  ^temme  f)ete  in  (Snjicl;eif. 

S)Hmeenff,  DclJe  Q^olge  Dc'(]e  nid)t ,  (^J&rifiud  id  ein  mdl^eofferf,  tjnt)et)afC|fcrgeft 
cn)ld;Iicf,  Ergo,  f)en>ertinnt)er?O?ilTenic|)t0eo|fert,  QJnDebemerellDatDar  mebe,  Dennt)# 
sSoIpc  Doct)te  nki)t,  €^pri|]u^  i^  ein  mdf  cieo|fert ,  Ergo,  fo  n?crt5  0;n  lif^ifc  Offer  in  Der  Wfft 
nid)t  betrad;tct.  3tem,  De  S)oDt  €^ri|]i  ic  tinmal  i)orfcl;;enen ,  Ergo,  fo  mert  5«  nicf)tDac|?^ 
fifc^  in  Dcr  ?0?i|Te  t)pt  nije  betrad^fet  2C» 

^lntmort.  ^egf^an,  bcDencfen,  befrac^ten  Dcn  !DoDt  Dei^  ^^xin ,  tt»elcf  (jefc|?ecn  fd)af 
tn  D£^t>}tI)DcIin(je  (icf  nome  nid)t  De ^'^^iljcn,  Denn  icf  njctf)  mol n^at  Du m ^^\\]m  mceneli,  Dcp 
fe^  e)acramente^ ,  pjJnid^tein^^incf,  mit  OffercnDe ,  DarDcCanontjpflincjcf,  DnDemyne 
^oIiicDpconcIuderef,  Darumme,  DatDumitfuIfen  lofen '^ol^jen  mi)ne  ua|]c  llarcfe  Q^olge 
iviftummcllofen,  i$  Di>  a^olfo  md^eltcf,  t)fft  Du  mif  eincm  @tron)i)pc,  einc  flarcfe  V)afle 
Q^ord;  tjmmnverpen  tvolDell,  ^mn  beiDe Antecedens  t)nD  Conlequens,  bangen  an  Dcr  mf 
(lcn  ilarcfcn  ^c()rifft ,  n)o  b»;  Dcn  21rticulen  i^  an^ctactcn  ndmclicf  C!}?attf),26.  9??arc.  14, 
iuc,22.  i.CoMi*  J^ebr.7.9. 10,  Cp5ef.  f*  i.^ctv.^ 

5)ufecf)|l,  ganjenntt)»)  fe()(jenDffcrcnimCanon,  Dorjla  m)  beDcncfen,  btQCif)n,  ba 
trad)tcn,  DatDatOffer,  ivelcfeindgefcOceni^,  refcf^orQScrgeuingcDcr^iinDcn,  DnDclKei^ 
nin^cDer^SeelenallerOlofroftigcn,  fe  fi;n  njor  fc  fpn,  imtonDccDDcr  im^oDe. 

21  ntnjorf.  !I)effc  \nm  !t)uDin{)e  b^bbt  icf  wor^cen  n?oI  ^imtbtn ,  mercf e  ocf  njof ,  n?o 
Dumif  6emeIiffri)nDct)orbor()cn  @cf)alcf6cif  Daf  QJegefur,  Dcn  Q3e()efto?Q?i(fent5o()uDe,  Dar 
an^angeH,  inDem  Du  fo  be^uflif cn  fd;riff|],  DanDerOieinin^eDer^eelcnaffcr^^otroffti^cn^fe 
fpn  mor  fe  f»)n,  im  i^euenDc  cDDer  im  S^oDc ,  3tem  met5  ocf  tt?at  ©lofen  De  Confe.  dift.  2.  cap. 

Semel.  <Sc  capit.  In  CHrifto.  ^tem  libr.  4.  Sen.  difl.  1 2.  cap.  4.  gefc^rcuen  jlan.  Oucrfl 
Bi)rfc()(|eDart)anDatDeCanon  Orelcf  Doc^f)Ocf)t)anndDcnn)erc,)  fuffe^nid)tfeotgc,  3ITctocf 
nic()t am ^a()e ,  Dat Den ^uDen ean  \)tn  ^Tii^tn  fo toefe in^qcbilDet i^,  Dat fc an Dcr O^^iffc  nid;f af# 
fcnc  De  @eDeci)teni|Te  De^  !^oDe^  C^rifii  ^cfocf^t  f^-cbben,  fonDcr  ccf  t)or  cin  fonDcrlicf,  red;t,  n^ar^ 
5afftict)Offcrgefennft)nDgeIduet,  »orerct)nDcercrgrunDe@eefen,  beflencf,  bcralet,  cnD  fo 
mcDc  De  ^rafff,  anDat?>3?i|Te<0ffcr  (Dord)t?eIc"^orrrun)in()e)  ncfttfct  5ebben^ 

SODuIfu  nu  DiiDefd;  rcDen,  moflu  nlfo  fcn(?cn,  €^;)rijlu3  55oDteineinid;,  cttic50ffer,t)or 
olfe^unDcDcr^anecn^^erlt,  ;5>at@acramenteduer|l  i^  ncen  red)t  Offn*  t)or  De  ^iinDc , 
nod;  Dcr  ^euenDi^cn  noc^  Der  !i^oDen ,  fonDer  l)efff  mcn  Den  07atnen  m\  Dem  erffen  eni()en  Offer, 
t»eIcfDarDord)bctracl^tett)nDet)orfunDiactn)ert,  mttDemilBcrDe€^>'';H,  ^IGenthc  Dit  @a? 
cramentc  befft  ^^riflu^ ntd)t tbo cffcrenDc  anof;cfef tef,  fonDcr  nc^jeue»!  tf)0  ctenDe  t)nDe  DrDucfcn^ 
Dc,  5!)it5  n?ere()rofft)orffenDtIifDuDefd),  n>effcrDe^b{erT>apcnt?nDc  Dc(2nfuoiDi()cniiDr|tan 
fonDen.  OuerflDat^crtc  i^fun?  tf)0  blinDttjnDetbo  fieenid),  (^n  foncn  t)nDc  n)i(Ien  folfc^  Den 
£ei)en  noc^  fd)riuen  no(^  f crcn ,  fouDcr  De  xoiit  mit  ©lofen  |]o|feren ,  fmiicf cn  t)nDc  \t%in,  ^\) 
raccncnffonic&f. 


2^2  Il.Z^dls  I.  Veriodtis  III.  Cnp, 


©0  i^  m  be  ©umnia,  m  h\)  btn  ^lvticulen  ancjefagert,  ^c  fine  ^unt)e  i^ofet  iint)  het)? 
t)e0ermemOfitvmfine^'iltji)e,  Defe»pi)en!^otitL)ediy€vcn,  t)C{^i)atveci)te,  Qvci<\[\i,im 
ge,ei\)igcOjfcvi)orDe@unDe,  Dnt)e  (at  ficf  Denn  t)ovc&  C^&villu^  ^ovbt,  mit)  befoiiDercjen 
Dovcf;De2S5ovt)tt)e^0acvamentejS  tyovfiinDigen  Dni)e  innbilDen,  t>enn  t»ar  fpvicftC^pviilu^ 
apenbar,  f^e^ebbefpn^upovmi^jjegeuen,  t)nt)ef»;n^loDt  mim^  ijcrgaten  in  QSercjeuinge 
t>er^unt)e,  ^iefeuctibt  cms  tf)0  fJercfentJe  fpncn  ©elouen,  ^clateftcf  ^rot)ti)nl)e^t;n  beve^ 
t>en,  i)nt)eDpt)c^ovDt(£^pvi|lit)at©acramentegeuen,  t)nt)fi)t5ofvet)en,  Denn  ftnc  ®unDe 
fi;nt  eme  'oovc^euen,  m  €^;)vif^u^  fpvicf t.  i^e  tvilc  nu  be  Canon  dcIc  anDev  fvoitiDev  Ceve  befft 
mn  Deffem  igacvamente  bcnn  C^pvillui^,  macf)  mi;  nemanbt  Divingen  em  tf)0  louenbe,  eDDev  cn 
t^o  lefenDc ,  fonDer  na  Deiti  OrDcf  t)nD  ^'^rouc  ^i3D(if e^  ^ovDe^,  ant^onemenDe  cDDer  t^o  t)Ov^ 

latenDc  (^p5*  f  ♦ 

^e  tDi(c  fe  ocf  pfe(]en  Dat  1 4*  cap.  ©en»  Dattt  ?D?c(cJ)ijeDecf)  ?D?a(ad)»  \  ♦  Dan  Dem  reincn 
Cftcr*S3anie(.  12»  t)an  Dem  Dac^df en  Offer.  ^ebr.  i  f »  t)anDemOffevDcvoiDen^re|leve,  t)p 
De|Te?0?ecnin(]e\)anDeitt@acrattientetf)OoffevenDe,  tf^obuDcit,  f)cbbe  icf^evaDen,  DatmeDejTe 
l>or(3enanten  ^teDe  t^ppa ,  t)lj)tl(cf  (efe  t)nDe  fee,  \m  me  Dav  i)tl)  fluten  fan,  Dat  ^i\i  (gacramen^ 
teft)einDacf)lic!Offeri)ovDe^unDeDev^euenDi(jent)nDcDev5DoDen,  ^ar  id  em  ect'  De  £6pfe. 
cntfanen ,  tJnD  l)efft  ficf  evev  nicbt  Dorett  bcfiittitneren ,  Dennf)et)dlcttvo( ,  tvo  feert^t;tcDeltc 
(^cj^rifft  mit  fi)ner  (^toffcrinse  aucr  Den  Canon,  i)an  anDcr  Dra^em 

!^av  tcf  fc5vi)ue ,  Dat  mc  Dat  (gacvantente  nicf)t  ^anDcfe ,  ttjctm  nene  (^ommunicanfen 
fi)n.  :4>avfed)tbet)anfonDer{ifer5(nDaci;)t,  ^eue  t)nDe  5n)f)eit,  Deein^refler  f)efftt)nDe^eb^ 
benmacb,  Dat^acramentet^obanDefenDc,  n)enna(reDenene€ottimunicantenn)eren. 

Slntroort.  ^pr  (tclt  nod;  ^eue eDDer  2(nDaci)t/  nocl)  ^ivancf  cDDer  gn;(:>eit,  fonDcr; De 
ttiilcDe ^(nfettin^e/  ^ovDt,^ere\)nDe(5rempe(,  betDe  im^uangeiio  t>nDe  im  ■PauiO,  t)an 
Dejfetti  ©acramcnte  tbo  cntfangenDe,  Dar  f)en  fecn,  Dat  iDt  tjan  einer  ^orfammc[in(]e  fcl^ai  cnt? 
fattsen  tvevDen,  fefi)Dennf(cineDDer^roth,  foi^iDt  bifiicf,  Datflcf  ade  5inDad)t,  ^cue  t>nDe 
gri)f)ettDarnafc^i;cfet)nDeric()fe^attf).  16.  9iom.  12,  ^.Corintf).  10.  ©ofieiDfocftt>o(ei* 
nemt)Derenfrt)CS)nflue5^oDttf)obetraci)tenDe,  mennicbt  na  finem  ©euadc,  i)at©acra^ 
mentetbo()anDe(enDe,  iMtDetiu>it)o(^>tu(u^fpricft,  2)c5)i?inrd)e  prouc  fl'cf  fudiefl,  t)nDeetc 
m\  DefTcm  '^i;oDc  2C.  fo  fcen  Dccl)  De  :2BorDt  aifo  nicfct  Dp  i)j](ifen  ^?infd)cn ,  Dat  cin  i;Dcr  t)or 
ftcf  allene  Dat  (SDacramcnte  ff)a(  batiDelen  cDDer  entfangen  na  flner  2lnDad)t,  m  m  i)Der  ficf  fuf'* 
uet]  fd)a(  prouen ,  Dennn  fo  fpricf t  De  fu(ui(]c  ^au(u^  bi;  Deii]  (gnDe  Dei?  1 1 .  Cap.  ^arummc 
mi)ne  (eucn  Q5v6Der ,  wenn  gv)  t()OfamenDe  famen  tl)0  ctenDc ,  fo  tf)6ue  eine  De^  anDercn ,  [)m* 
gevt ouerjT i;emanDc ,  De etf)e  im  Jpufe,  op Dat. (jt) nid^t  ihmn  @erid)te tf)0 famenDe famen.  !^ar 
fiitf)  me  jo  f (ar ,  vt?o  De  ^OJceninge  De^  2ipoile(ii  nid)t  mad;  (}f)etvcfi  fi)n,  Dat  cin  pDer  t)or  ftcf  fu(^ 
uejl  (n)o  Du  t>ov  (jiffjl)  Dat  (^acramente  fd)o(De  cDDer  inocbte  entfangen,  fouDer  mit  ftnem  ^ro? 
Dcretent)nDcDriucfen,  3Dtn)creDtnn,  DatDe5?obtcDDcr(5afeDavtt?crc,  Datmcnnid;tbeiDen 
fonDe. 

S)u  fed)(! ,  3Dt  \t>  mi;  ncr^en  t)OvbaDen. 


Silrtfce  25dr4g<.  ijj 


51ntt\)0vt.  3gDi)nid;fgf)ebabent)atbu(5:j[orif^umfe6i'enfc()a(t^  S)cuti8*  ^lilattl% 
17*  3oanm  ?.  ^^\)t}  nic|)tt?ov()at)ent)atbubaucnC^vi(]unincncn  anDcrcn  9}?cJlhr annc* 
menfcijalt^  ^?att(>7,  (^a(at.  i.  i.^im.  6»  i.^oann.  3[Bat  t)ci(lu  oucr(l,  tvcnn  t)u  t)at 
(Sacramenttvi(t5anbe(ennabt)ner^nt)acf?t,  tjnDcnicftt  naC^viftu^^oiDe  t)nt)c  5lnfettin^ 
ge,  £crct)nbe(S^empe(l)cr2ipoj]e(cn,  ocf  watanber^,  a(feDatt)ut)o|ttticbi)ert)at,tt?c(cfDt)jje* 
bat)cn  i)nt)c  t)orbat)en  i^  f  CuerflSumma  fummarum,  ibt  i^  nic{)tt)c5inDad)t,  ibtfi;ntt)e 
'iPennincf sCO^iffen,  bc  f ctfcfcn  t)i;  t)at  ^;)crf c,  ant)cr(^  tvu|]c|t  t)u  ml,  m  t)u  fampt  ant)ercn  ^()ri^ 
Pcn ,  t)er  D^unDct^  feer  t)e(c,  i)t5  tDav()afftii)er  t)nt)e  t)a|]cv  5lnt)ad;t,  tvo  bct(;  f)t}t,  ©aDe  ft)  !X>ancC 
Davt^ojjcDaU/  Dat^^acvanicntcntfangcn  fd;o(t)cil. 

?8pt)mj:pin»2ttfi(Jel 

!^at  bc^^vcfIcvnat)cv^reDi(]tnic6tDav/ft)ov&atSi(fav  tiocb&ev^aH  tt)cnnncne(Zom^ 
ttwnicantenfpn» 

Q3vin(if)ct6c^>au(umt)nbefcd)f,  ^au(u^5ebbe  jjubt  ?^cn6gent  an  eincm  Commum'^ 
canfen,  (5ed;t  mt ,  be  ^BovDt be^  '2iuentmd(^  bebben  tmc  ©f^ebaDc ,  a(fe 97cmcn t)nt)  ^tbbe^ 
(cn,  M  cinc  f)int)cvtDcm  anDcvn  nid;t,  S)e  ^vcllcv  mac&  ncmcn  i)nt)e  nicjt  \)tf)Ulm ,  tvebbcv^ 
ummc  macb  ()C  t)ff)Dcc(en  i)nDc  nid)t  ncmcn  2C» 

5Inf ivtovf.  Wat  ^au(u6  fcd)t,  i^  im  t)Ovi()cn  5lvf icf e(  t)ovf (avef ,  Q3?<jf  icf  duevfl  f)\)t 
fd/viue,  itu[funid)foovllan,  SDcCapcIlane  ttJUvDcn  geDvungenvnDe^benoDi^ef,  ?0?iffe  t^o 
I;o(Den,  t>nDe  Dat  ^acvamente  tf)0  cntfangenDe ,  @oDf  ^cuc  fe  njcven  bcrciDf  cDDcv  t)nbevciDt, vci» 
cDDcv  Dnrcin,  333eDDev  fu(f cn  Dn^oDfiif cn  ja  Diiucifcben  ;5)n)ancf ,  ^cbbe  icf  t)Ovnemc(tf cn  Deftett 
5ivtifc(j3ertcl(et,  Devf)a(ucnfiid)tcj?Davgcfc|)vcuenlicif,  Daff)cnic{)f  Davffit)cDDcvt)ov  Daf  2iitac 
^ban.  "i^at  Du  nu  bvingcll  Mn  Dem  57emenDe  t)nDe  Q3f^Dee(enDc ,  Dcif  Delfem  2ivticfci ,  ocf 
Dcmi)ovic)cnnid)te^,  i4)cnni)nfe^^tDillficiDfnid;tDavDp,  xm  De  ^veflcv  nemcnmad),  t)nDe 
jiid)ti)rf)Dcc(en,  t)ff)Dee(cnt)nDnid;tnemen,  fonDev  tvcr  itit  De^rcllcv  i)mme  fincv  (ofen  i^nge^ 
gnhiDeDen2inDacI)riDi[(ena(Icnenemen,  Dafi^,  ctbent)nDeDvincfcnfd;a(,  cDDcvtDcr ^ciDtei^ 
nem  aKene  ane  ^oDt  rcfen  fd;a( ,  Dav  t)p  f;cbbc  kt  mi)ne  C>??ccn(n^f;c  scfc!)vcucn  im  tJOviacti 
5ivficfci* 

^P  ben  yyjy.  5(rticfeL 

S)af  mc  Dc^  "^fGcvf  ciDaged  tvor  me  prcDiget,  Daf  ©acramcnf  e  t)f()bcefc,  t)nb  fm^t  Dcn  ®e^ 
iouen ,  Paternofter&c.  (gpricftbc,  Datfcfii6(an(jct)orfu(fe€ommunicanfcn,  M(^acm 
nicnt  in  evfif cv  Q3cvivavingc  cjcbofDcn  bcbbcn*  ^t  Ml  ocf  nict)t,  Dat  icf  cn  fva()cn  fd)a(,  tvor 
^oDtcnfu(fc^bcua(cn^cbbc,  J^ctDinanDcv^  tDcDDcv  fva^cn,  tvo  ^^viliu^  De  ^f)avifct)rctt, 
tt^o!  mi)  bcua(cn  bcbbe  tf)o  fcttenDe ,  nu  tbom  SiucnDf mcii  tl^o  finflcnDc ,  nbu  nid;f  t^o  flnacnDe/ 
nu  JxicDcv an tbo  tfjecnDc ,  nu  nid)t, 

2infn)ort.  ^()ofragenDebillDuf(ofgcnoc(),  oucrllmifC^rillo,  ftafle,  (larcfe,  t)rt^ 
aufrtvmDtiife  Jvage  m  ff>o  iiilkn,  Dod)ftu  nid)t ,  jiifft  mi)  ocf .arotb  ^unDcr  Dat  Du  @ecf  Di) 
tt!d)tfd)emcll,  (S^vif]umt)nDelinccvn(lualie$?vag5ebi;Di)ne  fcbimpfifc  t)nDc  \Mt(d)t  gvage 
tho  bvingen.  Q]nDc  m  vr)mct  ficf  Dod)  Di;nc  gvage  t)am  (^ingenDc  t)nD  t)an  Den  ^(cDcvcn  ati 
t()o  rbeenDc,  mir  mpnev  gvagc  m)  '^flcvanicnf e  ^    3tcm  tvo  (uDef  Docfo  Dcffe  <:2o(fl5c/  ^cti 


a}4  ■    JJ'  C^nls  /.  'Periodm  111.  Cap. 


fin^ct  »n^e  tf)uf b  \)n^evtvi(en  .^(etcv  an  tf^ov  CO^iffen,  t>nt)evtt)i[en  nic{;t.    Ergo,  me  fcf?a(  et)t)cr 
mad;  &at  ©acvamente  f)cnfetten  »nt>e  tjovmaven  1 

(goleve6);vnut)uS?ra0e#<Sfe(,  t)att)e@ebvucfteg(Sacvamente^  5e(ft  ft?n%'ovbt  tjnft 
^eue()(,  tvobauent^ovffavct,  tt)e(cfcvbat^penfettentt>nt)eQ3ovtt?avent  nicf)tmit|tcf  bvincjen, 

IDOOcfOrigenes  Homilia.  f.  fuper  Leviticumf(avutf;bvucfct,  S)i;  Ocf  VOvbabcn  dift.  2. 
Cap.  Tribus  gradibus. 

Q3an&em^in3ent)eduev|!et)bev^fet)evant5ot(p)eenbe,  t^gav  tieen^ovbt  t\)\iix  ^e^ 
ue^f,  tt)evtocf  neen©abc^"2Govbt  ge(evt,  fonbev  a(fe  i)am  o/ben  ^f)ebvufegeb(euen  inibe  be* 
^o(ben ,  bocl)  bcn  Communicantcn t)nbe anbeven  t^o  JiicnRe,  na  @e(egen()eit ^^tx^^x^it t)nbe ^cvj^ 
fonen  ^emetiget  tjnbc  gebctevt»  © 0  t^e  bc  ^^pcn  men  in  bcn  @acf ,  tonb  (cvc  ttjat  hm^  fvacjcn, 
tt)U(tumitC^viflo  cttt?a^fva()en. 

^at  bufcbviffR,  Scf^ebbebt)  bcm  i7-5lvticfc(0cfcbveiien,  bat  i;bcvmannanc^obt, 
Q5efcttet)nbcS)tt)ancf(tn()c,  tDctmev,  tvat,  tvoDcie,  tt)o  (angbe,  tt)omennicbma(  eme  ge(u^ 
flet,  fcl;vi(ft]ua(feeint)t5uovfc!;amet£6(tcnev,  ttjomen  bav,  beibeinbcv  ^ettjcvin^c  vtibe  ocf 
^i;v  \xi  bcv  QDovantttJovbinge  fc!;ott)en  mac{). 

S)ufec{)ji,  3cf 5ebbebav^au(umt)p5eta3cnbcbaf ©in(jent  aneQ3obf,  (53cfette, Dttif 
be^ttjancf  jc»  g6e(evet  ^efft,  t^nbetebbebavfu^ueflcntie^en  (jcban,  be  tt)i(c  icf  (le[(c  n^o  t)e(c, 
tvo  fanoe. 

2inttt)0vt*  ^OSeun  bi;  bi;ne  \vom  Q3nbu(tf;  nic^t  tbom  S>ovcn  ciemafct  h^W,  f onbc? 
pu  f;t)vtf;omtt?etW)e(lentt)0[judicevetbebben,  m  inbem  i7*5lvtife(  tni;ne9;)iecnin^c  nic[;t 
fangctt)c(tfon,  batcint)bevtf)ov\i[[ct)nbc0n3c,  tt)at,tt)enttcv,  tt)o  t)e(ef)ett?i(,  fonbevbaticf 
(tffene,  tt)cbbcvbatt)nfd;icf[ife/  tjnge^viinbebe,  i)nben)cv(ifc  tmbc  beftt?ev(ife  ftngent,  tt)obetf)bcv 
gcfc^cen,  gcfcf;vcuen  f;ebbe.  (5oi(5f;ievocfnic()tnt)5e^i)an@engen(3ebaben,  ebbcvgeovbenr, 
fonbcvaflcne,  t\)atbovcf;€f)vifl[ifc£cvevt)anbcmo(ben@ebvufe/  getneti^et,  ^cbctevt  t)nb  beti 
Cbviflcn  niitfc  tjnbe  benilbavcjcmafet,  Dov(3e(leaet*  (Su(fe  ;^en|]bavf)eit  fan(lu  fcbcfc  (^cfcaf* 
f c^  ?  O^e  vi^ten  t>ov  ^()fe,  6uev|]  bat  me  bctf)  5ev  fo  [icf)tfevbigcn  t)nb  tt)i(bc  ^tfft  /  be  cinc  bcffe 
gabu(cn,  beanbcv;cmtc^eve,  bebvilbbcfu[fein(^xempcf,  bctjecvbccin  anbev  fofe  ^iflovietr, 
m  ben  "^empefcn  tf)0  ftncjenbe  t)ovovbcnt,  bat  ocffumc  meev^avbeit  (anebcn(Sonba(ie5 
^ancf )  im  (5)cfangc  (jeb[cuen  m^ ,  f an(lu  nicf)t  feen,  bocb  ibt  i^  auev  \m  bc  vecf)te  ^otc^cttjc^l 

juxta  iilud,  Charitatem  veritatis  non  receperunt ,  ideo  mittet  illis  Deus  efficacem  im- 
pofturam,  utcredantmendacio  &c.  ' 

^o[ben  cbbev  f  onben  nu  t)nfe  ^ifcf;oppe  cin  md(  cv  ©utbuncfcnt  t)nbc  €sen  97ut5  a(p» 
ftcflen ,  t)nbe  (lcf  tbo  ©abe^  ^ovbe  t)nbe  be^  9>egc|len  iSetcvin^ae  f even,  t)nbe  bav  t)p  afle^  mi 
ordenevcr,  tvurbc  tDi;  Ctt>obauen  (jcfecbO  nid)t  t)t()f[an*  3ffet  i5ucv(l  nicbt  einc  fc()enbt[ife 
£6gen  be  bu  fi)ri(f|l,  bat  in  gcljcim  bc  '^iuiie  be^  (^ingctibed  t)nbe  be^  £efenbe^  pbcvmanne  fvi? 
(lan^  fi)nttticr)tbe®ett)!)gebcnfd;ulbid;bi;5^obt?@iinbent)nbe^att)c(i^anne,  bc  9}?etfet?, 

^vimenJC.  mitfot3e(enanf;angetlbcn  Antiphen,Verfikelen,  CoIIeaen,  SufFragien ,  Le- 

aien.  Hymnen,  Pfalmen,  Capite[en2c.  ccf  inge5cimtf)0[efcn^  tDattt)i(tut)pvt5ofeg(jen? 

?Sp  Den  ?jy.  3lrtifcl/ 

S)atmemit  Q5(itctvacl)tc  berecf^ten^rmen  t^o  t)Ovfov^en,  SSvinset5ct?(i(t5oMncn^ 

bovd^ 


JilHfte  25«Mg<.  15  f 


bcvcf;  fiilfed  fc|)pv  in  ailm  Sermonen  ()eDacf;t  fi;,  Dat|lcfl)e9v»?fcnicl;ttanemfcl;uIDi5en,  De 
51  vmen  ftcf  ocf  md;t  bcf lacjen ,  Stem  pvi;fet  Dc  :£)oven  V)nD  flvoutvcDen  ^)i|fte. 

5inttt»ovt.  !5)i)nei5  ^veDi()enDe^  dov  Den  5lvmot^  DavueHu  tmx  nicfct  vdmen ,  Denn  ict 
Fcnnci;n)^veDi()ent5i)ovDen2ivmotf)n?of,  S)c2Ivmot55ffftii?focf  molbefunDcn,  Dc  ivileiDf 
fujie  Di)  i)nDe  Dynem  i)eli;f e  t^o 5e;ai]et  tve vt ,  Dav  me  Dc  avmcn  £uDc  (De  DnDcv  Dc^  ^ungix  »nDe 
^ummevf)ebbenm6tf)enli;Den,  cDDevtJanipufento^ufen  evc  5^otvoffc  tf)0  bopc  tvutjjjelcn) 
fcf;olDc  t?an  tjevfovget  bebben.  ^at  Du  fecf)fi  mn  Den  ;X)oven  wnDe  flvoutvcDcn  ^ifftc ,  Mt  feggc 
icft)Ovmi)n!4>eelalfo,  3Dt  tveve  mi;  li;fc  ein^,  mit  luat  213i;fe  Dc  Sfvmot^  mfovQtt  nouvDe. 
^itf)i^duev|}am  ibagc,  DatDe5lvmotb.nummevfo  tvolt^nDefcbicflif  \>tf)  Dcm  DOvflvoutveDcrt 
©uDc,  alfet)tbDcmeinfamen©uDci)ovfovgctn)cvt,  DcvWucn  Dam  t)clen  "iSovllcnDicjcn  geva^ 
Dcn,  Datt)anDemi)Ov|Ivun)eDen©uDe  Dev  OIDcn  t)nDe  Dacf;Iifen  Silmijfen,  cin  cinfam  ©uDt 
tvuvDe,  t)nDalfoDem2fvmoDcovDcntlicfi)t5geDeefet,  tf^ofulfev^^Gi^fe  (  De  icf  niebt  bebbc  fdneit 
t)ovbeteven)  bebbeicfDem2fvmoDctbombe|len  jjcvaDen.  S)pn  vicl;tent  tjiiDc  ovDclentf)  au^f 
un^,  tvetbet\)pt)anfulcfem@cf;alcfed^O0c  (Dctt)i[et\M;i)n^  nocf)  t)nfem  (3tmtm  i)nfc()UfDic& 
V)inDen)  mol  tbo  t)OvDulDen,  moc^te  men  De  tvile  Ditb  CbviRlif e  S[Bevcf  t>ovt  gf)an. 

!^u  fe^ jl ,  Dc  Q}ovflvout\)in()f)e  Dev  ©uDcv  i$  vec&t  i)nDc  i^an^aDe^cpvpfct ^fafmo  1 1 1  ♦ 
^t  ^efft  i)tf)()ejlvoutvett)nDe  Den  2fvmen  gegeuen. 

21ntn)0vt.  2[Col  fecf)t  Dav  cntiegen  f  3cf  fe()^c  Di)  nicf;t,  Dat  me  De  ©liDevc  nicf)t  fcjal 
t)t5fivoutven,  motf)  men  Dod;  Dat  fuluigc  Dtf)  Dev  jviffen  ocf  Don  ^  tvevt  fc  Docf;  Dav  tbo  angcvicj)^ 
tct  y  3cf  fe()ge  Di)  m\  Dev  "^ovflvotvingc  Dev  ©liDevc ,  affe  De  in  (icf  i)Ovff voutvet  |i'n ,  affc  Dat 
De  2f  Imi  Jle4i  t)nDc  @aue  tjclc  fc^icflif  ev  i)tbge(ivout\)et  wevDcn  Uf)  i)nuovflvutveDem  cinfamen  ®u^ 
De,  Dovcf)  ctlif e ,  DeDavDud;ticf;ti^ofi;n,  alfc  t)tl;  t)Ov(]voutvcDem  t?nDe  i)OvDcelDem  @uDc,Dovc& 
t)elemennid;uolDi()c£uDe. 

S)u  fecbll ,  ©oDt  i)ovDevDc  i)an  Dem  Dii;f en ,  fulf c  i)Ov|lvutiDenDc  ^ife.  I!uc.  1 6, 

5fntn)0vt.  2[BennDe2fvmot5t)t597oDtt)nD^ummcvmotf; bcDcfenDc ^^an ,  t^ibtcitt 
tjnbavmbevtic^  5)incf ,  ocf  De  ^dven  ^ifftc ,  (tvo  Dc|fe  Di!)f e  ()f)eDan  5cfft )  tf)0  ttoci)()evcnDc,  ^ac 
6uev}l  Dcjfe  Oipf e  fampt  anDeven  9ii)f en  Dem  5Cummcv  i)Ovgef amcn  trcve ,  i)nD  Dem  ^vmoDe  ()e> 
bofpcn  oth  einem  pcmeinen  @uDc ,  D^cit  fe  nid)t  tbo  beDelenDc  l)eDDen  bcDavffge^at ,  tvevc  M  Dcnt 
©efette  ©aDc^  nid[)t  mk  h)f fovmigev  ()ctt)efi,  t)nD  C^viflo  i)n()eli)fe  be5cd;lif ev ^ 

^i;i)ovmanen,  fpvicftf>c,  DeOuvicbeitfamptevev(55emeene,  DatfcDcjfcn  ^iflen^ve^ 
Digeven ;  t)nDe  even  Diacen  cDDev  jvillen- J^cven  nicjt  allenc  in  Dc  g}?unD ,  Denn  ocf  in  Dc  J^anD 
fcen,  tKnteDe51vmot5ffa()eti)f^ti)efcmccv  ac.  3tcmctfifevtt)escni^i)t5  Dev©aDc^^^i|len3u^ 
Da^  Q5uDcl  getDOvDen ,  3femtt)0v  blifft  iDt  Dat  in  Dc^ijle  fiimpt,  mhm  Dc  ^ijlen^J^^even  betf> 
t)nDeere^veDi()ev^,  DevetfifemitDufenDcntt)iffent)ovfoIDetfi;n,  DcnnDc  ^fvmotf;.  3tem  icf 
fn)i)ge  tt)o Dav  uefc  t)Ovftt)inDt ,  Dat  pDt  nemanDt  finDt. 

5fnttt)0vt.  ^ifluDejTe^^nacPc^ocf  9f)etviJTe  ^ev^voue^Sfef  f  eDDev  fc^efDc(lu  Doc6 
mcnaffo,  t)nangefecn,  tt^eviDttt^aveDDevgefagenO,  tvo  Dev  evfofen  ^oucn  5fvt5  i^,  bcDcn^ 
cf e(iu  t)nDuIDii)l)e  ^loDt  ocf,  tvov  Dcffc  (^nacf  fen  fiitf)  ^  fiitl)  5e  nid;t  tbo  ett)ic)ev  Q}ovDcc^tcni(Te 
i)nDc^nlouen,  .?)flt  i)nDe  9}i)eDt,  /a^ugelpmpeDnDc  <;^evDcvuct)clevfvamev£uDe,  '^SevDvet 
DnDe  ©cbaDe  ocf  ^iuc^  DnDe  ® uDe^  ?  "^(it  9?eDc  f)eff(lu  Docf;  t^o  fulfev  m(5vDevfd;en  Q5evma^ 
ninge  an  De  Oucv ict)? it  DnDe  an  De  Q3emeenc  ?    ^lagen  Dc  21  rmen  ^  tt)at  fi;ne i\)t  m  5lvmen  ^ De 

®9  i  tveli^en 


a?6  Il.Z^iiUn^emdmniCap, 


tt)cligen£an&^£6pei:^t)nt)e^ru(}ciclev^^  ebt)cvbetDeIi(|enQ5el)e(mdnnefe^  t)en  f)et)t)e{]u  \^h\[f 
lifei'tf)om  2lntmert)e  ^eseuen.  2.  tf)c|Tn[. ;.  batfeavbcibebcn,  t)nbe eten  ev  c^cn  Q5vot)t,  @i)nt 
x^^t  ocf  no6  ivelPe  anDev ,  laih  t)c  t5o  Q}orfcf)!;nc  famcn  m  fe  fi)n,  bat  men  fce  ruat  en  feilet.  S^^t 
f;eff|]unod;gavncne  Dvebc  t^o  fulfev  cvlofen  t)pvi5vij)cn ,  b(ot)tt)6vftigen  Qjovmaningc,  anDe 
i2)ucvic^eiti)nt)eanDe@emecne,  t()Ot)onDe,  fulfcntvmT?fa|]entont)eDpvic!?ti(3cn?0?ennen,  i)pDc 
^enbe  tf)0  fcenDc,  'Mat  Crfaf e  beroeget  Di;  i)cnn  f  munf e(t Dc  ^nm  fo  ^  vi)mc  91)  fo  ^  tDO  Du 
»mmev  n^a  Dpnev  ^ife  5cev  qtracfclll»  ^c^i  fi)nt  {"^t  duevfl  t)ov  ^umrcn  De  fo  muncf c(en ,  tt?o 
Dufed)!?,  Dengt)i)e(id;tett)ovfu(fei6()en  t^oDovbvcDenDc,  3?umovm«t)e  ^ammcv  ant()ovid;^ 
tcnbcint  Of)vgej]efen$ebbcn^  (at  fenamfunbicf^tToevDen,  n)J)ftntbe^fefcvt)nDe0etv»ig,  n)0  0cP 
f)Dv  apenbav  tveDDcv  fu(f e  3vt)mer^  t)nDe  ^^unf e(evd  5)ov  Dem  DJec^fc  biino>ii  i^ ,  Dat  bu  t)nDe  fu(# 
f c  0eDic()tcDe  ^umvcn  t)nDe  5lvmen,  Dipmcv^  t)nt)c  ?Q?unf e(ev^,  a(fe  t^ovgiffti^e  ^d)anDtfIccf ev^, 
^oijcncr^,  t)nDc;5)eueDc^i)uDen(55cvucl)te^,  fd)d(cn  gcre&ct  ()f bben ,  it>o  macf)|lu  Dcnn  i)tt)  fu(^ 
fem(ofcn,  (o^enbaffticjcn/  ;a(3cbid)tcDem©efd;rei;,  fobaneDprovi^e^ovmaninscDon,  c^xi^^t 
O^ixid^^ii  t)nbe  ©emeene ,  be  tf)0  fo  ()vorcm  3ainmcv  vcf en  mad;  1 

Q3nt)C  tvovumme  qtt)eme(l  bu  nid)t  ecv  mitbeffev  QJevmanin^c  af)n  be  Cucvid;e(t/  Dnbc  an 
t)e  (^mieenc^  ^^i  mc  bi;  t)nb  bt;n  ^e(t;fc  i^p  be  (ogen^ajfrigcn  g(abben  j}tfccn  t^nbgcbovt 
^ebbe,  bavgt;meevmebe()bcf^a(enl^ebbcn,  benn  a({c^eucint  Dubcfct)en  £anbc ,  bav  t)an  me 
m\  t)ete  avitiev  £ubc  f)cbbc  vi)fe(icf  t)Ovfov(}en  fdticn ,  t)nbe ^cfft  ibt  bod^i)mme  bev  avmen  €3ce(crt 
tviflcnim^^c^cfuvt^nbebatt^ifligeOvdmefd^e^iflattf^o  t)Ovbcnenbc,  na  bem  2(Itav  cbbev  m  be 
SiPatc^^iffcn,  nalube;un)ev^vebi()en  brint^en  moten  ,  icf  fiDpgc  anbcv  t)nte(Iife  ©tifftin^e 
i)p;utt)C(ofcnt)nbei)a(fcl^cnQ3e9efuv^?Oh'l[en0efc&ecn,  ^ovummcbiffu  ^t)t^f]ummj  fteflPtbi) 
n)0vbe51bbetbavnid)ttf)0cif)cmebety  ©ebcncfcocf  :g)ev^vouc^(£fc(  (bci\)i(ebube@abe^#5?i* 
(lc  t)Ov  Suba^  ^iibe(  aneSCav^cit  fc^c(befi)  tvcnnev  men  fcl)o(be  t)nbe  truvbc  be  (^af  c  xi^i  tvevis 
t)even  i)nbe  eifcnncn,  \m^x)  nicbtbem  3ube  i)c(e  nc^f^ev  fc^(ad)tet)en ,  a(fc  "^cii  ^i)  i)cmanbe  fu{fc^ 
f oirben  tiigen ,  233 o(  ^cfft/un)  fo  pred)tic^  t)nbe  vt)cf  ()()emafct  i  fonbev  3ut)a^  J^unfl ,  S)enn 
tt)0vmcbctt)antf)3uba^(t'n(55ubt^  nid)toovvcbt(ifcnmit€^pvifto.  ^ovmcDe  (i;nf  9t)  vt)cf 
gett)Ovbcn  ^  nid)t  bcbvcc^iif en  mit  fpncm  £i)ue  t)nDe  Q3(obc  1  ^uba^  a(fe  ein  sc{bt()t)vid;  !5)ce(f, 
i)Ui)nbebt)n(^c{t)fca(fegc(bt()i;vi5l)eSimoniacit)nbc^Scbvc5cvbcv  avmen@ec(cn,  ^itl)  t)nDe 
t)cv  (3e(t)f c  fd)0(bejlu  bebcncf en  rn^Qi  bmxmn ,  t)Ovmanen  ccf  Di;n  o^tix^h ,  Dat  fe  ocf  fo  Dcben,  ^(\t 
tDcve  bt)  t)n5e(i;fc  niittev  a{fe  bat  bu  fvame  cvbave  ^iibc  mit^dgeni)nbe(gci)anbtflecfin5c  bc^ 
rud;tige(h 

5i{fe  icf  \^ax  fu{ueft  fd)viue,  W  bt;  be  5?i|]c  tm^^  ^"^^  /  ^^^ i^^  «^«^vc^  eincn  €vbavcn  Dvabf 
t)nbc  ^Sovoeve  fc{)o{bcn  evn)e(ct  tvcvbcn,  bavie^jcn  pvobvevt^cDnb  fpvicft,  ivor  id  bc  (gtabf ,  bar 
nufulfekibebi^be^iflengcfcttctvocvben  iDo5(ctot\  6. 

5lntit)ovt.  2[Bovft;ntn5ufu(fcQ3ifd)opc,  ^afloven,  ^vebi^cv^,  (^t{mo,m,  ®(\\ii^ 
^amt,  a{fe  bc  Sfpojlel  f  Ergo,  mcn  fd;a{  bcibe  pvcbigen  t)nbe  (oucn ,  (J5abc  becncn  i)nbe  av^ 
ment)evfovgen,  ouev(ieuenf  9iid)t  fo  ^;)ev  ^roue^igfel,  tDcntc  Dcm  ^ubcn  ndbigen  €):empcf 
t5ot)o{genin9e{t;fcvfenabe,  ®aue,  5\vafft,  i^a{len0}^infd)cnnid)tmd()f)c(icf ,  bc  ivi(cfu{fe^ 
t)nc)eIi)fe()e0cuent)nbet)Ovbec{etij?,  fbnbcviiigj)cnod),  bat  meemQ}o{gen(icf)  bcv?D^atc,  ©a^ 
iic  t)nbe  ^rafft  einem  jbcven  i)an  ^o^)i  tf)C(3cbee(ct  '^HoW),  24»  Oiom,  1 2.  i .  ^ovintf)*  1 2,  !^eiv 
!)aluen,  t)fft  nf)u  bcffe  £ubc  nicf;t  f  onbcii  cbbev  tvo(ben  {m  fc  ocf  m'd;t  fcf;ii{bid;  ft)n  a,  €ov(ntf>8) 

alfe 


5urtfec  23eir4g€.  137 


ancev©uDtt>em^niiot)cf)en5euen,  fci)Dlt)emci)ennt)ovt  Dat ^antjc&cnipel  5ict,6»  ^miilid 
m-m  iaten ,  t^nbe  nicf;t  tf)om  tveinigcllcn  etlif e  ^ifftc  ( \relcf  Do  ocf  fv\}  jlunb  2ict,  f  ♦ )  t)cm  2ivi! 
moDc  (^cuen ,  Dnbe  nlfo ,  bcibe  t)cr  i?orporucn  DnDe  Der  leucnbijen  Q!fam  ( beroile  it)t  aflc  cin  Qm^t 
i^  t^tii  ^21rmcn  ^cjeacuen )  in  m  fammclcn  /  i)nt>c  Dovcf;  ctlife  ixml^  t)nt)e  beputerDe  5)?ennc 
fcf;i;cf  licf  Dt^gcDclet  mx^tn  ^ 

^ufcc{){T,  n)ovf;c[>bent)c^iafen&arna(|eprcN(jctt?nbc,qc;a^et,  i)at  fe  mod^fcn  in  evc 
^vi^flcncbDerQSonvarin^cfri^en^ei^^utierbcd^empff^,  DcQjpFumpjt  t)cr3ot)efc!)cn  ^rcfle? 
ve,  fc  ncmcn  in Q[>onvarini3c mt t>c ^ro^cr  erc^ ©cloucnd brncf;tcn» 

?f nttvert.  ^at  t)e|ye  ^iaf en  et)t)cr  ant)cre  ^S)crcn  t)nt)c  ^drcjcrc  baran  bon ,  i)nt)c  tvat  fe 
t)ar  iu>r  9vccf)t  tjnDc  9\cDc  ti)o  f;cbben ,  tnecr  Denn  ;ennc ,  tverDcn  fc  tvol  roetcn  ane  t)i)  t)nDe  mi; , 
tvor  Dat  ftcDe  ^cfft  tf>o  «oranttvcrDcnDc.  3cf  fere  Dat  me  Dcn  5Irmotb  tjorforge ,  m  fe  Dat  €5vil^^ 
fif eil ,  fd)!;cnifc(t ,  t^nDc  afDcrbcfl  Dof)n  f dnncn ,  cDDcr  alfcnc  t)tf)  Dcn  Dacf)lif cn,  cDDer  ocf  mcDe , 
\>tf)  Dcn  v»orf)en  gtQmm  2f fmtlfcn ,  Dar  vaDe  icf  tf)o ,  Dat  men  fuff c^  mit  ^f;oDciDt  t?nDc  ^iilpe  Dcv 
Oeucric()Cit  t^o  "IBcrcfc  brintjc* 

J;)irup  i^  nu  fpn  ^efc&Iut ,  f)C  f)thbt  t)p  gcbecf et  ttjat  fpccfcf?  bdfe  £uDe  Dvi^uen  ;mit  Dcr  ^u^ 
t^en  ©cbrifft ,  De  fe  mtt  ©ctvaft  Dren(}en  \>m  crcni  ved;tfc{)apcn  naturf ifen  QSovftanDe ,  i>p  cine 
t)n(}C(3runDte  t)affd;c  ?)^enin(3c  2C.  gvbiifb  (tcf  ocf  m  Dcr  duerflcn  ©cnjalt ,  acijtlicf  tJuD  \m\tf 
ficf ,  ocf  t>or  Dcr  Q}ovfammeIin()e  cDDcr  ©clevDcn  in  cincm  DJpf c^Da^e  cDDcv  fi"pen  Concilio  tf;o 
i)OvbiDDen ,  mt  f)t  t)p  De  5fvtitel  (}cfd;veucn  f;cfft* 

5lnttt)evt.  QSnDe  icf  evbcDc  mt;  tt)eDDcvumme  jtc^m  Di)  i^nDc  Dt;ne  (jantje  ©efcfffcjop ,  2f b^ 
hcitm,  ^vdtwrtonDeO^^dnnefen,  Daticfti)ifmt)nc5frtifcf,  mit^dDtlifer  J&ufpe,  t)Ov;'un> 
bcfd)cvmcnt)nDet?ovbiDDcn,  tt?of)ivnui3efd;cen,  t)nDeaIfeDennnicev(}efci)cen  fd;af,  wilod  af 
penbavbetvi)fent)nDe(}uDtDon,  DatfuIcfcin^:^ouenfpccI,  ©enjaft ,  ^rcnoent ,  i)affc^cnt  aucr 
M  hiiliQt  ^ort  ©aDe^  ^iv  iw  Dpncv  ^robvevt)c ,  mccv  Denn  aftl)0ucfe  bc(}5an  /^ ,  t)nDe  Dat  gt) 
Den^amen,  alfe()i;;un)im^rcue  an  cinen  ^vbavn  dlaU  tf)0  ^iincnbovd;  vdmen,  ndmlicf 
Dcvbdgeflcn^arbeit^cff/)cbbere,  ;un)  mit  luttev  ^Ii;f5ncri)e  t)nDe  l%n  t5ofd;riuen,  ocf  fulf 
cinjSCRamenti!d)tn)ertfi)n,  Darupt^ornameicfDi;,  bi;  Di;nem  Diid)ter ,  DatDu^ivncne^in^ 
feItf)5()cfcfcllmit9vt;fe0Da()en^nDConcilien,  funDcrfameflDart5otonbovc&,  Dav  Dut)c^ 
fid;tct)ovf)cnfuffei^robvevt;e3cpreDi(}ctf)cftt,  t)nDe  t)Ovantn)crDc  Dd  Dar,  t)pn)at(bteDeiDtci* 
nem  (grbarn  DiuDc  (jcfeuct ,  Darup  fd;r!;fft  t)nDc  antn^erDe ,  me  \)u  gtfimtt  biji 

:^avbrin(}etf)cnunc(}cfln)effcanDcre5frtifcf,  ndmficf,  Decvj]et)anDcm€ated;ifmo  in 
tev^efcnt^oprcDi^enDc,  DcanDcrt)anDcm  ^cDc  i^nDc  Q3aDDcren  bi;  Dcr  ^ope,  De  DriiDDe 
t)an  @.  sjJJarien  ^D^agDalcncn  k.  md)t  tf)0  t)t;ren ,  Dc  i^eerDe  Dat  me  Den  (g>n)cif en  ein  ^nDtfancf 
fd;one,  De  t)offfc  Mn  Der  5tranfen  97oDt.  ^arncjjcft  fcffctbc  De  (jan^eCrDcnincje  Dcv  ^)?i|Tcn, 
»nD  fiDcvmet  Daraucr  jo  fo  t)n(i'unic)f}en  ( m  men  Dar  in  fi;ner  $robvert;e  fcen  tnad) )  alfc  f)t  no(|) 
bi)  etncm  2frtif ef  mad)  jjcDaii  f^ebben ,  Dcn^ile  fe  cuerfl  htit)t  in  Der  S^^cmerinac  bt)  anDcrcn  ^irtife^ 
fen,  t)nDeocff)t'rinDcffcrQ3orantn)evDin3egcnoc^famfi;n  Dorflaret,  Utf)idt,  t)nDefateiDf 
ocfDarbi)bfi;uen. 

S)en5frtifef  t)(5nDcn(gn)aFcn,  Dcaffii^IuDct,  ■Dcn<SitaFen/^n)of  ctnc  ^iDffan^f  tf)0 
fct)onenDc/  Davmcnmcrfct,  DatiDt<5n)acf5eit;^,  nimptf)cintt)fonDcv()ct)or,  DnDcfpricff, 

©fl  3  Datf) 


155?  //.  C^eil0  /.  Feriodm  III.  Ca]}, 

..■■■  I  ■  !■     I  ^■l».l—»U»»g^...r..— ,    J     ■    .     ill  tt»      ,  JMWIIir»!         ■■'  I    I       ■       »■  >■■,!  I,,  ,  II  ■■■III         ,  ■  ■  II  M^i— — ^M»^      ■  ■IIBimilBII  -"  ■'    "* 

t)at5  kl  menc  t)e  ©tvafen,  be  mcl;t  tt)lt)ei:  fll^an  alfe  en  €&ri(lug  beua(enf;e(p,  t)nt)e  a4)tet)t 
flafcf,  t)et)arauer  tvet)en. 

Slntmert.  3cf  5et)&e  jjeivi^Iicf  gemeent ,  fe  fct)0lt)en  t^om  meiniseflen  mit  bejTem  ^rtifel 
tf)Dfret)enn)elltel)ben,  Den?i(ebeccet)em2Bebbfrparte(}antj  liDelicf  n>a^,  berfeaUicn  icf  nene 
^M  ac()tebe  ene  tl)0  ben^erenbe ,  nocf;  matf)  be  ficf  all!)! emol  mit  ben  anberen  beponeren  (atf)en, 
n)o6uer|lt)nfe^rdue^<2feIt).arupprobrertbefrt,  tDeren)Olt)egn)ert)e^  nicbt  tbot)orantn?ert)em 
t)e ,  t)enno(i  ^oX  be  nicbt  rome ,  f)e  f)ebbe  ^ir  \mX  funbercje^  %i\i<x(\ ,  t)ar  em  nicbt  top  cjcantn)er# 
Det  fi) ,  ^m  icf  em  f ort  belfen  ^efcbebt.  3cf  rebe ,  ^er  ^roue^^fel ,  nic^t  fo  tjnuorpenbigen 
»an  l)en'@tt)afen ,  m  bu  fe  boflicf  i)tf)(lrr)ffl ,  ^or  beftt  be  (5cf;ri(ft  fulfe  ^iibe  fmacf  Qi\)itir\, 
benicbtn)i;t)ergf)analfeen€f)riflu^beualen6e(ft,  ebber^ej^arcf,  be  t)ar  auer  treben  ^  3tem 
be|ft€f)riflu{Jnic&tti)i)t)er  beualen  alfe  men  aflcne  einerlevc  ©eflalt  tf)o  entfangen,  worumme 
j^efftibtbenn ^aulu^n)i)t)er c^elertf  i. €or.  i  u  n)orummefi)nt-t)ennt)e  Corintber  t)nt)c  fo  Dele 
t)ntefli)f  c  bufent  0}^infcf)en ,  be  na  ber  ^ere  ^auli  Dnbe  t)eler  bifliger  Q3eber  fo  gbeban  [)ibhm ,  n)9^ 
ber  ^eoangen ,  n)u(tu  nicbt  fd;i)r  ^auium  fampt  onteflif en  €(;riften  t)erorbc(en  t)nbe  t)erb6men, 
alfe  be  n)i)ber  gej)angcn  fi;n  benn  en  Cbrifiu^  beualen  1 

3tcm  5etb  W  €I)ri|]u^  ^eucbl  aucrtreben  beiberlct)  ©eflaftt^o  entfan(}en ,  fo  f;e(ft  ^au^ 
(u^  mit  fo  t)elen  ^eberen  t)nbc  (Sbrijlen  /o  (£f;ri|lu^  Q^cueblituergetreben  ^  (So  f limpt  auernidl^ 
W  Orbel  10  auer  fe  1  3!)enn  be  nicl;t  blifft  in  ber  £eve  (Sbrifii ,  be  5e(ft  nenen  ©obt.  ^aulud  \^ 
niiit  gebleucn  in  ber  ^ere  (£f)ri(li ,  ergo ,  f)e(ft  nenen  (55obt.  Major  ;g  2.  ^ob»  Minor  j^  ^^x\, 
bennbufecf;flbatbeiberlep@e(ialtentfanj}en,  fi)€f;rif]u^  5Seuef;I  auergetreben ,  fulfe^  6ucr|I 
t^o  entfan^en  f;cfft  ^aulu^  gelert.  Ergo  &c. 

9fcf  fcgge  ouerfl  n^ebberumme ,  W gelicf  m  ^aulu^  nicf;t  n)i;ber  ^ecianoen  \t  ( alfe  5e 
leretbe  ^^cricl^tin^be  beiberlci;  (^cftalt )  benn  (2I)ri|lu^  bcualcn  befft ,  alfo  ,(}f)eit  ocf  nen  (£()rifien 
tt)i)ber  (bciberlet)e©c(lalt,  mitb6rIifer^l)roueft)ne(^fu!ue(l,  t()oentfangcn)  a(fe  em  (S^^rifiu^J 
beua(enf)e(ft,  »nbeafle^r6ue^€fc(dbebar  fe(3gcnt)nbefcl;rpuenb6ren,  bat  beiber(ei;  Q5i^o{t 
tf)0  entfangcn ,  fi)tt)i)bcrge9angen,  a(fe€5ri|hi^  beua{enf)c(ft,  ebber  €f)rif]u0  ^eucf)(  auer^ 
getrcbcn ,  fi)ntSafterer^i)nbe©c^enber^bc^45tfli.(]cn©ei(ic^,  bebat3S^ebberbeclbord)^au> 
fumber^Pf^^bcn^poftef,  apenbargclereti)nbe  (jan^  bittf)IicE  t?orfIaret,  m6tf)cn  ocf  t)ororbelt 
\i\\\)i  t)orP6f et  fi)n ,  fo  lange  \)(xt  en  fulf e  ^aflerinijc  mert  berun^en ,  bc^^  ^clpe  en  ©obt. 

Si)e(fe (5tt>afen  fpnt be ,  bc  borcb  t)ele QSoruorincic bejfer  ^Jr^ue-gfcIen ,  m\  bcr  f)eilfa^ 
men  ©aue  Dnbe  !4)rancf  e  be^  ^lobed  Cbrifli  /  noc()  neen  Q}orflanbt  f)ebben ,  bennocb  mit  ^xu 
uel  bar  nidj)t  n)ebber  t)ecbten  t)nbc  fctteren.  !be  ^tarcfen  6uerft  n6me  kI,  befulfe^f  griinbtlicf 
S)tb  bem  €uange(io  t)orflan.  ^o  W  m  nicf;t  n^ebbcr  ^f;rifiug  ^ort;^,  W  mcn  fulfeu 
©waf cn  fcbont ,  ocf  in  ber  Q3tbbclinge  be^  vSDacramentcg ,  t\)0  beffe  t)nuorf]enbige  Difputator 
bromet ,  y^  nicf)t  t)an  n6ben  t)an  mi;  tf)o  Dorflarenbe ,  bcn>ile  iU  f  ortlicf  im  '^of  e  ber  Viiitatorn 
genocf;fam  t)nbe  gar  t)orflenbt(icf  t)t(;()e(lrecfen  t)nbc  t)orf(aret;^* 

S)aticf6uer(lmebein(]efettet5ebbe,  bat  ^6rbcfen,  eine^tjbtfangf,  /^emfoganfj 
n)0(befamen,  eucna(feet)ner9i0ttenbat(^pecfinberQ}aflen,  barmcbe,  mentf)e,  ft)  bcm 
SBorbc  ® abe^tbogefettet ,  (]f)a  ocf  nicbt  tf)Oii  ()i6mern  am  1 4.  3tem  f)c  n)0(be  ocf  n)oI  fcci^ 
Sen,  n)cnu(2:^vt(lugfpricft,  seloue,  /aeinetibtlansf.   3temtvennf)efpricft,  leuet,  t)oI^ 

fict  :c. 


5«5ttfee  55ei'f48e.  259 

get2c.  tvolDe5efe^()en,  ;aeme*5:9btlangf,  t)cnnocIKfc*t^e)  ibt/^ Dn^armcn€f)n(lent)or# 
baDen. 

Slnttvcvf.  S)ubi|tnic6tfoavmem€5nfIcn,  alfe  bu  ftufefT,  t)entt  arme  €5ri(}en  fijnt 
mitcrc^^even^S^vil^i  3[Bovtn?oIi3cfabiijet3of^  6,  5ant)efen  tat  fo  ttalfc^Iifen  i)nD  i)ntvun)eli* 
Fennicf;t,  mot)e|]oItcn2a3cb&evcI)ri)]cn,  i)nbett)ati;flctboc(?t)att)u6irt5ov  ?^anenbrinjjefl^ 
^o  rbi^met  jlcf  boc^  t^o  bopc ,  t)cn  (^mhi)  ps  einc  ^pbtlan^P  t^o  fd;onent)e ,  ergo  me  t)ar(f 
ocf  men  ei;n  ^$i;DtIanc)f  loucn ,  leucn ,  eDDer  €f)ri(]um  i>olgm  ^  ^t^  erflen ,  ndmelicf  m^ner  ^Htf 
nini)e,  i)int)tmcmoIbcit)e2Gortf)mit)e(g;:empcIint)cr@c6vi(tt,  be^anberen  ouerfl,  alfebi;? 
ncr  ?>??eninc)e  i)int)e |lu  nic&tc^.  (gcgcjc  m»;  ^per  ^l>rdue^^fel ,  t)o ^PauIu^  fpracf ,  Den  ^mUn 
bin  \d  jjetvorDcn  fit>acf ,  mx  M  ett)id;Iicf  fo  buren  fd;oIt)e  ^  ^pvicf 1 5e  nicf;t  t)ortr)  mbt  fed;t , 
Dp  t)at  icf  be  ^tvaf cn  tvinne.  @o  fd;altu  mi;n  Wovt  ocf  t)orftan ,  t)at  me  bcn  @maf en  fcbo< 
ncnfd;al,  L>atmcnfet)nt)errid;te,  fere,  jjeiDinnc,  t)nDc i)tf; ber  (givafbeit  tf)0  Der  ©tavrbeit 
betJ  ved;ten  Q5eIoucn^  unb  €vf enteniffe  t)cv  £euc ,  ©nabc  Dn&e  Q5m  t)eg  JJ^even  Cf;vi(}i  ( tvelcf  in 
Dejfcm  «^acvamcnte  t^ovbov^cn  /^  )  bvinge ,  baf  fe  alfo  leven ,  mit  jlavcf em  ^cuen ,  ®)vi|hie5  i'i;(f 
t)nD  ^:SloDt  entfancjcn ,  af fe  f;e  bciDcrfei;  mnu  eren  aMffen  geijeuen  f;e(ft,  i^  nu  fulf ed  Dem  ^or^ 
De  (^aDe^  tbo^efcttct  ^per  «)3rdue^€fef  .^ 

3tcm  alfc  icf  ocf  oefcbreuen  baDDe,  Da  t  Der  ^^ranfcn  9}oDtfe  nicbt  fd;eDen  fd;al  t)an  €f;ri(l^ 
lif er  ©emecnfd;op ,  Darumme  ocf  nid;t  mi  Dem  ©acramcn te  afffonDeren ,  Dat  l^afet  5e  l^ir  tvcD^ 
Der  bcr ,  mafet  Dar  entiegen  eine  lofe  Q}ol^e  i)nD  fpricf t ,  Dcr  t)nmunDi()cn  5tinDer  t)nD  tDan|^d;ti^ 
0en9:)?Infd;cn@n)avcnoDt,  fd;al  fenief)tfc()cDent)an€f)vi(lfifev@emcenfd;op,  ergo  ocf  nicf;t 
t)am  (Sacramcnte  afffonDercn.    5)e(Te  ^olQi  Dod;te  nicf;t ,  ergo  fo  Doc^te  m);ne  ocf  nic^t* 

2(ntmert.  S)at  men  Den  5?rancf en  fo  ml  alfe  Den  (gunDcn  Dat  (gacramcntc  ( fo  fe  iDt 
becjeren)  refen  fd[)al,/^bauenim2  5, 2lrtifelt)orbanDeIt,  DatDu^ir  f;erbrin5eflt?anDer5?oDt 
t)nDe  ©emeenfc&op ,  Deitb  mi;  gar  nid;ted ,  ane  Dat  ibt  f;clpet  Dat  ^appv  mcDe  fmxt  mdm ,  fe^^ 
gcDocbfovtalfo,  t)inDe(]umenanenecinevIei)e^oDtbi)anen5?vanfen,  fo  tvillcn  beiDe  QSoIac 
nid;t  Ddgen ,  rcDe  icf  duer(]  n^u  t)an  l!;flif er  O^oDt  Der  5?ranf en ,  Dar  mm  2lrtif el  f)cn  fiitb ;  m\> 
Dunid;tt)or|]anfan|T,  fo|]ei)tmt)neQ3oIijenoc[;t)nuorferiget,  Di;neduer(],  famptallcDmmn 
armcn  puc&enDe  t)nDe  lofcn  !^uuenDantje ,  t;alt  in  Dc  ^atrincn. 

ipirnc(}ctlt)orteactf;caae51vtifelt)am@efan0e  Dev  ^iffmdtfltlUt,  tjovDer  Q5etvevtnac 
t)tbDcv<Scbri|ftt)amGloriainExcelfis,  Alleluja,  (gpifiolen ,  €uan^eIio ,  Prjcfation,  Dai' 
icf  Deffen  n?i)tl if en  S)orcn  flu):  mcDe  fn^crmcn  t)nDe  f;en  t)avcn  latt ,  Denn  t)an  allc  Deffen  S)inaen , 
Dei)tl)DemoIDen®ebvufe9cbIeuenfpn,  t)inDt  mcn  allent5aluen  ^ut  be(l()eDt,  tvorumme  mett 
feocrncbeboIDcn  5c(ft. 

!4)arfulue(t  frac^ct  5e,  ^ill  ^i)  DuDefdf)e  ?D?iffen  f^ebben ,  tvaf  Deit  Denn  Dpf 6  t)ele  Mm* 
3temtvorumme  (fpricftbe)  i^t)nfe£ati)nnid;tfo5uDtaIfe/un)e* 

^ntmxt.  ^\)  Den  2(rf iculen  f;aDDe(l  Du  DeffeiJ  guDt  Q5efd;eDf ^cfunDen ,  njenn  Du  fij^  Den 
?SriI t)an  Der  5^eefe  gelaten  f)eDDe(].  ^id)femin  fegflc  icf  no^  mit  f orte alfo.  5^ruf cDe  n)i;  i;De( 
DuDefd;)e^ ,  n)0  t)eler megcn  gefd;ut ,  ivere  t)n(lra(Iicf*  @in()e  n>i;  nu  ocf  latm  meDe  in ,  /^  ocf 
t)nffraflicf,  DennbeiDcrIe!)()unft)nDenac)i(ftDati4.  cap.  i.  €ovmtf;er  m  bmn  bt)  Dem  24  ' 
Slvtifelan^etacien/^,  iDtfeiItt)n^ocfni^tt)p/utt)elati;n,  funDevtwDegei;!/^,  n)erffuinae> 
nanntem2lrtifeln)0liijefunDen&ebbem  "^ 


-  ■  4 

3^40  IL  T,l^cil&.  I.  Pmodus  III.  Cap, 

^ci;  (fpncftbe)  m  fi?n  f)tbbm  fe  unfen  ©ebvucf  mkd^t  ane  &M  SOBoit,  mit 
Winf([)IifevsSpfetttn^e. 

Slnttveit.  3^uf}ePeno(lmavlicf,qan|wo(ben)eref,  /aeuena(fcein»ort)ovuen  ?0?d(er 
<ineo(b(,  (ofe,  fu(e  ^anbtmicDcm  ^t>nfe(beiveret,  ml  f)c(ft  6mxfl  jumn  ©ebrucf  gejlor^ 
tet^  i)nfepreDJ(jent,  (erentebDerorbentf)^  Q3orn)arnein,  f)e  bebDe  bar  t\)0(  ctt>ic()(icf  t)or  gc^ 
b(euen ,  trenn  tiat  iGort  De^  ^cren  vnDc  fi)nc  ^rafft  ( mkf  tt)t)  njcDDev  Dp  unDe  Di)n  fle(i)f c,  tvcD^ 
beviun)cn£60cnt)ni)ebcDvcc[;Iifen©c(>rufc^cprc&ii3et5ebbcn)  cn  nic^t  ancjetajlet  t)ni)c  i)d(  ge^ 
ivorpen  babDe ,  Datfu(ue  tvcvt  Dt;  ocf  ei;n  md(  fpptcn  5)nDc  f;oncn  (crcn ,  tvo  Du  nic(;t  t)p&ovft,  Dat 
t}\)  ^i)pnDc  ©ecle  n:>cvDcn  n?eeDon» 


9]t)U toolciente  gl^ciiiettcn  ©cf)i'tffte  totf)  bet  S3iMien,  Deicf imSfnfrtnge,  m 
t)e  ^MiDevin(}e  ^cr  ^^(vtifcl  f)fr  gefettet  {)at)t)C/  t)pt)e  ^Dlcninse  tvo  Dav  bi) 
^cn  §(t'tif  f  lcn  t)u^e  l)ir  in  t)ejTer  23orantn)ei*t>in(ie  im  ^infunj^e  an(]ctcfcnt 
t;sl.  i^efuluigcn  jl)nt  t)e(]cm^l3r6uci  (Efcl  ccf  ti)o  relne  (^ctncrt/  moftcn 
ccf  l^p  Dc  ^33robrcn;c  touDe  ftci:  bcfolcn  mi>c  bcfulcnlatcn» 

©e  erfte. 

SDeut4.  ©t;fcbd(cnDarnic()te^t(;o  Don  Dat  icf  ;um  bcDc,  tmDc  fc!)d(t  Dar.ocf  nicfte^ 
m\  Don  2c. 

^avupcommentcvetDe|Te^vdue''€fe(eine  fan()e^vobvcvi;e,  tve(cFe^  (Summc  inf  fdv^ 
tef^e  begvepen ,  /d  Deffe ,  ?)^ofe^  n>i)feDe  fi)n  f ncc(;tlif e  Q5oKf  l^p  Den  ^ocf |]a(f ,  t^p  De  ^Cafuev  S;>uf 
Dci)efc!)reuen,  rop  fc(;d(en6ucr|]mifeQ3o(cf ,  a^e(cf  etn  finDIicf  Q3o(cf  j^,  tvi;fcn  up  Den  ©eijl 
Dc  im  .!pcrten  j^S  i.  (tow  5 .  '^mik  icf  oucvjl  t)p  Den  DoDen  Q3ocf ftaff  n?s;fc ,  bin  icf  ein  O^Jofe^, 
S)ovn)crpe  €()ri|lum ,  trcDe  ^auium  »nDcr  Dc  Q}otc ,  Dtbfldte  Dat  5^i)e ^eftament  Den  €f)viflcu 
gc(auct ^icv.  5  r.  @a(. ^.  .t)eb.  8. 

Slntmert.  ^o  vafejlu  f)!v  ccbfev  fo  Dnfinnicicn  tveDDcv  af)n  ?  2)5  Denn  /o  gar  neen  tvcDber^ 
fcrcnt  mit  Di-ner  @c[;acf()eit  f  '^Bor  f^efftlu  gf.kxk ,  Dat  me  (s;f>ri|]um  Dorn^erpet,  ^au(um  m^^ 
Der  Dc  ^5te  tri)tb ,  tmDc  Dat  97i)e  '^cfJament  »tf)|i6t ,  VDcnnccr  mc  De  €f)villcn  op  Dc(^d)V(fft  m)f 
fct?  J£)cfft  nfyu  (;55oDf  Davumme  (3e(auef  Dat  ^'^i^e^ejlament  jntb.?)ertc  t5ofcf)vi)ucn  J&iev.  j  i .  em 
m;e.?)evfct)nDe(55ciflt5o  (3cuen  €'jcc[;.  1 1.  ^!)ntDavummeDc€orint6cv^au(udQ5vcc(f,mit 
Dcm(5)cifiegcfc()vcucn  z.Sor,  5.  <Si)ntn)t;Davumntc(je!}]Iicft)nDc(^aDe0  5vinDev  Diom. 8. Dat 
mc  nic()tmccrDar(fmi)fcncDDcrfecn  t)p  Daf  ^oit  ©aDc^  i)pt^apt)r  cDDcr  5\a(uer  JJpuDt  mit 
^(acfc  gcfcjrcucn  ^ 

^t)fctnicj)t(3;f)riflu^fi)nc3un()ercn,  tn  De  gcfcbvcucn  ^rop()eten  ^  £uc.  ult.  .  ^ci;t 
^au(u^  ocf  n!cf)ta(foDe€brificn  Didmev  f  Dvom.  i.  2mt  ht  nicbt  fcl)vifft(icf  i^nDc  miinDfdcf 
gantj(juDen€f)ri|]cn^  Q[Bi;fctt)n^3o()anneii^nic&ti)pfi)nctcfd)rcuen€uange(ion,  Dat  tin;  (d^ 
ucn fcbd(en jc.  3of).2o.  'iOpfef t)nj^  nid;t  ^au(u^  f)en  an  Dc(gd)ri(ff,  tMiD  fed;t,  Dat  n)i; 
borcf)  Dc  @eDu(f  wnDc  ^rofl  Dcr  @d)ri(ft ,  cinen  ipdpen  ()ibben  5  9iom.  1  v.  (2::)cbo(Dejlu  t)or* 
9ifftisc^oucDcnnDarf;ctcn,  C()ri|lumt)Ovn)cvpctt,  ^'Pau(umt)nDcrDe'^dtctrcDcn,  tvcnner 

me 


jurtfce  23eif4Sc.  241 


tticl)e€6rl(lentt)i?fctt)pt)atgcfd;rcuett©0efe«e,  ^ropf^efen,  ^uan^eliott,  t^nbcberSfpoMctt 
(Scljriffte»  ^IBorumme  bacbtcjlu  fulEe^  nicjt  Dar  bauen,  i)ar  t)u  (ere(t  Ue  ^ntfanginge  bc^  ^a«f 
aamenfe^t)t52)cutr»i2»  k.  t?nt)ef)e(f(iboc&t)enapenbaren  (2J»pri(lum-mibe^au(um  m  b^, 
bar  Du  juif  cin^Dtf;  (eren  moci;te(t,  3gDennt)i)n(5nacf  ftpn-ci^t,  fogebencfetvobuDar,  bti* 
De€JDri(lumt)nt)e^au(ummitQ}dtentri;(l,  3tem  gcDencfe,  m  Du  nic6ttt)einigcrfc&j)r  ttt 
aflen  5(rticu(en  (t)orneme(icf  Doc^  im  6. 9. 10. 1 1*  14»  1 6. 19. 20, 21. 24. )  geDan  |eff(i,  Dar 
Dunic|)tDcn?)}?ofenODe(cfnod;(9De(icf  tuere)  fonDer  Di?nc!^rdmct)nDegabu(cn/a  Dei»(^aii 
fu(uc(l,  in€JE)ri(]u^unDc^au(u^@teDegefettet5e(f(i 

^at  mecn(Iu  frame  5(fe(Pen  duer(l  Dar  mcDe,  Dat  Du  De(fe  Sententie  JDcut  4.  ©t)  f({)6* 
(en  Dar  nid^t  t^o  Don  k.  DiiDcn  tvu(tl^  a((ene  t)p  De  36Den  ^  3(fet  wor  no(J  ncnc  ^iDt,  mie  iutv^ 
emtl&oDonDet)nDea(ftonemcnDe,  einmd(t)pt5oWrenDeJ  €DDertvorumme  ge()ikl  fe  aQcne 
Dcn^dDcn^  Darumme  DatiDtein  fmd)tlidt  iQold  m$^ 

Jg)ePu  ncen  anDcr  ^ruuDt  f dtien  fecn  !^eut.  1 2.  \)at  Dc  fu(ufge  Sententie  ocf  ^f)tfiitu 
fitit  f  £i;g  Dar ,  fo  \m\iu  tvo(  t)inDen,  Dat  De(Te  Sententic  nicf;t  a((ene  Daritmme  S)am  J^crcn  gtf 
fpraf eni^,  Dat(Dteinfned;t(ic^^o(cf  t\)a^,  fonDcrDatfenic&tDurd;  affgoDcfi^c  t)nDc  ^tibmfi 
fd^eCeremonien,  5l}?infc^entet)nDe^uncfentDerQ3ornufft/  t>anDcm2BorDeDatcn  ©oDt 
9cl)aDen  5aDDe,  Doruorct  tt)orDem 

$De  tvi(e  i5uer(l  fu(f c  '^^eruoritt^e  m'd;t  tveinijjer  im  9Tt;en  ^eflament  tf;o  befriid)tenDc  ii 
sj)?att5.7. 24»  9?om.i6.  2,Sorintf;»ii*  (55a(at.i.  (gp5*4*  i*^tm*4.6.  2.^im,4»  ^n^ 
De  ^au(u^  int  fonDcrge  t)tl)Drucf et ,  M  (tcf  De  (Sat5an  t)nDern)i(en  mtiMi  in  einen  ^n0c(  ha 
2id)tti,  3tembat5crrigeQ5ei(ler,  ^mie2m,26Qm,  ^(t)gneri)e,5abu(ett,C5ren^^rcDt# 
ger^,  brttnDma(i3eConrciejitien,  t)a(fc&  ©ebere  Der  ©oDtfa(ic6eit,  (tcf  tverDenerl^eiien,  t)nDe 
tt)i;  nic&t  gett)i(yer^  t)or  (^aDc^  ^orDt  entfangcn  f)thbm,  a(fe  t)nd  in  Der  ^ib(icn ,  im  o(Dcn  wi^ 
De  npen  ^e(lamente  na(]e(aten  i<5,  tt)i((  (lcf  mimmer  in  Stvic^eit  g^etemen ,  Dem  fuiut^en  SCBor* 
DtettDn0tf)Ot)nDeafftbofettenDc,  t)pDattDi;nic()tDnDerDem57amcn  t)nDe  ^t)te(eine^  heme(t# 
fen©ei(le^i)nD^orDe^imJ£)ertcn,  DemQ3ei(i  DnDc  ^CorDt  Der  @(pfncr!?c,  £Mcn  DnDe 
©d;a(cfbeitannemen. 

(So3ebdvtnunDe(TcSententie!5)eut.4*  ni*tar(eneDen3(5Den,  Darumme,  Datfeem 
f necf)t(if  ^o(cf  fpn.  Ocf  fi)nt  nene  S5ri(len  Dar  aff t&o  fonDerenDe,  Dat  fe  ^inDer  f»n,  fonDct: 
Darumme  ^etcn  De  36Den  ^necf)te,  Dat  fe  itt  nic!)t  f dnnen  boiDen,  tvat  cne  (^^oDt  abebaDen  kffi, 
men  a((ene  mtg\\)^m  tjtf;  grud;ten,  mne  £eue  t)nDc  £u(l  im  ^erten  f)tbbtn  ic,  ^eut  f ,  SJJoi 
Si(ftennod;fu(f  ein@em6te  2c.  S)e  S^riflen  ducr(l  htttn  Darumme  ^inDer,  Datfe  Den  ©eifl 
f)ebbcn,  t)nDeDonti)t!)^euet)tiDe  £u(le,  tvatenefcbripcf  cDDer  munDt{icf  t)an  ©aDe  acbaDcti 
t^,  sSnDeDarummegebaDen,  DatmeQ)aDe^^orDenid;tr(;ofctten  fcba(,  Dat  me  nicbt  Dorcb 
^uuei^  eDDer  ?^infd;en  ^ere  t)orDdret  mtbt ,  fonDer  im  SBorDe  Dec^  ^(?ren  b(j;ue.  ©0  fuftu 
nu  tt?o(  bat  Di)n  probrerent  eDDer  (Sommenlcrcnt^  ein  i?De(  Dnuor(tenDic&  26Qtn  (gnacf  t^. 

^  S)atDMfed;(t, icf  f;ebbeDarfu(ue(ientiecjen55eDan,  tmDcDem^orDtetf;ogefettee,  mts 
jtu  nummer  tt>ar  mafen,  ^pv  i^  ai(ene  cine  nutte  Den(l(ife  ^i;fe  t)org5e(!e((et,  tvo  men  (kaM 
^orDtt)nDeq5euef)(orDent(if  t)tf)ricbte,  tt)e(cf^au(u^  i.Corintf;.  14.  ti>o(  nagifftt)nDe  ocf 
bcbbertt^ia.  !5)ufinDe(16i)rocf  nocbQ5orma(eDig!)ngf>e  cDDer«5eneDt)ginge,  <\l(tmman 
Q)aDe^>^aDe5angeDc^cu(,}o.  t)nD  fag(ange  ^mfit,  «ifd;ope,  a)?6nnefe/ an  erent)m 


# 


^ 


244  iJ'  C^cild  /.  Veriodm  IIL  Cap. 


tiuttent)nt)t>nn0l)i3enOrl)enin()en,  Dve^elt)nl)e©efettengeflt)cfet5ebben,  S^erWuen  t)unic&t 
t)e|Tcfri?eOrt)enin0e,  fonberiun^e  cnnuttew  gunbe,  t)ar9t;beii)e^ifft)n&e(^ee(eane9?oDtme^ 
Debefiveren/  ein^OofatJetenfWt, 

QCi)Fet  tioc&  t^of  red;feren  nocb  t6or  lucbteren  ^anbt  jc.  S^eut  f : 
5Dar  entiegen  bringet  f;e  3ut)am  9??ad;abeum,  t)ef;efftiarlifege(IeDororbent(),  bec 
^^ercfw^Sin^e  i.5[)?acba.4.  2.?>}?acba.  la  Dennod;  idt)ar  neen  @ebot)t  Dan  im  gefd^reuen 
SBSorDe*  ^e  ^dnincf  ^ofap^at  i)orf unt)i^et)e  ene  Q5a(len ,  i)ni)e  5at)De  boc^  neen  gefclreuett 
SIGorDtbartan»  S)erjjea;fe  bebeDe^otiincf^^iniue,  ^au(ud  molbe,  t)att)e  ©emdn^eit 
^am  @(i^t)ert)regent)efc6o(t)c  gfxgo^ben  n>erben,  t)nbe  h^W  bod;  neen  ^orbt»  3tem  fd)o(be 
n)i;  tjn^  na  bem  Q5ocf flaue  rid)ten,  mo|?e  xox)  \>mt  tvebberumme  befni;ben  (aten  :c»  3tem  bx) 
5Socf|!auefd;em<^o(cfe  5efptbe§Socf(lauefc!)es)}?cenin5f;e®tebe,  bp  (s:f;ri(i(oui^em  gel(l((feit 
^o(cf  e  f;efft  fe  necnc  ^tttii. 

Sintmort.  SlBat  g??ad;abeu^  bnbe  et(t;fe  meer  im  o(ben  '$:e(!amentc  ( bo  nod;  be  '^\\)t 
t)erti9ureni)nbc©d;eme^n)a^,bat(Suan(]e(iumnocbnid?t  J)orf(aret,apenbaret  mibe  ^efcbrc^ 
iien)  gebanebbergeorbent^ebben,  fdnnettJDnicbtorbefenebberric&ten,  oc^  gar  nene  "2DBar^ 
l^eit,  na(ubet)or^efed?tcrSententien,  barDanfejj^en,  @onberbetDi(eibtbemsefd;reuen©ejf 
fette  ni(^t  apenbar  ent;e^en  id,  io.tt  m  W  '\xi  fpner  SOSerbe  bliuem  Cuer(l  alfe  nu  ein  md(  t)Oi* 
afle,  ^J^ri(lutJ  fii(ue(l  inn  be(fen(e(ien^agen  jje(eretf;e(ft,  5ebbeno.cfbe2lpenbarin0et)nbe 
^orf(arin^ebe^€uan5e(ii  (n>elcf  beOlbennid;tf;abben)  entfancjen,  nemen)i;bi;ne(ofen  Ula-^ 
tiones  (bebuf;i)rt)tf)^ernet)an@ecten,  gunbent)nbe^r6men1^o(ferbe(i)  nic^tan,  fe^ebben 
feennfmjjefd^reuen^^Borbe^jrunbttjnbe^ud^cniffe,  S)e  Crfafe  ()eff(]utt)o(gef)6ret. 

^ffi:  ocf  alfcbon 3ofapI)at t)nbe  be  ^dnincf  ^liniue,  einc  ciemcene  Q}af!en  'ow'^ )^i%  irx 
«njlanber57obt5cbben\)tf)ropen(afen,  n>c(cferocfbet)nfentDO(CJ}Jad;f  ()ebben  tf)Obonbe,  fo 
pnbtmebarbocbnid;tbeet^i0eQ[}orp(td;tinse  t)nbe  ?Befn)eringc  ber  Confcientien ,  bp  QSor^ 
ma(ebi;gil]5et)nbc^enebi;9in3f,  fugt)nbcfo,  t)pbeffenebber  /ennen  S)ad;t5oetenbet)nbe  tbo 
ht^m^^t ,  n?o  bnfe  ^ifd[)ope bar  mebe  ^erfdjen  t)nbe  rc^eren,  S)ar  enf iegen  tl^ec  icf  beffc  ^cSrifp 
tp,  t)nb  m<^tt,  reatbuanttverbenfanit. 

S)atmeocf  er(ife©civan5eif,  bem  9H5orbe  ^(xW,  t)nbe  ber  Confcientien  %x\)\)i\t 
tiW  cnfiecjen  be^olbe,  t)nbe  nid)f  nt)ed  abne  07obt  anrtd)tc,  m  etiife  francfe^recjen  bi;  '^o,\x^^ 
W^iben  in  Corintfeo ,  t)an  bem  (B(6i)er  bregenbc  ber  grounjcn  t)or  hoX)^^^,  (leit  gan^  m\f 
batfe^^au(u^ocf  t)mmefulfer^bclbeitt)nbe@onberid)eitn)ilIen(je(lra(fet  t^nbebi)  ber  ef)r{ifen 
@eit)dn^eittf)obfiucnbet)ormaneth()efft,  5et^e  n)t)  nicjt  tf)or  t)orberen  ebber  tf)or  fud;teren 
^anbtn)i)fen,  fonbcrborf)a(ftiget)nbe(ofe5ra3()e,  bemen^abermafen,  eorbeben,  t)nbebe 
Ceiie  f)nnbtf)auen*  ©o  n)i(  t^e  ocf ,  t^o^t  me  ficf  mif  bor^afftigen  t)nbc  (ofen  gragf)cn  nicbf  be# 
futnmerenfc5a(,  bennfemafenmenJE)ober  i.^imct^.  ?.  ^o  famen  ^pr  bpbe  nt)engiinbc 
t)am  ^appen  i)nbe  ^(af f cn  tbo  brcgen,  n^ebber  be  gemcene  ^dnf)eif  ber  ^ercf en ,  mif  fonberfi^ 
f en  igben  t)nbe  £6fften,  bi;  ^iSorbdmcniffe  t)nbc  ©a(id)eif  fo  f f)0  f;ofben ,  angerid;f et  i  Sejj^cn 
fuif c  ni)e  gunbe  f;tfft  Q5obf  S)ewf*  ^  m^^^t ,  vnbe  nic^t/egen  cine  ^nfc{)ebe(;if e  @tcn?dnf;eit  i 

®af 


©at t)uduerRfecf;^  <^(^o\btW)mt\6 nat)emQ5ocf;(taucnc&(en,  moflttopm^  m^bi 
berumme  befnijbe»  (af  en,  Q5cl^ct  eucn  t;fft  f  cf  febe,  ©cf)a(  icf  bc  ^uci^euljTc  Dcc5  (guangcdti  in  t>cm 
^ocf|}auei)e^©efctted  i)nt)  bei: ;^vcpOeten  fd^en  ^Mtf)*  i  u  3oanni^  f.  9vom*  i.  ^  9,  :c. 
Ergo,  fo  motl)  icf  M  t)on,  ttat  t)av  gefcfcreuen  iitit  3^  t)|)  nicOt  beiDe  t)an  €^rt jlo  cn^e  t)ett 
2lpol]e(eneineO)?at5ct)nt)eQ3nt)evfc()eet)t/  t)cr  !t)itt^c  (im  olben  '^e|]attientc  begvepett)  mQtf 
fltiktf),  t)arnatt)p,i)t)t,i)tf)  i)em  ©efctte  be^olbcn,  |cntt)or(aten,  ocf  t)tf> Dem  jjefc&reueti 
5Socf(!auetl)om!i)e(ebetvevet  !4)eut»  i8»  Q3a(at.4.  «Sicbr.g.^ 

^at  t)u  fec^jl ,  b\)  ^ocf |lauefc&em  Q3o(cf e  ()tbbt  be^ocf (lauefcje  ?Q?eening5e  <^ttht,b\) 
t)en(yf)ri|]cnduev|]nict)t,  3^  (fot)uDatt)ov|lann)u(t,  t)an  Den  vecf;tcn  mtf)af\tiQtn  ^abeti 
&M,  %ei)nDc2BovDtDer^vop5cten)  eine  f(ave  26Qtn,  ^enn  De  ?[^eenin.qc  ilfet  (^lknt, 
DarmeDc^ocfilauc  mnnl\)ff,  unDenic&tDe^ocfjlaucDmme  ber^ocfflauctviffen.  ^ed^ll 
Du  tt)t  oucr|luanbcnft'()ur(ifenQ5aDen  t?n'oe  mxt^tn,  foiflettwarnicf^tfonDerge^* 

^uMflu3^mn.2,\itit,  ^opit)De®a(uin5ege(ertf;e(ft,  &arb(t)uet6i;» 

2(ntn)Ovt5.  ^atn)u(tut)art)t()f(ufen^  Ergo,  mcnDarftinic6tt)p  be  ^^ocf(!auefd!)C 
CQ?eening5cfeen^  ^ltin  nicl;t  fo  .5)cr^rouc*(5fe(,  tvo(be3oanne^nicf;t(]ne(Sc&viffteg5e(e* 
fen,  t)nbe  ^ocf (]auefc5e  ^eeninjje  t)ovflan  ^ebbcn^  tt)o(be  f)e  ocf  nicf;t  batf)  fe  b(iuen  fd)o(ben  bp 
bem,  M  fe  Dan  Slnfange  pebdvct  f^abbett,  m  \)ax  fu(ue(l  ^efcfeveuen  fitit  ^  <;^nbe  i;(ft  ()e  bi;t5 
a(fd;on  bcn,  be  be  ^av^eif  t\)u jlen,  tt>o  f)e  fu(uefl  bef ent5,  gefd;reuen  ^eff f,  meenflu  M me  beti 
fulf e  @a(uin5e  bi;  Dnbe  bpner  @f;efe(fd;op  (be  ()i;  nod;  Mn  &af)ne,  nocf)  \>tf)  beiti  fcbvifftiifeti 
^ovbe ,  nod)  Dt(;  ;un?er  te  Dnbe  !^onbe,  M  ^ud;eni(Te  l)ebben  )  ocf  fo  Dovtf;  fc&o(be  tbo  fru^ 
wcn  ?  ^tin  Jg)er  @a(ucr ,  bu  fa(ue(l  Dnn^  nid;t  meer,  ^ar  i^  m^  &o,^t$  SSBovbt  fd&rifftlicS 
nagc(aten,  barmebemotf;bi)n@eiflauereinbva3en,  Dnbe  mebbevuinme  baf  ^orbt  mit  bi;^ 
nem  ^tiftt,  anbev^  mi(t  fo  t)X(\\)t  be^  :Siiue(^  (^meer  fi)n ,  a(fe  be^  ©eifie^  ©a^uitt^e. 

^utbiifl^au(umDpad^f;i(ipp,4,  .29St;ber  (eueniSrdber  waf  tt)arl)afftip5,  tvaf  ttf 
bar,  tDatrccfet2c.  Dnbcfed;(i,  batbe^5i(ippenferfd)o(benuM;berfcen,  benn  fein  ftnen  ©d;riff^ 
ten  ge(efen  5abben,  benn  ocf  Dp t  ^orbt  Dan  em  geprebi^ef ,  Dnbe  ^jcempe(  Dam  em  gcfeen. 

2(ntmovt5.  •  ^au(u^(evetbav,  n)att5omfrebefamen,einbred;t(ifenDnbeS5rif!(ifeni 
J5anbe(benet5,  n)o5eocfDor5eti,  imanberen€apite(Dt5bem€):empe(  €«§)ri(li  f (aret;  g5c(ere( 
5eftt,  Dnbe  fiimpt  nic5t  ad  propofitum.  '^iU  l)t  fe  Dorbert  t5om  ^orbe  Dan  em  geprebi^eff 
Dnbe€;empe(|me^£euenbe^,  i^rcd;t,  Ouerfln)at5n)a^ft;n^orbt?  fonber  C^riflu^  fi;it 
€uan0e(iuiti DiO.  1. 1  r.  &a{at.  i.  iDclcfernuDn^,  nid;ta((eneborc5  ber  ^5i(ippenf^r  ^reffy 
men  ocf  borc5  Decr  ^uancjeliflen  mbt  fo  Dclcit  ^Srcuen  ^au(i  apenbarct  i^.  Wat  me  fpn  ^jc^ 
empcl^  anefn?i;ueICWlu£i  i.€ovint5.4«  lu  SG&efefmpneOlauo^^^er,  a(feicf€5viflunt 
D0(()e.  S)avur5buDe(ebi((ifev  webbevbi),  a(fetpebbermi;mod;tef]fluten,  ^ente  bc  rcik  fe 
^au(ud  tt)ifef  t5o  (tnem  ^orbe  Dnbe  ^xempe( ,  M  5e  en  io  be  grpbcit  nicbt  ^e^euen  f)tbbtn,  \)nt 
fe'naerembitncfenbecrtt)e5(en,  fetten,  ordinevcnniocf;ten,  tt)af  cne0e(u(lebe,  ndmenbafer^ 
bar,  ©ubf  Dnb  Dvccbt  :c.  3tcm ,  fo  mftt  5e  fe  ocf  /0  nid;t  fcblic^te^  Dp  t)tn  ®tifi  eve^  ^erfett, 
tt)obuatibn)a(e(l,  fonberDpf^nDt5tt)enbi,9cmunbt(ife2QBorbtDnbe(iflife^xempe(,  ^atf)  bu 
fo  ^an^  tt)einic5  ^e5e(p  Dt5  beffer  Sententien  5eft(! ,  baf  fe  bt;  ocf  5ec(  entiescn  i^/  ©0  i(tef  ocC 
niiijtt^  mxt  mt  bu  f)\)x\>Pf  S)eutt  f ♦  glo^^i'^  ^»^^  maculert  5e(ffl* 

^^  2  ©e 


144  IJ'  C&cfld  /.  Periodus  IIL  Cap, 

■  Se  t>ruDt>e. 

^eut  12.  ©^fcJdfenbernecnt)on,  battvp^iife f)!;r bon,  efn  t)t(icf  n>atemred)ft)iln* 
tfet,  SDar/egenbringef^e/  J)a(be  €cremonicn  bcr^ercfcn  nic&t  gcfc&ce^n,  n^oeinemptlifcn 
gubtliiincfct,  fontJcr  alfe  ibtDer  @emeene.gui)tt)uncfet. 

f^ntmvt  2Bor  fccff|]ubi?t5€ommcntfcn  ^eer  fiaftt  ^er  ^roue?€fc(f  U  t)\)v  m 
men  etnem  ct)ber  tttyen  t)at  ©ut)tt)uncf  cnt^  in  ©at)cd  ©af  en  t^crbaDen ,  V)n&c  nic^t  t)e(c  mecf)r  t)em 
San|cn  ^upen  ?  2Bcrt  f)i;r  ocf  DcmanDc  ct)ber  Dicgenten  et)bcr  ber^emeenc,  fampt  et)t)er  be* 
font)ercjcn  ctttje^  na  ^ccjeucn  ?  tt)crt)cn  fc  nicf;t  allc  tbom  Woxbt  Qm\)ftt ,  t)ar  t»at  fu(ue  €apite( 
mel)ctf;oge(Iatenwcrt,  nomelicf,  Sffie^icri;tt)bet)ct)atf;fc{)6(e0i;6o(t)en? 

©e  toeerDe. 

5Deut.  1 2.  be  f;i)r  5(Jrbe  m  alM  aUtgtxt  i^.  S)ar  tp  brin(]et  f;e  nicf;tc^ ,  fonber  tvv^ 
fet^een  infi)n(Sommetnt>pbccr|lcnbeibengebic()tct,  fon^pfcicf  enbaro-cf  ^een,  tlEiofcenbe,tvat 
(tnttverbcg  em  tDcbbevrumme  bar  bemotf> 

S)et)offte. 

^rouerb»  ?  o.  S)o  ni^t  tf;o  ftnen  ^orbeit  :c.  J&t)r  entiegen  bri«0et  f)t  3onabap,  be 
Itnen^inbercngcbobt,  batfcnccitcn^i;nbruncfctt,  neene^ufcrbmvcben,  n^en  @dbt  fei;e? 
ben,  nccneSSBpnrancfen  p(anteben,  ncenen^^Spngarbenbabbcn,  fonbcr  er  £euebagc  in  ^^iit^ 
tenwaneben  J&ierem.  ^r*  ^ptf^i^^abe^^^^Sorbt,  t)nbeOcitbod)nici)tim  fcbrifftiifen^or^ 
t)e  ©abc^.  3tem  be  3©i)fe  man  fpricf t  nicfct,  S)u  fcf;a(t  nicbt  tbo  Q^M  @c|)tiffte  fef ten,  fon^ 
ber,  bu  fcfcait  nic^f  tfto  ©abc^  23Jorbe  fetf en.  ^aU^  (Scl;rif}f  [M  t)p  bem  ^mx  t)nbe  ^al^ 
utrf;ubcn ,  i)nb  i^  be  ^ocf  jlaue  (55abc(J  SIBorbt. 

5lnftvert.  ^at@abed^orbt  t)nbe  2Ct;6^eit  Dcie  Qx6tf)tv  »nbe  tvpber  i^,  a(fe  M 
fcbrifft(if  t)oruntet\)nbetm^funbt  gcban  i^,  bcfta  icf  wol.  ^(\t  ocf  ©obt,  m  t)nb  na  bem 
f^vifff(ifcn<35cfette,  |tnen^ropf)etcn,  ^pofle(eni)nbe  anbcren€|)ri(!en,  i)c(eane©cf)rift, 
borcb  itnen  Q5eif^  in^e^cucn  f;c(p ,  bttmt  M  sefd)reuen  ^drbt  Q^at^ti  aKent^aiuen.  ^U 
fl)6uer|^0cfd;veuenebberin(jegcuen,  iffetbod;ane©abe^235orbtt)nbe^avbcit/  tt?e(cfer  mn 
neenemOTiinfcben,  mit  icnigcnQ^abcn,  ©cfeffen,  Oicguien  ,  ^ecten  ff;o  t)ermeerenbe  i^\)tx 
tf)Ot)ormi)nberenbe  i$,  anet)an@abeaacne,  ^anocftt)0(gc(duen  (tt)obufcd;(i)  baf^bcmgo^ 
nabapfulfe3Dan©abe,  a(fe^abcd2Borbfin<jcgeuen(i;,  batf)l^e,bo(bneenefr6mbe,  fonber 
ttne  SCinber ,  mif  fobanem '^a^t  bcfttjcrbe,  baf  f)e  fe  bar  nf;a gcbruf ebc  f f)omSxempe(  tvebber  ben 
fSnbovfamber3frabc(iten,  nid^fiegcnftn^iai^e^orbt,  DnbprDfebeboc^  nieljfmccr  an  en, 
ftlfeaIIeneben©e5orfambcr^tnbcrtf;i5benCc(beren,  t)anemfu(uejtj)ebaben,  @oi^  bproef 
bcm  ^orbe  ^a\)ti  t)an  neenem  ^infd;en  tf)0  gcfettef,  fonber  ttpat  ^a^t  jjcuanen  l)e(ft  in  ^ona* 
bap rntbe  pnen  ^inbern  f 6o  bonbe,  \)a  f)tfft  ht  t)u(lenbrad?t. 

Om^  t)at  me  nu,  nba  bent  r)at  ©efef te  t)nbe  ^ropbeten  t)uUenbrac&t.  C^riflu^  t>n& 
|!)n€uan9e(iumapenbavef,  munbt(icft)nbfd;rifft(icf,  bord;€^ri(lum  t)nbe5fpo(lele  i)orf(a^ 
mt)nbebetu0ef,  t)nbebaffu(ui()ebi)i)n^f;cbben,  nagelofer  SOBi>fe  tt)o(be  fesgen  t)an  ^amn 
tjnbe  ^^atten,  Ovcgu^en  t)nbe  ©ecten,  |tibe  bebent  t)nbe  mifTent  jc.  ibf  fd)o(be  &a\)t$  3K>orbt  fon, 
l)i<5alwtnaebe^©ei(!e^/  selduetb^neeniSi&rifientfeo,  bubrin0e(lbenn^eae  apcnbare^ud)e^ 

nifTc/. 


55rtfee  25cil4ge,  24^ 


nljfc,  wObcmflefc^mien  233orDe@aDc^,  Mm)  n{)Utf;oi*TOfieentfan9en5«bben\)nDeD€CU 
Den  nic{;t. 

S)att)u©aDc^©cf)riffte  afffont)cr(li^an©abea233orDc  ont)c9H5ar5eit,  i^  men  bi;ne 
tcinc  DiaferiK»  ^enn  i^  ^.  3 of)annld  (Suan(}efium  nn  nicf;t  fo  tt>oI  &aM  2^ort ijnDc  SlGar.- 
I^cit ,  aIfeDoit)tnocf;migefc()reucntt>a^^  ^at  fnjermcjhi  t)nt)u(l)i()e  s3}^infcf;e  Denn  mit  fulfer 
lofcn  (gtofferin^c?  <^\)ntf)  t)enn  nu  ©abed  ©ctriffte  ©aDciJ  2Bort,  tont)  u>i;  nicf;t  n^iffer^ 
t)er  Q)aDcg  '^lJort  entfangcn  ^ebben  a(fe  <23aDei)  ©cf)rifftc,  t)u  ouerfl  miDe  t)t;n  cjeipPe ,  $ufd;e? 
rj?ci?nDeiSc^a(cff;citmiteinemanDerenf;eme(ifenQ5aDe^*33SorDc  Dr»;uen,  m  ()ir  t)nDe  Dorcf; 
Di)ncgantic  '})robrervc  njolbetiicjeti^,  t)or(lf;an)i;Dejfc  fententien  ^roi).  50.  up  Dat  3Cort 
©aDc^  W m) m  ©aDe^  39Bort cntfancjcn  f)ebben ,  bar  men  nicf;t  tf)0  et)&cr  Dan  t)on  fcf;af. 

SS^cfiu  6uer|]noc()einanDer(^aDe^  ^ort,  bi)  icnijiem  ?>^infcf;en,  cDDcr  in  /cni^cm 
^ofe,  ancDpt,  Datbrin^ef)er,  ijnDcbctucjbcDatiDt^aDeg^ortfi),  fofcf;a(t(a>obi((!cf) 
Defu{ui()e€ref)ebben,  Dcn?pDeffemgeuenfcf;6(cn,  na^uDeDcffcrfententicn,  DotmeDarnicf;t 
t^ofettet>nDeafnemc* 

^at  ^efcbfut ,  Darfufucf^  Uf)  DcJTcn  fententien ,  DorcD  mt)  ancjetcf ent ,  i6  Di)tf).  ^on^ 
Dc  ® oDt  nicf;t  I»;Dcn  D(tt  mc  fDncm  SGorDc  tf;o  fcttcDc  cDDcr  affnam ,  cDDcr  tf)or  uorDcrcn  DnDe 
t|)or(ucbterenJ^anDtaffn?ecf ,  cDDer  Datmc  ocf  in  QtxinQm  Ceremonien  nicf)t  mocf)te  f)anDe* 
lcn ,  naegcnem  ^itlf 6r ,  funDer  in  Den  2Gegcn  Q5aDc^  bli;ucn ,  Do  bc  nocb  Dorcb  5}^ofen  reDc* 
Dc ,  t?nDe  Dc^  Q[GorDc^  fo  weinicf)  ma^ ,  \)e(e gcringcr  n^ert  be  iDt  nu  f dnen  crDuiDcn ,  a(fe  f;e  in 
fi?nem  eincjebarcn  @6nc  ri;cf (icf  i)nDc  auerfl6oi^en  ^efcrct  i^cfft,  bcfunDcr^en,  Dewifc  f)C  t)nd 
jjentjlicf  tbo  cm  n)i;fet ,  bciDe  im  OIDen  \)nDc  ^m  ^cffamentc  S)cut,  1 8.  ^attf).  1 7.  ^it 
cntjcijenbrin(jetbenicf;fe^,  ancDatf;efec()t,  iDtfi)n^infcf;enS]^ort,  t)nDc  Q[JnfruDt,  ^eft 
fe  Dennoc&  oajle  m6ten  ^an  faten. 

©e  f&fte. 

Sof).  f .  3cf  Pf  c  nic&t  mtjnen  ^incn.  :^ar  cntic^cn  brin^ct  l^c  cine  floffcrfif  e0f  ofe  DnDe 
fec^t  /  Cbtitlud  DnDc  fpne  ^arbcit  /^  Dat  ^rbar  DnDc  Dat  ©uDc ,  Jg^irummc  noof  t)n(J  n)pfet  t)p 
Dat  ©uDe  unDc  ^rbar ,  Dc  tt)i)fet  t)h^  t)|)  ^f^riftum» 

^ntmxt,  ^at  mcen|lu  mit  Dem  (Srbarcn  t)nDc  ©uDcn  ?  ^HJ^^enf,  ?Dh'ffent,  iSafuent, 
^aucnt  jc.  t)nDe  De  anDeren  ©f ucf e  Darbaucn  t)afen  an(jctagen  f  ^orutf)  ^effflu  M ,  Dat  iDt  er? 
bar  t)nDe  ()uDt  fo  m  ©aDcd  O^cn  ^  3 ^«tn  tt?orutb  ttjuffu  DcfTc  Q5o(gc  bcn)eren  ^  Cftrifiu^  tt)i)^ 
fet  t)n^  t)p  Dat  €rbar  tjnDc  Dat  ©uDc ,  ergo  m  m^  tt?pfct  t>p  Daf  ^rbar  ))nD  Daf  ©uDc ,  De  tt)pfet 
t)n^  t)p  C^riHum t)nDe^p  Dc '3[Barbeit.  5i}?enllu Dat mc fulfc (Sopbi|lifcf)c 57uf e tnDe  Fanatien 
iiicbt  f ennc  ?  (giid  motb  Dj;n  argument  |]an ,  fc^al  iDt  cinen  ^ci)i)n  bebben.  2l[Ie  De  tjn^  m)f 
fet))pDaf(2rbar))nDcDat(i5uDc,  Dart)n^^5ri|lu^f)entvi)fet,  Dett?i)feft)n^t)p^bri|lum.  ^t 
^r6ueiSfeImitf!)ner©efe(Ifcf)optt)i)feft)ndt)pDat^rbart)nDeDaf  @uDe,  Dat  Cbripug  ^enne 
tt»i)fet ,  ergo  f)t  tt)i;fef  m6  t)p  Cbriflum.  Oucrft  ttoennet  mitu  m^  Minorem  noar  maf en ,  De 
Du  nic|>t  allene  t)p  Cf^r ifium  nicf;f  tt)!)fefl ,  funDcr  en  ocf  fampt  ^aulo  mit  Wtm  tx\)f ,  m  bo^ 
«enflargenoc&bcfu^et. 

Sjaf  Dubitfcl[)c(Dcfl»pcincn^reDi5er  fijo^^remcn,  De  DerCuericf)ctt  fcf)al  f5o9efcf;a* 
uen  ^cbbcn ,  f 50  fef fcnDe ,  Dat  nemanDf  in  Dcn  ^om  (}f)a  bi?  f ,  ^Srcmer  ^arf cn ,  3fem  m  fi;n 
Dpt^argamente,  DatDul^ir/egcnem0ePeaetteff)i,  flinget,  ndmlicf,  •^>aulM^fecf;f/  tcftt)f( 

4?5  5  •  ^i^t 


^  4^  //.  S^^etld  /  Veriodm  III.  Cap. 


liat be ^?ennc betien in atlcn Or&en  i^^^im, 2*  Ergo,  icftvil,  bat fe im  S)omct()oQ5rcnicn 
beben ,  WI  id  ^emfuluisen  beualen  f;ebben ,  effi  eme  gcleueOe  fulf em  ^d(jencv  i)nt)e  Samen  Difpu- 
tatontfpoantmerDem 

©e  fouen^e* 

3of>  7*  ^^)tt  ^e«  i^  tttc6t  mtjnc  £erc,  ^arje^cn  brin^ct  f)e  nid^fc^ ,  funbev  un  bem 
^cborfam  i)er  ^erf en  tjnbe ber  Q3orn?efere ,  bar  alrebe^enoc^  t)p  geanttrerbct \€ ,  benn  be  ^cr* 
f e  i/frdm  (jenoc^  ^p5»  f*  2lct»  20.  Jpefft  ocf  (jube  t?a(]e  lere  €f  2»  ?0?attl^  ult.  5}?arc,  ult. 
^ofnio*i7*  i.^im.?.  Ouer(ll)e^ortt>eferefcblacl;tent()ofccrben^ubenbav3of>io.  t)an 
oefcf/rcuen Oeit,  n)at®e^orfam^Def;ebbenfci)Olen,  |^barfuIuc(ijont)e.5ic-r,2  3*  ^(\Xifl)*^.7' 
i^  a,3of>flar9enocf;gef*veuem 

3of>8«  3cfbonicf;te^wmt;fwlue(]:c,  .^JirnicJte^* 

S)e  negctttie, 

^of)*  8-  (^o  g!)  b[i;ucn  i^cv^en  in  m5;ner  ^ere  k.  ^ir  fpricf 1 5e mv)  an  bnb  fecfcf .,  ^en^ 
iicv  icf  v5ar  maf cn  \vil ,  bat  ^cbrifft  t^nt)  ^:a3arf)cit ,  fKcbe  t)ni)e  Q^ocf (loffein  ^incf ft), 

5intn)ert*  ^orumme  fd;al  icf  fulfed  war  mafen^  ^ol  wctf;  nid;t,  \ic(i  DJcbe  ftnb 
55^ocrftair,  euenfotro(tn)e!^in()e(i)n,  alfc©ot)tt)nbeeinQ5ocf,  fd)riucntDnb  rebent,  qSc* 
^ven  in^e^enen ,  Q3lacf  i)nbe  ^inb.  .?)ir  fcggc  icf  bt;  ^an ,  bi;  imDe  bpner  ©cRllfJop^MJl 
Jttnnid)tael6uen,  n?cnn(|t;fcbrt;ent)nbropcnaucrem  funber(icf©abe^%ort,  ©ci|l,  ©al^ 
utnae  bebt)iun)fi)n,  funberf)ebbenbennt)tbbem9JBovbe@abe^,  t)ng  V)orgefc()reucn ,  Dnbe 
nacjelaten*^uc!;niffe/  bflt  tvp  "icf;t  feilen  am  ©ciile  Dnbe  /utve  S)rome  annemen  »ov  ©abc^ 

®e  tei)nt>e. 

305. 10,  ?))?i)ne  (Sd;ape  ^ovcn  mt;nen  <Stemmen,  btibe  m'c!)t  bev  frombem  ^ox 
^e  f;iv  bvinset  ;^  i)af  en  t)ovanttvevbet, 

®e  eljfte. 

3of;»i2»  3cf.^ebbei)anttn)fu(ue(inid)t^erebetJC  .&ivnid;te^« 

S)e  tn>6iffte. 
3of>ao*  5llfetni)mt)n"^abevM^ntf;f;efft,  fofenbeicfiutv* 

©c  t>rut)tet)nDe* 

cmattb.if.  q5ov#uctt^benenfcemt;,  bch){(cfefevett?D?tnfcben^abe.  . 

:^av  mecnt  f)e ,  mDue  2lrtif el  fpn  ocf  t^om  ^ecle  ?D?infd;ct]  ©cfette ,  t)f  cu  vfl  affe  ^i^ 
noc&famt?ovantti3crbet,  f)efec&tocf,  t)at€()ri(iu^l)iva(lenevebett>ebbevt)ntiuttebofelere,  De 

webbev^abe^SBovtftveMen.  21^^^ 


Sunftt  Be«4ge,  247 


2intwcrf.  €5ri'(^u^  rcbet  f)ix  nid)t  allenc  n)ei)t>er  ^nnutte  bofe^ere,  be  apcnbai-  C  m  ^u 
fcctjl)  tt)ct)t)er®at)c^3[Gortf]rcuen,  funi)cr  ocf  i>an  bcn ,  Dc  bcm  ©efctte  <55ut)e^  mc()t  altbo 
Dn^elirf  meren  ^Tlaxc  7.  ^t  ocf  mol  (Il^riilu^  in  crcr  SQSerbe  I)at)De bliuen  laten ,  fo  fe  bar  ne^ 
nc  Confcientien  mct)e  b\}  funt)en  befn?etet ,  x>nt>  cncn  (53ai)e^t)enft  Daruan  (jcma^et  5flt)t)en ,  bat 
fuIfcd(£I;ri(Iofef)Ie,  fut()men?oI5??attf>ir»  Darbenotf  intfunDcrgctvert  i^tf)0ct)rucfet,  n?at 
fc  n)cDt>er  @ai)e^  ^Sobt  gefcttct  l^aDbcn» 

9}?attr>  I  r»  Slde  ^Manten  bc  mi;n  Jg)enunclfc()e  Q3abcr  tc,  .^at  biibct  f)t  Uibt  Dp  be 
bofen  ?0?infd)cn ,  trit)  t)p  De  bdfen  itxt,  tvclcfcr  t)c  Q5at)cr  ntcl)t  (jcpfantet  ^cfTt. 

Slnrtvcrt,  !4^!)tlatcicfaIle^n)oI(jcfeI;een,  foi[)ecrt)ut)i(Te9??eninj)eDarbIpucnIe(l,  M 
afle5[)?infcbcni)nt)alle  2m,  Det)an  (55aDc  nicfct  (|efamen  fi)n ,  ncen  bcjlant  t)or  ©abc^  O^en 
^ebbcn  f onen ,  Q3an  t)cn  OD^infcfen  n)etc  n)t;  md)t ,  funbcr  ©ot)t  allcne  2,  ^I)im»  2*  @ot)t  f cnt 
bcipnen,  i)anbcr^ere6uer(tn)cten)i),  batbat  (jcfc&rcucn  (Euangclium,  fumpt  anbcrcn  ^ro^ 
p^ctcn  i)nt)  2lpo(lel  (gcf rifftcn  t>n^  auer^cucn ,  t>an  @at)c ,  iMit)  &o,M  '2JBort  fvn»  S)at  ^e^ 
louet  mpt  i)n^  De  ^antjecjcmene  <lf)xifilih  ^erfe ,  DeDar  yorDcrt  t)nD  fpricft ,  ^clouct  Dem  Suan* 
ge(io  Auguft.  con.  Epift.  Manicli.  cap.  f .  Daran  f)OlDe  tDi;  Me  t)nD nemcn  Dar  bauen  ncene  £ere 
antJor^^aDc^^JBort,  fe5ebbeDenneDar^uci)cm'ffet)nDe@runDt,  funDcvac^tenfc  Dor^Ian^ 
tin5^cDet)am  C^aDevnid^tgepIantct;^. 

35e  236ffte!)nt>e* 

^attf)\i\t  £erefDen^c))Den,  Datfc^oIDenn^atitf/umbcualen^ebbe, 

S)arupfcd;tf)e,  Dit5SoDtI)cfff  ncmantfomiQtnfamcncjeWDcn  alfe^aulu^  i«Cor.  if* 
Dennoc6Darneuen(3epreDi(jctDe(5)ebaDeDnD*^cfetteDerOIDcn,  2lct*  if,  16. 

5lntn)crf*  ^attt)crenDatt)or@efcttef  ^:^nDtt)orumme^efcttct^  3temtt)0lan(jeDu* 
rcDcnfe?  I^at^cfettctva^,  mefc&olDcDcn  bcfcrDen  Jpei)Dcn  nene  Q)nrdutt»e  mafen ,  funDcir 
Datfe(icf  aflcneentf)c(Den,  i)anDer  Q5nreinid;citDer5lffig6Der,  i^anDcr  J^orerpe,  i)an^r(licfeif 
Dent ,  t)nD  i)am  55IoDe»  ^orummc  ^  5)e  J^pepDen  nu  nr^glicf  ^^riflcn  gettJorDcn ,  tl)0  t)or# 
fc()onenDe,  i)nDDenid)trat)tDer^e()n)Din()c»nDanDeren  36Defc()en  Ceremonien  tf>o  befn^ejs 
venDe ,  t)pt  anDer  ^art^.  ^t  (lf)xi\itn  3oDen  mft  fulfcn  ©tucfcn  nidDt  t^oargerenDe ,  Dett)i^ 
lc  en  Di)f ,  eDDcr  t)orDed)t(icf ,  cDDcr  i)tf;  ^at^t^  ©efcttc  t>erbaDen  tva^ ,  fo  fan^e  fc  erf cnneDen  De 
<2:i)rifi{ife^ri)bcit  Diom»  14»  i.Cor.  §.  lo,  (^ofpnt  DDt^^^cfctfcDer^euet^nDDcrQSri^beit, 
Cfcrijli  (2uan(jc(f0  ?)??att^.  i8«  i)anDcr^rgcrin()I)e,  licfmctic^,  tt)a^  ocfneen  anDcr  2[Bi)fe, 
foDaner  €r()erin(i5e  tbo  f)eIpenDe ,  Dctt)ile  fe  nid)t  i)tf)  2l(fDf)on  eDDer  5^afatt)n^f>e  minfd;Iifer 
S^rdme ,  ocf  nid)t  t)t5  9))ifjDuncf ent  minfcl)lif cr  Q3ornufft ,  funDcr  i)tf)  5IftDf)ont  DnD  97a!atim 
gc  ©oDtlife^  (^cfctte^J  cntfpraten ,  Dcr^aiucn,  aflcnthalucn  Diaf)tt5of6fcnDett)adfu(fer(2r0e!5 
ringe  cort^of amen.  ^or  i^  f)ix  fu(f e  5^of)t i)nD  97tittic()eit  f  ^or  fpntf;  ^ir  fu(f e  Concilia  f 
2Bor  f^nt  ^ir  fiilfe  Conftitutiones  Der  Cf)ri(l(ifcn  grDbcit  t)nD  ^cue  ^ 

3a  tt)OlDct  Q>oDt ,  Dat  i)nfe  ^irc()oppe  nic^t  anDcr^  prcDigenDen ,  i)OrDerDcn ,  t)nD  Dtt)i]tu 
()enere@efettetl^f)0(DcnDe,  a(fe^auIu^Dpjfe,  Dartt)orDe ficf  ein i;Dey  €&rillen  mlUmn  in 
r^ofrcDenfleucm 

S5e 


24?  //.  C&crta  /.  V&riodus  IIL  Cap. 

^m*  ult.  93ret)i^et  t)at  Suangcdum  k.  J^it:  m^tt^, 

©e  foufntei)nte- 

9iom»  I  f ♦  3cf  &ov(!e  nic5te0  vcDcn ,  mm  barfuluefle  nic^t  €f)ri(Iud  Doftf;  nii)  tvcrcfe ' 
6ir  ocf  nic&fe^. 

S)c  acf)teont>e* 

2Bacr;f ef  /um  t)or  be  ^  fjo  partie  maf en  buten  t)ev  £eve» 

^ir  bm^tt  f)e  5cr  tt?o  fe  arme  €f)rlf?en  fpn ,  unb  f^ebben  be  Sunten  t)nt>t)atQ}ur  ni^tge^ 
lec&t,  tDoNero,  bebben  ocfnenen^upenbyfice,  fi^ntocetnfcf^ulDi^aaevSlrgerinsf^e. 

Slnttvert.  ^ir  fiitf)  meauermar)!^  mo  rei)ne  |iceDet)nreDne  S^^m,  ^rot).  ult.  mafcn  fan, 
tvi)fcfeti)e?l}?unt  t)nt)fpricft,  icf  tebbenicf;t  ^imbe^^eDan,  t)ennti3oridDoc&  aQe  Partie  t)nl) 
^rgcrnilTe  f)er  entfpraten ,  funt)er  aHene  t)tf)  Den  tjnnoDifien ,  onnutten  unt)  tjclen  ©efetten ,  Dar 
men  bleuen  bai)t)e  bi;  Dcr  ^lpoflcl  £ere ,  Dnt)  wk^t  fo  gantj  t>ele  befmerlif e  ©efette ,  beneuen  Der  la 
ve€bri|lit)nt) ftjner f)ilgf)en 2lpojle( ,  in^^euoret,  l)ebDet)e2lr0erni|Teneennot^3ebf)an,fof;eb^ 
begi)arme:^eucf)ir(jant5(3rote©cf)uItan,  berbaluenftcf  De^pupeuan  \\xxo  ^eoeuen,  t)nt)(t'cf 
tT)0  €5ri(lum  t>nD  fpner  ^cre  (jef ert  f^efft ,  \iixt  Du  auerji  nu  fo  barmlicf  na  tveneft ,  t)n&  f lacjefl , 
t)or(teit  me  mol ,  t)at  \0t  nicbt  ene^  armen  (s:^ri(]en  ®  temme ,  De  (s)n^  biaicf  intl;  4)erte  sl)an  fd;a(, 
funber  ene^  &un55eren  ^ulucf?  i^ulent  fp. 

2)c  negentcDttDe.    • 

©al  r,  ?(}?|?t)orivunl5ertt)at  ^i)  ]m  fo  balbe  ajfnjcnben  {Cit\)tn  ftp  cin  anber  €uan()c^ 
ltum:c.  ^irentiecjen  bringet^enicfctfunDerge^,  t)orf)en  nicbtt)orantn?eri)eft)nt)0el6fet,  fum 
ber  t)at  5e  fecf)f ,  fe  ^oIt)en  Dev  SSeber  ^ere  m  neen  (guangelium* 

5lntmert.  !4)9t  i^  tt?ol  ein  f ortf)  f ufcbfnacf ,  auetfi  t)e  Cbriflenfieit  &e(p  it)f  t)cle  anbev^  be* 
funben,  f)efFtmenicbtiniStet)et)e^^uatt(]el!;,  nicl)tafrenet)evQ}et)er  to,  funbcrocf  t)ele^a^ 
gantengabulen,  ^rdme,  opiniones,^eprebi^et,  latDelM^erjjebreuen,  ocfDa(iert)nt)t)|i)t# 
liferan^enamen  t)an  i)enn  ^brillen,  ben  m  ^uan(jelium,  Derbaluen  i)u  na  D);nev  t)nrevnert 
-^ufcbeit  tt)Ol  fnacf en  mad;|l ,  gi)  l)OlDen  fe  m  ncen  Suangelium ,  fe  f|)nt  Docb  Dcm  ^uansclio 
t)elc  tf)o  (iarcf  ))nD  auerl)ericf;  ijett)orDen ,  fo  lan^e  W  iDt  ^o^Oi  t)cvDraten  f)e(Ft ,  t)nD  Dc  :5)ovf;cit, 
Dev  2[Bcrlt  apenbaref. 

5)af  Du  ocf  bir  De  ^ercf e  De^  ©efetted  loff lofe  t)nD  lefFlofe;  ^evcf e  f)ef e(T.  !4)e  ^cvcf e 
(HievflDev5D?infcl;enQ5aDc,  IKegelmiDStatuten,  le|frifeiOcrcfendme(l,  i^n)arlicfnic&tam 
Der^ ,  Den  ene  apcnbare  (5n)armeri;e ,  Denn  tt?orumme  fcl)oIDen  De  ^crcfe  ?0^'nfcblifer  ©cfettc 
meev2[BevcfeDerteft;n,  alfcDc^ercfe  @dDtIife^©efette^^  33n)ancf  Dat  ©efette,  fO?in^ 
fc^en(55efcfteDn)t)n(jen,  ocffcl)cgen/ennet)tbfrucI)ten,  tt)Olt)ortt)t;|Ictl)irDet!cuef  J£)aDDen/em 
ne  Den  ^ouen  nicf)t ,  tvat  ;g  f)ir  m  ein  £oue  ^Q^infc^en  ^ere  t^o  boIDen  ^  20a^  Dav  neen  (^ei;(t , 
tvat^epjiegi^benbir^  ^auenDat/i^Dat^cfette,  (^aDe^  Sa3ort,  \)\{\\^,  red)tferDicb  t)nD 
auDt  aom.7*  ^at  guDe^  f  anRu  auer(l  fe^sen  ^an  Den  5^?infct)cn*S"«t)cn  \  ^p  ;cnt  nja^  ^f)0^ 

fage 


5dnfee  25etfage»  249 


fodc  (jefc^een ,  baf  ibt  intf)  ^erte  fd?u(^e  c^cfcbreuen  werr  JBc^t  ?f)ofan<  htfft  mxii  t)t)t  ? 
Q}6le|lu  nid)t  fcbpr  i)i;n  francf c  ^^re(3en  f  ®o  fegjjc  icf  wocl)  m  b\)  biffer  fcnten.  gefeci)t, 
fan  ein  ?))?infd)e  nid)t  i)ered)tuerDi(jcf  merDen  Dtl)  Den  ibercfcn  DefJ  ©efettc^  ^aDeeJ  Oiom.  5. 
@al.  2*;.  Q3elett)ei)nigcrfanl)et)tl;Den^tvcfeu*3J?infd;lifcr©cfcttc,  6urclen,  ^ectcnjf. 
g«rcd;tucrDi(jct  tvcvDen. 

©e  rtvtntigftf. 

I ,  ^f)im.  6.  (^o  iemantf)  anDcr^  leret  »nD  nid)t  f>i)uolt  Den  funDen  tvorben  lu 
J&tr  fd)ri(ft  |)e ,  Datf)  De  £ere  dMi  i>nD  Der  d^ioDtfalicbeit  ein  2)t)ncf  (V* 
^ntiDcrt.  !t)atnemeicfan,  auer(ln)attiDuItuDarutI)fd)Iuteny  ErgotvatDuftnbbi^ne 
^^efeflfc^op  bettbe  htvam  Q:ud)eni|Te  Dc^  tt)arf)a(ftigcn  ^uancjclij ,  Den  @t)mpelen  m  @oDtfeIi# 
^e  Sere  c?epreDi(jet  f^ebben ,  ©oDtfeli^c  £ere  fi)  f  !t)ar  ivcrtf)  nid;t  t>t6 ,  Du  mufl  x>m  \>tf)  Der  rec&^ 
ten@oDtfali()ento,  t)n^  t)orjjefdi)reuen ,  ^ucj)eni(fcbrins()cn/  ctnDcr^  wcrDc  tvp  fc  nid;t  t)or 
cncgoDtfcIi^c,  funDcrgoDtlofeto  ad)ten* 

S)e  m  mt>  rtvfntfgfte» 

2.^f)im.  j.  5l(Ie©cbri(ftt)an@aDcin5e(|euen,  j^  nuttctbor^ercic» 

JDirent/cgen  fed)t  be,  fcfi)  nid;t  nod)fam  inallcn  anuallcnDcn^^afcn,  baruf()fXabf 
t)nD  Q>nDcrrid)tinge  tbo  fof  cnDc. 

Sintwert.  ©ed)i]u  M  t)an  Ii(pif en  bnbc  t^an  tvertliPen  ^^ingen ,  fo  Iat5  icf  Dat  njof  m 
fcbcen,  (9?en|]uoucrt](^oDtlifet)nDe(^ei)(Uife!^inge,  bcjl^a  tcf  Dr;  bat  mimmer  mc&r/  M 
^cbbc  icf  Dt)  Dar  bauen  genod;fam  Crfaf  c  <)efcd)t. 

i^u  fccbll  ^aulu^  rcDc  nid)t  allene  Mm  CIDcn  t)nb  97i)en  ^c(!amenfe ,  funber  t)an  afler 
©cbr  i(ft ,  be  t)an  (^abc  in  jicgeucn ,  fje  fp  bt;  ^r  opf;ctcn  cDDcr  Slpoftclen ,  bt^  QJcDcren  ebbcr  ^pn# 
beren,  bt)  Cbrijien  cDDcr  bp  ^ei)Den. 

^lntmert.  Q}anDen$rophetent)nb  2lpo(?efen,  btbbe  fcf  g^ar  nenen  ^ivi)Uff ,  be(l5a 
ocf  tt>oI ,  Dat  bcDDc  ^DnDercn  t)nDe  ^pepDcn ,  (^cbrift  t)an  ©a&c  int J^erte ^e^jeuen  ft ,  fo  bu  it* 
ben  roult  t)an  Der  @d)ri|ft  De^  natiirlifen  ©efettc^  9iom.  2.  ^tem  beflba  bat  ocf^e ©ortorabeif 
£cre  De^  Q}aDcr^  3ol).  6.  5)e  -13orinnen)nge  t)nb  3nfi5rin(}e  in  allc  ^arbcit  bed  j^ilgen  @e^ 
fte^9ob.  14.  «6,  nummert)pb6rc.  Ouer||barutbD0l()etnicbt,  t)at<iUt2txt,  ^traffe,  ^e* 
terpnijc,  ^ucbtpngc,  (15f red)tid)eJ)t ,  be  tjan  ben  ^epben ,  ^atDeOen,  ^iftboppcn,  ^otiif 
nef cn  erDad)t  f^n  ( cin  5^eel  Dorci)  be  ^locf beit  ber  ^ornufft ,  n)clcf cr  mertlif e  Q)ercd)tid)cit  \>nt> 
^ngered;tid)cit  fanDnDerfd;eDen,  cin5)eelt)tb  egencm  (^enutte  t)nbQ3orbecl,  cin  ^ttl  t>tft 
5iuerDaDe  t)nD  ^erfd)i)nge ,  ein  :^cel  t)tb  ^Dromen  t)nD  Diincf enbe  be^  minfd)Iifcn  C^^orrtanbceJ. 
3temt>tb'^!)Ioucn,  ?Q?i)gIouen,  2iucrlouenge(!eUett)nD5cfettet)  fd)olbe  (^d)ri(ft  fi)n  t)an 
&ck^t  inaegeuen ,  alfe  bir  ^l>aulu^  baruan  reDct ,  t)nD  Denen  Dartbo  t>at  Dc  minfcbe  ©aDcg  anc 
^anDeIfi)tf)oaUen(|uDen  ^2Gercfen(}efd)icfct,  iDtbcbbcDcn"^udKni(fe  t)tb  Der  @d;ri(ft,  be 
tt>i)  bolben  onb  f ennen  m  ©aDefJ  -ilGort ,  anDerd  f rpge  tt>i; gett)p^Iicf  ( n)0  fu^  lang()c )  t)or  (5)a^ 
be^  vS(bri(ft  Dnb  ^orf ,  !^r6me  t)nbc  jabulen. 

SDat  ocf  iPaului^  int funbcrae  rebe  ttam  ©cfettc  onb  ^ropbefen ,  bringef  mif  ficf  be  con- 

textusber-:a5ort,  bcnf5ofcbri(ft()ct)oi:l;cn/  bli(f In  bcntc ,  Dntbu0clcrt^c(f|L  nabcmmafc 

II.  (L^eUd  i.J&on^  31  bu 


a  f  o  //.  Z^dle  I.  ?eriodm  111.  Cap. 


Wm^,  t)antt?emt)u,oc(cren;c|ff,  i)nt) Demile  bu  m\  5?i)nff)effi)^,  be  f)l((jen  (^cf)nfftn)eft^ 
f an  bi;  befudte  v\)i)fmaf en  tbov  @a(iclbcit ;  t)orcf)  ben  ^oucn  m  S()ri)]um  3^fum.  I^arup  cjiffc 
«}>au(u^t)i;ffeOrfafe,  tDcnte  (fpricft()e)  a((e  ed)ri|ft  Dan  (^abe  in^ecicuen  K.  t)arutf)Hien 
tvol  crfenncnf an,  tvoDi)tf)'2Bort,  nomeficf,  aOc  (S4)riftt,  t)ornenie(ifen  t>nt)funl)er(ifen, 
j)p  t)e  f)i(3e  ^Mi  fce.  Q3nt)  cfft  it)t  a(fcf;on  tt)t)ber  fcgf)c ,  fo  ()e|ft  i)ocf;  ^au(ug  cm  in  Dcm  »or^ 
tvor&en  beuaien ,  bi;  Der  (^ii^en  (5cf;rifft ,  be  f)e  sc(eret  baDt)e ,  t(;o  5(iuent)e  Dar  f onbe  be  Dt^  n)t;fsi 
mrt)entf)or@a(ic!)eit,  Dovcf;  t)en  ^ouen  in  3(gfum  Cf;vi|lum,  Davup  /^J  Dejfe  ©c^vifft  «m 
Setaucn» 

£)e  nt)c  \)nt)  hDuitrtjflc. 

c£Bo(  affn)icf t ,  Dnb  b(ifft  nidjt  in  Dev  ^ere  C()r(fli ,  2C, 
•   Jpir  entiecien  brinj^et  f)e ,  njat  t)ar  im  ^c):tc  miDer  Doigct ,  nome(icf  icf  bebbe  /utt)  t)e(e  t5o 
fcl)vlucn ,  auerfl  icf  t\)o(De  nic(;t  Dord;  gcDer  t^nD  ^Macf ,  fuiiDev  icf  i^ape  tf)0  \m  t(;ofamcnDe 
j)nD  munt(icf  mit  \m  veDen ,  m^  meent  iDt  fi)  mi;  ent/ecien» 

5lnttt)evt*  Oa^at  befanDct  mi;  tf;o  fovfcpenDe  na  Den  J^i^n^en ,  De  f)e  nu't  en  int  funDerge 
gereDet^eft^  t)n^nicf)tfd)rifft(icf na(3e(atcn»  ^[BetbnicbtnjatiDt/d,  nemant fanm^ocfmit 
^arbeit  fe^gen ,  ^X}i  eDDer /entf)  pjTct ,  bebbe  icf  Docb  fo  rt;f en  ^uanaciium  Xic^n  3of)annc^  m 
fc|)reuen ,  Davtf)0  fo  Diivbave  ^pi|lo(en  fcbviffriicf entfan()en ,  S^jfet  m^t  t)c(c  fefev  Davna  tf)0  f)o* 
renDf ,  Den)i;(etDt»anDevpanfsen(3;f)rif!en()eitt)or@aDe^3Bovti^an(]cnamen  i)nDi)e(evt,  af^ 
fetf)oevfvofd)enDc,  tt)atnid)t()efd)veuen/^^  (go/f^  ocfnicbtDe^eningeSobanni^,  Datmen 
ficF  Davauev  f(i)a(  bef limmeven ,  tt?at  t)n.(jefd;veuen  geb(eucn  /^ ,  funDev  ttjaf  gefcfcveuen  /^  tf;o  (i5^ 
uenDe,  Davuptt)i)fet()e3of).  20.  3^t;t/£5()efd;veuen  (fed;tf)e)  Dat()i)(t5uen  fd)6(en2C,  2250 
f an  Den  mi;nev  ^eninge  ent/ecien  |j)n ,  Dat  Du  t)pt()ufi  m^  Dem  Dnniitiif en  vcDenDe ,  Davumme 
,n)u(tuDiffe  fentent.  ^o(affn)icft2c.  ved;tt)nDn)avf)affti0cnt)ovfl&ant)nDDuDen,  muftu  nic^t 
feen  t?p  De  i^ngefd;veuen  (eve ,  Dev  Du  t^nmtjfe  bi;fl ,  funDer  t)p  €f)viflud  ^uan(]c(ion ,  Dovd;  en  m^ 
^e  anDcven  ^uanaeliften  i^nD  5lpofle(  befd;veuen ,  tt?e(cfcv  De  gemene  €()vifl(ife  5?evfe ,  t30v  ©aDc^ 
^ort ,  t)nD  €()vil]u^  ^eve  anoenamen  befft ,  Dav  fiirb  bcn.  ^o(  affmicft  2C.  fanflu  auevfl  mit 
^arficitbDbvinoenDnDe  betii^en,  tvatgobanned  mit  Devgvoumen  t)nD  ^vonDeren  CDen  f)e 
DilJcn Q5vefffc!)vifti)  0eveDet()efft,  tt3i)n)!((enDarfu(ui()c  (ti>obi((icf )  DiffevCTif^oien^e^icf  bol^ 
tien,  tt?o nid)t,  DiiDefiuDi;t/os?c(en)iffev  (tDO(iefec(;t)  t3pt(}cfd;veueniBovt(if)vif?i, 

^atmea[(ec?pv6ue,  t)nDeDatouDebef)oiDe,  n)oDut)ptf;ufit)tf)^au(o  K^bfff  f»  «^^ 
mcicfc^evnean,  m!er|]vDefcf)a(tDf)on^  !4^i)  ))nD  Donen  ^edfen ,  ()e(duett)j)iDtnid;ttbo,  Denoii' 
(c  (]i;  nid;t  na'2int\)ifj)it(]e  Der  bi(i}en  ©d;vifft ,  funDev  (  na  /umem  bemeiifen  ©aDe^  SOBovDe  i)nD 
^a{uin0e ,  Dav  De  (^d)vijft  nic^f  "om  mt\) )  men  pvduen ,  i)Dv  guDt  DnD  ithw ,  toat  /uno  ttDOf 
^i\xa\t,  ^xmtn  ^evercn ,  Dc  na  ^(nmiflncjc  Dev  f;i((Kn  (^cbiifft  (lepvouet  bebben ,  tjnD  nod)  pv6^ 
utn,  j)nDbefunDenf)ebbenD(U/un)e21uDacI)ti)nDe@ei))]lid;ctt  t)Del  ^eDvegevie  Dev  333ev(f  fi;, 
ivilj3pnid)t(6uen,  tt)atfd)a(meDennmerD[)on? 

'^w  menj]  ocf  im  ^nDe  Dpner  ^robrev);e  icf  i^orflba  nid)t ,  W  ©aDe^  '20ov(  DnD  ©cjvift 
troec  "^XM^i  fi)n ,  [unDcr  late  mi)  beDuncf en  ( ivo  Du  fcbriffft )  iDt  fp  ein  !4^inff . 

Shitmevt.  !^at tcf trnol m1]l)a,  f)cbbeicfDi)t)orf)en  ()uDt^^efd)et  gegeuem  3cfttoiv 
P5aocfnoc|)n)e!twtmcev,  nomelief,  DatDu  m-tep.i^^if  W^^^  S^^)fO  Dyne  Q5(t)fenevt?e, 


Jfitipte  35«l4ge.  ift 


S)uucl^Iere ,  igrDom ,  gabultn  tl)0  l)ant()auen ,  mD  DiiDer  Dem  97ame»  (^aDed  '^erDef^  (  n>i> 
tvol  nicl)t  itt  Der  ^ibiten  ()elc()veucn )  weDDer  in  tl^ouoren.  Ouerll  Dar  tvert  i;fft  Q)oDt  wif 
nJcIjtDtb. 

l^^atDuocf  5ivt5J>i>Pful^t)eiSa(uin(jc  r.3of).2.  SDc  ^^iflajiincie  i»^f)ej|.  f.  ©eOJn* 
Derric5tin9e  2»  ^^f>im.  ? .  mitha  kf  ocf  (}ants  rool  njat  Du  meenjl  i>nD  fDct)|l ,  fd)al  Dp  Dod)  aik^ 
nid)tbelpcn,  DennDc^d)ri|ftfec()t  nid;t  (ivoDurafeii)  Datl)  aflc  Q3nDcrrid;tin,(]c ,  Q}tl)(efj* 
ging,  ^DJjaainae ,  @a(uin(K@aDc^'^ortfi;,  funDcrDatDc<Sa(uinge,  n6mjdicfDc(^ei(l 
leret ,  Dat  \)i  \Stf)kQgin(\t ,  nicl)t  tf)0  t)orad;tcnDc  ft> ,  funDer  tf)o  prouen ,  Dat  a((e  s^d)rifft  »a« 
©aDc invjcgeuen ,  nuttcf!>t/)or  @tra|fc:c.  S)i)ne  ^opbiflifd;en  Converfiones  eDDtv  Per- 
verfionesfennen)i)tvo(,  Der5a(uenbe()0(tfcmen tf)0^ufj. 

Summa  fiammarum,  Demi(ctvi)tt)etcnn)oocf(!^oDtolDin0c^Dan  fu(fen  t^DPamcnDett 
^tifd)cr^ ,  De  DnDer  Dcm  07amcn  ©aDc^DnD  fpne^  ^orDe^ ,  De  IHiDc  Doruorcn  tt>orDen ,  t»nl) 
^aDDen  Dod;  nccn  Q}M  21>ort );or  (tcf ,  funDcr  ^romc  mb  5abu(cn  S^eut.  1 5 .  gtcm  mt 
Dcm  \0?anne  ®aDci>  itcDDeruor ,  Dc  ocf  Dorc^  fu(f en  (ofen  @ei)TDnDe  5eme(icf  (^aDe^  ^ort  be^ 
Dra(jcn  njurtf)  5 .  Oveg.  i  ?.  3tem  Dem  j?5ninge  ^ofapbat,  Dord)  fjo  t)e(c  ^rop^eten ,  nt5me^ 
(icf,  »eerf)unDcrtDca[(efprefen,  iDttt)crDe^3peren2Bort,  ttjatfefeDcn,  t)nDctt)a0Dod|)a((e^ 
i)am  3^uue(  ?.9ve().  22.  ^f^nittjoocf  et(ife  ^oucn  Dcm  J^ieremie,  na  Dcrfu^ui^en  5lrt()  qv 
Dacf)ten  i)ortf)of(anDc  ^iev.  1 8.  3tcm  njcten  tt50v  m^  €()rillu^  m  geix>ernet  f)eft  ^attf).  7» 
54.  3tcm  tt>at  ^au(u^  ioanfu(fcn^ogen,  ©(i)feneri)emiDe  Q}oru6ringe,  DnDcr  Der  ©c(la(t 
eineo§)oDtfe(i3en  ©ebered,  Joor^en  »orfunDi(jct  i)tfft  i.^f)im.4.  2.^()im.  ^4.  (go  t\>\)l 
Mn noDen  jl)n,  Datittcpcf  ttoad)tc,  t)nDnid)tlid;(icf  fu(fcnemQ)etc(6gcneDDcv^rouc^^fe( (ivo 
^frtoorf)anDcnid)  (3e(6ue,  f)t  bringe  Den  «alle,  (lavcfe  t)nD  iJudenPamcn  (nicbtalfe  De  '^uml 
^art().4.  miDbirDiiTe^3roue*€fe(,  f)a(uc9ZGortunDi)uaenfamen)  Q^etveritige  DnDe  De  ful^ 
uiQi  j)t()  C^oDtdfen  ^OorDe ,  m^  fd;vi(ft(icf  na()e(aten« 

^irmit  n?!(icf  Ditmd(\)pborcn,  DnDDilfcmoncforteQSovantn^evDin^e,  ff)Ov^voueDtib 
€ifantcniffe(ie[(cn,  nid)tfulfen^  (gfci^  t)nD  3)orcn,  De  noc^  ein  ()eme[icf  ®aDe^  SCorti^nD 
ejaluingcbpltcfbcfft,  funDcrframert)nDctrun)er€^ri(len,  DeDe9)?at5cproue,  t)nD  ^ud)e^ 
niiTemDcm  JCorDc^aDe^,  i)ngfcf)rifftIicfna(}cIatenfofcnn)i[Ien,  \)ormaneaucr(^Dcn  2Ibbet 
i)ati  ^.  md)ti  tl)0  ^uticnbord; ,  Dc  De  ^])robrcrie  i^nDcrfettef  I)cfft ,  Dat f)e fj)nc ^rouer^  tl^o i)Of 
pc  DorDerc Dat  fe  Dartbo  £6ncnbord; ,  in  mi)ner  3c(icna>arDid)eit  ane  mgt  Q3t5flud)t cDDer  S^^nit 
rercDc,  ere  ^|3robrcrt)ei)orbiDDen,  fott)iIicf  ocfmitQ)6DtIifer  J^^ulpe,  niDne  2Irtifd  i)nD  ^e^ 
mxingt,  muntlicf  fon?o(aIfefd)ri(ft(icf,  ;esenfe»nDa[(cerenQ5ip(icf)teren  befc^crmcn  t)nDcv^ 
l)o(Dcn,  n)obaucnberort,  Darup  (  fo  (jt? /enigcn  ^ro(^  cDDcr  DtaDt  bt)  Q)aDe  DnD  (Inem  f)i(()en 
SBorDcmctcn)  famctDri|l(icff)eran,  icfn)i(;un)  (e(ft@oDtn)i()  ntd)t encfi ^otf) enttvifen, 
^oDt  gcue  /0  tf)0  fpncr  ©oDtltf cn  ^rc  onD  Q5etcrinj)e  De^  (J^ri^Kif en  Q}o(fe^  ^lmcn. 

Jpir  anf)engct  nod)  cin  anDcr  Comment,  ane  ©tert  t)nD  @tel ,  t)clicl)tc  m\  DenfufmV 
jjen  ^roue*(2:fe(  t(>o  f)opc  gefd)(a^aen ,  bxingtt  t)c(e  (Sd;riffte  Dat  nie  nemanf  tf)im  ^ouen  Dwim 
()enfd)a(,  ic(jenn)cnbciDtfd)riflt,  tt^ct5icfnid)f,  bi)t)n^tt?crt;onemantDavumnic  t)ov;a(iet, 
<DDcr()ec6ppet,  (ic()an(}eneDDert)orbrant  (Datf)ceDem^uanae(ionid)tttM'(5orfen)  tt)obi)|utt) 
Den  (itfchut ,  Dc  b\)  jumn  (ofen  ^antc  nid;t  biiuen  voillw,  Dcn  fulfe^  n)i(  ©oDt  fu(uc(i  tt)ref en  t)nD 
(Ivaffen  :^euf.  1 8*  Hgo  ulcor  exiftam  i,  ^{)e(f»  i*  2)e  JE)ere3?fu^  tvevf  openbart  njevDen  t)am 


1  y  2  11  C^etla  7.  Veriodm  IIL  Cap. 


J^cmmcl,  mltt)em@n9clen|i'ner^rafft,  J)nt)mttflammcnbemQ3ure,  '2Brafe  tf)ogeuent)e, 
«uerbe,  t)e@ot)tnicl)terfcmien,  t)nDauerbe,  Denic{)tge5orfamfi;nDcm€oange(fot)Hfc^J^pe> 
ren3^fu€()ri|li. 

5)atmenauerft  t)elen?9?ifjbrucf  DnbOrfafe  ber  QSoruoringc  affbeit,  cbbcrfujl  tpro* 
ri#s5}|infci)en|lrafrct,  ^etbnicbttf^om^ouenbn^in^cn,  giffc\)agocfnic!)tt^ofd;a(fen,  fum 
t)er  bclancjbet  ber  wcrltlif  en  Ouerid)eit» 

®cDi'ucfct  bo  3ui*9cn  3itct;ol)f ,  xwxi)  3al)v  isiu 

JDte  @ed)rte  ^eilage  su  bem  bntfen  Scipittel 


I)vbarett 

ft)el>bei;  gfitgen  &rrtf  n^^ 

V  V  V 

Ex  libro  Mcmorandorum  1530. 

)n  @afcn  tiifcjcn  ^cnftororbcntcnO^urciern^cgern  ar)nepncn,i)nb3urgenS?ar|len^ 
^eclacjcbcn  af)m  ani)crn  !^cDle ,  befft  ^.  €rbar  TKci^t  ene  Sententie  afffeggcn  latcn* 
!^cn)iIebat3ur(jentejlen^inber*:^vumerfeIfcl)opocf  in  anbcrn  Crben  tf)0  mcf)r^ 
malcngefetcn,  mibt)pbe»ororbnebe^orgcr  t)ncf)rlic^e@a()be0ebrufet,  wobat  fje 
hx)  t>nb  mit  obrcn  ^euelcn  ber  gcmene  ©abcd  ^ajlcn  t)ecrlifcn  gcf^anbclt  »nbe  tmmciicgangen 
^ebben  fcbolbcn ,  tt)clf crc  (5agf)e  Surgcn  5lar|^en^  oorer jl  im  <^crid)tc  t)ornenet  bcjft ,  ))nb  bar^ 
Mmmebat2BebbcrbceI  ^u()f)en  barup  ^-leforct  t)nbe  o()re  ©age  tbo  Otecf)te  bctvcfen ,  ftomuftc 
gur^cn  ^arfiend  lube  be^  RecefTes ,  funicbe  <gage  t?or  bcr  ^afcl  apcnc^  ^ufc^  n)cbbcrfprcf en, 
t)nb  barna  i^  em  gebaben  ftrajc^  in  \m  b^^  i^nt^c  bar  nicbt  njcbber  tjtbt^ojjanbe ,  alme  '^orloff 
be^(2brb.^abcd,erf)epne$Srofc,  n^at^ormogeberRecefTcn,  gelegettebbe,  bijQSovIultber 

©tabt^Baninge.  ^  .  .^      .  ^  v  ,    n.  is 

3^en)ile  3oad)tm  SJac|et  gelif er  g}?atbe  beclacjet ,  t)nb  fe  betben  em  Orbeef  gcfc^ulben , 
tnb  Soacbim  tf)o  red)ter  ^i)b  Dtbgebleucn ,  t)nb  bauen  eitlid)e  5;)anbta|linge  jtnc^  Orbel^  t()0 
ern)ad)tenbe  bincfplid)ti(j  gcmorben,  i^tbo9ted)te  erfanbt,  batme  3oad)im  tbo  ^ufe  »nD 
^auefofen ,  cnbbor  me  fpncr  befamen  fone  in  be  3fern  fctten  fd)Olbe,  t)nbei)ortan  mitbcr  ®<j^ 
fcnt)orrfaren,  t\)oftcFnaber(^tabt^:^ofet)nbRecefrcnmii9cf)6rett*  Aaum  venens  poft 
AfTumtionis  Marie  Infcriptum  jufTu  &  commiffione  Senatus. 


©ie 


Qiebcttbe  T^tiU^t»  2  f ; 


2)ie  ©iebcn&c  ^Scila^cje  ju  bcm  brittcn  fiapitcK 


*^*         *-^*         *.  * 
*  *  * 


Bine^  Sl)rbaren  Sabe§  Sttt)eiB 

&n^e  ^Pcf  /  contra  ProviTores  Memoriarum  tm 
©om  /  i^rcn  ^of  auf  bcr  ?Habor)fcn  bctrcjfcnD* 


***  V  V 


Ex  Libro  Memorandorum  A.  1530.  Fer.  2.  poft  Nativr.  Mariae. 

i|)owetcnt)c,  t)at5^uni^c5^ocf  6artt?cr&uflem€v5*?)ia&eCrt)ec(tvifc  bt  Vicarien»m 
DcQJornocfer^  l)crMemorieninber2)om^5?crfen  5ii*  t5i>  ^amborg  angeflatict,  ci^ 
ne^  ^ouc^  f;a(ucn  bcfcgen  t)p  bce  Ofabovfen  Det  tvanner  ")  ©euerbt  ©eie^ar  mit  fp^ 
ner  ^pujjfroutrc  .^iacfen  tn  (55f)e(>rufe  (jcfjat  fcbollm  ^ebben  /  t)nt)e  bc  fuiuejtc  5tun^e , 
l)arBbu  befiKuetlcn^iHefcn^efrngct,  mii)e6ct?cnJ£)of  famptiicf  (jebrufet,  iMiDcn^una  S)o^ 
fec  fpner  ^u^frotven  ^i((if en  bebbenbc  ViGarien  bcn  ^of angetaflet ,  Dnbe  na  oren  g^cfaac  tjor^ 
t)an,  tvorummc,  l)egcmc(tc5?uni^cbeVicarienbef(acf;ti0ef,  offtbatfjeo^mfpnenJ^offcf^of^ 
^en  ^ebben  entmdi^i^et ,  tre(ferd  (f 0ent)om^  5e  ficf  t^o  betDt^fenbc  beropcn ,  De^  f)efft  f)i  mQf)tf 
to^ct  t)nDet)p(}c(ecf;t  cpnc  ^jerternben  ein  Vicarius  Nicolaus  ^repfe  genomct,  f^o(t)c  mtif 
t)a0  t)p  genomcDen  @et>erDe  Darup  cjegcucn  bcbben,  2C.  ^hjtgmii  De  Vicarien  Durd!)  «^ren 
S)tnc)man  0\einer  -  -  -  faten  antmorDcn,  Dat  in  Den  '^jertcr  De  De  itt  Dem  (tDcfien  dit^f 
U  t)  gc(efentt)orD  bcfunDcn  Nicolaus  ©trepfc,  t)nDcin  Dcr^erfcn  t^o^amborgbp  ^in^^ 
fc&cn  DencfenDe  in  bunDert^arcn  necn  Vicarius  fjo  (jebctcn  of)e(cuet  5eDDe ,  Dart^o  Dc  (gc^riffte 
eDDcr^refnener^jcrtern  gormcgcbaD,  Der5a(uenftcf  t)orf)apenDenicbtDuc()ti3tf)o(i;nDe,  De^ 
tvifc  Dat  ocf  Dc  Vicarien  Den  ^of mit  anDcren  ufuiigcjenDen  J^ouen  bauen  feunDcrt  3aren  in 
rott>er(icfe^5eltttin0c,  DaruanDcJ^uretf^ocntfancienDe^cfeat,  De^  fc  ftcf  fo  naci)affticf)  tf)obe* 
tvifenDeberdmet,  trerenDcVicariennegcrftoDcjndrenJ^oftf^obef^ofDen,  a(feDurcl)  eincn  an* 
Dcrn  Dc^  fcf)o(Den  mtfttm  ttjcrDcn.  57a  rip(icJ)er  €rf unDt)n^e  5?(a^De  DnDe  SinttvorDc ,  t)nDe 
flitiger  ^:^e|lcf)tin()c  Dc^  ^$crtcr^erfenneDeDu|TeOtaDt,  DatinDcr^^ar^cit  befunDcn  tvurDcDc 
97anieinDer^jertergcmuterctt)nDt)crcnDcrt,  fjo Dat Dar  bouoren (Efrcpf e ()f)cfian  feeDDc,  Dat 
bebciDen  Ditc5tel)ernbi)enen^aDc^  apenbar  befanDen,  DnDc  t>2unDer  ^rcpfe  befunDen  njcre, 
.  Dat  fte  t)tf)9efc()rapct ,  fjo  fc()0(De  Der5a(uen  De  ^rter  fa(fcf)  i^nDc  bt;  nener  SGerDc  fpn ,  t)nDe 
l)e  Q5orfa(fc[)inge  fjo  Darane ,  Dorc^  t)or(}eDacf)ten  ^un^en  t)orf)anDe(f ,  fclbo(Den  ocf  funDcr  Q5vo^ 
f  c  nicf)t  0efc!)e5n  |i;n.  !4>arne(|e(l  bercp  flcf  ^un^e  (euenDiger  ^itge ,  DarmeDc  f)c  jjeDecf)te  tf)0  bc^ 
n)i)fenDe  Dat  t)orbenoemp(c  ©eucrDc  De  ^of  Dur^h  J^innci)  mu  ^mcrfen  mit  gemcitcr  J£)i(cfen  fn# 
mr  ^udfrotven  in  Q5rutfd[)attc  were  mcDc  cicuen ,  worup  De  OCaDt  maffstMt,  Dat  f)c  fioDcr^ 
nc  ^uc!)ni(Te  ^f)om  nege(lcn  9vecf)te  fci)o(De  tjpbr in()en ,  Dar  beneffcn^  fct)olDcn  De  Vicarien  ore 

3'  ?  ^ 

•Jl.e.  »«!flti&.  +)  t.e.3^ifl)er.©m^fc. 


af4  J^'  2^^^»'^  ^-  Vertodm  IIL  Cap. 


flnfumpjl  ocf  uple^gen.  ^at  m  am  ?D?ant)age  na  Nativitatis  Marijc  Anno  (S^c.  xxx.  i^j 
^un^e  mit  fi;nen  ©etiiiien ,  5f?amend  ^anfe  €Dt)e(er ,  fXei^nefen  ©in^elanD  »nt)e  €let)(5  t)ov^ 
getoen,  Dc  cjetUijet  ()ebben ,  t)atonen?oIim)tIicf,  tt)oi)at@euei't  ©elebaei-Den  ^of  m  @e* 
l)rucfgeI)at5et)De,  fjemerenmitobm  jvol  Darup  aenoe|t,  auerji  fi^ner  2lnfump|i  eDDer  ^gem 
bom^  mere  ebn  t)nben?e)l ,  Darup  De  Vicarien  repliceret ,  bat  fjoDanc  '^ud;ni{fe  obn  \)nfci)el)Iic& 
cbDer  nirbt cnt/ecjen  n>ere,  Demile  nu  auerft  Dcr  Vicarien  Die^ijter  Dcr  Memorien  t)nD  Kalende* 
re  bauen  bjmDert  3aren  De  Dar  t)pgelecl)tt>nD  angf^eto^et ,  DarmeDe  ore  5lnfumptH'enocl)fam  ocf 
(anac  roivfame  5^e|tttinge  flarlifen  bempfet  2-c.  ^arup  Dijjfe  OiaDt  gefcbeDcn  tjnDe  aff()efed)t, 
bat  ftoDenne  De  ^nof:)t  Dorcb  ^mUn  gefoDert  fpne  cDDer  f^ner  -^orfarcn  21nf  umpj^  nocl)  €()em 
bom  nid)t  nod)I)a(ttio  betuget  eDDcr  bpgebrad/t  bcDDe ,  DnDc  t)er  Vicarien  2In!ump|^  Dnb  ^gen* 
tiom  loffnjcrDic^  crfanDt,  t?t5  oren  t)pgf)clecbten  (Sd)ri(tten  i>nDe  oIDen  ^ofen  bcmpfet,  fjo 
fcbulDenDe  VicarienbpDenJpouen  bl!;uen,  DnDcDarancDen  (giicnDom,  xo\)  Dan  »oripen  u^ 
ien  3aren  bebolDen»  A6tum  (Sc  mrcriptum  ex  corii  miifione  Domini  Theodorici  Hohu« 
fen  Proconf.  Anno  <Scc.  xxx.  teria  fecunda  poftNativit.  Marix. 

©ie  5(^fe  ^SeJlage  ju  bem  t)ritten  gapittel 

*  *       *  *       *  * 

m  iWarai  ^am  DECRET 

an^  l^ul^rtfeii^  ^inbe^  ft)ibcr  i^I6rc(f)tlluI^afctt 

Wet)Ian&  Canonici  Teftamentaricn. 

*j.*  *a,*  *^* 

*  *  * 

Ex  Libro  Mcmorandorum  i^^r. 

)rt  (gafen  tufcfen  €orDt  ©temfelDt  m\  njcgcn  jelfgen  ^;)an^  '^ulf^afcn^  najjelaten  jtin^ 
De^  ^leger^  t)nD  Den  Teftamentarien  jeli(]en  ^ern  2llbred;t  iGulI)afcn  ettvan^^om^ 
f)ern  tl)0  ^ambur^ ,  t)mmcDe^]^a(}eIatenDepIuen!4)5om5ern  (grftauDcr,  Darnafe^ 
(i(}en  3obann  9ii)§man|,  /ung|l^ge|ioruen  Procuratoren  Der  t)or(jemclDten  Teftamen- 
tarien  alfc  ^^orwaltcr  Dcr  (^afe  ©a(ie  t>nD  ^lnta^ort  allcntf^alucn  uor  Deflen  OvOiDc  (}cforet ,  ^efft 
ein  ^rb.  9?aDt  Dormablen  erifant ,  Dat  Dc  Teftamentarien  pltd;ti^  tuercn  h\  De<>  t?orfioruen 
guImecbti()crd(StcDccnenanDcrnSuImcd)ti(3en  tI)oQ3ormcrung  Dev  (SrffjjuDer  tf)0  ilellenDC/ 
!onDfoDembetI)heronicbt(jcno^9efd)eenI)efft,  auermal^  cin  €rb*  DvaDt  ex  Superabundanti 
^r)Dt  jjcgeuen  ^tXix  (Sd;ilDcr ,  Dc  fulf e  (^af e  tvcDDer  an^ef^auen ,  t)nD  ficf  5I|fn>efen^  etlif cr  Te- 
ftamentarienbefla^eDe,  Datf)ettioifd)cndatoal^f)utent)nD^anDasenf)a  Oculi  fcbirfiimp^ 
^\&)  jtcf  genocbfam  t^or  @afe  beleren  Ictf)c ,  tjnD  t)p  Dem  ?Q»anDa(Te  tjofbejlcmct  Dem  jvle(]er  t)p 
l)e @afe  2lntn)ortgeue ,  n?o fullicf  nicl)tgcfd)ehc ,  a^olOc  <2.  (Srb.  9\aDt  in  contumaciam  Te- 
ftamentariQrumDcgninDe/  fo(i'd;evfflid;Der@uDevantf;cn/  f;i5ren/  unDttvifd;n)Denfci)ct)cn, 

t?nD 


^dfWBtilatit  2SS 


\>nh  fcOoIben  beTeftamentariiobGontumaciam  tviter  l)e  ©liber  a(fe  beff)f)ertD  tf)Dt)orbibt)en* 
De  nid)(  ffjocjefaten  tverben.  A(5tum  Lune  poft  Reminilcere.  Infcriptum  ex  commiffione 
Senatus,  prcefente  Dn.  Meynone  de  Ey  tzen. 

y 

JDie  "^mnk  SSeilage  ju  &em  bxittm  SimtUl 

*  *      *  *      *  * 

5ft)if(5ctt  l^enett  Executorett  t)Ott  ^ofjantt  Hefctt  ^e^ 

ftament  unt)  J^vinp  !)?ot)emoIi)e. 

=»^**      V      V 
Ex  Libro  Mcmorandor  1531.  CS  poft  Oculi^ 

'boiveten,  batbcSrbare,  ^rfame,  §ur(tcbtl(}e  Dnb  JE)oc^mife  J^crre  ^Sur^ermeipeif 
'5)ieDeric&  .S)of;ufen,  tufd;en  Den  2CirDi(jen  DnD  €rf;afftigen  J£)ern  ©erbe  Dan  Jpolten, 
^er  3of)ann  S;iiu]l)m ,  pn  3of)aim  ^mm ,  Jg)er  ^Viatthiae  uan  ber  ^ort^ ,  Vi- 
carien  Dcr  jl^crfen  (^.  97icoIai ,  i)nt)e  ^ifitv  Qobann  Oiume^crDc ,  Dcm  £et?cn  Tefta. 
mentarien  De^  ^cilamcnttJ  jcliscn  3of)ann  Oiefen,  Do  f)C  IcucnDe  Vicarius  Der  obgcnannten 
^arfcn  an  ct;nen ,  ijnDe^anfjen  9iaDct))0lDcabm  anDcrn  ^t\)k ,  frunDIicb  ,qebanDeItt)nDcDor^ 
Dra(]en  befff ,  fo  Dat  ciefccbtc  S^m^  Dem  Dor^erortcn  Teftamentarien  tf)o  *^ef)Oc(f  Dcil  genanm 
tenOiefen?:e|lamentdin  ft)n(2rucbelec)en,  bi;  Der  ?)??6lcnbru50c  Dorlatcn,  mtD  in  Dcr^taDt 
9?entebocf  erflcD  ^a^jc^  fcfraf  tbofd^riuen  DnDc  Dorroijlfcn  lalen ,  aflfuflid[)e  Drtittieb  ^mt  Q5efj» 
De^,  n)Df)efd;ulDid;iiJ,  De^  l^cbbcn  cm  De  TeftamentarienjDord)  DeiJ  Jg^crn  ^ur^ermeipcr^ 
SnreDcnt gutlicf;  nagcgeuen  ttte^ar i>orfd;rcuen  Oientc,  i>nD  De ^etitbe m am  t)n0e(^uorfd;<^ 
nem  ^aM  tho  5??iDDenfommcr  anftunD ,  DnD  x>p  crjlfunfftigcn  Sobannid  tbo  ?0?iDDcnfommer 
De^IopenDen3arc^  bcDacjcttijerDcn,  fd;all^e  Den  t?or(]emeIten  Teftamentarien  a^nc  j55cnD6y 
t)nD  s^orto(}erin()c  gelDcn  lonD  betalcn.  Ccf  mac&  ^an^  9?oDcrDoIt  Den  ^ouetjioff  Dlf^jcnantei* 
jc>%  0}?arcf  ©hclDe^  mit  einer ,  ttx>een,  Drcen,  DecrcDDcrv)i)ff?[)?arcf®f)eIDegen,  ivannDnD 
tvobcDatfiilui^eDocnfan,  DnD  obmc  jjele(]en  DnD  cjcfellic^)  i$,  t\)eDDer  Dtblo^n  DnDaffopctt, 
DnD  ft)n  €rue  lid^tcn.  ©efcbeen  DnD  gebanDcIt  Dord)  Dett  Dor^emelDtcn  ^ern  !^ieDerid;  J^ofem 
fcn  Q$or^crmeiftcr ,  am  Dofffbein  f)unDerflen  DnD  Driitti^eflen  3arc.  9}?i;DttDef c^  nfta  Joiian- 
nis  Baptifte.  Infcriptum  ex  commiftione  di6ti  Domini  Theodorici  Proconfulis  die  Lu- 
nepoftOculiifji. 


Sie 


a ^6  IL  Zbcild  L  Pmodm  IIL  Cap, 

^ii  3cl)ntc  SSctlagc  ju  t)cm  britfcn  gapittcL 

Irtnt»  lioUcr^  VICARII  Wamcnt. 


fc  'fc  4c 


^wwo  if?i.^/V  Z«w^  /^r///8f  Aprilis  mane  intra  fecmdam  ^  tertiam  horam  ohiit 
Arnoldus  Moller  cujm  anima  in  fancia  pace  requiefcat, 

I  n  t)em  ^amen  ©at)e^  5lmen.    3m  3ar  wxn-  <J«i  ^injjllaqe  na  £etare  in  ber  ^a* 

flen  fetteDe  t)nb  mafeDc  fpn  ^eftament  t>nD  late|len  ^WVx^  be  €brfame  ^per  5(renD 

^D?oner  Viearius  in  ber^erfin  tl)o  (^iinte  (Satharinen  binnen  J^amburcif  »or  mi; 

e)imon  il^itten  Notario,  i[)nbbet>o((intcr|tef!;nearme3debenr2inmed)ti.(3en@a^ 

bc ,  t)nb  bogere  ben  Sicbam  tbor  ^rbe  tho  beftebenbe  acbter  ber  groten  .^lufft ,  bi;  ber  tapeden 

genomr  f  (tejen  Cordes  t)am  Ovome  Dnber  ber  :^(ufft  ongcfebrlicf  int  ^?}?r?brcl« 

3tem  fo  t>ei|eret  f)c  bauen  aH  "^o^.  jlne  (E)cl;u(be  l>etalet  morbcn ,  unb  tvet  ocf  funbcr^ed  m 
ne  ©cbulb ,  befunbert  mc^  be  .S^ern  Qobann  oon  @precfe(fen  i)or  be  ^oft  up  Q3n^fen  V)or  cin 
f)alf 3ar  (jcucn  fcf)al ,  anebat  (>e|teitt)nbbefennetbat()c|)cfftcntfani)eni)pfrtci;n  0}?avcf  i|>ennt# 
ac  in^amborjjcr  ?Q?untc  t)an  9^.  ^mxi  mannenbc  tfto  (£(mc^l)orcn ,  bc^orenbc  t()o  fine  Vi- 
carie  in  j3cbacl)ter  ^erfcn  fiinte  ^atbarincn. 

3tcm  bc(tt()eocf  noct)entfan(jcntivintig  ^arcf  inbubbc(bcnr)ac©cbinin0c  unbc  fej)n 
©(^ittingf  t)an  €(att)ef5  ^!3  tvanenbc  xw  Bilfivar^er  ocf  tbobebdrenbe  unb  tbofas^ 

tticnbc  tf)0  (incr  Vicarie  in  ncbacbter  f  erfen  t()om  5f(tar  fiintc  ?[)?arttni ;  itcm  befftf)e  fpn  ^or^ 
^citbctalt,  unbnjirbnicbt  fcbuibicbfmi  nocb  im  ^()omeebDer  tl^o  fiinte  €atbarinen  bct^  lopt 

tf)0funfffti1C  3ar  VilitationisMarise  addii^.tempus  allei^  betalct. 

3tcm  (g^obcfcnnet()e  ocf ,  bat  ^eneeniJrfeutf;  cntfangenf)t(ftbar  f)Ctt)atn)cbberumme 
(tfpficbti^i^. 

3tem  (SogifftbeltnemOrdinariocinen  ©u(bcn,  ^^'^'M  fi)n  \<xi^%  2Ci(fc  m%  t)or< 
fiiffct  tvcrben. 

Qtem  (So  begeret  f>c ,  mcn  ene  €(>rifKif er  unb  n)ant(ifcr  ^i)fc  tbo  ©rauc  brinjjc ,  um 
be  cxfequien  bon ,  x\\\<x  (tncr  conditicii ,  bc^raad;men  mDtepnct:  vers  unb  flener  re- 
petition  bcfd)lutcn, 

3tem  ^e^  ^m  bauen  xi  in  @e(be ,  tn  ^(cbern ,  in  ®i)bern ,  '\U  fp  (Sifbcrn  cbber  ®o(b 
tltd[)te^  t)tbbcfd)eben,  geueicf  go^^anni^onermDne^^^rober^^l^etcr^Scligen^^onc,  unbbe^ 
gl^creocf^J^atbcmDncSeuciO^ober,  folangcfeim^euenbebarafthonuttefamc,  unb  ocfmt)^ 
ncr  (cuen  ^^uiler  ?0?ar(]arcthe ,  t)tjb  uUe^  fd)a(  in  dilcretion  gebad;tcn  Qohanm^  |kn ,  unb  n?if 
fii^  ncnen  Unwillen  mancf  bcn  Jruiiben  bebbcn. 

3tem  (Soiftein  fiiloeroovsulter  ^clcf  mit  einer  ge(t)fen t)orplben  ^afene,  unb  cin 
fu(t)ern  Agnus  Deimit  eincm  Corporal  mitbem  Q5ober  bi?  3iif<]f"  ^^^  ^acuc,  n)c(cfed  i^  in 
guber  ^crwarunc^e ,  unb borttho  miner  VHcarie tho fiinte (^afbarinc. 
3tem  (5of)e|ftTellatorcimfiene^abe,  be  l;e  fu(t)cr  t?an  ^^agcn^^arc  gcmafct  Oct,  mie 

ttioeen 


Se^tf  ee  ^tilafit: 


vcni)  ^lflolltx  '^ejlament  r^o,  2;tem  t)arfiHDel]  bi)  fon  ttve  fud^er  unb  »orgu(De&c  ^elfe ,  be  cine 
mitDerPatene,  Corporal,  un&fobeftcf  tjormoDet,  fpocfcinPontifical  jmie,  f>ort  t5o  ciV 
nerCommendent^ofiintc  (^atbarinen,  mlfe^  PofTefTor  id  HenricusN.  2lrent)  '^art5oI& 
^atbcirer  Vicarlit&ofunte^s^at^arincnSrunt)  Ma  pladf^Cojkr  t^o  funtc  ^at^arinen  t()0 
tt)efent)e.  3t?m  @o  f)efft  bennc  Teftator  offtcrjl  ^cm\l  gtM)ttt  Commenden  utf)  ^^eucU 
J^tnricf53auor^cn,  Wil)tim^or)n^,S;)an6^mptl\,  @n)arcnt5ofilntc^atf)arien/  mt 
ter^oac^imS^^eDbcnrDOlbetvufl,  fo[)ct)encirt^pt)t(an()f  otficiens  ^ctt^efl,  unt)De€itt)arc!t 
iimme  foc^  >0?arcf  an(]efpraf en ,  btbbtn  fe  (jefed^t ,  ^c  5ebbc  t)od^  Den  Jtcicf  mit  cincm  ornatc, 
tvclf cr  ornate  iid)t  nod)  t()0  fitntc  (Jat^arincn  in Teftatoris  fi)ncn  ©cf)appc ,  tvantc  &arfulueti 
fd;o(^c  f)t  bciDarert ,  unb  fc{)o(De  ^at  @c(b  vau  Dcm  Pofteftbre  Commendse ,  t)e  Dar  tt)ort)c  tf)d 

i)an  Ol^n  pr^fenterende  nemcrt  inftitutione  &  pofteflione  fubfiftentise. 

3tem  (go  in  ocf  bt)  Jper  3of)ann  m\  (gprecf effen  no^  cin  t)orgu(bet  fufuern  ^cfcf  mit 
t)erpateneae(i;f,  t)c  ^ort  tf)0  ciner  ^enc  t^o  funtc  (Satf)arincn  t)cr  €()ri)lotf  oan  ^ub.  Dc^^^ei: 
3obannOemfc  Procuratorp(acf)t()Oitt)efenDc,  unDigC^^^cllcr^^^mcSoffteng^e^cnct,  inDcnt 
I)c  ncne  ^e(cf  t^o  (iner  Vicarie  t^o  fiintc  €atbar inc l)cDDe ,  m  aflcd  un^  tt)of  bett)u(l.    (  Ego 

Tymo  Loftten  recepi  calicem  dequo  fit  mentio.) 

3tem  <5ot]eitf)irtl^o^amborgin^ejlcr^i;mert  Sofftcn  fincm  ^ufc  C9ne^i(lc  to 
inncj^ulTert 

Stcm  ©0  (tnb  ocf  in  bcmfufucti  Jg)ufc  tm  DuDfcfec  Q5ofc ,  offc  cin  ^uartgcfium  unD  gpf^ 
(lcf  ?SocP ,  Dat  anDcr  Legenda  Sandtorum  f)6rt  (trtcm  ^roDcr  SlrtDrca^  ^oUtv* 

3tem  (So  ()cffc  Teftator  cinmabf^  t)an  (tne^  ^roDcr^  tt[)C(icn  t)orgcn(5mct  m  Q}oir# 
Dracbc5cmafctmiteinen5?op9cfe(Ien^an^(^ur(anDed^roDer  tbo  Siibccf ,  Dc  ^op.gefiue  m^ 
ncnDc  t()0  Dvigc ,  Darbefcf)o(Dc  DemTeftatori  geuc^i  Mn  ftrtcg^roDcra  mQtn  8.  ?0?arif  ttot: 
14.  ^:^uiTcrt9vorc,  DcommcfpnTeftatoris  jSroDcr^g^cDanf;aDDc/  aucrflDeg.  50?arcf  fi)ti 
nod;  unbeta(t, 

Stcm  ©0(jefftTeftator9}?e(IerTymoni£offtcn(trtCrtSphjeram  folidam  m  ^t;f# 
llnc)  unD  Sphseram  materialem  ocf  »an  9}?i;6irt(). 

3tcm  (gofcttetunDorDnctf)cfpn^eRamcrtfunDfc(]crt  9£Siffcn,  m  bamn  gcfc&rcuctt 
t)crrtdgf)enfd)()(en:  ?)??e(]cr  Tymmonemi^offtcn,  ^cr  3o5anrt  Dart  @prccfc(fcn ,  ^pcnrttn^ 
Sbcdncf  uiiD  Johannem  ^oUtvn ,  Teftatoris  Nepoten ,  UrtD Qifft  cincrt  itmittn  t\)ntn  @nlf 
DcrtDiirtcf,  a(^Dennc?OWer^))mmcnoc|)ttt)cbD(tcf^efft,  t)nD)tnDocfrtOd[)  ttt)e  bi;DcmTe- 
ftatore  irt  g^eDad^tcr  SaDcrt ,  Dc  tf)o  Jpcr  Softann  Dan  (Sprccfcffcrt  ^ug  (iet>t,  aucrftDampe 
Teftator  figncrC  im  carniol ,  Dcm  fd;af  g6cDact)tcr  3of)artnc^  ^oOcr  Teftatoris  Nepos 
l;ebbeti. 

3tcm  (go  aifft  ^c  ^cmcf ten  mfttx  ?t;mmcn  ^ocf fc&cn  ^oc^tcr  Cat5arinc  ei;rt  fufucru 
Ucr  in  0bci)act)rer  ^aDen  mcDc  befcf)(aten. 

3tcm  (^Ott)o(DcJE)er5frnDTeftatorDaticf(SimortNotarius/ofcbo(DcfcJriucrt,  M 
f)t  m9  geuc  cncn  Dubbc(Den  ^avd  unD  cn  DubbcfDcrt  Julin.  Iftos  Teftamentatoris  conftituit , 
in  Hamb.  modo  <5c  forma  (Scc. 


j .  j  II.  C^afa  /.  Verkilm  III.  Cap. 


®k  (Silffte  ^eilage  ju  t>cm  t>nttcn  ffapittd. 

V  V  V 


tei;  ^prfteDei*  t»el  gtolfen  ^ofpltal^  stim  Sieirigeu  Seift 

tnit  JPJiwicb  ©ei:t>eg  Srben  v\>a  bcffcn  ^eftament. 

4  4  *  *  >f   f 

*  *  * 

Ex  Libro  Memorandorum  153L 

lf)C  wefetibe  fo ,  taf  ^eitncl^  (0<rt>c6  tn  ©obf  t^ciforuen  tn  |i;nem  ^efiamenf e  afle 
f);nc  naoelafcn  Q56t)er  ^efft  gtegcuen  bem  ^roten  Jg^ofpitale  W  ipiaigen  ® eijle^ ,  t^o 
^e5o(f  t)er  elen&en^rmcn,  unMn  jtnem^eflamentfeormaret  Dpftne  {ateften  ^em 
neijart ,  W  f^enepne  (gr(fgui)ere  entfancjen.  @jo  nl)u  t)e^  toorfloruen  griinDe  nompf^ 
M  Jbinrti  Sacjott)  ^nbe  ^liiU  !4>unffen ,  t)tb  bem  @f iflte  t{)0-?)i{t)cnfen ,  fvir  fi;nt  t{)or  ®tel)e 
erfcDmen  t)Tit)e  bebber  »or  |icf  fu^ucllocf  alfe  ':^u[med)ti0er  ber  anDern  angebornen  gnhit)fc()U|) 
top  ^enen  <xi\<xti\\  ©ut)ern  erc^  5runt)eg  gefo^erf ,  fio  W  m  t)e  Q}or jlenber  be^  [)i{gen  ©eifle^ 
bebbet  i)th  ©unjlen^nt)  nicf)f  t)f5  ^{ic()fen  ^^egeuen  nn&e  t)orf)ant)ref ef  ^iit^  CO^arcf  ^ubifcj)  t)e  fe 
tf)0  noae  entfangen,  ^armet>e  Dor  ficf  i)nt)  o()re  grunbfcbafft  Dnl)  (gruen  toorfegen,  t)or{afen  t?nt) 
toorfechf  aOer  2ln fpracf e  t)Hi)e  9tecf)tic^eif ,  offt  ihn  mkt  gf^eboren  ijnbe  cnen  moc^f e ,  t)ar  DorDer 
Micbtt)»ff)ofafeir,  quitcren,  fd)e{ben{et)bfcit)nt){ogt)eff)or^^btq3or(]ent)ere,  mc^Wtxw 
manef;  S^aruor  bebben  9t>e{auet^an^(gi)be{ertjn&.S)ini:tcf  .'DretAjer.  Altora  Remigli  In- 
fcriptum  ex  commlflione  Domini  Joh.  Wetken  proconf.  prefente  Doraino  Meyno- 
aedeEytzenAnno  &c.  xxxi. 

S^ie  3tt)6lffte  53eiIa3C  511  tem  fcritten  Sapittel   • 

***  V  V 


ergleid) 

sft)if(len  ^ettrit  ^ifct^eftorp  Vicario  uttb  Emt'^ 

Sf    Jf  5f    5f  Jf     Jfr 

*  *  * 

Ex  libro  Memorandorum 

^tt)efen,  !)at  Dp  gurberitt^e  be^  €rf)afffiaen  ^;)ern  Henriei  .?)ibt)ef!orped,ft)erf{ifert 
^re(iev^VicaruinDerS)om?^evfen  f(;o  ^pamborc&/  m  bcm  grfamen  SKoNifen 


iwSlfte  23cif4ge.  2^9 


^n-m  3oI)ann  '2BetfcnQ3ur5evmej(}crpcifi5n[tcf  fi)n  crfd^incn  bc  »or|}cf)ti.(3cn  (^l^obtfe  Q}re« 
fenbcnjt)nDJg)inr!cf  ^^roi;l)anc/  Q.Mjr(iere^rfuliie|t,  Dnb  fcebben  befant  aikn  Qn^olt  birnd 
tefcDreuenen  Q^nm6 ,  i^nD  ben  iianDcl  fo  Darinnc  DormcIDet  i^ ,  Den  fe  famt  Q3ranDe  (gtolcma^ 
ta  i)nD  .^ennin^jc  :^iri()f e^ ,  nl)u  in  ©oDt  uorflorucn ,  mcDc  t)crf)anDcIt  ^ebben ,  ()aDDcn  m  '^i>i 
DcnDarinneberort,  melfcrc  '^rcfDorcb  DcmerDijjcn  m^  erl)a(fti(3en  ^ejlcr  3o^ann  ©octf), 
ProthonotariumonDe.5)ern  ^o^QUn  t)an  (Sprecfdfen  Vicarium  Dcr  baucn  bcmelter  Sterfctt 
f bo  .S)ambor(<  m6  Dorfc(]clf tvorDcn ,  i)tiDc  Dorc^  Dc  anDerc  Q3ormunDer  cffte  Teftamentarien, 
Darinnc  benocmt ,  Durci)  Q3crfumcnu(Je  tvo  D^m  '£)errn  ^^urcjermcijilcv  tvovDt  i)oer()cgeucn  /  tvoif 
t)nuorfc()cIt  .gl^cMcuen ,  t)nDe  luDcDc  ^an  33JorDcn  t^o  "^^orDcn ,  fto  f)i)Vrta  Dol^et» 

^i)  '^ScreuDt  ©toelmafcr ,  ^oDtfe  Q3rcfenbcrc() ,  J^cnnincj  ^irigfc^  t)nD  ^imiit 
SSrovOane,  ^orgcrc  in  S^imiboxd) ,  Q5ormunDcrc  cffte  Tcftamentarien  Dcr  nagclaten  tJti* 
nninDigen  5\ inDere  it^mn  f^m^t  ?0?eigcr^ ,  ocf  i^otgite,  Do  t)t  im  IcucnDe ,  Darfulucjt ,  unD  iri 
Deitn  97amcn  befcnnen  t)nD  bctii^cn  m  c^ncn  /ctt>clf en  in  t)nD  mit  Dcffem  ^rcuc ,  Dat  n)i;  mitf) 
"Milhn,  5u{borDct)nDcmeDctt)ctenDc©c^fcn^ei^cr^,  ^f^eDac^ten  (^(ijjcrDcg  ?0)oDcr  rcc|)tc^ 
t)nDreDeIife0bej]enDi.(jc(?igrflrfopc^t)orfoft,  t)nDc  t)orlaten  l)ebbc ,  t)crfopen  t)nDc  t)erlatcn  ocf 
/cc)cntt)arDic!cnDem  ^|rl)a(fti(3cn  Jpern  ^;)inricf  J£)i)DDelbrp  Vicarien  in  Dcr  3)om^^erfcn  t^i> 
J^amborc&  finen  iSruen  DnD  Jg)ebbern  Dcp  ^^Srcuc^  mit  fmcn  auDcn  ^illen ,  t)or  t)pff  t)nD  m^ 
ti<b  '^axd  ^cnnin^^c  ci;n  5lnpart  ^Soem^auc^  bi;  t)nD  ad^tcr  Dcn  -^oDen  genanntcjJ  €0gcrDe($ 
^iiijtv ,  i)nD  ncgell  an  Dcmc  ^ruc  t)nD  ^am  t)orbcmeltcn  JE)crn  J&inricf  m  Dcr  3iofen jlratc  bt* 
k^]m,  (icf  jtrccfcnDcacbtcrDcnJ&off  DcvCeto^roDcrnaDcrDJaboofentrart,  alf^Dcn  gefecl;fe 
^i)(icrt  frt;9c(t  (jcl)at  t^nDt^cbrufct  befft,  mitei;ncn  frpcjen  ^w  t)nD  sQt^^ancie  tnM^fcn  Dcn  t)ori 
berdrtcn  ^oDcn  crbcnoentcn  (^gcjcrDc^  CO?ei)gcrd  t)t()  Dcr  O^ofcnflratc  in  t)orbcrorDcn  J^^of,  ahnt 
i)cr()inDcrcnt  onD  ^nfpvof ^ ,  fio  M  De  ^ortcn  t)nD  Den  ^l)un  *)  /egen(t  Dcnf^iilueflen  ©anjic  bt^ 
UQtn,  Dei)orbcnomDc^er^inricf  ^iDDejbrp,  t)nDcDenanDernDci)I  '^un^Dc^  i^bcrorDcn  J&a^ 
«c^,  Dcgruen,  c(fte^:SefittcrDcrt)orbemeIDten  ^oDcn  t)t)ri)eDaci)tcn  i£5,0cr^  *l)?ci0er^  fd^olctt 
betercn  t)nD  in  tDcfenDc  ^DlDen ,  Dov  foDancn  J£)o(frum  Dc  nmgmantt  ^;)cr  S^imif  JpiDDcjbrp  mi 
t)RD  acDac^tcr  ©csf  en  ^iti^tx^  f)eft  Dauort  cntr  ic()tet ;  t)nD  mi  tf)0  Danf  c  bctalt ,  t)of t  ien  s)}?arcC 
«Penningte ,  l)c  m  mtl)  t^o  cjcmelter  t)nmunDi0cr  Ji^inDcr  profptf)  mb  orbar  f)cnqef c5rct,  m* 
DeDc anDern  Drottici) ?0?arcf  fd)al t)nD  rail t)icIgcDad)tc  J^er  J£)lnricf ,  tbo  ^ef^oeflFe^jner  aeiillife» 
Commenden ,  Dt^  Dcm  ^;^c|tamente  icligcv  !5)ed)tni(fc  ^ern  €(J5crDc^  mn  ^tocfen  f undcrcf, 
n)eIrereri6unDerDccrf)af£igc?Q?c(]cr  ^o^ann  ^lot5tl)or^^i)Dt  Q3efTttert^,  larlifed  mit  ttvcctl 
9}?arfcn,  fi;olan()f)e5eDcn.5ouct(loelnic&t  Dtf)lofett)errcnfcn,  aUc^  funDcr  2lr(|cli(i  t)nD  Qk* 
iicrDc ,  ^1)0  Orf unDc  Der  20ar^cit  5cbbe  n>p  ?ScrcnD  v6toeImaPcr ,  ©oDtfc  Jrefcnberc^ ,  ^tm 
nin^]  SDivicf ^ ,  ^inricf  Q5roge5ane ,  bauen  gcfc^rcucn  t)nfe  ^ncjefegel  mijliUn  Docn  ^ch^en  be<s 
ncDDcn  an  Deffcn  Q5ref ,  onD  iventc  Denne  m  3oI)anncd  ^lotf>  mb  ^o^annc^  Dan  ©piiicfclfeit 
Vicarien  in  Dcr  Dorbemeltcn  '^^om^iTcrf cn  tfio  ^ambord) ,  DarmeDe  an  DnD  aucr(3ett)c(fcn ,  DnD 
foDan  ^oepp  alfe  Dor  Dortcf cnt  f)oret  DnD  angcfc5cn  ^or^anDeicn ,  l^ebbc  idi)  tf)or  n)itli(i)epf  onfc 
SnfcjjclDc  meDc  an  De(fen  Q5rcf gcl^cnget ,  flccjcucn  t)nD  gcfd)ccn  nacf)  €()ufi  t)nfcd  S^txn  ©cbort 
DOffteini)unDert  Dnt)  im  ttDc  unD  f n)inti\)(lcn  3acr  om  '^ag^e  Tiburcii.    Q^nD  t^  alfo  5ir  inae* 
fd;reuen  Dt^  ^:^eue5l  ^crn  3of)ann  -^Cctf en  ^or(}crmei|]crg ,  tp  anfof ent  ^ern  Hinrici  ^i&; 
Dc(lorpc^  baucn  flcnocmt  Sri^j&a^c^  decima  Scptima  Novemb.  A.  i  n  i. 

Sf  a  S)<e 


jga  //.  C&«n«  /  Temdus  III  Cap. 

"""        JDte  t)ret)ge^nt)e§3ejla9e  ju  bem  fcritten  ffapjttch 


*  *  * 


***  ***  *** 


Ex  Libro  Memorandorum 

^^n  ©af  cn  ttt)ifc5cn  t)en  QD^jienbcrn  ber  5?i|]en  Dcr  ^lrnicn  Cfcgcrn ,  m  cincm ,  ^nb  ^t» 
rent)  !t)oucn  am  anDcrn  S)ci)(cn ,  Dan  njcgcn  ttt)inticf>  ^arcf cn  ©elbcd  5;)ouetfio(c , 
De  Q5ercnb:Douhena  jtncm  Dnb  (Iner  iju^froumen  S)obe  Der  ^(cnbcn  Q3rot)erfcl)up 
tjom  ^iUi()cn©ei(?e,  na£ubcef(ifer^erbred)tc,  j^nt)(iner^e(cnin(]ebefcf)et)en\)nt) 
gegeuen,  t)nt)  in (i;n(2rue,  be(e5cnint)crDv6bin()^marfct,  nf)a9:)?e(l)in,c!et)er@tai)t9?ente^ 
Q5ofc^,  i)orfcf;riuen  (aten  5at)be ,  ftefftein  €5rfamer  Diabttf)0  9icd)te  crfanDt  Dnb  affjecjcjen 
latcm  S)at  Q5ercnbt '^oube  i)e9Ccntf)ei)an  t)entn)intid)^arfen©elt)cg,  nbaQScrmociebetr 
Q)erbrc$te,  t)c ^i?bt (ince  ecucnbc^ moc^te  boern-  5fuer  na  (inem :^obc  m(5d)tcn  pcf)  be Q}or^ 
Pcnbere,  af)no&re«)3anbt5o(bcn,  barinnefo(c^ctmintid)?0?arcf  @e(bcg  nf)a£ubcber@tabt 
Oicntcbocf c^  i?crfd?reuen  n?ercn ,  t)nb  befu(uen  barut^  manen  t)nb  forbcrn»    Aaum  &  pronun- 

ciatum  Veneris  24.  Nov  An.  i  f  5 1 .  Ex  ex  commiflione  Confulatus  infcriptum^prcefen- 
teDomino  AlbertQ  Jf)acfcmanm 

©ie  »ief5ef)nt)e  ^Seila^e  ju  Dem  bnttett  SiapifteM 

in  @(«ct)en 

^an^  l^uf^afen^  ^ctf^ter  ft)tt>er  ^(&ert  »(^afen^ 

Teilamentarien. 

st   sf  >f    *  Jf  * 

Ex  Libro  Memorandorum 

rt  @aFcntt^(fcf)cn(^orbc<Sfccnfe(b(nQ5ormunbfd)up  i)nbc  Qlufmad^t  je(i^cnJE)anfcn 
^u(6afen^:5)cc{)fer5}?ar^are(^Sc§etcn,  am  ci;nen,  vnb bcn  Teftarat ntarien  \i[u 

m 


tJierje^Mbe  ^tiUi^t  iSi 


gcn  ^crn 'Tiibevbe^  'ilCuIf^afen  tvantaae^  !^om[)ern  tf)0^am5orc()am  ant)ern^eDlen,  m\ 
wclfern  Teftamentarien  9D?e|]er  Sofeanu  ^loctf)  pevf6nlicl)  m  ^cnie  ^rfamen  dla\)t  crfd;i? 
neDe,  ijnbemit^eDimpXOcuoer&roc^,  bat f)ei>ann)C(jen  De^Q:c(lament(>  nicl^t^  empfangen, 
<jef)anDeftnocf;  (jetvanDeltbab^e,  mf)t  ocf  febe,  bat  5e  aIti;Dt  Dorcjebra^en  t)n^  Qt\tc\)t  f)aDt)e. 
^oDenne  ocf  ^per  i;)inricf  ©algborcl)  Q5ur(jcrmcifler ,  burcb^l>eter  is:)d)ilt)er,  gOelife  €nf^ 
fc()ult)inge,  m\)  .^er  Q5erbt\)an.?)utf)Iem9iai)tmann,  t)urcI;vS)inricf  (5c^omenborcl)etIife  jT* 
ne  O^Jotturft  feetf)en  i^ovi)ra(jen ,  2c.  S;)tfft  ei)n  (grfame  ^vabt  tl)0  D\ec|)te  erfant  mt>  alffeg.gen 
faten ,  t)at  t)e  Teftamentarien  jclicjcn  JE)ern  ^ilberDei^  ZTGulf^afen^,  ii?eren  plic!)ticb  famt  Dnl)  be? 
funt)ern  Oiefenfd^up  t?nt)  ^^efcl)et)t  to  t)onDe ,  \)an  t)en  Q)6^txn  jclicjen  ^ern  2IIbcrt)c ,  De  fje  fi)nt 
finem  !4)oDet)crbanDeItf)aDDen,  t\?oIauernicI)t  entfan(}cnf)al)De,  De  Dorfte  ocf  nicl;t^t)an  pcf 
Qtmn*  Adum  dc  pronunciatum  Mercurii  30.  Nov.  An.  i  f  5 1 .  Infcriptum  ex  coinmil- 
lione  Confuiatus  prs fente  Domino  Vincentio  Moller. 

-mm- :  "^^- :  -^^-  -^^-  -^HS-  -^  ^-  -^l^  -^l^ :  ^^ :  '^^  ^- 

HnNttS 

cimget  ^cfunt^en  unt>  &)vifitm. 

I.  Otbenuitg  »or  be  Strmen  be  or  ^Srot)  »ati  ©obt^^artigen  S^rifleti 

t)p  Oci:  ©trflten  rammlcn  Dnt)  biDDcn  ttt)tfc()cn  Dcm  et^rf  9iaDc 

i?nt)c  Ocn  2(uct:olt>cn  jjctvtflfgct. 

[onafIitf(ier(5rfunDfgun0,  i)nD  twier  framen  ebrlifen^uDe^^ufjnulfe,  Derfenne  ®e^ 
Ie(3en5eit,  Deijp  De^traten  um  ©aDe^  3[Binen  biDDen  iDOlIen,  befunDen  njorDen^ 
i^at  fe  ftcf  nict)t  f onen  mit  ebrcn  ernebren ,  Derfiiluen  ^ahmtn  fcbtJIen  tin  /eDer  im  €a« 
fpelingefcf;reuen,  DnDj^anDcn  Dreen  5luerolDen /cDer^  Cafpel^ ,  een  Q3eDfer%cfeii 
ge(jeuen  njcrDen,  DamitfeDc5IImi|Ten»an  enem /eDcn  (s^oDtbarti^jcn  Cbrijlen  biDDen  DnDe  foD^ 
l)ernmd5en,  DnDeDeanDernumIopenDe^racf;erdt)nDe£anDIopcr^,  Demennicf;terfent,  mb 
bamenfenenQ5efcf;eeDt)antt)et^,  tvofejennetviaeir,  eDDerttofc^crfamen,  fcf;i5fen  afgemi^ 
fetmerDcnfammtDcn^inDern,  De  dreCfDernf5nent)nDer(>oIDen,  mnn  feDat/enne  fofeuer* 
Dcnen ,  nicf;t  fo  fc()enDIicf;  i^erfcblemmeDen  cDDer  t)erpraffcnDe»  ^ijtnni^t  De  fo  oID  \>an  Saren^ 
unDe  fo  flarcf  fi;n ,  Dat  fe  dre  ^ofi  fdncn  t)crDenen ,  fc!?6fen  tp  De  &vattn  tf;o  bcDcIn  nicj)t ^efa^ 
tm  tverDcn» 

_  ^p  Dat  ocf  een  Q5n&erfc6eeDt  tverDe  ^c^ofDen  tmfd)tn  Den  ©c&6fern  t)nDe  anDern  /un(jeti 
535oucn,  Dcftcffc^IicbtDer^eDeIiebef;efpen,  t)nDe  nic()t  leren  ii^illcn ,  fc!;al  Dcn  @cl;dlern  tjar? 
Den  ^iueroIDcn  ene^ /cDcn  €arfpcli5 ,  t)p  (jelicfmdti()er  t)orjjanDer  ^iicbnijTc ,  cen  befunDerficf  i:t^ 
cf en  (jegcucn  ivcrDcn,  S^cnn  /0  t)crmoDfif cr ,  Dat  men  Den  armcn  @d[)dlcn  andbim  fyn  marD, 
U  21  fmiffen  mitt6oDefen ,  af fe  Den  anDern  £eDDi(ji}dngern ,  t)nDe  tverDen  Oif  etfif c  OIDern  DaDcrcb 


i^i  17.  ^Tbeifa./.  Veriodusin.  Cap. 

gmobigef  tvei*&en  /  eve  ^inDei*  \n  Der  <3d;o(en  r^o  bcjleDioeuDe ,  De  fu»ii  Derfiifucn  tvcniii 
ac&fen. 

Ccf  (ef&menficf  (jefatten^  t)rtt  fenenQ5et)e(erebbev  Q3ebe(erfcf)en ,  \\xm  ebber  o(b  ba^e^ 
(tcf^  f^o  beDe(nDe  fcba(  t>erguntiet  mevben ,  c^e  Dc  5t(ocf  i  o,  be^  sBormiDDaae^^,  bet5  be  ^locfe 
2.  unbc  be^  ^^amiDba^e^  be^  <Sonmier^  t)an  r  betb  t{)0  7.  @c(>(egen ,  unbe  De^  ^ljjintev^  \>m 
4«  <5c(;(d5en  bet^  to  6;  b^  Q3er(ujl  Dev  ^ecf en ,  |o  \i<^^tQm  (;anDdt. 

©0  fcf;a(  ocf  f encn  ^cDfcr ,  nocf)  Q5eb(erfc(;en  bc^  ©onbaged  ebbev  anbevc  S^acte  bor  be 
^crfenborentbojlttenijnb  r()o  bebe(n(^e(!abetn)erben,  noc^t)Di'beSermon,inbeSermoneb^ 
berin  Dev^reDi^r\)nDeDe  ?Q?i(fc,  fonbernJcl;o(en  (icf  in  Der  :^erfen  ftnDen  tnb  ©abe^  'SlBort 
l^oren ,  geiicf  atibcrn  franten  (S^riffen,  vs^o  men  batfu(ui^f  aucrtreDe ,  eDDcr  fiinji  pn  ^ecfen 
mi^'brufebe,  bemfu(uen  fcf;a(fi)n  ^ecfen,  t)p5ln0cnoenDDe^^vact)eroa0ebeggtnamcn,  mibe 
\im  2iucvo(Den  t^i^  Cavfpeig  befcanbet  mcvDen* 

^cn)t(e  ocf  bc(c  ganbilvicf cv^  h^mn  fcr;(tcfen  /  t)nbev  ^uben  @cbt)n ,  bp  ben  ^avcf ebe  5eii 
bnbnjcbbcvnine^ebevapentiicf  ftn^Ocn,"  fcbofenfdicf  fvembbe  ^anb(lricf ere  mtb  ^cDcier^  \\\  bet 
(Sitabt  nic()t  gebuibet ,  fonbcrn  t)t5  Dcv  ^M  tjcvivifet  tvcvbm. 

Ccf  fcba(  (tcf  nemant  t)evbrie(?en  5ent)6rbevben  Q$6r(tern  tn  c()vc  J&ufcrffco  ^aenbe  unbc 
tf^o  bcbe(nbe  (  t)nbe  \>Ci  /emanb  ftcf  De^  t)nDer|ian  tviirDc ;  bc  \M  t)tb  bcv  ^^iaU  borcf;  Den  ^ra^ 
cberDaatucrnjifetivcrDen»  ^Dt  n)ert  auerfi  ()iemit  ni(j)tgem6net,  fo  fremDe  armcn  quetncn, 
t)nDet)anDcm^rb.Oiabe,  c.DDer  bem  ^ortf^aitenben  ^^orgermciilev  t)er(6t)ct  crc  2l(mi|Tcn  in 
bev  @tabt  tf)o  bibbcn ,  \\it  \mt ,  mit  ^^efen  t)or  ben  ^oren  t)t()thofetten ,  cDbev  fiinjl  int  oemc* 
ne  21  (mifltn  in  bev  ^e^taDt  tf;o  biDDcn ,  ;eDoc()  fci;af  folcf c^  Dcn  '33vadi)evi)6(}Den  angcf linDigct  t)nb 
t)evme(Det  n)cvbem 

3m()(if en  fc5a(  flcf  ocf  nemanb  i^erbriefle n ,  be  Q36r<]er  bi)  bcm  5?rane ,  t)nb  bem  ?D?arcfj' 
te,  ebbevfun|lenf)enonDit>cbDcr  antofa[!enDet)nDeto  bebe(n,  ttolna  Q3ormaninsc  l)\x  baucn 
^anbcit ,  fcf;ai  giicf fai^  mn  Den  ^)3rad;ert>6(3Den  mm{ti  njcrDen.   • 

^emi(cocfbetun5c36()eti)e(c?^6iDerci  bviffit  t)p  ben  5varcff)ai)e,  mitfpc(en,  n^crpcn- 
bai)cn ,  ;ad)tern ,  barauer  De  g^ttfter  i)nb  ^acf en  i)ornic()ti(jet ,  fo  i|]  Den  ^rod;cri)6()eben  txn^^^ 
M  angcfalen ,  fuife  ^dmn  Daruan  tf)Otaaen ,  t)nDe De  ?0?otf)n)i((iiien  inf ^Oa((5?3fern  rf)ofd}(u^ 
tcn ,  bart)ov cin  /cDer  ftne  ^inbcv Dormane  m'^  Dnberricbte»  !^rfTe  OvDnun^  int  ^ercf  rbo? 
vid)renbct)nbcDavaiievrf)0f)0(DettDc,  befft  ^(r.  ^(x^^x  t)pev(ed)t  Deticn  OiaDe^()eren ,  fo  bt;  ber 
@aDe^^^i|lent)erorbttet,  famt  12. 5{uerDlDeneDbcrQ3orfhnDern  Da\@aDe6^5lijlen ,  ^c\i  a(fo" 
i)pt f6rbcr(icf;fte t)ngcfiimt int Q^evcf t()Ovicbtcnbe ,  tjnDc o(ft na @c(e(?enf)ei^t ,  Diiffe Orbninge, 
tbof linfilig  tt)ovmtt  n)erc  tbo  i)orbetcrnbe ,  ebber  t()C  uerenDernbc ,  n-»!'!  ficf  €^.  3vabt  beneucn j 
bcn  i2,2luevolben  be^  bcffitigcnDnbficf  i)orbel^o(Denf;£l)ben. 


ijf 


2tnb4ttg  cfriiger  Ut^mbtn  mb  Qd&rifFwtt.  2^5 

2,  ^itfjintc  fudicren  ib(cnct)ta  mi)t  ^appcu/  iidrc/ 

njtce^  biitf^cn  bcfd)ci)cii  bcg  Sloftcrg  ©ancti  3o^annig  jn 

J^ambOVC^  Aftum  Anno  xxvij. 
In  Nonjine  Domini  Amen, 

^it  fi)nt  Dc  fuIiKiYn  QcnoDc  m  &o(uv^  fmcti  3oI)annii^  bt^nnm  ^awh 
borcl),  ^rcti(]crd*OiDcn^  n(;an)t(Icn  cnc^  (Erfamcn  9\at)c^  l>at  fnlucft 
ntt;t  tvuivc  bofcOrcucit. 

3tem  iij;.  9:)?on(ivan^icn  mn  ^nlmt  t^erg^iKbet,  in  tmecn  Ht  hil^t  Oacrament 
tvert  entr;olDen»    3n  Den  anDeren  ttveen  ^iicjcbom  Der  ^iUiQm  QSeDere  ^fcome  t)nDe  ^ran? 

3m  iiih  fufuernc  ^i^t  t)an  iveff en  f me  n^a  ^Mxim  gebilbef .  3n  Dcme  cnen  be  hmt 
2id)m ,  in  Deme  anDeren  t)c  OTofenPrang  (jebiiDet ,  M  DruDDc bcr  tiUigen  9)^oDer  funte  Slnnen 
^ilDe.    '^(it  oecr De  bcr  tMQhm  3uncf fron>cn  fancte Q5arbare. 

3tem  tm  fuluernc  ^ofc,  Daf  cne  Eplftokre  Pauli  mi;t  Dcme  ^ifbe^auliw^r^iret, 

tc^t  anDer  Euangeliare  mi)t  Dcm  ^feilDc  Saluatoris  Mundi. 

gtcm  iii;.  fulucrne  ^rmc ,  t)e  cne  fancti  Chriilop^ov/ ,  be  anDcre  fancti  3acobj ,  De  DruD^ 
Dc  fancti  ^ongtni ,  Dc  tJccrDc  fancti  2lcl?atii 

3tcm  Dre  fulucrne  Srii^c ,  Mn  mlhn  M  mt  €ru^c  /^  f)a[ff fi)n  Q)f)0(t» 

3  tem  ttt>t  tJorsbulDeDc  Q}or  fpannc  iDor  De  ^orf  appen  in  Den  S^  Pen^ 

3tem  tm  fuluerne  ^i)rocft)atc. 

3tem  ^jci»  \)0r55ttlDcDc  fuf  uernc  ^clf  c. 

3tem  xiiii.^acipcafl  cDDcr  Agnus  Dei  \^m  fulucre^ 

3tcm  iiii,  paar  fuluerne  5lpoIfen. 

3tem  W.  t)or()f)ulDeDc  fulueren  ^noppe  tho  Dcn  @d[)ilDcn  bcr  ^orfappctt  OcttcicnDe. 

3tem  tmee  fpDen  ^ofc  mpt  @uluerfmi)De  bonet)et.  !X)c  enc  tl)c  Dem  f)illificn  ©acrOi^ 
mtnfe,  DcanDert^^oDenKQ^ilDefancti^^^ome. 

3fem  \)iii.  (Bd)i\bt  t5o  Den  ^iafen  m  (^ubDiafen  DiOcFcn  mptfufucrc  boIcc!)t* 

3tem;):t)iij.  corporakn  ^33oDere  mpt  @uluerct)nD  mi)t^arlen  bojlicfet. 

^ttmxlm.  2lmmitfen ocfmi;t ^uIucret)nD^arlen  boflicfet. 

3tcnT  Dre  l't)|!cn  m  Daf  f)Ogf)e  5Iltar  m\)t  isr?ulucre  DnD  mi)t  ^arlcn  bDflicf  et. 

3f  em  j.  grot  €nii}t  t)p  gron  ^lomll  mtipulutr  t)nD  mt;t  Q3arlcn  bopicf  ct,  Ded  mm  bm 
f ct  f;ensbcttDe  auer  Dc  5?afelen  t;n  (jrotcn  3e)iDc^n. 

3tenr^affe(irmt)DeDe^i)p  gljemelten  ^loflcr^. 

3nt  crjlc ;:;.  fuluerne  ^rope  Dan  njclfen  fpnf  %  quartcr  ®fopev 

3tem  iiif,  penm)ncf  ^fope.    3fftti  ^  ^alff pennt)ncf  (gfopc. 

3tem  ninj.  fuluerne  @cf)alcn. 

^ttm  liii|.  fuluerne  ^tptim ,  t)an  t)elfcn  Dc  mci;f!cn  fufucrnc  Q5ilDcfcn  ^cbbcn. 

£>pU!)ttf  D?fuluerne€!en9be  tti  hmn  g^eradtcn  ^io^xi  fflncti  3ri)I;ntint^  h^nm^amhx^ 
5Pvc&igct  Ox^ini. 


a^4  n.tif)Cil$I.PeriodttsnLCafK 


2)(?t  ft)\M  De  fiuwclfc^cn  t?nD  gl)ulbcn  ©tucfe  Dc^  fwibiQljnx  mUn  tcftcmmc^ 
Dcn  Sloffcre?  ©anctt  ^oljanni^  k. 

Steni  tmc  (^appcUen  i?an  rot)cn  giun^eH  mt^taner  tf)obef)orijnj)^e» 

3tem  noc^  iii;. roDc  flutt)elfc|)e  j^afelen  ti)0  t)en  l'efsemi||em 

3tem  tweCappeaen  uan  .(jronen  g(umele  m^t  aller  tf;obebort)ngf}e» 

3tem  Darbp  iiMrdne  pun?e(fd;e  5l:afe(en. 

3tem  nod)  tn?e  5tafe(en  t)an  gronen  i)amaffe  tfto  Den  ^efemDffem 

3tem  ene  Cappellcn  m\  brunen  glunjellc  mt)t  aller  t5obcborijn(}f)C. 

Stcm  Darbt?  ii^^afelen,  encDanbruncnglumclc,  ont)  i/.  mbruncn  ^amaffe  mpt 
^UlDen*^lomcnDord>o5c|lricfet,  tboDen^cmDlTen» 

3tem  cne  (yappeKcn  Dan  biamn  ^(un^cle  tnpt  afler  tfcobe^oringfte. 

3tem  Darbi)  u/.  b(att)e  flun?e(fd;e  ^afelen  t^o  Dcn  £efemi;iyen. 

3tem  cne  dappeflen  Mn  (mxttn  glumele,  niDt  ener  j^'afeien  Derfuluejlen  Mmt ,  5?lun3en, 

3tem  enc  CappcIIen  t?an  tt)t)tten  guIDen  @tucf  c  Dcr  mc  bruf  ct  i;n  Der  geflcn  ?Q?aric. 

gtem  nod);'.  Cappelletjan  m)tttn  .'4)amaffc* 

3tem  nocb  cne  €appeUc  mn  tt)i)tten  ^amelutft. 

3tem  noc^ ;.  Cappefle  mn  imi-ttn  ^amelut^» 

3f^m  noc|)  i,  (Sappelle  Dan  roDen  5?amelutf). 

3tem  nod;  i  Sappelle  oan  Qi)titn  j?amelut5» 

3tem  nocfe  |.  €appcfle  t)an  roDen  purpurem 

3tcm  nod)  /.  CappcIIe  »an  Qi)titn  purpurcn. 

3tem  nod;  /.  Cappellen  m\  cncn  roDen  ,()ulDen  ©tucf  c,  Darbt;  )>).  ^afef  en  m  roDen  ^uf^ 
Den©tucfe. 

3tcm  noc&  /.  (2!appeflen  Dan  enen  groncn  Qbnibtn  ©tucf  e. 

S^emnod; /.  (JappelIent)anenenbIai\)cnc)uIDcn  ©tucfc* 

3tcm  Darbt; »,  blame  j^afelen  guIDen  ©tucf  e. 

3tem  m.  m)ttt  ^aitkn  mn  3)aniaff  e  imD  ^amcltitf). 

3teiti  nod;  ij.  roDe  5vafelen  Mn  !^amaffe. 

3tcm  nod)  i?/.  5?afelen  Dcr  mcn  brufet  in  Feftis  Apoftolorum  t^o  Den  £efemifltem 

3tem  bauen  b^t  0;nt  nod)  t)cle  olDcr  ^afelen  m\  manncfll)erlevc  Q3artt)cn  allc  npc(^t  btf 
fc&rcuen ,  Di;t  fi)nt  auer(t  De  ndmbafftigbellen  (^tucfe* 

!^ett)ile  Denne  en  (grfjamen  fXaDt  m^  mn  Deme  S?lo|lcr  t)li)tijje|}  bogf)ercnDe  cnc  tvar^ 
a(fti()l)e  certificatien  moc^te  er(annf)en ,  in  njath  ©ejialte  t)nD  QiBefenDe  tvt;  Dat  Jtlojlcr  tjiinDen 
nf)a  ';Sorfc^eDt)n()^e  DoDcj^  f)aluen  mi)IDer  :43ecpfci|Te  ?0^e)]er  ipermen  s)}?et)er ,  tvorup  iDt;  ant^ 
tverDen  encn  (grfamen  OvaDe  mt)t  trutven ,  t)nD  bi)  t)nfer  conicientien ,  m  m  t)iinDen  Dat  ^10=? 
fler  befwart  mpt  i)orf  offten  '}3rducnen  t)nDc  rcDeme  (Sf)eIDe  aUt  3ar  t)tbtI)ogeuenDe  pn  fogI)unDcre 
t)nDe  ;:It7. 93tof  i^ubefd),  De^n)t)nod)/c(}()cnvvarDic^fi)ttenonDer  ^ofnw)ngf)c  fuIferDicm 
tl;c  t)nD  Q[>tl)()i)(tt  t)eer()unDert  ?9?arcf  ^ubefc&. 

^eg^en  Di)t  afle  5efft  t)nfc  .^(o|ler  ojftmaU  bofiemmct  '^pf umpj^  Dat  njpllefle  p« ,  f)um 
Dcvtt)nD  toiii/.  ?Q?arcf. 


2(ttb^ti8  eiftiger  Urtunbett  iittb  S^Wffeett/  ^^C 

!Dvtt  afle  tt)0  E)auen  be|lemmet  ^cbbe  icf  Henricus  * )  ^entf) ,  f)if((()()ei'  @c()vi(fte  Do- 
aor,  alle  meDe  befid)tigf)et  ijnt)  gcf)anDelt,  g^efen  miD  be^ort,  M  id  ^uc()ni|Te  ^l^cuc  mt;t 
Duffer  mpnen  e^^encn  ^panDfc()ri;f t  uor  allefweme, 

3.  ?3an  Der  ac^tScnet  9(mte* 

@o  be  <55cfan^  in  ben  ^ercfen  orbentficf  unb  gefcfjicFIict  fd)af  Qtmxtt  tverben ,  mn  n6^ 
bi(jt>nfeg(Sracl)ten^,  bataniMifcr@ibet)e^€5or^4-  et)t)er  /0  5. 33encr  jliinben  unb  fungen, 
up  t)at  De  (2'ani]  be^  (lf)ox6  alfo  mit  Jlite  getvarct  tvurbe,  \)<\\>an  ban  cin  Iatinifd;c^  ordinarium 
jn  allen  5tarcf  en  fd)al  ^elegget  tverben» 

Upbatocft)e35|jett)ari)Drc^,  t)at  nu  tvaf  mef)r  S^eenjle  tf)0  befamenbettwen,  tf)om 
©tuberen  eerorfaf et «Mirbe ,  t?nt)  ocf  ene "^orratf) gefcf;icfet)er  gcfef^rber  unb  gebrucfenber  2uit 
tf;03erid)fctn>urbe,  bamitbe5vercfentf)OJ^amborcf  imb  cfere  ^tbt\)t  m6d)Ut\  uorforget  tver^ 
Den ,  erforbcrt  be  O?otf)  mebr  ^ener  in  \)m  ^crcf en  t^o  t^erorbnen ,  al6  i^unber  ftnb. 

97a  beme  ocf  be  <Btatit  Qxot  i6 ,  unb  vele  Qjolcf e^  f)iff^t ,  bc  ^ro(}  beburfen  it)  erer  5?rancf ^ 
5ett,  unbnutf)OberQ3e5off,  nemanbalfotfjobefameni^,  fd;ofen  befe^ener  tf)oben^ran# 
cfengabn,  belerenmibtrcilcn,  unbinbeuterfle^ot^,  ocffoet  be^e5rettverb,bi;ben^ran^ 
cf  en  betf)  an  eer  ^nbe  bli^en. 

<Soben€apeaanenbe5^otf)ebbcr5?rancf5eitbene5meer  2(mttf)0  tvac&tenbe,  fo  fdDd^ 
fen  bejfe  !^ener ,  t>am  Q3a(]ore  bartf;o  gefobert ,  ber  Capcflanen  ©tcbe  vertreben ,  tiat  et  alfo  ner* 
gen  an  moge  feilen. 

^t\]t  ^ener  fc^ofen  ocf  bed  ^QBcrcfelba^e^  m  bem  Sermon ,  cf^r  be  (Scfdfer  to  ^ftot: 
famen,  in  aUen Carfpeln ,  na bed Ordinarii  tom-melben ,  fingm,  batbatQJoIcf,  bat  t^om 
(gacrament  (^ahn ,  'oan  (Sct)nacf en  t)erf)inbert ,  t^om  jincjen  offte  ©ebebe  i)erei6et  njerbe» 

Q3an  ben  ad}tcn  fd)al  ocf  cner ,  fo  bartf)0  mn  bem  ^aftorc  verorbnet  be  !:5i5rper  refpici- 
ren,  be  \)tn  ^ercf  en  tf)o  ^amborcj  ingeliet^et ,  e(ft  be  Olben  ebber  be  in  ^rancf  f;eiben  funb  befoitfi 
berid;tetjnb  jjetr6|]et  njorben  (tnr, 

^cfd)6Ienbem  ^3a)]or  ere^J  Cafpefd  ()ef)orfam  fp ,  unbnapnen^tfef;faae^  triific&m 
el^ren  (Safpeln  belpcn  utf)ric^ten  unb  be|]eilen. 

5DataDer(ibe  Unfojl  berStipendien  foDefe  tjcrrincjert  unb  verfcbonef  tverbe,  fc^ofben 
ocf  2,  x>an  befen  ^enern,  bebartljo  biid;ti()  in  enen  ;en)elcf en  Cafpef  ernjefettverben,  Mat 
officiummonitorisunb@d;rit)erein  ben  @ee(]licfen  ©liberen  eene^S  ;ebcn  ^afptie  btfitUtn, 
unb  wcn  fe  alfo  in  erem  Q3efef)I  Der^inbert ,  al^ban  fctofen  fe  mit  ben  anbern  2lemptern  im  €bot 
unb  bi)  ben  ^rancf  en  avergefc^en  njerben. 

4.  Mn^im  te^  Receflus 

dc  Anno  1531.  hebdom  ante  Cantatc. 

$Diefenabefcbret)ene5(rticuffoffenbem®tabtbocfe  tjnbbennnbern  RecefrenaGerb«ta« 
Slicf  formig  gef)alten  njctbem 

II.  Z^iile  u  25att^.  £1  i,X)0n 

•)  ^ieraui  er&cBet/  t)a§  stcphanus  Sempe  Ut  ipR  ^cnri*  netttiel/retfjt/  uitl»  So^flBttSWonrr/  ^et 
i{)n  3o^4nn  jwnnet  /  Bnrec&t  [wl)f» 


3  gg  //.  Z^tilB  I.  Teriodm  TIL  Cap, 


!♦  l^Oit  ^ixn  ^uperintendennw* 

5^e  ^km  f  onen  fit)ett ,  W  beCapittef^  ^^n.  twifcfKM  t)it  unb  neci)flfol()enben  T^intj^ 
ften^eriunt)fd}appen ,  of  fe  ben  angc(jct)enen  Ciclmanti  Kolf  »01:  enenDoaor  befamen  Ur\t, 
fofeat)erftbenfu(t)ennicbtevr)Olt)en,  obevfoev  tf)o5ePimmtevQ:t;btqueme,  unD  bod)  ©abe^ 
^ort  nicf)t  imttx  unl) vein  ^xt^^^tt ,  ocf  pne  Leaiones  unb Difputationes  ©6tt(id)er  ^avfi 
Mt  md)ta(iecrmdtf)i(?twen,  a{^i)annn?i(€S.DvaL)t  baDdrften,  bat  flracre^  in  benfiifi^igen 
Q3inanen,  cinertjonben^ajloren,  t)ert)a(2:5ri|l(icf unbunllrdflicepvebist,  Leaion unb Di- 
fputation  bo^n  uut)  f)0(ben  f  onne ,  fo  (ange  in  fine  ®  tebe  unD  5tmt  gefettet  wbe ,  bet(;  bat  ma» 
enen  bequemen  €i)ange(ifcf;en  cje(ert)cn  ?0?ann  bef  amen  mdge. 

Cen  Capitul  ^efft  (tcf  up  €rf6cf  en  t)er  Jg)  J^n»  ^or^ermeiflere  tjerfa^ef ,  M  fe  aff  en  ^eej!^ 
Itcf en  be  jlcf  in  biiffer  @tat)t  ent^iben ,  jjebeben ,  m\^  bn  e^nen  fo  m\  \)f vfcl)affcn  woHen ,  bat 
it  bre  \?orbdd)tiae  ^er fonen  uer (aten,  unD  efjve  itm  fo  ef)rlicf  unl)  €briff(icf  mit  @dt)t(if e v  ^uf^ 
ie  anrid)f en , '  unb  f)infuf)vo  fobven  fd;d(en ,  \iat.  men  ffcf  ebver  mit  O^ebe  nid)t ftebbe  tf>o  betiagen, 
li^  m[  €€.  Ovabt  am  ncd?fff unfftigen  ©onnta^  Cantate  een  Edia  Mn  Dtm  ^rei)i.at|toef  W 
tcnuthaa^tt,  Dateenjcber,  5eft;f)0d>et)Dernct)Dri^,  cenfu(cf£ei?enfd5re,  t)at^^»Ovat)t  un^ 
toorof)vfafetb{it)e,  n)et)t)crenenjet)en,  be  fuife  t)evt)dc^ti^e  5)>erfonen  tn  el)ren  ^iifertt ,  ei)&eiin 
ijnbem  bemiif  en  Oerbern  entf)D(bett ,  ober  be  funfl  mituntud)ti^en  hm\  befunben  mevben ,  w 
iem0et)6rtonef>men  ebber  tf>o  boen ,  bat  fe  feDer  cm^a^eu  h\mvi, 

Anno  1638  m  ten  frtmtdrtjen  ^ectn  ^inige  %t\^^ 

namS  /  ^ir^^^cfAtDorneiT  unt)  Diaconen  ber  ^itd^en 

©♦  ?>eW  aufgetic^tet 

3m  namen  &er  &eiligcit  2)reifAltig5cit,  2(metfv 

u  njtffen ,  nad)beme  h\^  an()cro  unb  ijot Diefen  unbencf (icten  3af)ren unter  ben  ^^ru  hw 
(iqenScid)namd^5?ivd)^@efcf)n)0vnenunb  Diaconenbicfev5livdjen  e.  ^^«f^"J»J^^"|' 
—  bora  ffete'^  unb  af(ett)ege  gute  toevtrauii*e  Correfponden^e ,  ^icbe ,  Sreunbfd;afft  unD 
&jafcif ,  fo\DO(  mtx  ^cbe ,  mt  aud)  fonften  in  af(enif)ven  gufammcnf  unfften  0cf)a(ten  my 
ben ,  unb  bamit  nmi  fo(d)e^  aud)  ( ned)(l  ijndbiscr  ^iiife  unb  ^ciffanb  (^Otte^  be^  aamad;, 
ttaen)  fevnerunter  if)nen  in nuterobfervantz  mosegef^a^ten,  continuiret,  unD  auf  Die  iicoe 
Pofteritdt  propaairetmib  for(jepflan^ct  tDcrben ,  <xH  f)aben  m^im  *-?>n.  bei(i9eSetd)nam^, 
^ird)^(^efcb^vorne  unb  Diacani ,  ju  etiftung  unb  ^vftaftung  mc^rett  gricbc^  unb  emtgf eit, 
«ud)  m  €rwccf  una  <M\ixk\  ^iebeunb  auter  q^evtrau(id)f  eit ,  m  nac[)fo(9cnbcv  Punacn  mib  Ar- 
ticulenmit ihvev  alfev  Confens  unb  ^BciiebunB  ein()ef(i0(ic|)  oev0(id>en ,  unb  bemfeiben feptgltd) 
tjad)uilebcn  anoc(obet  unb  t)cvfprod)ett  „  bav^on  m  Original  bci  bem  ()ei(tpcn  timmf  ^  ^e* 
(cfemornen ,.  in  bem  mm  S«icljnam0^©d;a)?pc  aufbcm  eaai  Uebe^  m  ^ern^flvmse  fo(  gef^af^ 


2(rt&4tig  cirtiger  UrPurtbcH  UHb  S*Wfr«»*'  a^7 

fen,  imt)t»leCopienfotvolmk^()cj((Cjcn£cic{^nam^/  a(^  auc& Dcr ^id;cn  Memorial.5^u# 
c()crnt>cr3cict)netn>evben. 

1 .  <go(  ein  ieber  ©cfctmorner  o^er  Diaconus ,  tvan  ^en  5(rmen  biefer  ^Ottt^f^c^flm 
^,  ^ttvi  (\ufbtm€ho^  AudiQntz  QtQcbm ,  unbt)iefel(>cnein()efc()rieben  njovDen,  nad;t>eme^ 
il^nenDOM  t)cm.^ul]croL)cr@c[)reiber  DerQjOtted^-^aften  gebu()rlid[)  an(]emelDet  ifl ,  ftcf)  foU 
getiDen  'h^o^t^  ^')}c>\'Qtn6  m  ^albme^e  adjten  in  ber  5?ircf;en  unt>  auf  t)em  €&or  (€()ef)*i|tt  abtt 
au^(}enommen)  einjMen,  unDn)ofernefemanl)oUfp(itef(5mt,  l)erfo((  4.  @d;i((in()^u(>ifd^, 
\m  aber  garau^b(eibcn  m\)f  cincn  Ort^tf;a(ev  in  fpecie  umviberfpred[)lict)  crlegen  unt)  be^ 
ja(;ien. 

2,  5(((t)ten)ei(  aud;  tjon  unfern  Q5orfaf)ren  l6bM)  i)erort)net ,  unt)  i?on  Dtelen  unbencf(t^ 
c!)en3a()rcn()erobeiDer5vird;en(^»Q3ctrigcbrdud;(id;gcmefen,  t)a6  bcr  Diaconus,  n)cld;er 
Die^Otfe^^^ijle,  unD  t)er  ©efttivor ,  fot)ie9ved;nun9DerQ5rob;Ort)nun()e  ba^  3a^r  t)cr^ 
ivaltet,  S)onner(ia(}nacbQiJaiitnodogeniti  (tviebidberogefc^e^en)  bic^ed^nun^Sutfeutt 
t)erpltc(;tet  fcin ,  e^  mcre  i)enn  ^cid)t ,  Da§  e^  tnit  aUtv  Q3eliebutt^  auf  eine  anbere  bequcme  3cit 
i)erfd;obcn  n^urbe ,  bti  mld)tn  beiDen  9vecf;nun(}en  Dann ,  t)ie  fdmt(id)e  bei(i(?c  2tid)mmekixd)^ 
Q3cfc&n)ornenuni)Diaconi,  (tt>annfiesufoDer(lt)onDcm  5viifferDajuevfoDevt)  t)or  Dte  ©lo^ 
cfc  2.  nad;  ^.^eter^  Uf)r,  oDcr(^eierd  07ad)mitta(]^  auf  Dem  5lird?en^@aa(i^ctri  unaudbfeib^ 
(ic&erfc(;einen:  •Dicabcr  o()ne  ^baffte  Sntfd)uIDt'(3utt(j  ju  fpdte  fommcn,  mit  eitiem  ^albert 
Dvcid)gt()aler,  unDDiefoausbfeiben,  a((emaf)(en  ein /eDer  mitetncmDvcici)^tf)«lcrin  fpecie, 
alfobalD  of)nc  leni^c  ^BieDcrrcDc  ju  besaf)Icn  belc^et  werDcn  fo((en» 

9.  !^a§aitc!?a((c(jutc5reunDl(($a(rt  utiDer  ^tnS;)^t\.  l)t\ligtn  £et*cf;ttam^'.^ir($:j®c« 
fd;tvorneoDiaconenfernerm6ge  obrerviretutiDge()a(tenn)erDen,  <\le  babtn  Diefelben  einbcf^ 
(igunDfe|li(}lic&jul}altcn()efcbloffen,  Dag^infitbro  (nac^  ®Ottcd  De^  a(Ier()6d;|}en  ^i((eti 
unD^cfaKcn)  al(e3abrjtt)ifd)cn^fi'it()ilenunD3o()anni<5,  njic  aud;  Die  Q5orfabrcn  (db(tc& 
tJcrovDttet,  einc3u(limmcnfunfftutiDCollation  auf  Dem  £ircf)emJDofe  @.  ^ctrt  unter  Dem 
S^S^^n,  bciiigcn  ^eid;tiam^^irc^^@efd)n)orncn,Diaconett,  unD  nicmanD  mebr  foK  ati(3c(iel{et  unD 
Qthckittn,  Diefe(bi(]eaud;t)onDemDiacono,  n)e(d;crfeine9icd;nut]g  tjorber  aufQuafimodo- 
geniti  abgelegct ,  (jcburlic^  au^ricbtet  njcrDen  ,  Dajccjen  er  m\  /eDer  q3erfon  anDertf)albcit 
Oieic&i^tf)a(er  in  fpecie  foll  ju  empfangcn  baben ,  mbti  Dann  ferner  t)crabreDet ,  Daf?  fid)  cin  ia 
Dev  ju  ^MtaQt  m  1 2.  ©d^ld^en  aufgemelDten  ^ambof foK  einlMen ,  tiac&Dcm  Die  ©locfe  ju 
©.  ^]3eter  1 2.  gefd^Iagen ,  unD  alle  fo  ju  fpdte  f  ommcn  follcn  jur  (gtrafe  einen  baibcn  9?eic5^tba* 
ler  in  fpecie ,  uttD  iv>eld)e  (jar  auiJblelben  luurDcn ,  etnen  Dvtblr.  ia  fpecie ,  aud)  noc()  \)a}t\i  Dtc 
obbcfagte  anDcrt()a[ben  Dit()(r.  gulacje  ©elDer  cr(cgcn ,  gc(ten  unD  bc;af)(cm  ^it  cinbunDert 
^arcf  ^iibifd) ,  tDcld;e  ein  /eDcr  Diaconus ,  fo  Die  Q3ern)altuti(j  Dcr  (^Ottte^-^afitn  ab^jclecjet, 
roegen  2(bfd)affun()  Der  i^or  Sa^rcn  9ef;a(tmcn  Collation  auf  Dctn  !4)am?^pof  3df)r(id;  Der 
Q5voD''OrDnutt()t?ermo(jcDerin  Anno  1650.  tjerfajftcn Punden  bcjab^cnfod,  mbltibtn  «(fjj 
ini(;ren^efetiDe,  unDnjerDcnl^iemitniii^tabgefcbaffet. 

4»  !Demnad;  (tcb  unfere  Q3orfaf)ren  bciieben  (aJTen ,  a\i<f)  Der  ^rbiufeitunb  ^o^(f!att* 
De^  folc^ci^ (jcmdjj ,  Da§ fie auf Den bof)cn  Sel^tdcjen mit  ibren  (angen  d\6dtn  ju Dcr  ^ird;en  ^e^ 
gatKjen ,  nun  aber  foId;c^  etti^a^  in  ^(bnebmen  gef ommen ,  af^  ifi  einf)cllicf)  unD  belldtiDig  Dabtti 
0cfd;lo|Ten/  Dapf)infuf;reDiefdmmt(id;c4)«?)iK  Diaconiunt)@cfc&n)orncaufDiC3«  gcll/  c\l$ 

£(  z  mu 


1^8  n.Zt^tde  L  Vertodus  III  Cap. 

^einad;reii ,  Ojlern  unt)  ^fingflen  Die  2.  evflen  ^age ,  t)(inn  audO  auf 3o5annt£J  05,  unb  '^Di* 
c&aeli^  Slrc^angeli  ^ai),  [xii)  ni^f  niit?0?dnfe(n  oDerfur^en  D^dcfen ;  befonbern  niitif)ren  lan^ 
gen  Ovocfen  in  t)er  ^irc|)en ,  fo  n)Ol  auc5 ,  tvann  einer  t)on  ben  ^efcbtvornen  nacf;  ©Ottet"?  be^ 
aflmdc(;tigenunmanbelba5ren9val^t  unt)2Giflen  au^  biefeni  betrubten  Sammertbale  abgcfo* 
berf  /  unt)  jur  €rt)en  beftdtiget  tvirb ,  ju  Der  ^eid)e  ober  ^egrdbniig  ebenmd*^ii3  mit  ibren  lan^en 
fjjocfetr  pracfentiren  foKen.  3n  gall  abcr  Der  einc  ober  Der  anber  birin  ^i^  njeigcrlicl)  bejei^cn, 
unD  fo(c[)e^  nic[)t  t^un  tvolte ,  Derfelbe  fofl  obne  alle  ® nabe  mit  einer  guten  '^onne  J^amburcjer 
5Sier,  oDeranfiat  berfelben  init  lo.^O^arcf  ^ubfd;seflrafet  tvcrbem 

f ♦  (So  foKen  aud)  bie  beibe iiinof^e  @efd;tioornen  in  t)er  Q3et)e  be^  ©onnta^^  ^infu^vo 
ntd)t  mebr  mit  ?Q?dnfeIn ,  befonbern  mitfiir^enober  (^talt  DvocPen  unt)  if)ren  ()oI;en  J^iiten 
bii  @tra(fe  i .  0\eid)dt()aIer  in  fpecie»  5(uf  Die  obbenannten  ()o5en  Sefltd^e  aber  /  gleid)  Den 
anbcrn  ©efd^roornen ,  mit  ibren  (angen  Didcf en  bei  ^t rafe  ber  t)or(jebad)fen  '$:onen  ?Sier  ober 
ic.  siliarcf  i^iibfcb/  fo  ojft (^iercje^en  ge^anbelt  n?irb/  crjcbetnen.  3mmafjen  Dann  auct)  ber 
/lingfle  ^efd)n>or  fcinenlangenD^ocf ,  am  erflen  Oflertacjc  jum  erficnmal)!  anlegen  unt)  uni:! 
tf;un  foK.  3^a  ftd)  aber  becreben  mdd;te ,  t)at]  einer  ber  ^3efd;tt)ornen  nod;  tin  Sub-Diaconus 
tvdre ,  unt)  auf Dcn  mef^rberiibrten  Scf^td^en  mit  Dem  jl:iin(jbeufel  umcjel^en  muflc ,  fo  foU  i^m 
frei  lieben  feinen  f ur^en  Ovocf  umjunciimen ,  bij?  fo  lan^e  er  jum  Dlacono  crtDel^Ief  tvorDen. 

6,  ^ie  1 2.  Diaconi ,  tDann  fie  De^  <Sonnta^c^  oDer  gefltage^  untcr  Den  ^rcDigten  Da^ 
€5eIDfiivDie5lrmenin  Dcn  5^1in()beiiteln  einfammlen,  fofoden  fte  al(ema()(,  ob  ftc  fclion  mit 
^rauenmD<Sor0ebe(aDen,  Dennoc^mitibrcniangenDvdcfen,  DieSub-Diaconiaber  miti> 
«t^  @ta(t'Ovdcfenimi()eben,  unDfoofftcinerunDDcr  anDer  Da^jegen  5anDe(t,  icDe^ma5(  mit 
einem9veid)t()aIerinrpeciege|lrafeftDerDen. 

7.  'X^ii  \)iiiiO)i  ^eid;nam^  unD  ^ird;;©efc5n)ornc;  tDoKcn  unD  foflen  auc^  ^inftifter  |tc() 
nitt  if)ren  fur^en  Ovdcf en ,  tDie  Dor  unDcncflicfcen  3al)ren  Idb^  unD  rul;mlic^  im  ©ebraud^^eme^ 
fen,  aufDeri?ird)enOved;nunocinfleIlen* 

8,  !^ainTiitiffti.(jer  3cit  /emanD  ^efunDetr,  Der  ftc5  Diefen  cb^cmelDten  Punaen  unD 
Articulen  ju  ttjiDcrfei^en ,  unD  Dte  obfpeciticirte  (gtrafen  |cDe<5ma5l  nid;t  crlecjen  ti>oIfe ,  Dcm# 
felben  foll  \io^t>  ^^5roD  unD  Die  ^ird;en ^''PrdiJe  aufgcso^jen ,  unD  fo  lange  tjor? nttaltcn  n)erDen  /  hi^ 
trDie  berii()rte(gfva|fet)o[(enf6mm(id;  be^aftief,  unD  jld)  (jcbiirlid;  mif  Den  fdmtlid;cn  J&Jpn. 
^etcbnam^  unD  :^irc^^(55efd;tt)orncn  unD  Diaconcn  ab(tefunDen  \)<xU  ^fe^afft,  al^  Jvan  /cmanD 
^Settldsevig,  oDerauffev.5ambur0ifl/  au^^enommen» 

9.  5{ufDag  nun  Dfe  Doracfeijte  Punda  unD  Articulen  ;e  unD  allen?f(tc  in  ^ufcr  obfer- 
vantz  mogen  nel^aftcn »  unD  ntd)t  DariMDcr  0e(;anDeIt  njcrDcn ,  al^  foll  Der  jviifler  Diefer  ^ix^tn 
©.TJetri,  tuiebiBl)ero(]efi)cbcn,  Pei§i(je  2lufad)t  ^abcn,  Dag  ti?ann  cr /emanD  flvdfitd^  be^ 
ptnDen/  erDcmfelbenaifobalD  an;eid;nen/  unD  bci  gufammenfunfft  Der  .?5^n.  f^eilige  £eic&^ 
ttamf>  ^irc^p@ci^d)\DOvnen  uuD  Diaconen  auf  Dem  !^amf)Of  anmelDen  unD  t)erltfen  fofl.  "^if 
mco[knnini,^u5o(ae5abcnDic  an/eeo  J&)^n.  ^cili^en  £eicbnam^^^'ird)^(55efc(^n)ornc  unD  Dia- 
coniadvivijnt  Die  obbefd)ricbencPunaaunD  Articulenfurftd)miti()ren  cioncn  ^dnDcn  untcr^ 
icid>nct,  5tt>cifelnnid)t/  Daii  i^rc  SuccefTores  /  {mim  alle^  t\)0()lmcinenflic^  »erorDnet  unD 
anaefanvten)  foktc^fernercontinuirenunDmittbren^pdnDcn,  jufleter  fcfler  .S)a(tun0  untciv 
fd;veibcn  wcvDcu,  unD  aucj^foacti,    ScDoi*  l]cf;ct  if;ncn  fvet  Diefe  Articulcn  nac&  (55e(cscn(;eit 

Dir 


2(rt&4«g  eiftiger  UvtunUn  uttb  Bcbriff  cen»  2^9 

bcr3«itin  einemo^eranDcriimitif)reranei'Conrensunt)*^e(febumiju  t^crme^ren  unD  ju  locr* 
beffern»    ©c(}ebcn  in  S^mbm(^  Anno  Chrifti  1658.  ben  f.  ?Q?onat^  ^ag  Aprilis. 

3u wiffert ,  bafj  nacb  @di){ie|Tun()  bicfcd  Don  Den  fdmtlid^en  untcn-bcnannten  .t)^n.  f)Cf^ 
li(jen  £eicl)nam<J^5tircl)?@efc^n)ornen  unb  Diaconen  bejtcinbiglicf)  ioerabrcbct  unD  befcb(o|Tcn 
niorDert,  waimcbrinfunfffiaergeit  (nad)^Otte^^Binen)  eincr  au^  il)ren  Collegio  inDen 
^StanD&erObrigfcitjueinem^m-nDc^DCabtd  Dicfcr^gtaDtJpamburg  eligiret  unD  crmeblct 
>virD ,  Da§  er  a(e?Dan  Dicfer  ^3otted^a)len  @.  ^^etri  obnc  tmiQt  :i6iDcrrcDe  Der  (icben  ^lrmut^ 
jn  97 u^ unD  ^e)len  unD ju  9}ermehruna  Der Eleemolynen  bar  cr(ej]cn  unD  erja()(cn  foO  yoo» 
?0?arcf  ^ubfd),;eDe^I>?arcf|u  i6,£ubfcl)@d)i(ling  j)ered)net,  oDcf aucf) Derfelbcn  /a'5r(id;  2f, 
^ard  ^iibfd)  eroicje  Dventc'an  (jen?i|Tcn  ©litern  wcrmacben  unD  antveifcn  (aJTcn.  ^afcrnc  ahtt 
eineraus?Den()eiii^cn£efd)namg''©e)cf)n)orncn  funffticjer  B^it  jum  Oiabt^lanDc  crn)db(ettvirD, 
Derfelbc foH  1000. 9??arcf  ^ubfc^  (](eid)er  ob^cfe^ter  -2Bdf)xinQt,,  oDcr  y o.  sjj^arcf  ^iibfdb  ctvi^c 
Dicntc  ju  be(c(jen  unD  ju  bejab(en  fcbulDic)  fein.  Aaum  J^ambur^  1 6  ?  y.  Den  2  f,  ^omi)t$ 
^a(j  Aprilis.  UnDbaben  Dem3ufo(jjc  Die;e|ic!ebcf(i3c£cid;nam''5vircb^®efii)tTD0rnc  unDDia- 
cQniDtcfe^  ju  QScrpflicbtungunterjeicbnet,  votld)t6  aud;  Die  fun|Tti(je  ©cfcf^mornc  unD  Dia- 
coni ,  fo  ba(D  jle  ernennct  unD  eiigiret  merDcn ,  ju  fe|]cr  ^altung  unterfc()rciben  fodcn»  *)  ©e^ 
8ebcnim3a&runD^age/  t»icobcn/  aufDcm^ird;en^(Saa(su(5.^J3etri» 

2Jo^attft  Snt>vi(lbe.  a) 
Claxvee  Qcbulte.  b) 
2<til)re46  Ccgge.  c) 
^0^anntfy0XVcftm.  d) 
^ettftitt^  C0rote,  e) 
Cl^rifiop^er  Uoler.  f ) 
^ermait  i.an5enbe(f ,  g) 
iorCTtQ  Beermatttt.  h) 
3oact)im  Becfmattti.  i) 
23art^oIb  ^roPes.  k) 
^ierottymua  3ieittPorf.  I) 

6.  Articuli  t^ait  ^r6cfe  ttjf>  ^evtitmmt  Mffec  ^c^ 

ninge  benftlicf. 

3n  Der(55otte^^^tf!cn^raDc  ftgt  cn^ccfenbocf  i)on  A.  i  f  f  g.  Dartn  £ ;.  Dord)CorbQc|)o* 
ntatttt,  inDcr^^^DDf^ercffd^mare,  unDnaf)ma5(dDord)2>aniclvott(git3ett,  bcidaen ^etc^^ 
nam6fd)ivarcn,  DijTc  fofrienDc  Articulen  aefd)rei)en  ftnD :  Anno  i  f  f  g.  Do  tcf  ^orD  ©cbomann 
in  Der  '^i)Dt  ^ercf  fdbmarc  9iecfenfci)op  DeDc ,  i^  t)or  guDt  angefebcn  mn  Den  ^vcrofDcn  unD  5)ia? 
f cn  Dc  Domaf)(fJ  bt  einauDcr  tvarcn ,  Dat  DiiTe  nafo^gcnDc  Articuln  a(fo  ^inforDcr  alfe  ^i;Dt  fc()Of> 
t)cngef;olDcntvcrDen* 

^f  ?  i.©cr;ar 

a)  Dbcr.aiter  1622.  rcdgn.  1648.  ti6^^  b)  D&fr-9nfcn629.'re{rgn.  1642. 1 1647. 

c)  Jur.  1625.  £)l)Ct>3fUC  16^1.  t  1650.  xt. 48^  d)]ur.  1624. 

0  Jur.  i6ig,  f)  jur.  1630.  g)  Jur.  1655.  Ober  2ilte1642.Scnat.1644.  f  i66g. 

«;  Jur  16J4.  i)  Jur.  1935, Obfr<2llte  1644.  ti66^ 

k)  Jur.  1636.  1 )  jar.  1637.  *)  ©icfe^  ijl  n^  me f;?  im  sgrfluc^r. 


^yo  //.  C^eile  /.  Veriodm  III.  Qip. 


i.  ©c^al  t)e  D^efcnfc^cp0efc()cf)ent)en(5onn&a()na^afcl)en  Quafimodogeniti,  et)^ 
l)ei* t^om  (encjl^m  in  Der  DuHen  ^Oecfen ,  b\)  ^oen  enef  ^onnen.^paniboiiier  ^eev^* 

2.  (5oi\)OlDe^efenfc&opentfangenfctal;  t)efult)e  fcl)a(  L)a /eoentrai-Di^  IVtt/  *vent)e 
9?efenfcbop  gefc^ue,  fo  ^e  utf)  bfift  fd;a(  f)e  ene  ^onne  ^ambofjjei-  ^eei*  cjet)en. 

; ,  ^jl  belet)et ,  bat  men  in  i)en  grotcn  JJeften  ade  3 .  ^Dage  mit  t)er  Q5e^e  fcjaf  umme  gaf}», 
unt)  ivof  t)e"^3ebe  t)evfumet ,  fc|)af  6.  Scf;i((inc|  get^en ,  fo  t)af cn  f;e  ibt  t)eit» 

4»  2iUen  t>e  0\ef enfdt)op  gefcbiit  fcbai  nemanDt  utf}b(ii>en ,  fo  fevne  af^  f)e  in  be  @tat)t  t^D 
^u^i^,  bcibc i)an  2it)cvo(ben  unb^iafen,  unt)  upben  ^focfenfc^fas  tven  (;e  befct)et)en  tvivti 
oibar  famen  U)  ^oene  eincv  ?Q?avcf  SiibifcJ)» 

!7)iffe  bai)en  gefci)vet)ene  Q5vdcf e  fcf;6f en  nemanbe  njevt)en  nagefaf en ,  it t  fr)  ban  bat  f)e  gc^ 
IofFl[tcFc*)(2ntfd)u(t)i(3un()f)ebbe,  &et)eQ[}or|W)er3no0famtbofi)nevfennem        . 

Anno  I  f  82.t)cn  i^Majiuptentofen^eaaf  af^maitte  2^oi:teDtecfenfd)op^et)abtt 
babbe,  unt)  A.  if 8f.  d.22. Julii jtnbbiffevorgefcbvetJenePunaen,  boalie  i2.!;Diafenup<5» 
qjetevs^.^^^aDc,  bi  bem  Ovofcnbam  befcaen ,  (>ieinant)cv()etDefen,  \)an  t)cnfc(bigcn  tvebbev  uppet 
ime  confirmevet ,  ocf  cl3(id)  S)iacf cn  mit bat)cn  bevovten  Q)v6fen  gebvocf ct  tvovbem 

Anno  1 607.  up  !l)onnevl]a^  na  Quafimodogeniti ,  tDcfcfev  t^  be  1 6.  Siag  Apnlis 


flcn ,  bi  einanbev  aeti>efen ,  unb  f)ebbcn  biffc  t)ov(}efd)vet)ene  Articule  x^mx  uppet  npe  conftrme^ 
xii  umtxt,  unt)t)evmef)vet,  (a(fef)iernai)ord)Den€vb.tuc40Be^maiitt,  bi(fi,^n  £t^ 
d)am^^®cf)travcn ,  bcfd)vet)enflcit)  unt)  mi)utf)  bem  bat^en^jjemeiten  Q)Ocfe,  m  t)it  ^^ocr, 
fld)tevt)iiffeCvt)ninaetf)ofci)rii>ent)e  bcfaf)(en.    Anno  1607, 

^i(f)e(m5imfin9f.  ^  r      r 

Anno  1 607.  t)en  1 6.  v^ag  Aprilis  i<j  in  bat)fn^(jcmeftev  ^evfammfmjien  m  Den  12* 
^iafen  tDicDevnocl^betDiffi^ct  unD  befd)(aten,  tvof)evna  fofget: 

gtem  M  t)e  bat)en  iicfd)ret)cn  5  *  Articulen  fd)6fen  in  t^orban  affo  (la^m 

4.  3nben()voten5ef?enfd)a(mcna[(e  5.:^acie  mit  bev  Q3ct)eumme(3af)n,  unt)  tvovbe 
iemanb  W  t)cvfubmcn ,  it)t  t-oeve  up  bcn  @onnt)a(3  ebDev  up  ben  gcObaoen ,  t)e  fd)a(  in  be Q)a^ 
t)e^^iti|len  (cggcn  fo  t)ce(  ©e(bc£5  a(^  bcn ;^iaf en  Duncf en  tDcvb ,  \iOii  i)en  ^rmen  bamit  i^  tf)0  f ovt 
aebabn,  baocnt)atnoc^ecnet6uid)cn':2Bine^tf)ov@trafec!cben»  .    . 

r  ©0  fd)af  t)e^:^or|]cnt)er  Der  ©aDed^^illen  Den  ^]>aj]oren,  f)in»0e  Mam^^tva^ 
ren,  mtDDett\)e3af)ved)n)aren,  t)ovcf)Den^6|]ev,  a(fe3af)vt'n)ifcf)ena>afd)cnunt)^W 
ftent)evmanen'oe2ivmcn  (na  ofbem  (^cbrucf c )  t)Dv  (icf  in  De  ^evcfctf)o  befd)eDcn  umme  tf)0 
icvboven,  tvatfct)anDenti)n©c(>aDen  ©aDc^,  Den  12.  Articulen  Ded  ©ioDcn^  unD  gjaDev 
UnB  n)cten ,  up  ^oen  m\  2.  (gtouef en  ^inci?»  ^  ^     ^l    s  * 

6,  S)at  ein iDev ,  De ane ef)hafte Crfafe utbbfift,  n^ann  a(fe mmti  up  DeniCbov beif 
©otmat)enDe^  De^(ocfc7.\)ovDe2ivmcn  Audientiegcf>o(Dent\)erD,  fd)a((!et)en4-^a)tifm0, 
unD  Dc  na  Dem  5t(ocfenfd)(asc  f  umpt  2.  iSd)i((inc! ,  imD  Diffcn  Q5r6f  e  in  Der  naf)e)ten  ^t)Ofamen^ 
f unflft  an  Den  ^oj^ev ,  up  f^n  ^^nfoDevinge  bct^aien.  ^^^ 

*)  al.lSfltt^c  D.i.alaublic^c, 


att^4«8  «iiiiger  Utfmbm  uttb  S^tifftem  ly  i 

7»  SDatafle-1>iaPcn,  biffem  2Imtct5o(gf>ren,  upt)ew^;)i>cl;ti;t>e,  unDe,  DemitDcc 
?25e^eummcgaf)n,  alle  ^onnDagc,  njiflen  rn  (angiMi Dvocfen  gcflcDet,  tl)or  iTerfen  famcn, 
5i>  'Pocn  Mn  cen ^f i^Dif en  W\)r]^  ( unD  tmDcn  hiemit  gemcinct  t>eiDe  erjlcn  tm  JcftDasc )  m 
t>tx  t)<it)tfun  '^Oofammenf unfft  an  Dcn  5v6)]cr  tf)0  betf^alenDe. 

g.  07aDcmcocf  ()i'J>D^an()cIi^,acfporct,  in Dem,  ttcnnDcn 51  vmenane  i^.^aacutf)? 
gcDcf^fet  ivirD ,  ^at  mht  cncr  Der  5 .  !^iaPen  Darb»;  i^,  funDcrn  aflcnc  Dc  Uff)Delin(ie  Dorcf;  Deti^t)^ 
f?erunD^i3rad)cri)oiiit»crricf)tctmirD,Dat|]cfDatnicbten^ebi5renaM(,  foiiJiwguDtansefeben 
imDbcmidigettDorDai,  tvo;oDe5.^iafcne5rer>^efcfjefrfe5a(v>cnnici)tfdmmtIicI}eniec)cnn?ar^ 
Di(}fi)n,  Daf|fcDci^tf)Orc^tcr'<^i)Dttomtvcini(]|lcn  cinerDcr  j. ^iaf cn  tbor  Utf)DeIing  ;<gen* 
tvarDicI;  fi)n  fcf)af.  ^GorDc  Dar  ^amjti  anctcfporet,  \'d)6kn  Dc  5  •  ^afen  D<n  De  Utl^tJflin^ 
bcf)oret,  cin/cbc  cin  (^tdt)cfcn  ^i;nd  t5or  @traffe  ijuttviaig  bctf)a(en. 

jbit.baoen  c)efcf)rei)en  i^  olfo  ein^clfig  bemilliget  tvorDcn ,  unD  m\)  befalcn  in  Dit  Q3oc^ 
t^or  ©cDac^nuffe  in  tofc^rii^cm    Aaum  ut  fupra. 

7.  Articuli  unt^ec  ben  ^yecolben  A.  1600.  imm^M/ 

mit  ejncm  mcrcftour&igen  €f emplar  conknnu 

*)  5^aDcmeinDem3are  i  f  68.  anDDcnDomal^OmoIDen  unD  Q3or|lenDcrn  etliPeSfr? 
tifcftoQ3ortfettin(je  unDQ^cfoDerincjealle^gcDcilicI^cn^^iilanDci^fi^nt^pgericf^tct  unD  t)orfa* 
ttt ,  unD  Datfiilui^e  na  ie^iger  ^pDt  funDerlicl?  nutfe  unD  n6Di()  tf)0  fi;n  crad;tct  tvovDcn»  5iffc" 
()ebben  gcgenwcrti.gc  Q^orfJenDcr  fulfe  5irtifcl  foIgcnDcr  ©cflalt  tvcDDerum  tf)0  i)ornefCtt  /  un&', 
m  ficf  unD  c^ie  57afamcn  Daratocr  to  f;oIDcn  m  cjuDf  angefef;cn ,~  unD  ^ewifliget^ 

I  S)croiIe  De  Q3or|}cnDcrif  funDerlicf  Uffebcr  unD  JpanD^atJcr^  Dcr  bemiffigtcn  ReGefle 
gcfaren ,  ocf  Der  QSorjlenDcr  2lmf  unD  i^cfcf;!  i^ ,  c5ren9])|it'»^6r0ern ,  Dcncn  Dvcc^t  ^miQtxt 
ivirD  tn  cbrcn  recl)tfcrf igcn  ®afen ,  cne  J^anD  to  lenenDc :  @o  tvillen  De  QJorllcnDcr  Dcmfiili)i# 
gcnalfogctriilicf  nafamcn,  unDDafrcf  /emanD  affbnDcre,  **)  tvanner  mantor  Dem  &xbt 
OvaDc  tiitt,  fd;al  ane  (^nabt  8* ^cbilligf  ff)or  ^rofegcucn,  iDt  fi)  Den  Dat 5c  toncff;eief;af^ 
mi  nicfet  ufbsf;an  Pan ,  eDDer  md;f  ff;o  Jpu^  i^. 

2.  XX)4itrtc|>rm€»t^0fecfct,  f)  fd;afctnjcDcr  tt)  5DecfnaDcn:^focfcnfc()Ia()e!a> 
men,  unD  nicfif  utf)eb(it)cn,  5e  l)ebbe  Den  gar  noDig  ff)0  DocnDe,  Dc  gnffdjulDigingc  aucrjl, 
fcf)al  nicf)t  angenamcn  tverDcn ,  De  anDere  ^orflcnDcre  bcfinDcn  ft  bm  tvarbafftig  unD  nod)5afF^ 
tig,  fun(ifd;a(5e  brofentDannt^f^oIafefumpt,  tvatscbrucflicf  ii^*    ^(ifftf)eat)cr(igant 

ufi^e,, 

•>  9?a(i)l?eniemancF!)er  ©emeiH^  ueleutinDffe^lftegefijrfttgff  njfrbcnMj^  t>t  SSprflfn^em/  Ui  fe  erf^- 
ampf^  nac^i^^ig  Hni)»Di[unitqf»)n/  &fra2lrniol)e  dc!  nikt  flitig  gfnoQ-tforjIan.  C)arft)D  Den  ^hf* 
fifrn  fene  ■^anbrffinge  unbCv^uIpe  tjoljn  in  rcd)tnicfipfn  Snfcn  /  Dav  nien  Dfvfubiafn  mx  Dfni  ^xK 
SvaDe/  DfmRcceflegcmetebfgfrff/  unterficf  ocf  ancing  unD  twefpaltfgft^n/  DnrDprt^  tjelf  guDf  un&' 
tiutte  Eaffn  nabl!»fn  /  fo  Orbben  De  2>orffenDfrf  /  Ditijen  allc n  »ert()of«nten  /  nafolgenDeSirtlcul  f!4»= 
U/  »afieunDeun»erbrflfentf)»()p(DfnDe  unDer  ftcf  gfn^iUigft. 

*»)  ec&ferbe  t)  SSennDe^o|!&(rrD^a3Drftef;erbefd;eDenl(ft 

tt)  Up  Dwn  ^ft)cfe«f<&lafi^» 


272  //.  C&«T0  /.  Periodus  111.  Cap. 

iitbe ,  fc()al h^m eicjnen  ^e&i)ernji((en  2, (Sd;tnin(|>  unD menn  bi  Dei  5oci;|]en 5Svofe t^oge* 
fec(?t  tt)ivD  8.  ^cbiUing  t^or  '^^xoU  ^euen» 

5 .  ©ital  nict?t^  gefcf){aten  njevDen  baran  fiinberric^)  gelegen  i^ ,  t)e  Q3or(Ient)ere  fpn  Denit 
nieiR  t^ofamenDe ,  unD  mat  benn ,  na  Den  meillcn  ^temmen  gefc{;(aten  njert  unD  m  QXi^i  o^w 
gefeben,  fcf)a(i)ant)enanDernunangefocI)tenb(ii)en;  mat  fon|^  in  ^emeincn  ©afenv^r*)  7* 
gefc^{aten  roert ,  fcf)al  na  Den  meifien  (^temmen  ^af^n ,  M  aoer|]  een  iDer  Der  Q3or(lenDer  jtneii 
©temmen^eiDen,  na  @innen  unD  QSBitten ,  Dee5me^oDt,toor(enenn)crD,  unangefe^en  eni? 
ger  ^erfonen  $^runDfcf;op  cDDer  @un(] ,  unt)a(fo  fpn  ©eweten  frp  f)o(Den:  SlBuvDe  ^iv  bat)eu 
jje^anDeit,  fcf)a(  na  •:^i(Pu()r  Der  anDern  "^orjienDer  geflraffet  tvertien, 

4.  97aDeitieDorci)<^i|ftunD©aoenDeipavten  ingenamen  unD  t)orf(5ret  n>erDen ,  h^hf 
ben  De  ^or|ienDer  oor  ficf  unD  ere  97afommen  genjidigetunD  gefcl)(aten ,  fcnc  ©ifft  eDDer  ©a* 
u?t()one()menDe,  noct)feanDen^arnbcfern,  bi;Den^5i((i5enQ5eefie(DDer  anDern,  fo^l^rooen 
cDDer  IBaninge  fopen  iii)i((en ,  funDer  DecJ  SfrmoDe^  '^ejle^  t()0^ennenDe  unD  t()0  fefenDe ,  alfe 
feDatan(SDe^)latt(}e(aoetunDt()03efecbtf)eb(>en,  unDfo/emanDamtugetnjerD,  Dat  f)e  Dorcl; 
@a\)en.get>(enDet,  De^2lrmoDe^(5c(;aDen  l^anDf;aDen  tt)urDe,  fc{)a(  f)inf6rDer  Dev  (gtcDe  unD 
5lmte^**)  entfettetft)nunDb(ioen. 

f .  (Sc()a(  itcf  nemanD  unDerjlahn  mit  Den  ^of^J^eren  fiHf  anDer  eDDer  DruDDe  na  05«^ 
renbefe  up  De^  5lrmoDe^'^efo|]it]5e  tbofa()renDe,  unD  etn^aj^  t)ortf)onemenDe,  iDt  jV)  Den  t()0 
©.  M.  M.  tf)o  ooren  angefpracfen  unD  genDi^djjet  b\)  ^oen  8»  ^c!)inini] ,  iDt  tt?ere  Dann ,  Dat  \'^t 
De  ^k  erfoDDerDe ,  unD  tl;o  De^  2lritiof)t(S  ^^etle  geref en  f onDe. 

6*  SKdDorcf^Uneni^jfeitunD^^n^cDracbta^^e  j}uDe  OvDnung  tborennet,  unD  De(e  guDe 
^af en  DarDorcb  mfimiet  unD ge^inDcrt  tt-^erDen ,  fc{;5(en  De  Q}or(ienDere  ^eflid)  unD  Q3r6Der(id) 
mit  cenanDer  umme  Q(\h^\ ,  unD  ened  fcf)a(  De^  anDern  mit  Dem  ^^ellen  geDencfen ,  unD  fo  ©e^ 
brecfenDorfidenin  erem^lmte,  nict)tfu(oen,  noci;mit^orDeneDDer  233arcf en  tt)ref en ,  fom 
Dern  DenanDern  a(^(Sc&eDe^^ytid;tern  beitii|le((en.  2Go(  5ier  baoenf^aiiDeltunDficf  tjer^ript, 
fd;a(ane@naDeboten,  tt)atemei)en  (5ct)u(Di0en  De  anDeren  QSorfienDere  t{)Ov  ^oen  ttJcrDeii 
upie^ijen. 

7.  2)ett>i(eDenQ}or|]enDern  inRece(rfneenf)od;2lmtt)onDen  ^(Jrcj.  unD  Dev  ©eme^ 
ne  uperlegt  unD  befaien  i^ ,  Dat  a(fo  na  ©ilecjenbett  DeffiKiJen  Daf en  unD  t)e(e  itiotf)  gef)anDe(t  unD 
gerabtfd)(a(iettt)erDen,  DatanDern,  fo  nid;t  in  Detii  2lmte  fiinD ,  tf)Ott?ctenDenid[)t  jjebt)ret, 
Darutf)  ocf  foigenDe^  a((er(ei  SBeDDert\?i((en ,  gancf  unD  ^aDer ,  ja  QJerDarf unD  Q}ernic|)tinfle 
aflerguDenOrDningc  fo((]etunDf)crfomttit;  fof)e(>benfe  (tcf  miteenanDer  t)erfnuppet  unD  tter^ 
bunDen ,  n^at  een  (eDer  alfo  up  t)or(3e(}et)ene  t^aDfd)(d()e  fdr  (tne  O^^enun^  tbo  Der  (^taDt ,  eDDev 
De6  SlrtiioDe^  Q)e(len  ref et ,  unDtjorgift,  cDDerocfoanDen  famenDen  QjOifenDern  0efd;(aten 
tt)arD  CDattbot)orfd;ttM3enDeft'cf  seboret,  eDDer  t)ertt)ilf()ret  tt)erD)  nicf)tdbuten,  nod)  J^o« 
hi^  noc§  niDri^e^  (StanDe^  t^o  t)ertne(DenDe,  tvo(  De^  aoertiisetttjarD ,  fd;a(  cf;rcn  5^iDDe(  um 
ttj^fet  t)  unDbpenennid;t(en,(3ergeDu(Dct  tDcrDem 


tt)8. 


•)  t)on  *»)  21ifcnnunfcllt(jcr  unt)untnin?er. 

t)  Antca  unl>a(feeiHfp(ttelfc§er3)Jfflf(5e  wrmiDctuiiDflcfcl;u:v«t  \m\>n\. 


2(n^4ttgetttigerUr^imbmurtb@;c()rifFeetf.  271 

*)  s.  9^at»emeocf  bcm^lrmobe  t5om^e(^ent)an  t)en9Jente5at)cr^  (al.  ed.  fKente* 
nerer^)  ^entjoro  Jpamboraer  9ventc  r^o  foDl)ernt)ec)en?JlIi9ett^,  fcf)al  een  /eber  in  (tnem  Car# 
fpe{,  L)emit)t  nid)t  ancjetdgeti^,  uenvitlijjen ,  unt)  mit  €rnjl  Daratoer  ^olben,  tvorinnen  \>t 
*i>or(lenDere  Dem  @d)ri»er ^etriilid  mit  9taDe  unt) :Sat)e een  J^anD  tl)0 (enenbe  gelaDet. 

9.  3t)ti^oani)e^5lrmof)r^©c(benoc5t)eIeup^refe,**)  fonoi^mmnvifeti^,  bar* 
an  t)e  %xmoi)t  ( (550tt  betert )  f einen  gerinjjcn  @d^at)en  geletien :  i^mit  nun  De  '2Irmotb  l)in> 
forber  nic()t  tvieDer  t)erf  ortet  merDe ,  fc^olcn  t)e  Q3or|]ent)cr  een  jeber  in  (tnem  €arfpel  er(te^  ^a^ 
ge^baraDcrfnn,  bat  foDatte^  ©elbtjortviffet,  cDDeringcfobret  mcrDe,  menn  Dcnn  De  ^lnDo^ 
QitiQt  etDer  ^o^f  unDt()un(}e  aefcbel}cn ,  fd)al  Deientcje ,  fo  Dat  3af)r  im  2imte  i$ ,  mit  OiaDe  Der  an^ 
Dern  Q}or(]enDern  unD^cbrit)er,  Datfiiloige  fo  t)ecl  m6.glic0  fort  fcttcn  uttD  foDDern,  unD  att 
erenSIitenic&t^crmanslenlaten,  tt)OlDatfii(t)iijet)orfiimet,  fd;al  Dartf)ot&oaiitn)orDenfd;uf 
Dicjfpin 


:^ 


10. 


3Dtt)  fc6(5(cnocffmeDer'^or(lenDcrna(dbe3un9(lentnetten/cbenCarfpef,al^ 
fc  4. 2Becfcn  Dat  vifitirenD  mad)ten ,  bi  bciDen  <^aDe^^Jpufern ,  mldte  eftnen  Don^  Dcn  ^ofler, 
tt)enned|eDern^t)Dtig,  fd)al  angetiJtjet  tverDen,  fofcrnc  fc  bciDc  Datfult)e  t)erfumen  a>erDcn, 
fd)al  jeDer  2.  (^MlinQ  tf)or  Q3r6f e  ()et)en«  ^^  De  een  milfi^  Dart^o ,  De  anDer  atjcrfl  t)erfumet 
iDt,  fofd)aIDe;enne,  Dcnic!)tforttt)if,  Dcgati|e  ^:^r6fc,  a((J4»@d;iflin5,  tf)0  crlCij^enDe 
fd;uIDivj  fi)n» 

1 1 .  !^etvt(e  3df)r(tef ^  enen ber  Q3or(Idnbern ,  be  Dvcf enfcjop  unb  bat  Q5utt)ercf  betber 
©Otte^^^iifer,  fammtDcntftogeb^rigcn  ^rutio^unD2Caf)n5ufern  t^o  tvac^tenDc  befal^Ien 
tDcrD,  Dartboocf,  tved  n6Di()  i^ ,  fttmmtDenanDernQ3orf!enDcrnunD(Sd)rit)er  flitt^  tbobc^ 
foDDernDe,  fofd)aIDefuIt)c(tcf  alfoDarintiet?erf)OIDcn,  DatiDt  ef)mc  bi;  /cDcrnidnni^Iicf  un&ov^ 
tt)t)DtIicffi);  unDaflc^,  tt)c^bi)beDer(^otte^^^ufcr  n)efentIicf,an^d)uIDen  in^cmaf^net  itnD 
tKDDcrumt)tf)()c()et)entt)irD,  in^t)n)efetiD2erQ3or(lenDern,  al^De^afgetrcDctTen  unDfiinff; 
tigen  ^ofticrcn ,  Dord;  De  ©cbrit)erc  intccf en  unD  tfeo  ^of e  brin^en  (dtcn ,  tf)0  Dero  ^^e^oef  i$ 
enc^idcmit  f.^d)I6ten  t^o^.^arien  9??a()DaIencn  €Io(}er  i>crorDnet,  Darinnen  De  ^o^ 
f er  unD  tvat  tt)ef cntlicf  ingemabnct  njirD ,  fd)blm  in^clcot  unD  t?erfd)faten  tvcrDcn.  ^ce^faffeJ 
ocf  Dem  .S)of5ern  alle  3af)r  ecn  ^oocf ,  Darinncn  Dc  id5rlid;e  ^et)inge  unD  Utbgat)e ,  bi)  bcDcrt 
Q5otte^<Jbj>feri)ertcfnet,  tf)0()e(]c(Ietn?erDcn,  tt)orutf)f)eDen  a(lc®clegen5eit  Defto  betf)  crfaf;^ 
rcn  fan ,  unD  alfo  ftncm  befa()Ienen  2imte  ,()etrulid;en  unD  fHti^m  naf amen ,  ®aDc  Dcm  Jg^^rrtt 
tl)O^I)ren,  unDDen2irmentf)om  $Se(]en,  fulcfc^  n^avD  &0m  Der  ^tdidi  unDcrfi^uIDct 
nid;t  (aten. 

^iit^  affc ,  tt)o  bat)en  gcfctreDcn ,  ^ebben  be  Q3or(lenber  fammt  m\:)  een  ieber  befunbcr^ 

(lebe  unDt)e(let5o5oroenDc  unD  getriiwlifen  tiat^ofamenDc  inl^elliglicf  belet)ef,  bctDilliget  unb 

bcfd)Iaten.    J^cbbcn  ocf  tbo  mebrerer  Q}ertDi(]erun() ,  up  Dat  (tcf  Dc(ju(ui0cn  nemanD  cnDlcDi<» 

(jetiunDentfd;uIDi()enf6nne,  miteoncr^S^anDDiideArticuInunDergefd^rct^en,  tt?iffcnocf,  t>at 

II  Zi^iile  uTbanb.  ^m  el;^ 

*)  Sieff  htibc  Paragrophi ,  ncmKc^  &cr  8.  util)  9U I  |!(5e«  aU  cftt  Anicui  /  uttt)  bcr  ?c^(c  ift  f firler  jufammftt- 

»*;  2)at«n»ortrlffetil.  t)  n?t((«ocf|njar 


2^4  ll.Zbcile  LPertodiis  ni.Cap. 

ebren  9?af anif ri ,  fo  fe  m  l)iff<;n  ^pt)cn  t^o  f^cf  tf)en  tveiten ,  m  gzbamn  (gbc  Diffe  Articuln  \>m 
aelefen,  unt>  uan  Denfuloen  mit  ecjnen  ^anDen  unt)ergefct)veoen  iverDen.  ©efd;ef;en  Den  f* 
Martii  m  €tivi(li  unfcd  Jg)€rrn  unb  §etIanDd  ©ebortf;  im  1 600,  ^al^re.  *  ) 

8.EXTRACT 

m§Ut  ^men^^rbimng  Anno  1622.  aufgecKi&tet/ 

t)je  Onera  bctrefFcn&. 

!♦  3nfct)enDer4.  €arfpefn,  al^^.^eter,  9?fcDfai,  Cat^arinen  unD  3aco5f  fof^ 
fenonejeit  1 2.  ^idm ,  uuD  unter  Denfefben  5 .  Cber^SlIten  fetn. 

2.  ^ann  ein  Ober-Sflte  oDer  SMafemfirbet;  ol)erDeffen@terfefon(Ierfebi5eftt>irD, 
foffblcfte^teUein^.Q^fioc^en  DuicbDie3Bat>Ie  eiiier  anDcrn  qualiftcirten^Pcrfon,  o()n  fdm 
gevnOSerjugerfeletnjerDen. 

^  ^te  0ber^2flte  unt)  Diaconi  in  (g.  ^kotai  ^ircf>fpiel  f)ahm  bi^  auf  njeitere  ^m 
crbnung  Dielnfpeaionis-QSerforgun^  Der  2lrmcn  aufferf^alb  De^  ?D?ilIcrn^  unD  S^am^^bor^ 
(tcf)  mit  anjune^mtn ,  Dabei  Dan  auc&  Die  Sub  Diaconi ,  fo  bei  Der  i?ird?en  ^.  ^Mml  t^er^ 
ovDnet ,  an  ibven  Ort  mit  einrat^en  unD  5cl(fen  f dnnen» 

II.  ^ici2,Ober^5iIfenfoffenftc[)jubefoDernan^e(e^nfefnfaffen,  Dag,  fotiefmdjj; 
lid),  beiDen®Otte^^^a|]eninDen4*5vird;en  ©feid^beitgcMfentt^erDe,  roieDan  aud)QmuU 
te  Ober^^Iten ,  t)er mocje  if)rer  tf>cuer  cjcfeiffctcn  QJflidX,  mit  bcfonDern  ^ifer  unD  pig  Darauf 
(eben  unD5f d;tunggeben,  Dagt)orberijef)cnDe  Articuli,  unD  tua^  fonffen  Der  5frmut5  jum  Q5e'/ 
Senbereit^georDnetoDerfunfftic)i)erorDnetwerDenmdc^te,  juaffen  geiten  nad)gelebet  werDen 
moae,  unDn?o  Darin  jemanD  if)rc^  ^ittel^,  oDer  aud)  Der  anDern  l^iafen  ^angii  erfpuret 
mx\>m  fo  follcn  ficDcmfelben  nid^t  alleine  feiner  ©ebuf)r  erinnern ,  bcfDnDcvn  e^  auc^  Den  il^^ 
nenmgeorDneten0^af)td^^erfoncnentDecfen,  Damit  Darin  9£BanDef  gefcbaffct,  aucb  mm 
«otben ,  e^  an  einc^  gan^en  €rb.  d\(\f)t  gebrad^t ,  unD  atfo  Dcr  Sirmen  OrDnung  unD  QJerfor^ 
gunginbejlcnDiger  obfervan^  continuiretunD0e()aIten,  aiic!)Denficbe«  ^ad;fommen  in  Dle 
^pdnDcgelcijiet  waDen  mdge.* 

Anno  164'^.  d  ig.  JuL 

57aebDcm  (td)  beffnDct,  ^a^  Denen  in  tcr  Ober?2ltten  CollegieDorfanenbcn  ©ad^en 
unD  Confultationibus  DaDurd)  groffe  ^pinDernuffegcfd)iel)et,  Da§  Der  eine  ukD  anDere  ibre^ 
tQMttet^  DenangefangenenCondiltationibus  continue  nid)t  beinjobnet,  fonDern  bi^weilen 
Auif|]cf)etunDDat)0«ge^et;  fof)aben  Die  /cltnjefenDe  Ober^2(Iten  fiu*  pcfe  unD  i^n  SuccefTores 

pc& 

*)  Sq^  3a^r  watf n  £!)ber*2nten  ^oUm  (^gget^  tn  S^cDbf.  ^omn  5J?offer  fn  ^ncDbi.  ^  ®f org  »f« 
^olten  tn  SfJic»  ?ucag  55ecfttiann  in  qjetrl.  Socfetm  Jflngcrmann  tn  (Jat^nrtncn.  2llbctt  ^a&i 
mann  iu  2Rtc  «Ulbcrt  Don  Dcr  %((i)U  in  ^aff)  Slibert  WiM  in  €at().  glau^  eff«ieOPr«B  «i 
Slic.   J^mi  ©c^etcnbf rfl  in  S«c.   ^mUm  m  ^mpt  in  $et.    €ri(&  eeltP»  in  m 


(ic()bertduDi^liC>ui)in  t>eifl(lc^cnunb  i)crppid)fct,  t)aS  mtt)infiif)vof\(i)  fo(d;ci*  ©epa(t,  e^lH 
aud;ann)a^Omc(Jn)0(Ic,  mit  2luflM)enDe t>on  DemCollegio,  o5ne  Dorancjejcigfe  erbeWi^ 
d;eUrfad[)eabrentiret,  Derfelbe  fol  fiir  ieDe^ma()(i:J  24.  vs:)d)i((injj  ^eben,  mb  ifjme  Darin  feinc 
auDerc  2ia]t^^^flid)ten  entfd)u(Digen  foKcn.  3m  libri^cn  n^egen  Dc^  5(ulTenb(ciben«5 ,  ©pat^ 
fommen<JunD  fonjicn,  b(cibctc^beibc(iebtcr  ©trajfc»    Adum  d.  ig.Jul.  i64j« 

Anno  1622. 

3ol)ann  i)on  Campcn ,  m  3<^tc>bu  3«>ad)im  ^uf($ ,  in  3acobt\ 

9^cinc  Don  ^itjen,  m(lathamm.  3obann  ©pitjcnbcr^,  in  97ico(au 

3oad)tm ?>}?u()( ,  inCatbarincn»  ^ctcruon e^prccf e(fcn ,  in^atOarineit» 

3oad)imi«?arti{3e^,  tn3acobi»  5i(bert^ccfcnDorf,  in3f«c» 

Ji^nrid)  ^crincj ,  in  ^tu  S)itmar  ^of)( ,  in  ^ic. 

©ert  &hi),  in  m  3od;im  ^o^rc,  in^])ctri  f  h.a. 
3o!>ann  griDrid;jJ ,  h.  a.  in  ^Hxi  29.  Aug. 

Anno  i  ^4  j.  ^ 

5lnbrcad  Q:c^ac ,  tn  ^ct  Q>etcv  3«tt<^<J<^  t,  ^**^  ^<^fft* 

3o()aim  ^anfej^ ,  in  ^ic»  ^crman  t)on  &^in ,  in  3oc* 

©ct(cf  Jg)e(D,  in  €atb*  5tnDrcad@d;rdDcr,  in^liu 

4)an^^anDerf)ufen,  in3^<^*  ^(i^t^b  <^{mm^ ,  in^(xu 

^erman^an^cnbccf;  in-l)ef»  ^cin  @i((cm,  in^lic. 

3o()ann  Sutf cn^ ,  in  €atf>  S)ct(cf  S;ji[\) ,  \n  3ac.  el.  h.  ^.  d.  10  JuL 

»on  t)«  ^irc^  ©efdjtoorert  JJBa^I  su  ©.  5)efer  1651. 

57acl>Dcm  ^etcr  t)on  ©prccf c(fcn ,  af^  DJc()icrcnDcr  3af)v^  ^  ©cfd^morncr  t)cr  ^tr^ctt 
juS.^etri;  fcittc  ^ccbtiun()  auf Dcn  Srci^tag  nad>  to ,  in  fcinem  ^aufc,  xn&i^mmxt 
Dc(^^pcrrnQ5ur()ermet(]cr^,  Dc^^ird)fpic(>v£)erret]^,  bci  Dcr  J^pJ^n.  ^nd^nam^ ,  unD  Dc^  i)o^ 
ri()cn3a()r(Jabgctretcnen,  unDDe^/una(lcn5?ird)^@cfc^n)orncn,  Dem  a(ten  ©ebraud;  ttac^, 
geburlid)  {)Oi,i  ab^cte^et ,  [^abin  Hcb  Dcn  igonnta^  Darnac() ,  a(^  Den  2 1 .  Decembr.  Dfc  J£)J&m 
Seid?aam(5,  unDbciDe^ird)^©efcbmortie,  nacbgcf)a(tcncr  ^rcDi()t  jufammcn,()etf)an,  un(> 
ftd;n)i()enDen)or|le()enDcn  ^a()(Dc^ncuen(55efd;n)ortien  bcrcDct,  unD  libcr  4.  ^erfonen  ftc^ 
i)crg(icbea ,-  a(^  fyinx\(^  ^^\(\)nmn ,  ^M  £anD(jrai)e ,  (Jrid)  t)on  J^ottc  unD  ?i(bert  @c!)ro^ 
teritt();D!efc(bc  auf  cincn  gettci  tiefe^et/unD  Durd;  Dcn  ^irc5enfncd)t  bti  ^r.Magnificen^  .g)errit 
Q3uracrmei|ler  t)on  fitjen  (ajfen crf unDi(jen  unD  erfuc5cn ,  iimn  ^ag unD  (gtunDc  anjufc^cn, 
Damit  (le  mit  i^m ,  tve()cn  Dcr  bct)or(1ebenDen  3[Ba5(  rcDcn  fontcn ,  Daju  cr  Dan  Denfc(ben  ttk^c 
xmttoi^  ernennctf)at;  DaraufDcrcine  £eid)namd^@cfd;tt)orne  ^err  3oacj)im  ^^ecfmann  unD 
bciDeQ)efd;n)ovnc  $etevt)on®prccfe(fen  wnD  Hieronymus  ^tmx  \\x  if;m  gc^an^cn  {ml 

5W  m  «  W 


^hg  //.  (C^ctld  /.  Vertoclm  III.  Cap. 


feer  ant)cr  Sei($nam^^©efd^tvorner  3o^ann  ^ritirtcf)^  Q^ettldgerig  ivur )  iint)  Dem  ^errn  Q5ur# 
acrmeiller  ju  Der|Ic()en  gc^eben,  n?c(cf)er^c|la{t  nunmc^r  hk  3eit  ^crju  nabcte,  t)ag  man 
beii)er^'ir^en  ^etri  einen  ncucn  ©efcbnjorne  ju  vothkn  ppeget,  Dem  a(ten  ©cbraud;  nac^, 
|u  bcm  €nbe  fte  31^ro  Magnificen|  ob()cfe^te  4.  ^erfoncn  burc^  jle  auf  einen  2^tttl  ^cfd^rteben , 
woitenprsfentirct  5aben,  nicf)tjweife(nt)e,  3bro  Magnificen^iDuibcnllcbfo^cbe^Jerfonen 
m  t)er  bet)orflebent)en  '325a5(  bc^iebig  fcin  (aJTcn,  ^e(cbe  cr  ani)cnommen ,  unb  i)amit  ^ar  mi 
fr(ci)(td)3en)efen»  'iDicfet)ie(^emeiDte^erfoncn  flnt) f)ernad;  auf ;.  3ette(  gcfdjrieben  n)ort)en, 
in^£^unt)c,  t)amit  fciner  oben ,  feincruntcr  anflunbc,  unt)  bm  anDern  geicrtat)  in  '^eibe* 
nad)tcn ,  ( nacb  t)cm  ben  erflcn  Sciertac;  aUt  S^itxvm  bc^  dxc^ht^  im  ^trd)fpicl ,  t)ie  fdmt(id|)e  ^eicl^^ 
natn^^  unt)^ird)^©efc()n)ornebciberQiBaf)(  suerfcteinen  auf^.  ^etrt  5^irc[)cm<^aa( ,  jlnt) 
t)ur(i)t)en^trd)en<^nccf)t  ciefoticrtunbbcrufcn)  Den  26,Dec.  t)e^  9}?orgen^ t)or  ticr ^ret)i()t, 
tia^  eine  3ette(  i?on  befagfen  t)rcicn  t)urd)  t)cn  abtretcnbcn  ©cfcbtvornen,  ncm(id)  ^etcr  t)on 
©precfe(fcnant)eri;)crren@tu(te0ebrad)t,  uni)Dem^errn  Q5urgermeiiler  foicbc^  priefenti- 
ret ,  n)e(cf)er  t>arauf a(foba(D  tviebcrum  an  feine  ^te((e  in  t)er  ^e^De  getrcDen ,  unD  Da^  ant)ere 
3cttc(t)enen^5;)n.  ^ei*nanu^*@cfcbn)ornen  in  Der  Q5cf)De  jucjejleiiet,  t)ag  Driftc  aber  Denen 
fdmmt(id)cn@efebtvorneninif)rem@ci]u(te  burc^ben  ^ircben  *  ^ned)t  gefant)t,  utit)  fo(d;e^ 
t)en  d(tcilen  ©efcbwornen  unter  Denen  (affen  einbdnDi^en,  t)er  e^  t)cnen  anbern  auf  Der  9iei(je 
communiciret,  worauf nad^  geenDigter  ^re&i^t  fdmmt(iff)  benannte  ^^n.  auf bem  ^ircben^ 
©aaiqetrefen,  Dafc(bilDie^af)(fort()efe^et,  un&nacf)  Dem 3cttu( ^inric^ 23Sicf;mann jum 
^ird)/@efd)tt)ornen  ern)ef)(et  tvorDcn.  233e(c^e^  iftm  DaraufDurd)  Dic  beiDe  ©efd)U)ornen  ^e^ 
ter  t)on  @precf e(fen  unD  Hieronymus  ^mvtt  in  feiner  '^cl)aufung  ifl  angctnciDet ,  Der  i^Qutf 
it>t((i^an0enommcn,  unD  Dcnfeiben  8^aci)mitta(}inDerQ3ebDe  eingcfiibret  njorDcn,  unD  Da* 
fe(b|i  fur  Den  £eid;nam^^'  unD  5^ird;^0efc{)n)ornen  feinen  <iib  ab^ejlattet*    . 

i\t  id  ®aDe6  (St)rc  unD  Itn  t)illw  fc^iWnaUnU  ^om  gcttflivltc!  itnb 
^^  Dh)t<cei)cfet)crcn,  fcl)uttcnunt)()anDl)aucn/  unDi)cnbciDcn.fcrcfcn(S- 
^mi  unD  3ot)anni^  na  allcn  nitncm  ^ormogcn  Dpnc|)tict)  \)ciimf)n,  unD 
olfo  Dcvfult)cn  bciDcn  Scrcrcn  Seftci5  \Dctcn  unD  argc^  afftvcnDcn,  cdaik 
^ofcre ,  ©cgcl  unD  "Src\)e,  DftlTcn  bciDcn  Rcrcfcn  bcfangcnDe  ( jcDoc^  tat 
DabrincDc  Dc  33ofcre  Darinncn  De  iabrlifcn  S^ecfningcn  .qcfc^rcucn  unD  (^c* 
fctjcen  (tn  worDcn/  neucnft  Dcn  Dartlio  gcf^origcn  ©toltcn  unD  ^lappcn  ^6«' 
fcrn  nidjt  gctucnet  fin  fd)oIcn)  ntci)t  ivicDer  Dcn  in  De  ?5eDe  unD  DpDemScr* 
rtcn^Oaal  bxixwn  unD  gebrncfm.  5Rtct)t6  ttjeiniiicri^  anc  miner  OlDcftcn 
in  Der  ^cDe  mtUenfamiticn  Confent,  ttjctcn  unD  SctvifUqttttg ,  neen®ert 
t)i#nbciDen  .Scrcten  beiangenDe  iip  ^mtt  Doen,  fott)ol  gelifer  ®eftalt  necn 
olDt  cDDer  m)e  (BcbitiDte  tbo  repareren  attfangcn  toillf  alfc  mt)  ®oDt  &clpcu 
WalunD(tn^iU(dc62BorDt* 

Cu- 


2(rt^4Hg«*mgerllr0uttb«ttiinbS*rifffcti*        --  177 


II.  CURIALIA 

nen  fJBal;I  ju  6.  ^ctcr  an.  1654» 

^ad;t)emc  bfc  3eif  fic^  ()erju  ciena^et  ( nem(tcl)  ^f n  alten  ©ebvaucf?  nacl) ,  ber  ^a^  £u^ 
cia)  t)aS^3o|]i)on^en()cvfen,  a(^  vc()ierent)er3af)r^^efcl)n)0rner,  Der5?irc^cn<^.^etrifein 
Diecf?nun()  ablegcn  folte,  f)abcn  Dic  J;)^n.©efcf)morncint)er^eet)e,  mit  t)enen  ^J0n.£cicf)? 
nam^.'©efcf)n)orncn(icf)berc^et,  tiafi  Dcn  i  f.Dec.3o(lt)on  £en(}crfcnunt)^an^£ant)i)ratje, 
ic6i(jer3citrc()ierenbc(55efcf)tt)orne  ju  3()ro  ^ocf)tv.  JE^errn  Q5ur()crmeiffer  Q5art5olD  S^ollec 
foltcn  ()e5en ,  ftch  angcf^cn  ,jinD  t)cnfcll)en  crfucf)cn ,  ibncn  ^a^  unt)  vgtunbc  anjufe^en ,  tran 
bic  Oicd^nunp  t)er  ^ircjcn  ^.  ^ctrl  unl)  3oI)anni(5  foltc  abgclejjct  tt?crt)cn.  ^crDan,  Dcn 
necf)|lcn  grcitai),  «^^  ^«»  »©♦  t^^c.  ju  foIcf;cr  Dtccf;nuni)^^5iblei)un9  denominirct  unD  (^n^ 
9cfc|ct. 

^obei  ber  J^err  ^Bur^crmeifler  gefl-a^ef ,  ob  ftc  ficf)  tve^en  Der  ^a^I  ctne^  neueit  ©e^ 
fcf)mornen  fcf}on  bcrcDct  f  S^cmc  gcantnjortct ,  nein.  ^a  cr  referirct ,  \)a^  man  auf bcr  Diccf)* 
nung  mol  DaDon  reDcn  fontc ,  tvcdmcijcn  Dcnn  folgcnt^en  S^tcnffaj} ,  al^  t)cn  1 8.  Dec.  Dic  ^p^n. 
Q5cfc!)n)ornc  tn  Dcr^eDc,  al^  3oacf)im  ^ecrmann  unD  3of)ann  ^ullcr  Dc^  f)cili^en  £eicf)^ 
nam^,  3o(l  toon  ^cn^crfcnunD  ^ang  SanD()rai)e  5?ircf)<@efcf)n)ornc,  nacbgebaltcncr  ^rc^ 
t)igtm  Der  Q5eDe  jufammen  gcfreten,  tvcgcn  Dcr  Dorflc^enDcn  ^c\\)i  De^  ncucn  Q3cfcf;n)0vncil 
ftd;  bercDct ,  unD  liber  4. 53erfoncn  ficf;  t)crglic^en  unD  cin^  gcn?orDem 

^cn  2o.Dec.i|lDtc9vccr;nun(j  ab^elcjjcf  unD  approbiref ,  nac&  ^nDipng  Dcrfclbcn, 
if!  Dem  .g)crrn  ^urgcrmciflcr  uon  Dcm  dltc^en  £eicf;nam^^@cfcbn)ornen  ein  Scttcl  praefentircf , 
auf n)elcf;em  Diefelben  4.  ^erfonen  auf^cfc^ct  gcnjcfen ;  Der  foIcf;c  praefentation  angcnommcn  f 
unD  Dicfclbe  (id;  bclicben  faffcm 

QQBorauf nacb  affcr  Solennitdf  unD  ® ebraudf; ,  Dat) on  im  Memorial  An.  1 6  n .  orDenfiJ 
ftcf;  gemelDet  au^  obc)efe^tcn  4.  ^erfonen  Slnt^on  Q5tIDcrbecf ,  am  "^agt  unD  Crf ,  m  im 
gcDac^ten  Memoriai  angcDeutct ,  ju  cincm  neucn  ^cfd;ivorcn  ixml)ltt  unD  cingcfwret 
tvorDem 

i2.^eft)inigun9/ 

tvie  e^  mit  bmm  ©cfi^mornensu  @*  ^tUx  /  bie  ttmn  flu^getre^ 

Uti,  bei  i^ren  Cetc^begdntjniffcn  folle  gcf)al^ 
ten  n>ert>en  1660. 

Anub  16^0.  Den  ;o»  Jun.  bet  €infd^rctbun()  Dcr  2frmen,  ftabcn  ftc5  Dfe  ^^n,  ^tf 
f($tt)ormn  Csu@*^efcr)  »e0encinunDanDern©ac()enbcreDct,  DaDangcgcntt^drtfggetioc^ 

^m  i  fcn 


xy^  FL^^iiULPemdmlll.Cap, 


fcn  Dte  ^of)U0)mmilt,  Q!n'o(v^M)tbm  unD  jarnenK  Hieronymus  9}?eurer ,  cfc  n?ecjen  ber 
beiDen  ^^n  £ei(i)nami?^©trcl)wornen  3oad)im  ^^ecf mann  unt)  Q>eter  m\  ^prccf eifcn ,  Die 
©c^mac^f)«it  5a(ber  gecjenmdrng  nid)t  fein  fonnen ,  Die  Q}ol(macf)t  ^cf)abt )  Hieronymus 
9iein|!orp,  ^[Bilcfcn  ^Brcbc ,  |)f!nricf)0t)(m,  ^cter  0(t)c  unt)  ^ictricf;  Corbe^ ,  unbiji 
proponirct,  tt)ci(c^ft'cf)(ciDerunterfdHcD(id)cmaf)(sugctra()cn,  t)agt)on  &cnen^^n.Juratcn 
et(ic^cau(*(}eireten,falliret,  ct)er  @d)u(&cn  f)a(ben  roefd)cn  muiTen,  obe^  ju  tf)un,  t)ag  man 
fo(d)c?>Mmer,  mitt)erSolemtiitdt,  tt)ieanDere®cfd[)ivorne,  mm(id),  Da6t)iebeit>cn|ung# 
f!en©cfc()n)orne,  unt)i()rejn)een  AntecefTores  Dorn  unD  himn  Der  ^eic^e  gcf)en,  begrabeu 
fo((e,  unbaud),  tDancincrfa!liretl)dtt«,  tvicbcrumin  t)erJg)^n.  ®efcf)n)ornen@tu(tctrcten 
tiidac,  Daraufein()e(lid;befd)(o(fen,  t^a^,  n)ei(e^cin€f)rcnjlanD,  unbbiKi^  neb|]anDern€b^ 
ven|ldnDenmird)Rerpeamu§erf)a(fentvcrt)en,  bcraus^cjetrctcn,  fallirct  obcr  @cf)u(bcn  t^aU 
beni\)eid)enmu!Tcn,  bcifeinem£ibcnftd)i)crJg)i;).®tfd)ivorncn0fu(te  mthaltm,  unt»  untcc 
(t'e,  tDannOe^ird)cn(Sac()enjut)crric|)fcrt,  jufommcn|td;ent()a(fen,  unt)nad)feinem^ot)/ 
mitDcrfblennitdt/  Dict)orcrn)e()mt,  nid)t  bcijriibcn  tvcrDcn.    Aaum  tvie  oben. 

m$  Ui  iftx  2Bal;I  mu$  £cicl)nam6^©cfcl)Worcn  5u  6.  ^e^ 

tcc  3U  b?ol)act)tetu 

Anno  i66;.  d.  12.  April.  tji  m  ^tcfls  fee(.  3oad;im  Q5ccfmann^,  ^crrn  £aurcn| 
^orDcn()0|f5umi'eid;namf5^(ii3efcbn)orncnDtefcr5iir'd)cnju  ^.q>ctri  crtDcblet,  DaDan  Da^, 
\v<\6  i)orf)er  unD  ^abd  oor(}cfal(cti ,  ju  beobad;tcn ,  anjujcicbnen  bcfoblen  trorDcn» 

I.  <Sef.3oad>'-Sccrmanni(iim2lnfan()De6CI??onaf)t^Martiii)el]orben,  Darau^Die 
3ett^uerfef)en» 

2*  %1)t  oDer  scf)en  ^a^it  m  Dcr  ^a&(  feinD  beiDe  re(}tcrenDe  (53cfd)tvorne  nae&  Dcm  difc^ 
(IenPatronDiefer^ird)en,  ^nx  ^:^iir()ermeit]er  ^:Sart()0(D  ^m>((cr  gegangen,  unD  mit  i()m 
Don  Dcm  ^ag  Der  ancjcfe^tcn  --HJaW  conferirct,  Da  Dan  Der  ejonntacj  Pali;narum,  oDer  Dei* 
12.April.Daju  beramet. 

?.  ^err  ^cter  t)on  (gprecfe(fcn  al^  2ii6mam^,  S^tn-  3oad}im  5f ncfc(mann  unD  ^erif 
Carften  ^ufd)  ^(^re^iercnDe  ®efd)morne,  lltiDDcn  10.  Aprilis  jufammcngcnjcfen,  unD  (tc^ 
i)ereinbabvet ,  tva^  fiir  i*  ^crfonen  jur  2Bab(  auf^  3etfe(  fo({en  gefel^et  tvcrDcn, 

4.  S)aftefd)(o|Ten,  ^c(cfcnq3reDe,  ^etcrO(DeunD^aurcn^2^36rDenf)0(f  aufDa^ 
^af)f^3ette(  ju  fcf^n ,  unD  fo!d;en  t\)ob(bemc(ten  ^petrn  ?Sur(jermci|lern  ju  pracfentircn, 

5.  20e(d)c^  Den  1 1.  April.  am  ^onuabcnD  Durd)  Dcn. ^ircjen ^ <5d;rcibev  So^annc^ 
0((fen,  Dev(t'eineinem^rianije(auf^l3apiergefe(|et,  gcfdjcbcti, 

6.  ^tn  12.  2ipri(i(IDie  •^BablDor  ftd)(3c(|an()en,  unD  feinD  Die  Oiaf)f^^$erren  unl) 
fdmmtlid;e©efd)n)orncDc^  ^ird)fpie[ii  auroem^irc[)en'^(Saa(,  nad;  gthaittmx  ^reDi^t,  ac^ 
tretcn,  ^iBilcfcn^reDeunD^etcrOiDenjarennid^t^e^jemTjdrfici,  a(^  tvarD  £aurcnt^«^v^ 
Denf)ofa(leingebetenabiuCreten  Ct\)drcnDieanDernbeiDe()e9e«^wivfi()  jjewefen,  tvdven  fte  mtt 


Zn^M^  emtger  UttmUn  nnb  Gcbrjffieif* 


»7t 


abfjctreten )  2aimnk  ^6rl)en(?off  f^at  pc^d  belieben  (affert,  unb  (tc&  naci^  J?)aufe  Mfu^ef; 
$Dai*auft)tc  2Ca5Iaefcl;e5en,  unt)  ^auren^  '^^rben^off  ertvebiet,  ^em  eiJ  m\  ob^eDad^teti 
bti\3m  @efcf)tvornen  angemel&et ,  unt)  gratuliret»  S)enfel5en  ^ac&mitta^  ijl  er  nebfl  txnejt 
^J^n.  ©efcfenjornen  in  Die  Q^e^begetreten,  unbifl  ^abti  eine  Mufie  juv  Vefper  angefleaeti 
unt)  i)at  er  Dafelbl^  tnt)er  ^eJDe  feinen  ^eicbnam^  giDprieftiret»  ^omit  Diefey  Adus  geen* 
Diijet. 


14.  Praefentations-^eetct  JUt:  Juratctt=^a^(  flt  ©.  (Jat^rfneitDom.  Quafr 

modog,  28.  April.  tn  cinem  quadrat  auf  cincm  vunD^gcfcJ^nittcncri 

q3apici;  gcfcftcicbcn. 


'5  o 


u^ 

^ 


Anno  1726, 


_  '9rZi  ouuy 


<a7 


a 


9?n 


15 


ago  2(rt^4Mg  itrtfgeif  Urlfurtbert  urtb  Qcferiffceit*  

15.  i) Sltt  §5nef auf  ^j.S^arcf  ©elbf^ 5«&^«n^e ei> 

tier  Commcndc  bei  i>em  Slltav  Philippi  jacobi  in  @.  ?)}?ar9are^ 

t^enSapcae5u©.Sat^armen/  mmMailXi^  ^mtfiltt) 

milan\>  S^urger  gertijftet  l)at/t)ai?on  Henricus  55an(5f  on?  Scho- 

lafticus  unt)  ©om^J^crr  Der  erfte  §5eftrKr  gcwcfen  ifi 

An.  1521.  d.  20*  Martii   2.) 

Icr  rtHm  bcn  iettneit  be  teffsen  ^reff  Ofien  effte  ^oren  (egjen  6efenne  Dnb  betu^f^e  4) 
kf  5iflefe  na^f^elatenn  fse(igf;enn  ^amiti  Q5urt5felDe(J  fampt  tnDtf>  0  mtjnenn  (gjo^ 
ne  ^atf)eu^  ^^urtf)felt&  ,  i^nb  ocf  Dorcf;  mpne  Q3ormunt)ere  ^ei^nefe  ^reue^, 
Otto  ^roSierman/  SMe&ericf  i)an  ^vfjen  m  m\)  mm  ^xmn  tmbe  a(fsn?ennc  Datf)  icf  \>an 
bem  <^orfope  tvanbage^  mijnc^  i?nl)e  mpnc^  fie(i(jf)cn  ^txm  ^pufe^  tveifor  6)  Jg)inri0 
«prcen  ^^^orgf)er  t^o  bamburd)  mn  mp  t)nDe  mi)nen  (Sruen  f)ifft  t\)0  fkt  gefofft,  bciegen  in 
ber@ronin(jeflratcn  bi)nttcn^amburcb;  twifcben  t)en€rucn  ^mn  5l(bert^  ^cftebcn  tppc 
eptte,  Dnt)c  ?f}^icbae(  3efeman  t>pp  Dc  anbcrn  (Sjpbcn,  ^ebben  bcf)0(&en  bun^ert  t)nt)e  fioe^ 
§D?arcf  ©cfbe^,  *bi)nnen  ftoee?  3arcn  Dan  &cm  Dpcicnanten  ^inrif  offtc  fjDuctt  S^afomciim 
gl)en  nicbt  »tf)  l)eme  fjufucftenn  $ufjc  tf)0  (ofjcn.  ^e  \)ntib  fjot)oiie  ^untJcrt  t^ntit)  fid^  ?0?arcf 
©efbe^  t)pp  f)iite  batc  8)  t)c|Tje^  Q3reuc(?  in  bcr  @taDt  Oventc^^occf  tc  Dor^ebaclXe  J^inricC 

5»reen  mi^bnnb  mi?ne(gruen  f)e(ft  ttoriatbcmT  9)  »nbe  tbocjcfcbreucn ,  befenne  Dor  ei)nen  /C5 
m(ifen  m  m\)  i)tit)e  mt)nen  €rucn,  batf)  t)i(f  t)nb  ttvinticl;  ^7??arcf  ©cibe^  t)n  ben  feunt)ert 
t)nnt)  fio^  ^mt  ©e(t)e^  eorbcrorctb ,  nicf;t  m\)  effte  mi;ncn;  (gruen  e^entf)(if en  tf)obcf)orcn , 

tax  ani)C  i  o)net;nner(et)e  1 1 )  ig()bent)oem  bebbc,fjunber  aflei^ne  1 1 )  tf)Obef)orenn  et^ner  1 1 )  ett>t^ 


«en  Srutven  5?crgfen  bDnnen  Joamburcb  t)c  crfle  iJ5c(itter  td  t)n&e  icf  t)nt)  mpne  ^inber  Pa- 
tronen ,  tve(cf cr  t)iff  t)nD  tminticb  ^arcf  ©f)e(t)e^  t)e  Scolaflcr  t)nt)  aflc  C^afo(0cr  in  t)cr  Com- 
mendcn  3ar(ifcg  in  benacbtc  :^a,o()cn  nf)a^afcf)cn  i)ngl)cfcf)r(icf)  t)ann  mi)  efftc  Dem  ^cftt* 
tcrbef  ^ufcd  mo(t()cn  mptb  gefllifen  effcc  n?cr(ifcn  D\ecf)te  ftunt)er  ;cman&e^  3nfa(je  ane  afle 
Cnfgc(tni|Tjc  marien  i)nt)  enffan,a()cn  n()a  13)  orem  geuaflc  twrc  ibocf  t)at^  t)or(opc  ctf)(ifer 
Sarefjuifc  »iffont)c  tn?intic()  ^Oiarcf  (5)elt)c^  in  fjpn  t>cr  Commenden  t&o  beboricl)  t)on  t)em 
«Sellttcr  De^  ^ufc^  tvorbcn  l^t()(jcftctf)  alfiobcnne  fcf;o(cn  be ,  n^a  n)iflen  t)eg  Q5efittcr^  Dcr  Com- 
mendcn\)nnb  Patronen  in  ei;nfjcfer€rucefftc^tct)e0en)ig{icfcnn  tt)«l)&er  tvert)en  a5ngc(ecf;t 
|iun&er  /ennigc  Q3orf)int)ering5e  afle^  fjunt)cr  (grjjeiifl.  Q:f)0  Orfunbe  mt)tf)  mi;neiJ  fja(igf)en 
CiT^anne^  Snoefcgcl  Dann  mt)  t)nb  mi;nem  (^jonc  9??attf)eug  i)orfcge(tb  t)nt)e  n)i;  ?!}?ci)nefe 
S)retveg  tjnb  Otto  Q^rot)erman  !i)iDericf  t)an  (gi?fjen  14)  ^orj)ert()0  ^amburd)t)nb^or^ 
mitnt)crt)nub  griinbe  bauen  fd)rcuen  5lflefcn  ?^urtbfc(t)ed  befennen  Dnbbctugften  apenbar  in 
beffiem  fettluen  ^:^rcuet)or  t)np  t)nOe  vnfvcn  ^ruenfampttpnl)befiunt)ern  m  Dorafle  W^  fio^ 

ban 


2Irt^4ftg  ciftiger  Utl^mUn  unh  Qc&rifpcii.  ig  t 

^an  m  bauen  fcf;rcucn  alfjo  t;n  bcr  ^Kar^cie  i^  t)nnD  aflc^  fc6atti)c^cl^cn  tvcrbcn,  (^tQQ^m 
ocf  9ut)t  t)or  ade  Q5fbrcc^f5omerer^ucl)n(|Tc  »nfcr/cme(fcf  fjtm  Sncjcfc^cl  i  f)  tv(t((fcn  af;it 
tclfen  Q5re(f  ^cbben  ^c^an^en  jjcfcftvcucn  na  (i  j)  ^|)nfl(t)nnfc^J&ern  ©ebort^ Dc(fte(nr;uri^ 
Uxtf)  unnt)  epn  t)nD  tnM'nt(cf;  an  Dcm  SiuenDe  Beneciiai  Abbatis  1 6)  r 

0  ^tcfc  unbbicfol^cnbe  Urfunbcnltnbmtr,  ba(cf;b(cfe  5lrbcitjufcf)(ic|Ten  tm^crcf  be^ 
griffentvar,  Don  cinctn  Qcel^vtm  (Botifi<r,  tvelc()cd  tcb  mit  t)ielen!^ancf  ju  riiluneii 
()abc ,  m(t9ct()c(Ict  tvorbcn.  3^)  h^h  fte ,  fo  t)(cl  e^  tbunf (cf;  gcmefen ,  aucb  ber  ©diretb^ 
Strtnacf),  bcncnOriginaIcn(naI(en9le(cbformt0,  abbrucf en laffcn ,  unbbcnenanfan^ 
jjcnbcn  £(ebbabern  bc^  dipiomatifcjcn  Stuciii  jum  ^cilen  me(ne  mmQi  ^nurercfun* 
gen  f;(nbe(0cfii(jet. 

2.)  S)(efe  Commendc  ftnbct|Ic&  inbcm VifitationiJ^^^ucfefauf p,  706.  im ^tenJ5m 
^c  ^C6  ifiert  C^cib  nicf;f ,  tveld;c(5  um  fo  t)(c(  mcbr  ju  t^envunbcrn ,  ^a  Clementis 
<S>rot^cii  Vifitation  D(er  ^al^r  nac^  5lu(5ftcttuit3  ^J^fc^^^nefc^iJorflc&^eganflenift. 

5)  S)(cfe  @cSre(b^2irt,  ba  man  m  f  einen  (5  fctete,  tfi  in  bem  ^riefe  burcb  unb  burc& 
juftnben,  unb  ju  bcr  3c(ft)onmb  nad;  j)ebrciud;I(c&;  3nfonbcr5e(t  ftnb  bie  ^orfe»; 
Icg5crt  unb  iSiificn  ju  bemercfcn,  l)a  in  bem  crflcn  n(c&t  nur  ber  nodb  biuk  ubl(d;c 
^ucbjlab  g  tjorfomf ,  fonbern aucb  nod^baju  ber  3  btnjugcfc^ettrtrb,  ba^anbcretfi 
tn  bcnen  folcjenbcn  unb  bcnen  unferen  nd^eren  Stitm  aaema(  iJti^cn  i)efd;r(ebcn  unb 
flclefcn  tvorben» 

4)  gctvarbg&cgcfcf)r(eben,  bocf;iv(rbc^nicf;f  burc^^dncj^^in  ad[)f  ()enommcrt,  tt)iebte 
233ortegcfofFt/  (HclDcs,  t^orfcgclt^,  gcbrc<^jc.  bejcugem 

rt  t\>  fm  t  unb  b  m  im  tveifcf  m  '2Bort  25urt^fclc^  tvclcfje^  fafl  beim  Snbc  M 
^vicfeiJtm  Genitivo  t)orfomf,  unbitvarmttcincm  025»rtfcl0««. 

6)  V  an|!aff  i  fomf  ^duffi^  m, 

7)  ^elfer* 

8)  dato. 

9)  f  in  Wcr  etricf;  pflc()ef  fonflcn  cittc  5(bfiir$un(j  M  ^Oorfc^  anjubcutcn,  fn  btc^ 
fem  ^^rtefe  aber  ijl  er  nur  al^  etn  3terat{) ,  obcr  auc&  al^  c(nc  ubercjcbKcbenc  ©cnjobrt^ 
f;etf  tm®cbreibcnanjufef;ein 

10)  ,^)eib(cfem  ^orfe  Ijl  n(cf;f  nurbtc  ©cbreib^Sfrf  on^c,  fonbern  au*  \)(ie  3e(d)eii 
uber  bcn  J^ud)f!ab  tt  subcmcrcfen,  S)ann  tDte tnbenen  voriflcn  3e(ten  bie  Q>ud;fla; 
ben  I,  m,  tt  unb  u  betbe  (n  Iatcin(fd;cn  al^  beutfc^en  ©d^rifften,  tvcd  ftc  fetne  m^ 
jetd;nung  b«tten,  (nfonberf;eittvoft'eaneitiatiberfommcn,  fd;meriuunter|cbeibenftnb, 
e.g.  ujuudus  lujiuitis  (fiir  mundus  immitis)<Scc  ju  unterfcbcibcn  ftnb;  fo  fienJ 
0cn  fte  cftDan  auf  bic  &elf)tc  be^  funftef)cnben  Sa^r  Junbcrt^  tnfonbcr5e(t  m ,  b(e 

UiU  $Sudbflaben  n  unb  u  beufl(c6er  ju  mac&en,  unb  t)<\6  u  bcfam  bcn  noc&  tiblt^ 

^in  flcinen  unb  t?on  oben  $u  gcdffnefen  f;alben  €(rcfel,  tvcicfm  m  n  m  Untm 

^n  2  fcj)cit) 


2%i  2(ti&4tt8  dtii^ger  Urluttbett  uttb  6dbrtfftcit* 


fcf;eit)  um^efc^rf  htfm ,  Dod;  fO/  l)ag  nacfe  bem  ^fflcn  Ue  @c[;rei5er^  c^,  ba(&  fo,  balt) 
fO/gejogcnn^arb  r«  >^.  V*  «^'^^«^»  tvirint)cnfo{genbenUrfiini)cnmcf;rercn^e? 
ivcig  fint>en  mvM* 

11)  5(u^  biefen  mit  bci(Ic6cnt)cr  Sar;(  bcmcrcftcn  SQSdrtcrn  tvirt)  unfere  p.2.  in  ti<< 
fcm  ^anbcflc^ebenc  ^lnmercfun^  btiidtigtt,  ^agunfere  ^ovfa()ren  ey  gcfd^rie? 
bcn  /  unt)  cc  geicfen  /  t)an  Diefc  SGortc  mu(|en  unjlreitig  nccnerlce ,  Allcette  unt) 
ecttcr  au^gefprod;en  n^erDcn» 

IX)  ©i^  war  fonjlen  vvieDer  bic  Canones,  t)ag  eincr  mebr  a(^  ein  beneficium  ju  j)feic{) 
f)Oitttf  aflein  bict)amab(i0eOvomifd;c  Canonici  fc()rfen(td)barannicbtf  tvicid;  mid) 
6an  t)on  t)cncn  Unfriocn  auf Da^  Seu^nuf^  beruffc ,  i\)c(c|)cd  in  t)er  Don  ^citcn  t)er  @tat)t 
jjefud)ten  15c(c^ruiig  lM)et/  unt)a(fo(autct:  gjarju  ^atcmcieglicfeemajorprse- 
benda  »icr  Vicarien  im  2)^m  unb  pfarrlRircfecft  ju  wcrki^cn ,  wclcbe  ftc  i^f 
ttn  ^icrtcrn  cum  refervata  penfione  t>crlte^en,  cnt»(id)  aber,  crefcente  ava- 
ritia  unt)  impudentia ,  felber  befeffen,  urtt>  ^aniit  bas  Intrat  i^rer  Sro(]ert  pfrurt* 
^CrtVcrmc^ret/  UrtO  gcbcrt»Or,  ba^  btcfelbcrt  Vicarien  i^rcrt  Praebenden  in- 
corporirct  fcirt.  Unfcr  75anbf<!b^w  battc  cin  fonbcriid;  Q}orred;t  oon  Dem  ^abfl , 
ol^bcr  ibn  nid;tnur  ju  feincn  Acoluthum  anjjenommen ,  fonbcrn  aucf;  mcbrere  ^frun* 
t)cn  a(^  cinc  ju  baben  criaubet  hc^ttt ,  Daber  tvar  er  nid)t nur  Scholaflicus ,  Canonicus, 
Vicarius  Commendifta  rerpedive'a(f;icr  unb  in  iLubec^,  foni)£rnaud;'^robft/  unD 
fojjar  Adminiftrator  t)cr  ^ird;cn  unt)  t)CJ5  ^tiffte^  ju  Bc^rDert'n ,  wicau^  Dcnen  Uif 
jubrin()cnben  Urf  unben  erbeflen  mirt). 

15)  tt^a  tt)irbuntcn  bcim  (Snt)cof;nc  ^  j^efcbricbcn. 

14)  ^:^arau^t)cm©efd;(cd;tc,  fosumUnterfc^eii)  t)e^;un()cren,  ba^  glcid;cn  9}a(^cn 
fubret,  unt)  QtQtn  ba^  €nDe  Ded  fed;^jcbcnDen  3abr  f;unDcrti?  au^  llligcw  f;ief)er  QtUm> 
men,  Dcn  3una5nifn  ^^«  ^^^  25fl^rert/  Dcm  cd  oben  auf  Dcm  ^e(m  5at/  fuftrct 
S!)er  ^err  Secretarius  }5uctrter  bat  De(|e(bcn  <Stamm^*$:afel  in  Dem  5ln(;ang  ju  bcrtcn 
^iSneburgifcbcrt  Patricicrt^c^crcfelccfetcrrt  beicjebracbt,  inivc(c{)erabcr,  Damitic& 
foid;e^bei(duffi()erinnerc,  ^^wifd^in  J^errn  tncirtc  Oiaf)tmann,  linDji^ifcben  J£)errn 
bictcricb  ^ur,()ermei)]ern  /  tncinc  ciri  ^iirgcr/  Der  D.Pauli  von  i£imn  ^ruDcr 
tt>ar  /  cin()e(d;aftet  njevDcn  mug,  S)enn  a(fo  bciffet  c^  in  Dcr  Kovcrifcfeert  sSerjcid;* 
ttu§  Dcv  Diat()d^©(icDev :  An.  1^78.  trar^  J^err  2)ircf  t)an  ^lgcn  ^err  SDleinc 
©obmJ/  aud)  931eme  gcrtartt,  Qo^n,  jttKatl^  erwe^lcr.  iiDag  aber  fo(d;cr 
tncirtc  De^  ivo^geDaitten  Superintendenten  Q^ruDer  gcnjefen  fci,  cr(;enct  au^  ^w 
fc6  3u|c()ri(}t  an  ;encn.  Dieer  An.  ifgi.  feincm)Suc()c:  Crofilicfecrt  Urttcrricfot, 
«jie  ftcb  eirt  C^rifi  in  t>ert  CBebancf  crt  vcn  bcr  (BottUcbcrt  SIueDerfe^urtg 
Mrtb  (€r wc^Iurtg  ^altcrt  folle ,  t)or5cfe^ct»  SQBer  aber  Dcr  in  DorftabcnDer  Urf unDe 
crfcbeinenDer  2>ircp(]ctt)cfcn ,  obcr  bod;acDad)ten  ^tvvn  ^urgcrmeifierd  Q5atcr  oDcr 
©rogj^ater^  Q3ruDer  semfcn ,  Id^tt  (tc&  mit  bf oifen  ?(}?utf;ma(Ten  nid;t  cntfc|)ciDcn. 

ij)  Sdbangcnfunftin  grunen  ^ad)^,  fo  abcr  t)on  (jtibtn  umfd;(o(Jen  if^,  ab0cDrucffe 
©iegel,  foDagaufDen^craament^DJiemen,  Daran  (ic  ^anocn,  cinc^/cDcnWme 

»er* 


2ltt^4tt8  ctniger  Ux^unUn  unb  Q^tifiun.  i^; 

iKrjctcfcnct  iitf)tt    (Sic  ftcKcn  abcr  f cinc  ^apcn ,  fonbcrn  i)ic  Slnfang^  ?^ucf;pnbcn 
fb  ^ic  €iocncr  m  if)m  97a()mcn  fuf)rcn ,  oDcr  a«c{)  i^>rc  J^au^^9}?drcfc  ot)cr  gcicfccn 
t)cmCcf«r  t)or. 
i6)  t),i«  d.  20.  Martii. 

16.  Johannis  Angeli  ARCIMBOLDI  Literas,  i) 

quibus  Henricum  S5antfcbOtt)Canonicum  &SchoIafticum  Ham- 
burgenfcm  in  Acoluthum  Papse  recipit.    Hamburgi  An. 

1516.  Kal.  Septemb. 

^Oljantie^  2(MgeIUC  ArcimboWus  a)  Juris  vtnufq;  3)  Doaor  ppofitus  4) 
^  de  Arafate  Sedis  Aplice  f)  Prothonotarius  6)  ac  Sanftjffimi  in  Chro  7)  pris5c 
dni  nri  dni  Leonis  diuia  8)  puidentia  ppe  decimi  Referendarius  Nec  non  m  Colo- 
nien  9)  Treueren  Saltzburgen  Bretnen  Bifuntin  &  Vpfalen  prouintys  Earumq;  ac  in 
Cameracen  Morinen  Tornacen  Attrebaten  <Sc  Caminen  Ciuitatibus  <5c  dioc  10)  Nti- 
tius  6c  C6miflarus  fpeahter  1 1)  deputatus  Venerabili  nobis  in  Chro  dilefto  Henri- 
co  Bantfchow  Canonico  Sc  Scolaftico  ecclie  12)  collegiate  bte  1 5)  Marie  virginis 
Hamborgen  14)  Bremen  Salutem  in  dno  fempiterna  1  f)  Vite  &  morti  honeftas  A- 
liaq;  laudabilia  probitatis  6c  virtutum  16)  merita  quibus  16)  decoraris  nos  indu- 
cunt  16)  ut  te  horum  intuitu  fpecialibus  fauoribus  iuxta  17)  tenorem  facultatum 
nobis  aufte  18)  aplica  grofe  conceftarum  pfequamur  19)  Quarum  facultatum  nobis 
in  forma  breuis  aplici  attnbutarum  de  verbo  ad  verbu  lequitur  8c  efttahs  LEO  ppa 
decimus  Dile£to  filio  magro  20)  Johanni  Angelo  Arcimboldo  Referendano  ac  ad 
nonnulla  pumtias  21)  Ciuitates  6c  dioc  partiu  vltramontanarti  Ntitio  &  Commifta- 
nonroDiledtefiliSltm  22)  &  Aplicam  BndidiomCumnos  tead  Colonien  2^)  Trc- 
ueren  Saltzburgen  Bremen  Bifuntinen  6c  Vpfalen  puincias  illarumq;  ac  Cameracen 
Tornacen  Morinen  Attrebatenac  Caminen  Ciuitates  6c  dioc  in  commodum  fabnce 
fumtuofiflimi  operis  Bafilice  pncipisApIorumde  VrbeNutium&Comifl^arium  nrum 
duxenmus  deftinandum  Noscupientes  ut  erga  perfonasinlocis  tue  Comiffionis  refi- 
dentesac  familiares  tuos  cotinuos  comenfales  ac  alios  quofcuq;  infra  limites  tue  co- 
miftiondurantehmoj  24)  comiffioneteredderepoflisgrofum  2f)  Circufpe6tioni26) 
tue  quascunq;  mrimoniales  27)  bnficiales  ac  alias  eccliafticas  8c  fpintuales  ac  pfa- 
nas  28)  caufas  ad  forum  ecchafticum  quolibet  29)  ptinentes  tam  pme  30)  inftan- 
tie  qm  p")  appellation  quarulibet  a  quibufruq;  ludicibus  17)  ordinarys  ;2)  legatis 
6c  delegatis  etiam  per  nos  6c  fed  3?)  aplicam  deputatis  6c  ad  nos  6c  fedem  eand^ 
feu  quofcfiq;aIios  ludices  mterpofitarO  pro  tempore  6c  durante  didta  cdmiflfione  in. 
terponendarum  etiam  fimpliciter  6c  deplano  fine  ftrepitu  6c  figura  ludicy  52)  ^fo. 
lafadi  veritateinfpeaa  per  te  fiue  alium  feu  alios  audiendi  cognofcendi  6c  tradandi 
6c  aly  p)  vel  alys  32)  tahter  audiendas  cognofcendas  6c  fine  debito  terminandas 

S^n  5  de- 


iH  2(ti&AM8  «'ttfger  UtUnUnmb  Qd^rififeeri/ 


dclegandi  Nec  non  officium  tabelhonatus  decem  pfonis  ^4)  idoneis  in  fingulis  dioc 
tue  c6miflionis  rccepto  ab  eis  luram^to  in  forma  folita  concedendi  illofq;  tabel- 
liones  nec  non  vnam  in  Comitem  Palatinumcum  facultatibus  pernos<Sc  fedem  pre- 
di6ta  concedi  folitis  Ac  eti^  vnam  in  pthonotarid  6)  dc  vnam  perfonas  idoneas  m 
accolitum  nrm  Sc  difte  fedis  aude  aplica  in  diftis  fingulis  dioc  recipiendi  ac  alioru 
noftrortj  &  di£te  fedis  aufte  aplica  in  didis  fingulis  dioc  recipiendi  ac  aliorti  noftro- 
ru  6c  didtefedis  Comitu  paktinoru,  notarioru,  <Sc  accolitoru  aplicorum  numero  <Sc 
confortio  fauorabiliter  aggregandi  Ita  q  omnibus  6c  fingulis  priuilegys  prerogatiuis, 
indultis  honoribus ,  exemptionibus ,  gratys,  17)  libertatibus  <Sc  imunitatibus  abfq; 
tamen  preiudicio  participantiu  gaudeant,  <Sc  vtantur  quibus  gaudent  <Sf  vtuntur ,  ac 
vti  potiri  <5cgaudere  poterunt  qu6Iibet  29)  infuturu  aly  52)  noftri  5c  diiSte  fedis  Co- 
mites  palatini  <Sc  accoliti  exhibendi  quoq;  <Sc  exhiberi  faciendi  eis  infignia  notariatus 
hmoi  24)  recepto  iuramento  17)  folito  Et  infuper  tria  bnficia  eccliaftica  cum  cura 
vel  fine  cura  fecularia  in  fingulis  dioc  predidlis  forte  nunc  vacantia  <Sc  dida  duran  5  f ) 
comiftione  quouis  modo  vocatura  etiam  fidifpofitioi  nre  <Sc  di<^e  fedis  ex  quauis  cau- 
fa  pretcq  36)  vocationis  illorum  apud  eandem  fedem  aut  familiaritatis  nre  feu  ali- 
cuius  ex  venerabilibus  fribus  57)  nris  fanfte  Romane  ecclie  Cardinalibus  viuentis  Cu- 
ius  confenfus  requirendus  foret  generaliter  refervata  aut  etiam  multipliciter  afFeda 
fuerint,  quorum  tame  fingulorum  frudus  redditus  &  puentus  58)  quatuormarcha- 
m  argenti  puri  fecundum  comune  extimatiom  59)  valorem^nuu  non  excedantper- 
fonis  idoneis  etiam  quecuq;  quotcuq;  6c  qualiacuq;  biificia  eccliaftica  obtinentibus 
&  expedantibus  au£te  ig)  nra  conferendi ,  6c  eifdem  perfonisde  eifdem  prouidendi 
Sc  alia  circa  id  qu6Iibet  29)  oportuna  faciendi  tenorepntm  40)  tibi c6cedim9 facul- 
tatem  Jn  contrariu  facientibus  non  obftantibus  quibufcuq;  Datum  Rome  apud  fan- 
6tum  Petrum  fub  anulo  pifcatoris  die  vicefimanona  41)  January  Millefimoquingen- 
tefimodecimoquinto^i)  Pontificatusnriannofecundo.  Ja.  Sadoletus  42)  cupientes 
igiturte  premiflbru  confideratione  digniois  45)  titulo  nominis  decorare  teq;  a  qui- 
bufcuq;  excois  44)  fufpenfion&interdidialyfq;  52)  eccliafticis  fnys^f)  cenfuris  <Sc 

penis  a  Jure  velab  homine  quauisoccone  46)  vel  caufa  latis  fi  quibus  quomodolibet 
inodatus  exiftis  ad  effedtu  piitiu  duntaxat  confequendu  harum  ferie  abfoluen  6c  ab- 
folutum  fore  cenfentes  Motu  ppio  non  ad  tuam  vel  alterius  pro  te  nobis  oblate  pe- 

titionis  inftantil  Te  in  fedls  aphce  Accolutum  47)  cum  honoribus  <Sc  oneribus  audte 
aplica  nobis  c6mifi!a ^Scqua  eadem  audte  per  preinfertas  Iras  48)  aplicas  inuiti  fungimur 
in  hac parte  Tenore  phtiu  ^tiole  49)  recipig  «Scaliofumeiurdem  fedis  accoletoru  nu- 
mero<ScconfortiofauorabiIiter  aggregamus  ic  ppetuo  pro  talitereptari  fo)  volumus 
Tibiq;  q  f  i)  omnibus  6c  fingulis  priuilegys  exemptionibus  fauoribushonoribusliber- 
tatibus  infignys  iuribus  vfibus  prerogatiuis  'imvnitatibus  gratys  <Sc  indultis  quibus  aly 
eiufdem  fedisaccoIitivtunturpotiutur<Scgaudentfeuvtj  potiri  <Sc  gaudere  poterunt  in 
futuru  abfq^tam^alioru  eiufdem  fedis  accolitorum  de  numero  participantium  preiu- 
dicio  vtj  potiri  dc  gaudere  pofiiS(Sc  vaieas  aufte  <5ctenore  predidis  concedimus  5c  in- 

dul- 


2(tt|)4tib  tiniQtx  UtUnbtn  unb  &6)tiHttn*  2  s  f 

dulgemus  Et  vt  indulto  &  gratia  nris  hm6i  tam  maiori  anie  f  2)  quiete  gaudere  pof- 
lis  Venerabiiibus  nobis  in  Cliro  diiedis  Bremen  &:  Lubicen  eccliarum  decanis  6c  eo- 
rumcuilibetPerlias  nras  litteras  Comittimus  &  mandamusQtus  f  5)  efKcacis  defen- 
fionis  auxillo  afliftant  6c  quilibet  eorum  afHftat  Non  permlttente  te  contra  tenorem 
Ir^rum  nrarum  hmoi  quom61ibet  moleftari  Contradidores  per  cenfura  eccliafticam 
&aliaoportuna  iuris  remedia  nec  non  pecuniaria  penam  eorum  arbitrio  fFabrice  ^4) 
Bafilice  principis  apiorum  de  vrbe  applicandam  appellati6n  poftpofita  compefcendo 
Non  obftantibus  felicis  recordation  Bonifacy  ppe  Oftaui  que  incipitStatutum  de  vna 
Acconcilygencralisdc  duabus  dict  Jtatamen  q  ff)  vltra  tres  dietas  a  fine  fue  dioc 
quis  nontrahitur  Etalys  conftitutionibus  <Sc  ordinationibusaplicis  ac  decerto  eorun- 
d^  accolitorum  numero  cum  etiam  li  ad  illum  nondum  deuentum  fit  perlioc  als  5-6) 
nonintendim^derogari  Ceterifq;  contrarys  quibufcunq;  Sic  igitur  de  bonoin  melius 
ftudys  virtutum  intendas  vt&  innroac  eiufdemfedis  confpe6tu  ad  maiora  te  femper 
conftituas  meritorum  ftudys  dignior^Diftaq»  fedes  ppterea  ad  faciend  tibi  Vberiore 
gratia  6c  honor^  merito  innitetur  Jn  quorum  fidem  piites  litteras  fieri  figilliq;  noftri 
iuflimg  appenfione  c^muniri  Datum  in  Opido  Hamborgen  difte  Bremen  dioc  Anno 
Jncarnati6is  dominice  millefimo  quingentefimo  fexto  decimo  Kalendas  Septembris 
Pontificat^prefati  Sanaiflimi  diii  nri  ppe  y  8)  .Anno  Quarto, 

Aug  Jo  Paelfol  de  mandato  flt  Francichus  de  Albertis 

Ja.  Hoeft.  58) 

1)  ^iv  5aben  und  in  Umn  5(nnicrcfungen  ju  bev  Dorj^erge^cnben  UrFunbe  auf  Mefeii 
^^riefberuffen. 

a)  ^ieferilUert^Dm^abll  ab(3efc6icffer^aupt  ©efanbfer,  l)erunferQ3erPunt)fi}un^&e($ 
Slblap  uiiD  Q}er^ebuH(j  t)er  <Sunben  jum  Q5au  Der  (g.petcre  :^ird;en  in  ilom, 
al^  tt?eld;e^  aucb  in  tem^^^riefe  felbi]g}?e(t)uns  0efcbid[)t,<55e(i)  fammlcn  fofte»  ©eltie  m^ 
nebmfle^pclfer,  Diefen  ^rt^Del^^ram  fel{  ju  bict[)en,  ftnb  ber  bePant^o^,  ZtB^l,  unbjfa^ 
cob  2)ocPerirpoeI  (jewefen.  Q3on  feinen  ^errid)tun(}en  in  ililDccP  Qitbtt  ^ermatt 
23onrt,Der  errteS\)Qn(}eIifcbe  Superintendens  Mcfer  benif)mfenDieid;^^@tat)t  folaenbe 
57ad;rid)t:  Anno  i  f  1 6.  ifl  Angelus  Arcimboldus  eifi  iLcgat  ^C8  Pabfie  Leo- 
nis  mitt>cm^omifcbett2(bIag5utol)C(f  gePommert,  rni^mitgroflcr^cru^ 
licb^cit  urtt)  Proceffion  cittgc^o^lct,  unb^M  t>aQ ^ibla^^Hvc^^e  auft^cridb^ 
tct ,  uttb  ifi  ttid?c  3U  glauben ,  tvic  groflce  cSelD  uttO  (Sut^tv  aue  Cubeif ,  urt^ 
tm  anbtvn  Qtabtctt,  aucfe  t>arnacb  aus  ^etn  Jlcicfec  ^u  :^ennemarcP  utt^ 
©c()n?eDen  gcbracbt ,  cr  l^at  ju  ^ubccf  t>on  Silber  cincn  ^iirfllicbcn  CrebcnQct: 
macfeenlaflen,  ^ajttawcfofilbcrnc^&fflelun^^dra^^pfanncn,  OasOocbum 
crl^ort  bci  jilrficn  ift,  ^a^  er  auc?)  in  Dem  3abr  ju  ^amburg  geivefen ,  mitbu 
bieUrfunbe,  tt)elcbc lim  fo t)ie(  anjjenebmer  i|i ,  njeil tioir  fon(l  »on  biefem  mercfttjur^ 
t>i2m  Umflanb  in  unfern  5i'(rcS)en^<25efc[)lc!)ten  felne  suDerldglije  5^ac!)ricl;t  ()aben.  5}?an 


i^S  Znf^an^  etttisev  Uttunhm  uitb  Bc|)rtffcett. 


fan  Jnt)e(fcnt)Dn  biefem  SO?anne  J^eri*  3o^»t£r&.  KAPPII  ge(ef)rfe  Differtation  dc 

nonnullis  Indulgentiarum  Quaftoribus  Sec.XV.  <ScXVI.  p.  26.fqq.  unD  -^crrn 

^o^atttt  34col>  t)oseltt  Seben^fcljreibung  be^CcQelep.  1^9.  almoer  ben^ai;ferj! 
lict^en  grei!)eit^=»^rief  liber  biefem  Slblag  ?  5?ram  beibrinoet,  nac&  ^eliebcn  auf^ 
fcl^la^en. 

5)  ^^ei&iefem^^BorfciflsumercFen:  ba^vfuru,  ba^  i  of^ne  ^unct,  unb&erfanltaft 
s ,  mid)t  ® d;reibart  Durcf)  unb  Durc&  beobacfrfet  ivirD ,  nur  Dag  Da^J  i  in  etlic{?en  tveni^ 
(^m  QOBorten  ein  Seic^enfrd^ef» 

4)  PrsEpofitus. 
f)  Apoftoiicae. 

6)  fiir  Protonotarius. 

7)  Chrifto  patrisac  domini  noftri. 

8)  Divina  providentia  PapjE.  ^obet  ju^feid;  (n  acjf  june^m^n ,  {)a§  hk  Der  9}a&me  Pa- 
pjc  unD  oben  n.  4)  Der  Praepofitus  mif  einem  f (einen  ^uc^jlaben  ju  ^tnfang  De^  ^or* 
te^  t)orf ommen ;  tt)e!d^e^rt,  nac&  eignen  ^efaden  Oierin  ju  t)erfaf)ren ,  DamaW^fef)r 
im  ® ebraucf)  n?ar.  ^an  fe5e  Dabei  mie  Der  Referendarius ,  Der  Dod^  njenijjer  mie  Der 
^abjl,  mitfeinemgrojfen  Rprange,  unDDa^folgenDe^QBorfNec,  unD balD Darauf 
Earumque ,  obne^runD  alfo  gefdbrieben  n^erDen ,  anDre  ^eifpiele  Die  iti  Diefer  ®c()riff 
t)orfommen ,  jugefd^iDeigen. 

.13)  Beatae.  ^a§  man  aber  e  anfiaf f  x  ^efcfericben ,  if  fo  bcf anf ,  Dag  e^  nic!)f  einmaf;{ 
DarterinnertwerDen. 

14)  SnDiefemunDDemfolc^enDen  ^orfe  mangelfbielefefc  (St;lbe  fis. 

I  f )  Jjie  folte  billi^  ein  pundum  (lel)en*  5l(lein  t}it  interpunftion  mv  Damaf)ld  na J)  Dem 
9idmif(^en €an^ellei  Styi  nod;nicbtein^efuf)ret,  fo$dttemanaud)billi5,  noiee^M^ 
feubiic^bier,  n?ieaud^bei(2im'ucfung  Der  ^db(jlic^en  =Q5u(lc  eineneuegcile  anfangen 
follen,  allein  DaDontvujleman  Damaf)!^  nid)t^,  unD  man  unferfd)ieD  Die  eingcriicfte 
Urf unDe ,  nur  Durd)  anDcre  Q3ud^ftaben  in  Dem  erflen  "^orte ,  mt  f)ier  ju  fef)en ,  oDer 
in  Den  jiDcien  oi)er  Dreien  erHen  "2Corten ,  tvie  au^  Den  folgenDen  UrfunDen  er5e(leu 
t\)irD. 

16)  ?[^itDiefer3ct5(f)fl^n*d)DieDrep^orfcr  virtutum,  quibus  ui^D inducunt  gejeidbncf, 
umDarau^abjunel^men,  tvieunbefldnDi^DieDamabligeiEdjreibartijcmefen :  3nDem 
€r(]en  i(t liber  Dem  u  ein  f)alber  €ivcfel ,  fo  tvie ti?ir  il)n  noc()  im  Deutfc()en  brauc()en ;  in 
Dem3n)eitenf)at  ergarfein2lbjeic()en;  unDinDem  !^ritten  ift  er  sweitnabl  mit  einem 
Doppelten  ©trii^,  Der  tvie  ein  Deutfd)e^  comma  au^ite^ef,  angeoeben.  Unten  in  Dem 
SHJorfe  virtutum  frd^ter  einen^anfeen  ^ircfel. 

17)  ?0?antnercfe,  tvicDa^ifur  einjodgebraucf^ef  tverDe,  Di^werDentvir  djffer^antrcp 

fen.  e.  g.  iudicibus. 

1 8)  Audoritate  apoftolica  gratiofe. 

19)  profequamur. 

20)  magiftro. 

21)  Provincias.  ^^  fi ttDcf  |tc&  a5a*  dfTtcr^  Dapetn  t  fur  c  in  Dercjlelcf  m  %'orfern  t)or^ 
fomt. 


2(n&4tt8  ei*ftig<r  Uttunbm  uitb3<6rlffem,  i%f 

21)  Salutem. 

aj)  J£)iemange(t,bie(c^feOi;(6e  fem. 

24)  hujusmodi ,  n^obci  mi^  Dcr  ^cbraud!)  M  jods  anflatt  betf  i  4ttt  @nt>e  M  ^Ottt$f 
mldn^  iv  hm  foI(jcnt)en  Urf  unbcn  &au(fifler  m^  iufe^en  fein» 

2f)  Gratiorum.  vid. fupran.  ig) 

26)  Circumfpedioni. 

27)  matrimoniales ,  bencficiales. 

28)  profanas. 

29)  quomodolibet  pcrtincntCf* 
50)  primar. 

;  I )  quam  appellationis. 

ji)  NB.  yfiJr  Jtveti. 

;  j)  fedem  apoftolicam, 

;4)  perfonis. 

;  f )  durante  commiiEoae  qulvis. 

;6)  prxterquam. 

;7)  iratribus  noftris. 

;8)  proventus. 

;9)  cxiftimationem. 

40)  prsefentium. 

4 1 )  ifitx  iii  bie  3ufamrticn jie^un^  ^cr  SBorter  6ei  bem  ^iage  unb  ber  Sa^rjaff  /  af^  tvati* 

ein  cini()  ^ort  rodrc ,  $u  bct)cncf cn. 

42)  ^^  i(l  Dcr  bcru()mtc  ^arDina(  unD  ^ifct^offju Carpentras ,  iDe(cOer  An.  1478.  ju  Mo- 
denagcbo5rcnmort)en,  unDinDc^^abfl  LEONlS5Dicn|len,  a(^Secretarius,  jje« 
flanDenijl.  ?[^anru^mct,  ncb(ifcincrjjro(fcn©e(c()rfamfcif,  »on3f)m,  bagerlieti 
£ut5crancrn  nicjt  ab^enci^t  gcmcfcn  fci.  (gr  6at  fcin  £cben  auf pcben^ig  3ah}'  ge&rac()t> 
unbift An.  1  f47.  suDiomjjcftorbcn.  Unter  fcinen@c&ri(ftcn|int)bie55nefe unt)t)i« 
5(u^(ec)un3  t)cr  &i(td  an  Dic  9i5mer  font>er(icJ)  bcvul^mt* 

4;)  dignioris, 

44)  excommunicationis 

45)  Sententiis 

46)  occafione 

47)  Acoiuthi  ot)cr  Acolyti  waren  fonfl  bie  ndc5f!cn  nacj  ^em  Subdiacono,  ti»e(c|ie  bie 
©cbiiiTcin  ol)cr  aucf;  bie  2QBacb^?S?c&ter  bci  t)cr  5^c(Te  5a(tcn  unb  tragen  mu(tcn ,  tvic 
bci  t)em  Jperrn  du  Frefne  tn  feinem  Gloftario ,  unD  bci  bcn  @ebrut)cru  Macrif  in  ift^ 
rem  Hierolexico  unt)  untcn  in  t)er 44(^cn  Urfunt)e ju  erfel^en  i(!;  ^ier aber i(l t)iefe^ur# 
t)eetma^  mc^r,  a(^n)e(cbeeinemSchohftico,  ali  dignionstitulus  nominis  geoebett 
tvarb,  bie Scholaftici  aber  ge^^Jrten  interPraelatos,  (te^eben  i.  i25an^beUi.^6.  p. 
4n-  briim  fani()mfcin  minorgradus,a(dtitulusdignior,unt)sn)arautf  befonberer 
©nabe  M  ^abile ,  bcigeicget  fcin.  2lu^  be^  ^abfti^  einfleriicttem  ^riefe  fc&elnet  e^# 
^af  Acoluthi ,  fo  t)ie(  al^  Comites  Palatini  gemefcm 

Oe  48) 


'■  \  •■ 


48)  Literas  apoftolicas  inviti. 

49)  prKfentium  gratiofe  recipimus,     SDa^  Seic^etl ,  fotlle  ©i;(bc  us  miebnicfcn  fo(, 

i(i^ieunDfon(]tvieem  ^ateimf^e^  g  jjefc&rieben. 

'     jo)  reputari 
51)  quod 

ja)  animse 
y^)  quatenus 

54)  ^iefe  ^eife  einen  boppeiren  f  unb  L  fn  benen  '^Govfen  bie  \)on  Mefen  ^ucl)|]aben  am 

fangen,  Mi^m,  mx  inbem  xv.unbXVl.  3a&r(;unt)evtenfef;vsebiducl;IicI;. 
ff)  quoci 

j6)  alias 

j7j  !5)iefe^i(leineei0ene^vfint)enen^dbfl(ic5enQ3nefen,  bie^ovfein  ber  (e|fen  3ei(e 
.  aIfoi)on  einanbevjufeden,  t)ap(]'eoolIiverDe,  unbbac^  (e|fe  ^ort  am  ^nbe  julleben 

fomme. 
S  8)  ^ad  an^ancjenbe  in  einem  b(ec5evnen  Rhombo  beiioa()vf e  @ie0e( ,  fo  hk  ^axim  (Ix^f 

nung  vovftellcf ,  f;af  aud;  sugieid;  be^  Arcimboldi  ^a^tn  an  bem  SuJT^  be^  Q^ilbe^y 

n>e(d;e55  bvei  ©fevneftnb,  ineinem  m\  bevD\ed;fen  juv^incfen  quevburct)  (aufenbem 

etveiff. 

^mxid)  ?)an^fatt)  ©colaftcr  ju  J^amburg/  unb  Si^om^J^err 
§u  @ct)Wenn*    Anno  1521.  Sreitagg  nact)  Mife- 

ricordias  Domini. 

iafnt)nbi;eben,  i)  bedQ5vif^  anficbfigen,  m^^tmM,  SBuvbett.,  ober  ^efcnd 
'  bie  fcin ,  cntbieten t)onn  ©of ^  ©nabcn ,  ^iv 51(bved)t ,  ^er^og ju gj^ccfe^buv^ ,  giivfl 
ju-IGenbcn,  ©vaffju  (gmcvin,  ^vofftocf  i)nb  ©tavpavb,  bcr  ^anb  Jg)evv  tmfer 
freu!ib(icb -Dienfi,  (^vu^,  Q^mht,  »nb  alie^  ©ut  jut)Ov,  wie  ftcb  foic^^  nad;  ein^  i)eben 
<gtanbft^,  .qepuvt,  i)ttbcrfovbevf,  O^acbbem  tt>iv ,  ben  SSBivbi^en.  QSnfevn  (ieben  2lnbecf;^ 
ti^n,  i)iib&iafb,,^evn^;)einvid;enq3an^fatv,2)  (gcoiaflevsu^ambuvg,  i)nb S^oml^evi: 
ju(^n)evin,  i;f5f,  inettIid;enQ5nfevn©efd;e(ftenauf3efevti()t 
.^  5Denfe(bi(jennacb,  biffen'2Civfveunf(id;^Q3(ei^^,  Donbenanbern^un^Kicbbegerenb, 
S5nb  bcnOSnnffevn^eueibenb,  t\)Ogenanfev.t)fvvJ^einvtd[)^an§fan),  Snemev^iebben  Jur^ 
flenf()umben,  t)nb  bev  anbevn  ©va(ffd;a(ffen ,  ^evfd;a(ften  ober  ©epiefe  fomen  tvuvbe,  3t 
tv)oUet3na(fofrei;.(tcber.\)nbi)nael;inbevt, 9\eifen,  tjnb paffiven (affen ,  aud; in gnebigen Dnfc 
9un|%nn,  ^eueid)  ba(ten ,  tnbauffeinSinfucben,  n>oe^  bie  9?obuvfff  evforbert,  mit©e^ 
(ei;f,  i;)nb@id)evf;eiti[)evfeben,  Dnbeud;§ievin,  aifo^unflig,  Dnbj^utUMKicbevi^eiijen,  t)m\t 
tx  aaentl;a(ben  fvet).  ftcber. m\\)  t)nbefd;n)evt  buvd;f ommen ,  t)nb  Q3nfeve  @efd;e(ff e.  jum  fd;(eu^ 
m5!lenauftvid;tenm5ge,  S)a^t^oaen28iv,  tJmbgnoeve^ibben/  frmjblic&gernvevbienen, 

Dmb 


2frt^art3  «ttiger  UtfuttbettuttbOlcferifPctf.  289 

Dmt>t)ie  antcvn.  3iiti  ©na^cn ,  Dnt)  atlen  ©ufcn ,  Dcvpfeldi^en ,  t)nb Me  t)nfevn  tf;un  bavon» 
Q)nfcv  ijen^ltcl)  (^cfeditjc  ?[)?ci;nunij  (^ebcnju^tvevin,  '^nferm  anf;an(}ent)eu  2»P95n» 
SreitatJ^  uacf)  Mifericordias  Dni  Anno  dhi  w  xxu  5)        

0  3nt)(efemJ^c»c5&eutfd)cn  aneinemmitfenin5^tci3ev*(Sad;fen/  bamatt,n)teau^foDietf 
Hn  anbevn  Uvfuiiben  cvhcnet,  fonfl  Die  £anl)^uMic{)e  (Spvac[)e  l>vaud)te,  aujJ* 
gcfevtiiiten  ^vicfe ,  tvcffcn  \m  pun6la  un^  commata  an,  t)Oc^  fo ,  bag  Diefe  mefev  cd^ 
}mt  bebeurcti.  5lm  ^ni)c  aber  &cv  perioden  tvivD  fein  pundum  0cf?6et,  fonOern  ettva^ 
0iaum(3clafien. 

1)  ^^  0icbetunter(cI)iet>Iid)e5(vten/  in  i)tefem  unb  folgenben  Q3viefcn  biefen  9la5men  jw 
fcbvciben ,  bodb  ifi  c^ecjenwdvtige  infonbevf^eit  ju  mevcf en.  9^iv  feben  abcr  auc^  iUQkid) 
t)af,  cr  in  \)t6  ^ev^ocj^  iDienflcn  gejianben  unb  gebvaudjet  tvovben  {tu 

})  ^ie(Scbreibavt  bev3abv5a5(enn)av  untcvfd;ieblic^ ;  icj)ivi{bem  actieigtcm  Hefer  eiV 
ni^c  i)itx  \)on  bencn  \)ovjle(len ,  t)it  icf;  anoetvoffcn  ()abe» 

1347.  (^rrc  XLfeptimo. 
1400.  wij^ 

1408.  X^44j^  odavo. 

1409.  ^CCCC  nono. 

1448.  :^nt  ^ac  itij^  tn  Um  "^^. 

1475.   |X^"( 

1494-  B^^^CCCC^CW) 

.    1501.  10^1  i  quafi  ffinff^un^ert  &  cim 
1502.  <<^^  t)nb  9 

1503.  ^^ii; 

1507.  wj/^ 

€nMicb i(l  bei biefer  Urfunbe  annoc^  t)(ii  (Ste^ef attjufe6ett ,  Irt  n)e[*em  fiinft ©$i(be, 
bai)on  bcr  ^??tttc(e/  fobie^crrfd;afft  ©targarbuorbiibct,  ^erabe  l^e^ct,  blc  libri^eit 


af« arf&4H8  «ififger  Uxftttibtn  iwb  Qcferiffeeif. 


cbtt  O^tdlmbmg  2)^enbctt  ?)©c5tt)crmun&4)^er^ervfclbafft9?o(locf  er* 
fc&cincn  ^c(c5nct  Obtn  |!c5et  bjc  3a5rjal^l  i  f  1 9.  unb  Me  Umfc5rifre  ift  ALBRECHT 
yON  COTTES  HERT20G  ZV  MECKLENBVR. 


i8.  2)fr  Si6ueitec0  unb»eiter^  3U  ^ppentorp 

GRAVAMIMA 

tt)iel>et: 

letman  ^o(toft)  unb  s^anH  ^ebenecrg. 


Anno]ut>*xxi  3mbag5e  ^lJ^arfen  alf  fe^i)nc!3nbaf  ©cberc&fe  efftc  tjpp  £a(in  Qf)tnmtt 
vifitationis  Marie  f)ebben  t()0  ^ope^j^ewell  tc  Q3ure  tfjo  Sppenborpe  t)e  ^duener^Dnt) 
l)c^athencrd  fampt  mv;tt)en  ^^crcffwaren  inbtn  ^rut^ufe  mt)  l^ebben  ^befecbt  t)an  ben  flenen 
^tj^an^beben  ^permen^SoItonjbefFt  niafet  in  ben  ^uen  acf^ter  bed  ^crcfl^eren  ^ifcbbaue 
na  ber  ^t\)ht  bar  be  framen  Siibe  bebbcn  inbwa.5bcn  bor  moc{)te  i)nber  3aren  en  bornjc^  Dtf) 
ivcrben,  <al^  J&an^  Oiobe«borc&  i)  l^elft  f^cf  t)cr(ubcn  (atcn  pesben  mi)  30  s))?oItfa|len  2) 
in  bcmauenbc  Vifita6is  Mariein  ber  ^ercfentbofunte^eter  b^nncn  ^amburcbjin  ber  9{o# 
tenbor^Oer  Capenen  t  bar  f)cbefftg(>efcd[)f.ibtfc()aa»n^  men  fojlen  1  CKfcb.gl  0  fo Mltm) 
t)ar  acl)ter  aucr  bc  'SBcpbc  f  rpjjben  cnen  '2Becf>  t)nb  nmf  en  (aten  bar  it^  be  ^ur  willtn  nic&t  tfto 
lattn  fon)i((en)i)batt)or(o|ffri)0bent)anbcn  ©()rauen  mn  fcbott^enbord^)  beffcr  mopfc  fcf;a^ 
benofftet)nn)i((ent)ortbofamenbcbarfi)cf  moc&t  affafcn  fo  btbbtn  t)orben6mte  iSilren  ^6f 
utntx$  t)nb  ^ofencr^  be^  ^orped  (^ppcnborpp  j)cf(afen  fo  M  ergl^cnantc^S)erman  ©o(fon) 
fct)0(be  M  4)  f)0(  offfe  '^Btb^an^f  njcbber  tf)omaf en  bpnnen  ad[)f e  bagben  offte  wttm-  fo  ^tbf 
benbe  fulfilenmanne  t^fb^befanf  m^  3o.  ^oltfa^tn  a\$  en^befeffet  ^erefberbar  fu(ue(l  t>nb 
^awc(  ®beucrbe^ ,  CD^arqtrarf  ^oman  ^nb  ^enncf e  9ici)nefen  en  t()0  t)cnt»it(if cn,  fo  m  bb^n 
Jebbcn  3nt  ^abv  t)nb  I^acibe  m  baiicn.  in  ber  5Ccrcfen  tbofunfc  ^eter  biwnen  Jg)ambur05 
l^or^^efpcrtDbtinberQ^cbe.  fobat()c  fcf;o(be  bc  Q}tf)0ancf  njcbber  ff)0  macfen.  bar  ^e  Dpp 
ftcfftgf)eanfn)ort,  feehabbe  J!)cf  barnic^tt)pbcraben  ftc  enwolbcn  bcn  ©ancf  riidbt  tfto  macfen 
inad^t^aSccfen.  tt)ertfafebatfebenful(ftcn©boncf  noebber  tf)0  mafeben  t)nb  cne  bar  mltin 
fc()egf)e  l?e  n)o(bet  tn\)t  tn  a((en  tbc  bocnbe  U\)gl)tn  f)t  f)abbe  bar  ml  fo  i^e(c  ali  erc  in  M  fe  tiat$ 
cn\T?etenf  ()abbcnfeefcbo(bennid)ff(as6ener  batembarfd^abe  bart)t5  fcbegbe  fe  qnjcmenbe  f) 
nocf;fpbc^nodb6)  9)?itfe.  £mcfd)o(bebarm)nfd)abct)tbfc[)en:c.  fo^ebbcnbc(fcframen£ubc 
be^  borpe^  Sppenborp  t>tn  t)afen  g&enomben  $ermen  ©o(toiven  ^efen  fbomafcnben  ^tf}f 
«ancf  bi)nnen  3ar  t)nb  ^a^l^e «»  bi;t  i^  o!)^fc&tn  3m  3ar  tjnb  !^aQf)t  fo  bouen  Qf)V 
ft^mtn  }(• 

Ita  eft  ut  fupra  qd  ego  Jo.  Moltkafte 
atceflor  hac  manu  ppa. 

.  t  ^mn  untcnbie4?fleUifunbeaniufc5cni(r, 

3)  ©onjl 


3f  ti^4ft8  tini^tt  Urlfutt^etf  ttttb  GcferJff  eett*  i^t 


1)  ©on(ljfo&4ttftgcnant,  faniAn.  1^27.  juOfaffte,  war^An.ifj^.  ^urgcrm#er 
unt)  flart)  An.  r  f  47.  ^i^  beriifemtc  ®efd;led[)t  ber  ^o^ettburgctt  ijt  fcl^on  im  Dreijef^en* 
l)en  3af)r&unt)ert  5ei  unfern  ^orfal^ren  in  Sfnfe^en  jjetvefcn.  Vn.  1 28  f .  kbu  Zt^ti^, 

.  JLdberett^O^ettburge^ittme.  (fiefte  Lib.  H«r.  in  Nic.  p.9.)  Jg^crr  3o^4ttft 
tuarD  An.  1288. »  tvicauiJbeaenFaftisproconfuIaribus  &c.  erfceflct  ju  0\al)t  erweh* 
fet;  unt)  im  fo(gent)cn  Sa^r  erfcf)cinet  inl)em  bcfa(jten  iCrbe'^23ucb  ein  anber^o* 
^attti.  A.  i29o.(ebteilubcfe  ^obefibor<t) ,  n)elc|)ermtt  feiner  (i,f)f^au  211^«^, 
bicnac()a(rcr^ermuttun3  3o^4fi«DOfi  23erg^efi  ^oc()teru>ar,  eimn^oftnlw 
tolf  ()e jeunct  5af tc.  ( L.  H.  m  P.  p.  i ; . )  Marquardus  Kobettborg  iebte  An.  1 ;  2 1 . 
befa^eL.H.inN.p.30.  unbin^etri^rbei^Q^uc&t^ilTff^^  p.  f44'  ad  an.  1560.  hae- 
reditas  quondam  Dni  Marquardi  ^OOCftborgCd.     2Bie  nun  t)er  9?a5mc  in  bcn  Fa- 

ftis  nicbt  erfd;einct ,  fo  mxt)  t)a5er  »ermuf ^(icb ,  baj  cr  m  ^riefler  gcttjcfcn  fei.  Um 
ba^  3a5r  i;;6.  I^euraf^ete  iLnbeU  ^obettborcb  C^Oftiae  jabere  SS^ittm 
(L.  H.  P.  p.  f  1 1.)  unl)  An.  I  ^6.  f)ic(te  ^oj^rtftft  J^obcnborg^  mit  igli|abec^, 
tt)ei(ant)  (B^crbere  23olcfi  ^ocI)ter  J^oc^jcit  ( ibid.  p.  f  1 8. )  €r  i(i  gcjjen  An.  1 577. 
geflorbcn,  unl)batcine^od)tertnalfcft0cnantf)intcr(a(Ten  (ibi,f72.)  ^ineanbere 
^oc()ter  t»c^  bcfagten  25oIcft  war  ^cttftc^cfi  Kobcttborc^a  €5*Srau  gcnjorten, 
bcmfteWillekinum  gcbo&ren tat,  fiett)arAn.  15^;.  5Gittn?e  (ibid.p.  ^7.)  3)ie? 
fer  VOiV^tn  Kobcftbors  Oaf f e  An.  i  f  f  6.  cin  ^rbe  in  ber  Bc&mtcbeefirafTc  ( ibid. 
p.  f  f  T . )  iSin  anDerd  in  l)er  ftcucft  ( groffen  )  23e(f  er(lraf}e ,  fo  er  An.  i  j  72.  ttjicber 
»er(d(Tet ,  unl)  cin  anM  in  Longo  Pontc ,  t).  i.  in  t)cr 0ro|]cft 3o^attft0({ra|{c  befj' 
fcnerftcbAn.  ij^j.dflrentfid^begiebct  (ibid.p.  f^i.lq.)  ^rnjar  An.  i;86.bcrcittf 
gellorben  (ib.p.  f^o.)  ^ctftoKobcftborg(cbte  An. i;88.  ( ibid. p. 600.)  jjejjcn 
I ;  99,  \iatb  Werncrus  ^obcftborg ,  hin^t^m  (cbefe  ju  l)erfe(bcn 3^\t Werneklnus 
J^obcftborg.  An.  1409.  ttjar  Joiiannes  Kobcttborg  (B^cfcti  ^orftcborge^ 
^ormunb  (ibid.p.62f.) 

2)  €r  mt  nicf)t  aMn  Paftor  ju  CSppettborp,  font»ern  auc^  Vicarlus  im  $Dom  in 
^amburc? ,  mt  i(i)  aud  einer  An.  1  f  i  f .  d.  2.  Sept.  gejeicbnctcr  Urf untie  erfe^cn  f;abe, 

0  cnen  0^inifd)en  ©ult)en. 

4)  ^ol\)onfeoleit,  DieOcfTnun^,  ber^an^j,  tt)iee^untcnerf(dretivirt)» 

f)  furfdmen. 

6)  itooct)  Qtnu$, 

19.  Juramentum  fidelt.  i)  de  adminiftratio 

nc  ppt,  2)  Zwerinen.  3) 

Anno  if2i.  Jndiclion  ix.  die  vero  martis  xni.  mcnlls  Augufti  pontus  4)  San£^ifli- 
mi  in  xpo  f)  pris  &  dni  6)  nri  dni  Leonis  duina  7)  puiden  ppe  X.  Anno  IX. 
coram  Rmo  m  xpo  pre  <Scdnodno  Hieronimo  Epo  Hauelbergen  C6miftario  adinfra- 
fcripta  apKca  8)  atide  deputato  put  miiii  infrato  notano  per  quodd  tranflumpti  Jn- 

Oo  }  ftrtm  II) 


ftrtm  ii)  publicum  per  Rndum  12)  pr^m  dnm  Johannem  Epm  15)  Reualefi  C6- 
miiTarium  vnicum  ead  14)  aufte  deput  decretum  <Sc  emanatum  de  data  Rome  in 
domo  fue  folite  habitation  if)  Sub  anno  a  natiuitat  16)  dn.  ifiy.  Jndi^iion  17) 
qumta  dievero  XV.menfz  18)  January  pontus  19)  eiufd  leonisdecimi  annoquarto 
Et per difcretum virum mgrm  20)  Gregorium  de rubeis  clicum  2 1 )  Roman  public  22) 
Aplica  aude  notarium  &  Archiui  Romane  curie  fcriptorem  vt  prima  facie  apparuit 
fubfcript  (Scfignatum  Itma  2O  extititfda  24)  fides:  Jnmeiq;  notary  publici  6c  te- 
ftium  Jnfrafcriptorum pntia  2f)  pfonatr  qftitutus  venljs  dhsHinricus  (*)  Banfzkow 
pptus  26)  Zwerinen  &  ecclie  Zwerineh  Adminiftrator  alede  Aplica  deputatus  vo- 
lensmandataplico  fibifa£tparere3cadminiftration  fibi  comifiTam  fideliter  exercere  fe 
ad  debitum  fidelitatis  Juramentnm  fedi  aplice  prand  27)  admitti  luxta  traditam  in 
eifd  28)  Iris  formamdebitacum  Jnftant  29)  poftulauit  cum  admiflus  per  9v  ^o)  P»  t) 
EpmHauelbergenperappofitionmanus  fiuedextre  adpedus  folit  6c  confuetum  iuxta 
traditam  a  Sede  Aplica  formam  preftitit  Jur^mentum  Jlludq;  de  verbo  ad  verbum 
pionaliterlegitSup  quibus<Scc.  Adt  inarceEpaliWiftockeh  Anno  Jndne  diemenfe 
&pontu  ?2)  quibus  fupra  phtibus  55)  ibm  vehlibus  viris  dnis  petro  DiOlOJf  Decana 
ecdieHauelbergeh  5cFriderico5^rl6fepptoin3evc(?«tt>teft  34)  ad  pmifta  vocatis  atq; 
rogatis 

•  Ita  eft  Petrus  Conrad  35")  clu9  Hauelbergen 
aplicaau(9:eNotarius  adpmiJGTa  requifitus 
tnanufuappriaflzts^)  proNota» 

i)  fidelitatis.        *       2)  Prsepofiti  3)  Zwerinenfis  4)  Pontifi- 

catus  f)  Chrifto  patris  6)  domini  noftri  dni  7)  di- 

vina  providentia  papa  8)  apoftolicaauftoritatc  9)  infralcripto 

lo)  quod  dam  11)  Inftrumentum  12)  Reverendftm  patrem  do- 

minum  15)  Epifcopum  14)  eadem  audoritate  deputatum 

if)  habitationis  16)  nativitate  dni  17)  Indidionc 

18)  menfis  19)  pontificatus  ejusdem 

ao)  Magiftrum  ai)  Clericum  22)  publicum  apoftolica auaoritatc 

2?)  iegitima  24)  fa6ta  25-)  prsefentia  perionaliter  conftitu- 

tus  venerabilis  dominus  26)  Prsepofitus  27)  prasftandum 

28)  eisdem  literis  29)  Inftantia 

50)  Reverendumpatrem^ominumEpifcopum» 

31)  Indidione.  ^ 

32)  pontificatu. 

5  3)  praefentibus  ibidem  venerabilibus,    ^ 
34)  teftibus  ad  pr^miflTai, 


5  f )  Conradus  Clericus  Havelbergenfis  apoftolica  auftoritatc 
j6)  fubfcripfit- 

(*)  3n^enen\)cr6er(jebe»ticn(n  biefcm3a5r^eseic()nefen  Urfunben  ftefffcter  fd[)(ecf;t 
f)in  Canonicus  ju  J£)amburg  unt)  ©d^tverin,  i(]  a(fot)ernuit^(icl;,  t>a6crin 
Dicfcm  5)?onaff;  ju  t)er  ^iirije  cine^  ^robpen  gefommen  fei 

20.  GEORGII  de  BLOMENTHAL 

Dccani  Ecclefise  Lubecenfis 

conftitutio 

HENRICI  BANSKOWEN 

Scholaftiei  Hamburgenfis  in  Procuratorcm  fuum. 

In  nomie  dni  amen.  ^ 

AnnoanatiuitateEiufddnimillefimo  quingentefimo  vicefimo  primo  Jndiftion  no- 
na  die  veropenultima  menfis  Augufti  pontificatus  Sdiftimi  in  Chrilto  pris  &  dni 
nri  dni  Leonis  diuina  prouiden  ppe  decimi  Annonono  JncaftroEpali  i)  Butzowan 
Zwerinendiocibid  antedomummagnam  In  mei  notary  publici  teftiCiq;  infra  fi:ripto- 
rumadhocfpalr^)  vocator&rogatorpntia  3)*pfonaliter  4)  conftitutus  Reverendus 
6c  Eximius  vir  dns  Georgius  de  BIomendaldecretorumDodor  ecclie  j)  cathedralis 
Lubicen  Decanus  prmcipalis  prcipalr  6)  pro  fe  ipfo  citra  tamen  quorucuq;  7)  procrm  g) 
fuorum  per  eum  hadenus  quolibj  9)  conftitutorum  reuocationem  ombg  10)  meliori- 
bus  modo  via  Jure  caufa  6c  forma  quibus  melius  6c  efficatius  potuit  6c  debuit,  fecit 
conftituit  deputauit(Sc  folemniterordinauitfuum  verum  certum  Itm  11)  &  Indubita- 
tu  procuratorem  aftorem  faftorem  negotiorumq;  Jnfrafcriptorum  geftorem  ac  nti- 
CU12)  fpalem  i^)  ac  gnalem.  14)  Itatamen  quodfpalitas  if)  gnaltat non  deroget 
nececontravidelicetvenerabilem  &  CircUmfpedum  virum  dnm^  mgrm  16)  Hin- 
ricum  Banfko"w  pptm  17)  Ecclie  Zwerin<Sceiufdemecclie  &dioc  18)  Zwerinen  in 
fpualib^  19)  6c  temporalibus  Admftratorem  20)  ac  bte  Marie  Hamljurgen  Scolafti- 
cumibidempntm  21)  <5c onus procuration  hmoi  22)  Jnfe  fponte fiifcipientem  folum 
6c  in  folidum  Ad  acceptandum  ipfius  dni  Conftituentis  noime  2^y6c  pro  eo  Coram 
quocunq;  Notario  pubiico  in  vim  gre  fue  Referuation  quotcunq;  quecunq;  Sc  qualia- 
cunq;  bnficia  24)  eccIiafticaCurata&nonCuratadignitates  pfonatus  2f)  &  admini- 
flrationis  pbendas  26)  vicariasc6mendas<Scalia  quecunq;  bnficia  qualiacunq;  fiierint 
fub  quocunq;  titulo  6c  noie  cenfeantur  Etiam  prochiales  ecclas  6c  Capellas  in  Sc  per  Ci- 
uitates&diocBremen  Lubicen  Raceburgen  Caminen  Hauelbergen  6c  Zwerinen  va- 
catia  <Sc  vacatura  ac  fibi  defup  27)  puiderifaciendum  Jllaq;  3cillas  noie  quofupracon- 
ferri<Sc  ad  eadem  6c  eafdem  canonice  inftitui  petendum  6c  obtinendum  Juxta  <Scfe 

du  2g) 


294  Zn^M^  tinii^tv  Utfmbm  UHb  Gf^rtffccif. 


dfi  28)  9tinentia  didle  gre  29)  fue  Rcfervation  quibufcunq;  colla.toribus  Sc  CoUatri- 
cibus  intenfis  «3c  intendendis  acaliisquorumJntereftihtereritautlntcrefTe  poterit  Jnti- 
mandumjnfinuandum  6c  notificandum ipfosq; &  eorum quemlibet  fubpenis 5c cenfu- 
ris  in  eadem  Referuation  contentis  fup  traditione  fiue  euacuation  polTefltonum  bnficio- 
rum  hmoi  22)  inuocandum&requirendumnec  non  realem  corporalem  ac  a£tualcm 
vel  quafi  pofTeflionem  didorum  bnficiorum  dignitatum  pfonatuum  &  adminiftration 
acprochialiumeccliarum  (ScCapellarum  vacantium&vacaturarum  in  diftis  ciuitatibus 
dcdioc  9iu£tim  50)  vel diuifim  fub eadem  referuatione  quoquomodo  ^phenforum  51) 
feu  9phenfarum  apprehendum  <5c  accipiendum  Necnon  adjuranduminanimamipfius 
conftituentji)  &ipfiusnomie  5;)  deftatut  54)  & confuetudinibus <Scc.  tenendis  feu 
quodcunq;  alterius  licitum  honeftum  necarium  5^)  Juramentum  pftandum  56)  Ac 
pvocandum  57)  <Sc  appellandum  a  quibufcunq;  Jntrufis  Jntrudendis  ac  occupatorib^ 
eorund^  bnficiorU  58)  eccliafticorum  dignitatum  pfonatuii  J9)  <5c  Admiftration  40) 
ac  prochialium  41)  eccIiarum<Sc  capelJarum  hmoi  puocationis  <Sc  appellaois  hmoi  in- 
tcrponend  infinuand  <Sc  uotificandum  ac  ad  pfatorum  JntruforUm  Jntrudendorum  <5c 
occupatorum  Jndubitat^  noticiam  deducendum  Necnon  cxpreirum  terminum  ineif- 
dem  appellationibg  pfigendum  <Sc  ftatuendum  caufamq;  hmoi  cum  eiufdannexis  &de- 
penden  42)  ad  Romanum  curiam  in|fcriptis  deuoluendum  aplofq;  45)  femel  ac  fe*- 
pe  fepius  <5c  fepiflime  cum  Jnftan  44)  petendum  obtinendum  6c  recipiendum  Vnum 
quoq;  vcl  plures  pcuratorem  feu  procures  4f )  loco  fui cum  finali  aut  limitata  ptate  46) 
fubftituend  Eumq;  vel  eas  rcuocandum ,  6c  onus  pcurationis  hmoi  in  fe  reafliimendum 
totiensquoticnsopus  fuerit&fibi  vifuanfueritexpedire  ----.--  Infuo 
robore  duraturo,  Et  qualiter  omnia  6c  fingula  alia  facienda  diccnda  gerenda  cxigen- 
dum  &  procurandum  que  in  pmiflis  47)  neccia  48)  tuerint  feu  quolib  49)  oportuna 
&qucipemet  fo)  dns  Conftituens  facerct  <Sc  facere  poflfct  Sipmiflisomb^  fi)  5cfin» 
gulis  prsefcns^  perfonaliterintercfl^et.  Etiam  d  talia  forent  qux  mandatum  exigcnt 
magis  fpeciale  quam  praefentibus  eft  exprefllim ,  promifit  in  fuper  Dns  conftituens  mihi 
notario  publico  infrafcripto  tanquam  perfonse  publicse  &  autentisc  folenniter  ftipulanti 
<§crccipicntivice3c  nomine  omnium  6cfinguIorumquorumintereft  intererit&interef- 
f<?re  poterit  quomodolibet  in  futurum  fe  ratum  >  gratum  atq;  firmum  pcrpetuo  habitu- 
turti  totum  id  <Sc  quicquid  per  diftum  procuratorcm  conftitutum  vel  fubftituendum  ab 
eoadum,  diftum»  gcftum ,  fa£lum  5c  procuratum  fuerit  in  praemifis  vel  aliquoprse- 
mifTorum.  Relcuans  nihilominus  «Sc  releuare  uolens  didum  procuratorem  fuum  con- 
ftitutum  vcl  fubftituendum  ab  amni  onere  fatisdandi  iudicio  fifti  <Sc  judicatum  folui 
cumomnibus  6c  fingulis  claufulis  nccrys  s^-)  ^  oportunis  Zub  hypothcca  ac  renun- 
tiaoii  nccria  48)  pariter  <Sc  confueta  Sup  quibus  omibg  6c  fingulis  pmifHs  Idem  dns  c6- 
ftituens  fibipermenorium  f ;)  publicuminfrafcriptum  vnum  vel  plura  publicum  fcu 
publica  fieri  atq;  confici  petyt  Jnftrumentum  vl  5-4)  Jnftrumenta  tot  quot  fucrint 
nccria  <Sc  oportuna.  Acia<Scfadafuerunthcc  Jn  Caftro  Epcali  ff)  Butzowcn  dioc. 
Zwerinen  Sub  anno  Jndidione  die  mcnfe  pontificatu  &  aliis  quib^  fupra  pntib  f  6)  Jbid 
cximk)  <Sc  vcnbus  f  7)  viris  dnis  <Sc  mgris  Henningo  Letzen  Jurisvtriufq;  do£tore  <Sc 

PPo- 


ppolitoGripswaldeh  ac  Johanne  Dalhufen  Decano  Butzovieii  tedib  ad  pmifra  voca- 
tis(paliter(Scrogatis. 

Et  ego  Petrus  Lindenberg  Clericus  Brandenburg  &g. 

i)  Epifcopali  2)  Specialiter  j)  prsBfenti»  4)  pcrfonali» 

ter  5")  ecdefia  6)  principaliter  7)  quorumcunque 

8)  procuratorum  9)  quomodolibet 

10)  omnibus  11)  legitimura  12)  nuncium  ij)  fpecia- 

lem  14)  generalem  if)  Specialitas  generalitati  16)  Ma- 

giftrum  17)  Praepofitum  ij)  dioecefeos  19)  fpiritualibus 

20)  Adminiftratorem  21)  prsefentem,  -^12)  hujusmodi  2})  no- 

mine  24)  beneficia  ecclefiaftica,  i0  perfonatus.  26)  pra:- 

bendas  27)  defuperprovideri  zS)  fecundum  continentiara 

29)  gratia: 

50)  conjuii(3:im  ;i)  compraehenforum  ;2)  conftituentis 

;;)  nomine  54)  ftatutis  3  f )  neceffarium  56)  prac- 

ftandum  ;7)  procurandum  ;8)  beneficiorum  ecclefiafticQ- 

rum  ;9)  perfonatuum 

40)  Adminiftrationum  41)  parochialium.  42)  dependcntiis 

4;)  apoftolosque  44)  Inftantia  4f)  procuratores.  46)^0- 

teftate  47)  praemiflis,  48)  neceflaria  49)  quomodoiibet. 

fo)  ipfemet  f  i)  omnibus  f2)  necefl!ariis  f  j)  notarium. 

f4)  vel  ff)  Epifcopali  f6)  pracfentibus  ibidem.  f7)  vc- 

nerabilibus. 

21  (5  in  ^mtlp^mfan  W  Commende  m  S.  Apol- 
lom^  tm  2)oin  auf  jwangig  9RarcE  £ubf^  \>m  brcj&un&crt 

SJiarcf  £ubfcl^  J£)auptfiUCi;  Michaelis.  A. 
1521.  d.  30.  Scpt. 

lor  aHetm  t)cn  3ennenbebe(]"5en  ?Sre(f  fjen  effee  5orenn  legenn  befenne  mnh  bttuQt  icf 
©retfe  naijelaterm  fseli^^en  ^ermen  ^^obeferd  tDanbajj^e^  *3org5er  tf)0  ^ambuvc|> 
fumpt  m\)tl)  mpnenn  leuen  fjone  Theodorico  ^SoDefer  i)  ^rior  tl)t  ^uDDemorbc 
t>ormp\)nDemi;meruent)nt)e  alfjwenne  Mhm  m^tf)  wetftenn  t)nnt)  fulbort^  tonnfer  red^cen 
cruen  l;cbben  enffancj^enn  ^ncjuDemegrauengelbeDreftunDert  marcf  inb  \>cm  Den  n?erDigf)en 
^ern  mlgroHmnco  ^anfjfott?  2)ompran)e(t  f5o  jtt)erin  unDe  Scolaftieo  t^o  ^amburc& 
Dcjjufuerten  DrebunDerf  mavcf  3n  nufflje  DnD  proftff)  ijnfer  eruen  geferetf)  n)e(cf er  DrcfeunDert 
marcf  5ouet(!cI(^  t.^ofamen  ei)nev  Comendcn  3n  Deme  ^ome  f^o  l)amburc(?  bele^^en  tfco  Dcme 
altav  Sana«  Apollonie  Dem  n)erDic)l^cn  ^evn  Hmnco  jonnD  fpnen  ^afomelln^Kn  ^efit^er  2) 

Q>p  Det 


29<»  2tti^<^tt0  eitttger  Urrttttbettutib  3dbriffeett. 


C6mendcn»or:fiot)ane  t)rer)unt)ertmarcf  M3arlicbttt)intic6  mavcf  rentbe  i>p  9}?id;ac({j^  t5o 
bet^aien  i)ct)t6ttt)ee()ufen  DnD  eruenfscli(}cn  .S)crmen  ^obcfcr^  3nt)emc  ^djopcnflelc  b^nncn 
I)amburc^  mi;  t)nt»e  nn>ncn  fione  tobcf)i5rid[)  bar  nbu  tbo  tiM  3n  bcm  eoncn  cruc  icf  Q3retf  e  ^o\)p 
t)cferjJt)orgel)ad>tnoc&t?nnroanetaMfc^ent)eneruen3acob^opfcn  i>nDe  ?»}?arten  2irent)cg  bt^^ 
Iccjennt^n&crop^wtte^^ob&cferg^jnb^tcoboricu^^Sotbcfcrtebbcn  t)nn§  t)nt)  t)nnfen  erucn 
be5olbenfiomenn)ert5  fd;riucnt)c  be  3arDnnfeg$crn  bufcnt  t^iflF^unbert  t)nni)  XXVIII.  ci)n 
3arrent5e3nt5obcf)Olt)cn  t)nbcbcnen  t)arnf)a  t)mme  t)at  t^cijnDc  3ar  t)cr  gelifcn  int|)Olaten 
»nDc  tvi;  ^an^  J^oltbufcn  €ar(lcn  @tcDcr  m\)  (Iort)t  ^tcbcr  aUe  Snmancra  t)nnt)  ^iirger  tf)0 
^ambur4)3nfjunDcrgbeSruntfd;opt)cri^ort)ad)tcn@retfenSSot)t>cfcr£5t)nD  d()ren  fionc  t^orj^ 
voanht  laucnunnD  fecj^ben  t)or  t)nng  onDe  t)nn§c  cruen  fampt  t)nnt)  befunDcrcnn  ci)nt)oraUe 
gf)uDtt)or  f5oDanet)re^unt)ert  marcf  f)ouctfIol(J  t)nnbrcntf)e  3arlic()  tn^intic^  marcf  tvo  bauen 
getefcnt  tbo  bctalcnDe,  Q^nnD  berbalucn  i)nng  tJuD  t)nnfen  erucn  t)nnt)  ct)n  t)or  alle  alfjc  @jafe 
n)olberbnDcJ^ouctlinc)emafenDatb  3f"i"9Nmi;(?f)e0ingecffte  quaDc  bctbalingc  3n6ouef|Io>' 
!ceflrteDer3^cnt5e3ntf)ofamenn  tt)Dennt)at@oDtaftferc,  fcI;e(je@cI)a(It>nnDmacb  De  gufue? 
fte  ^er  .^iinicu^  ^anftf ot\) DnnD  fjt)ne  naf omelingbe  t)enn  ^ouefjlolc  dqii  DrcbunDert  marcf en 
Mfampt  ttvintid)  marcf  rentf)cn  latben  tcfencfFtefcriueninDer^taDt9ienff)e*Q5oecf  ^flte 
epncmframenSOJan  t)nbQ36r5crtbo  trun^trbanb  3"  ^^  i)or(3eDad)ten  crue  J£)crmen  Q5oDD8«' 
f  cr^  cflfte  i)nfe  eruen  onnt)  3n  allc  t^nnfsc  ^xiU  3n  fampt  effte  3nfj(mDcrbeit  it)or  U)))  Dat  b  f)cbbcn 
nid;te^  butbcn  befd)cDcn  t)nnt)  Darotf)  t?ort)ercnn  mi)tf)  geftlif  cnn  cffte  n)crlicf  enn  rccbtc  ©joDane 
Jg)ouet|loent)nnt)ercntf)e  tDi)  ©retf e '^oODcfcr^  t)nnl)Theodoricus  ^^obDcfcr  ^an^  J^olf l^u* 
(enn  €ar|lcn^tcbcr,  (Sorbt^febcruorijcfcbreuennbcbben  bebolbcnn  t)or  t)nnfi  t)nnb  Dnnfie 
f  rucn  be  mad)t  tbolcfscnbe  fjobanc  bref)unbertb  marcf  bouetflold  mi}f  f)  ber  d\mtf)t  ^jo  t)erne  bc 
lof$efunbin(3f)ett)Dfd)pnIicbbocn  ci)n  tjcrnbcl  3arc^  tbo  t)ornc  ^crnn  ^imi^  $35anf5fott)  effte 
l^nenn  naf omcIin(}f)cnn  t)nbcbarnf)atnbcnnad)fcbagf)enn  9}?(d)cefid  fjoban  f)Ouetflon  t)nnb 
xtt\tf)t  fiunber  alle  t)orf let)nin()f)c  3"  c^ubcnn  grauen  paginicnte  tr»t)  cfTtc  fennfie  eruen  fanipt  eb* 
krbeftunbcrnnfcbolbenngclbcnn  t)nnb  f>cff)alenn  t)nnb  m^ttth  ^obbefer^  t)ttnb  ^^eobo^ 
»icu«^  '^Bobbef  ev  bauen  fd)vcuenn  faucn  t)nbe  gc(}0cn  m  t)nngiMntb  tjnnfc  eruen  benn  0l)ebad;tenn 
cnnfcnn  flunben  ^an^  J6)0(tf)ufen  €orb  ^tcbcr  i)nnb  QLavftcn  (^teber  fie  bep  £offte»nnb 
^bof5a(!l)Cf)aIuennfd)abIo^tbof)Olbe(ibeDnnbf5cttf)en  cnebar  Dortbopanbe  t)nnfje  cruc  ^nttb 
«nc))nnfe  (]u'ot»  Slflcbcjfsc artifel t)nnb  fhicf fc  laue  tDt) t>ail Dtmb truivlicf  t()0 ftolbcnbe  ane alle 
flf)cucrbcimnb3nfa(ibe  Dci?tbobcr^uc{)nttT5e  3cf  ©rctfc  j^eDbcfcrd  mi)ncd  f5cli()enn  tt)erbe^* 
3n3cfje(3cl  t)nbe  icf  ^^beoboric^  ^obbcfcr  mi)n  rcd)tc  3«0eft'5fl  al)n  befTjcnn  ^rcff  f)ebbcnn 
^engbenn  latben  t)nnb  bcr  gclif cnn  m)  ^an^  ^oItf>ufen  €ar j]cn  (gtebcr  tjnbc  €orbt  (^tebei: 
V)ort)nnfjt)tmbt)nnheerucn  pcberfi^n^n^cfscoel  bcneffenjl  t^nnfcr  frunbpnnen  t)nnb  tvte  ^jo^ 
ne6ftege(ef)ebbentt)r)tlifcnn  cjbebattnhcnn  ncDbcnan  Dcjljen^icff  bctf)obamburcbi^gf)e0euen 
i>rrD()efd)reuenanbem3arbufentt)ifff)unbertbt)nnbei;nt)nbttt)intic&  bed  anberen  bafif;e^  nf;a 

?^id)ac(i^« 
^NB.  Theodorici  ©iegcf  if]  im  rotben  ber  anbern  i()r  in  gninen  QlJad;^  abgebriicf t» 

0  ^irbabeninunferReformations-Hiaorieeinen(iIeid;5enanteng)?atm/  ber  au^  tif 

ncm  ^i5nct)enDU<a.3of;anni^  ein€oanficlifci)er  ^inm  ^i^^t  ^Md)t  ift  e^  ebcn 

btr^ 


2fn^4H8  tinisit  Uxf^unbm  m^  &d9tifficn*  197 

t)erfelbc ;  tvte  f c&  ban  m  biefer  QJermutftuncj  au^  t)er  2  5 .  ^eKa^e  befldf ij)ef  wevbe ,  aui$ 
tt)e(c^ersuctleidl?er5ellet,  bager  An.  if  ^^.fdbon  mftorben  gieivcfin  fet,  ^inDei:  Wuec 
laiJen ,  mii)  fcine  iBittn?c  ftd)  an  iDiricf  i>4ti  iloc  mieber  Dcrfjeuratbet  f)abe. 
2)  Sibermal  ein  €)fetn))el  jwei  beneficia  ju()(eid;  /  unt)  nod;  \)C{ih  m  einer  5^irc6e,  Pel^ 
oben  p.  181. 

22.  JOHANNIS  WEDEGE  vicarii    S.  Nicolai 

Hamburgcnfis  Conftitutio  Proctiratorum  ad  recipiendam  vica- 

riam  in  oppido  Lav/c  Suerinenfis  dioecefeos  pcr  refignatio- 

nem  Henr.  Bantfkow  Scholaftici  Hamburgcn- 

fis  vacantcm.    Anno  150U 

22.  Oftobr. 

In  nomine  domi  Amen» 

Anno  ANatiuitateeiurdemMilIefimo  quingentefimopmo  i)  Jndi(3:ion  quarta  dic 
veneris  vigefima  fecundamenfis  O£lobr.  Pontus  2)  fdmi  inXftopris  <5cdnidni 
Alexandridiuina  puiden  3)  ppe  fexti anno  deci o  Jnmei  nory  4)  pubciteftiuq;infi:a- 
fcptorum  ad  hoc  fpcaliter  y )  vocatorum  <Sc  rogatoru  pntia  6)  pfiialit  ^ftitut  honis 
vir dns  Johaes  Wedege  fanO;!  Nicolai  Hamburgen  eccie  ppetuus  vicarius  pnis  7)  pnli- 
terprofe  necnoncitraoequorumcunq;prorum  8)  per  eum  haden^  quolib  9)  con- 
ftitutorReuocation  Oibusmehoribg  mo  10)  via  lure  caufa  &  f orma  quibus  melius  <Sc 
etiicaciuspotuit&debuitfecit  conftituit  creauit  <5c  fideliter  ordinauit  m  fuum  verum 
certumltm  11)  <Sc  indubitatum  procurem  12)  A£toremfa£loremnegotiorumq;infra- 
fciiptorum  geflorem  ac  Mand  1 5)  fpecialem& generalem ita  tn  quod  fpecialitas gene- 
ralltati  non  derogetnec  contra.  Videlicj  ven  14)  viros  dnos  Marquardum  Krappc- 
nezecclieButzowenCanocum  (5c  Johannem  Gronowecclie  Suerinenppetuum  Vica- 
earium  abentes  i  j)  tnq;  pntes  ac  ipiusque  dni  conftituentis  noie  5c  pro  eo  perpetua  vi- 
caria  in  opido  Law^e  Suerinen  dioc  dum  «5c  qn  16)  ipfam  per  libcram  <5c  fimplicd  rfigna- 
co$  dni  Mgri  Hinrici  ^antfPoiD  Scholaftici  Hamburgen  <Sc  pdi<2:i  opidi  ecclie  La\x^e  vica- 
ry  in  nianibus  diiSli  fdmi  2)  dninrippeautquacunq;aIteriuspfone  17)  poteftatemrc- 
fignacois  admittendc  habentis  vacare  contigerit  ipam  candem  vicariam  feu  bnficium 
ipfi  dno  conftituenti  aut  eius  legitimis  procuratoribus  cuib^  1  g)  in  foliduj  aplica  1 9)  aut 
quauis  alia  aude  20)  9ferri<ScdeillafibiprouiderJ2l)  petend22)  <ScobtinendIrafq;25) 
fuphmoiimpetration  nccias  ^ferri  facicnd  dc  obtinend  ac  procurand  Ac  generaliter 
infuper  pfatus  dns  Johannes  14)  "Wcdegc  honlem  if)  viruj  dnm  Hinricum  Jorctz  " 
fuu  Itim  26)  procuratorem  abntem  27)  tanq;  pntcm  cumptc^g)  fubftituendi  con- 
ftituitadacceptand  pofl^eflio$  hmoi  vicaric  ctf  q;  29)  adinftituend  oiaaliadcfinglafa- 
ciend  dicendum  gerend&exercendqueinpmifns5ccircacanccia  quolibet  oportuna 

^P  *  ett 


ft^S  Zn^ana  cirtigcr  IXHfun^n  un^  Sdbnffecti. 


ett  (i  aliaforcntque  mandatf  ?o)  exig€nt  magf  fpcalequaprioribus  eft  expflbmPro- 
mittens  idemdnsconftituensefferatumgratum  atqjfirmumpptuohabiturujtotti  id  «Sc 
Quodperdc6sfuos  procuratores  a6tu)  di6lfi  geftti  procuratuj  n§  fiat  in  pmiftis  feu  ali- 
ouopmilTor^  ji)  periculum  relevare  volensdcos  fuos  procures  52)  abomi  onere 
fatifdandi  judicioq;  fifti  &  iudicatum  folui  fub  ypoteca 6c  obligatioh omTum bonorf  93) 
fuorf  moblium  34)  &  Jmmoliu^  petiu  6c  futurorum  ad  hec  necerum  3  f )  prout  po- 
tuit&cautelaSupquibusomibus&finglf.pdd  ;6)  Jdemdns  coftituensfibi  a  me  n6. 
rio  publicojnfrafcripto  vnum  vl  plura  publicum  feu  pubca  Jnfup  Jn  atq;  confici  petiitjn- 
ftrfn  &Jnftra  Afta  fuerunt  hec  Hamburgi  in  manfioe  pfaticonftituentisfubAnnoJn- 
didtion  die  menle  &  pohtu  quibus  fi,ipra  phtib  ibid  difcret  viris  Jacobo  Wezeuai  dc  Joa- 
chim  Wichman  Ckc  Bambieh&:  Bremeh  dioc  teft  ad  pmifT  rogatis  &  vocatisi 

Et  Ego  BufTo  Meibom  Cler  Halberftaden  &c. 

j)  primo  i)  Pontificatus  fanftiflTmi  in  Chrifto  patris  3)  provi- 

dentia  papae  4)  notarii  publici  j)  «fpecialiter  6)  prje- 

fentia  perfonaiiter  conflitutus  horiorabilis  7)  principalis  principaliter  , 

8)  procuratorum  9)  quomodolibet 

10)  modo  11)  legirimum  12)  procuratorem  13)  Man- 

datarium  14)  venerabiles  if)  abfentes  tanquam  praientes, 

16)  quando  17)  perfonse 

1 8)  •&i^  f »^"^f  ^^  ^"^^  ^^^  ^^'^^"  '^Bi^rfer  cuilibct  unt»  folidum  cinc  5lbf uri^un^  m ,  Me 
wiccine  3  ol)erauc(?tviccin  ^cutfcf;e^  $  jjeilaffct  i|];  3n  ^cmcrflenDeutct  Itebie^uc&^ 
ftabcn  bet  an  /  in  t>cm  (c^tcn  abev  cln  ip. 

jo)  apoftolica. 

ao)  auaoritate  conferri.    2Gir  bemcrcfcn  (\biX  t)af  t>Ci€  con  tn  conferri  tt>ie  cin  g  au^^ 

a  1 )  iod  am  €nDe  Dcd  ^ort^  fur  cin  i  jjcbraucbt ,  tDirb  officr  Dovf oitimcn* 

22)  ^ii^i^mtit^  dmxbhktm  d\imdibx(xu(t)t,  bilDbciffetltefomelal^disobcrdi,  unb 

bign?cilcn  jeloctt?c  ctnc  blojTc  ^lbWr^mi^  Dc^^:S5orte^an. 
2i)  |iterasq«efuperhujusmodi  impetratiofjc  neceffarias. 

24)  ^r  tt)arDnac|mabl55Secretarius,  DaraufOvaf(?nian,  unb  enDftc&^urgcrmciflcr, 
unD  hcit  ficb  /  wic  um  Da^  QSatcrfanD  libcrbaupt ,  alfotnfonDcrtett  tim  Die  ^efoDeruno 
Der  rctrtcn  £cbrc  al^icr  fchr  h^d)  DcvDicnt^cmacbt. 

2f)  honorabilem  virum  |ie(^cobcn  Dlc  '2lnmcrcf utig bei  n.  !«♦ 

a6)  legitimum. 

27)  abfentem  tanquam  praefentem.     ^^  f omt  5ier  elnc  DOppclte Q5cjCl$nung  Dc^  $0«^^ 

ftobcn  n  m ,  Dic  In  Dem  crflen  *2Bovt  njlc  ha^  Sclc|)cn  fo  man  liber  Dcn  ablativum  tm 
£atcinifcbcn  sufe^cn  pflegct ,  flifs'jicf;ct;  lo  Dcm  Drlttctt  «ber  m  m  ficln  o  oDer  dixM 
gellalteti^    Conf.  n.  if. 

28)  parte. 

29)  ctiamquc. 

}o)  ma»- 


Tin^an^  [tiniQa  Ur(uft^cit  mb  Bc&rtfftcrf .  299 

jo)  mandatum  exigerent  magisfpeciale. 
}i)  prsemiflorum 
;2)  procuratores 

33)  fejffc  tt>tcl)adfignumcapricorniau^fef)enbe  5ihfuvi^un()  i(l  in  beibcn  ^orfen  nlf)ic 
fururogefe^ct,  fon|]abcr5cu^t|teHi(Jscmcinan/  Da§ant)en]!2Cortf,  barm  (ic  t)or# 
fomt,  etma^nian||{c. 

34)  Mobilium  <Sc  immobilium  praffentium  &  futurorum 
5f)  neceirariorum 

36)  pnEdiii^is 

23.  QScrtrrtg  pifcgenCJerrii^mricl&^anffoftj/T^om^ 

~5)robftcn  jii  ©cbtDcrin  unt)  ScholaftiGo  ju  J^amburg ; 

feel.  ^rn^tricf  ^pb^efern  nac&geiaffenen  ^inbern  tve^ 

gcn  ctlic^er  3al)rcn  rucfft^nbigcr  5icntcn  Anno.  1534. 

tn  Oftcrn* 

'0  wetcn  batf)  i;nt  3ar  bufscnttJi;punl)crt  Dnnl)  t)ccrt)nbcbrutii'cf)  ^e^  MngcfDagf)C^  in 
tjcnn  f)iTlic)5eu  'l>afd;en  ei;nc  friint(i)f e  Dort)rad;t  i^  gefcOen  bpnnen  J^amburjjf)  in  l)em 
:4>om5aue  bc^  n?ev&iiif)cn  J^ern^cfler  3of)an  j)ar(e(ftor))  tmMtn  l)cm  mxti\0n 
tnnl)  acf;tbavn  J^perii  ^iwkt  ^Banf  f  om  Dbompramilf)  to  fewcrin  m\>  fcbolaflcr  to  J^amburg^ 
ei)nc^,  t)nnD  l)cn  (^rfjamen  Mricf  t)am  loc  i^mQtv  to  f)ambur()f)  t)nb  fyncn  (le(ffpnt)crn  mn 
icligen  €rn  btriP  53oDbtfer  gcbarcn  anber^  bcfc^ ,  tjan  rucoten  ct(i)fcr  tar  t)|)f amcnber  rcntc  t)p 
tifointlcf;marcf  oelDc^bcmDor^enanten  5crn  f>inricf  Q^anffon)  bftc  ti)t)t  gunctJ  leuenbc^  tobo* 
5oricbn5at)ormo(3l)ect)ncdt)orf5e^elDenbrcucd  Dar»pIuDcnbe,  fi;ncrC6mendcn  in  DcmDbo^ 
mcto  ^amburg})  tboDem  altarc  fanae  Appolonie  bolans^enDc»  5llfiO  DatbDiricf  t)am  £00 
i()f5t»ortl)tit>et)nDttvi)nticf)  jjulDcn  In  muntc  uorboDacjeDc  rcntcJE)crn  S^imico  Q^anffott)  l^ifft 
entri)d)tet  t)nD  botalct ,  (^jo  Datb  DarmcDc  allc  ttvp(}f)  Der  t)or9cfd)ren  crrtngf)  t)an  tt)C5b^n  Der 
»pfamenDcrrente  (jcnflic()  fdbaUcntfcJcvDcn  gt)n,  furDcri^DorDraj)cn  DatbnbaDuffcr  tpDt  DtV 
ricf  Dam^oo  DnDDcerucn  sclti)f)cn  Diricf  5^oDDcfcr^cfttebogpttcr  Dc^JE)u§c^Dar  De  !Dp()enante 
tn)intic5  marcf  oclDed  i)mic  t>orfcf)reucn  t)nD  t)orgcgeft  Jt;n ,  Dcm  t)pgcDacbten  ^crn  binricf  ^dnf* 
f otv  De  tpDt  6t;ned  ^cucnDc^  n^a  lubfc()er rcnte ,  algc  tarlicb  Dar  Dan  t)cfftct)n  marcf c  lub ,  m  to 
l^ambuv^tt)anltc5fc5aflt)nDtt)9abotafcn  S)an)anDf;ccr(lctenni;n  Dcr  botaltn^bc  t)p  Dcn  ne* 
gcfi  t)olDcnDcn  C^i)cl)acli^  Duffed  teg5cnn)arMgl;cn  t)cri)nDcDr^tti()c(lcn  iare^  fd;an  boDa^bct 
n)cvDcnDocf)aUe^Dem5ouctbreue  Dcr  tn)t)nticb  marcf  gelDc^  Dnuoruencflicb ,  alfjoDarSDiricf 
vam  £00,  Dcerucn()cnantenS)trtcf$^oDDcfcr^cfftcbo^i;tfev  Dc^^uge^  tn  Dcr  botaItn,()f;  Der 
i)cfftepnrcntc§iimi;cbtt)orDc,  Datf)algDcnncDet)pfemc(tcJg)ereJE)inricf5Sanffott)n5c»  fuDc  De^ 
DorgcfielDcn  breue^ttt>t;nticf;marcf  fub  fampt  flUtm  Jt;nen  ^tkM  fcf;aDen  macj)  forDeren  'e(fte 

*})  P  3  t)urc& 


5  00  2<M^4ti8  ciftiger  Ur^wit^m  mb  Q*riffeeii* 


t)urcb  fipne  fu(niecl[?fis()en  forDcrn  (afen.  Dar  ocf  intofamentJen  tt)t>en  t)e  l)j>uef(tofl  ber  ttt>t)ntic^ 
niarcf  <)e(bc^  \)tf)ge(o§et ,  ejfte  Dat  ^ucJ  mfofft  morDc;  t)at()  fu(ui()cfc()aUDi;((ieDac^ten{)crtt 
J^inricf  35anff  on?  cbDer  bengf^enncn  D()e  iarlpfe^  t)f)e  rentcfjt)nent^a(uen  f>aret  tr;t)^c(ic()  angefc(^t 
rocrbcn.  (^jo  batf)  Df)e  f)Ouct|]o(f  mo^^c  mt)tf)  nieDett)etent)e  De^  Dorgefc^rcuen  ^ern  J^inricC 
53anff ott)  cDbev  ftDnc^  fu(mec5tij)en  tveDDer  bo(ecf;t  tverDcn  ^te  to  orf unDe  tonD  mehrer  Qttut 
c5en}|Te  ft)n  tiw  Cedell  h)ft$  (uDcd  ct)nc  \>tf)  Der  anDern  gf)cfneDen  duD  mi;tf)  Den  f)anDen  Dcr  gf)cn^ 
nen  fto  m  DufTer  gaf  e  m)  bet;Dcn  Dcfen  i)ef;anDe{t  f)e()bcnn  i)nDer<jcfcf;rcuen  af;m  iare  mh  Dai)^c  tvo 
bauenDortcfcnt 

It.  befcnne  tcf  SetrcnD  £ampc  tni)t  ^uflici*  nti)nci*  cgcn 
l)antf)ll1)V(fft  Mtf)  Duffc  baucn  cjcfc^rcucn  ^anDcB 
fo.(3cfc^ct;nt)nivat:  i^* 

©jobcfcnnc  3cf  banncn  ftacfcinann  m^tt)  buffjcr  mt)^ 
nct:  c(^cncr  l)antf),  mtuti)  bauc  gOefcrcucnn  fjo 
9()c()anDcltl)  3^. 

It.  bofcnne  3cf  ^tjricf  Dant  go  mi;t  Ditffcr  mma  c(j()e 
t)antfa)n;iftcn  lat  Dujlc  bctvcn  9l?cfd;rcueirl;an' 
tcl  fo  gcfa;ccnim  tvar  ((^ 

It.  bcfcnnc  icf  latncrt  barfcn  tnt)tb  Duffcr  int;ncr  C(;cu 
t)antfc(;iiftDatDuf|e  bauengcfc(;rcfcn  ()anDc(  fo  ^c* 
fcDcnmtDctvart^. 

24.  JOACHIMI  CLITZING  Pr^pofiti  Hambur- 

gcnfis  collatio  vicariae  in  Henningftcde  terrae  Ditmarfiac 

Henrico  Banfcovio  fada  Anno  i^ij* 

30.  Aug.  fe(6ta  ^ 

Joachim  ClitzingkHamburgenpptusiSc  locii^dex  ordinarius  ac  Magdeburgen  ec- 
ciiarum  cantor  6c  canonicus  Vniuerlis  &  fingulis  dnis  diuinorum  &  eccliarum  Rfto- 
ribus  vicerftoribus  feulocatenen  eorundem  plbis  i)  viceplbis  cappellanis  altarift  ac 
comendiftis  alufq;  prbris  2)  curatis  &  non  curatis  notarys  Sc  tabellionib  public  quibuf- 
cunq;  in&perppturamHamburgenalfq;  vbilibet  coftitutis  pntibus  coiter  vel  diuifim 
requifit  Sitm  in  dno  <5cnrs  hmoi  ordinarys  firmiter  obedire  mandat  Noueritis  quod  cum 
honbilis  dns  Johanes  moltkafte  altaris  Bte  marie  virginis  pafrochie  Henningftede  terre 
ditmartie  Bremen  dioc  pofleftbr  Jllud  idem  altare  fiue  perpetua  vicariam  fitam  in  dida 
parrochiali  ecclia  Henningeftede  quod  fiue  quam  obtinebat  ex  certis  rationalibus  caulis 
ad  hoc  animum  fuum  mouentibus  refignare  intendcret  vicariam  ipam  cum  omibus juii- 
bus  &  prouentibus  fuis  in  manibus  nris^fponte  &  libere  refignauit  Et  Nos  ad  ipius  dnijo- 

ha- 


Ttn^ana  efttiger  Uthtnttn  nnb&d^tifittn*  gox 

hanis  tqnc  pofreflbris  inftan  refignation  hmoi  fic  vt  prefcrtur  faftam  admifimus  &  te. 
norepntispubliciinftn  5)  admittimusReceptopernosabeoddnoJohane  quod  in  re- 
fignation  hmoi  non  intcrerit  fraus  dolus  fimoniaca  prauitas  feu  queuis  alia  illicitapaftio 
ad  fdta  dei  evangelia  corporali  iuramento  Qoa  quid^  refignatioe  fic  ut  pmittitur  f(£la  c6- 
ftitutusperfonaliterinnranotarypubliciac  teftm  infrafcriptorum  ad  hoc  fpeiliter  vo- 
cator  6c  rogatorum  pntia  Venbilis  dns  Hinricus  i^anfcOtD  eclie  Bte  mane  virginis  Ham- 
burgen  Bremen  dioc  fcolafticus  <Sc  canonicus  nobis  humiliter  flexsq;  genibus  fupplicauit 
qtus  fibi  eandem  vicariam  Cuius  collatio  prouifio  6c  oimoda  difpofitio  vacation  illius 
tpre  occurrente  ad  nos  pleno  iure  fpe<5tare  6c  pertinere  dinofcitur  conferre  6c  aflignare 
&deeadeprouidere  ipumq;  ad  eand6  canonice  inftituere  dignaremur  Nos  nunc  Joa- 
chimpptus&Iociiudexoidinariuscantor  &canonicus  ante  didus  attendentes  fuppli- 
cat6m  hmoiforeiuftai&confonaraoi  4)  quodq;iuftapetentinonfitdenegandusaflen- 
fus  prediiStfi  vicai iam altaris  Bte  marie  virginis  (iti  in  ecclia  parrochiali  Henninftede  per 
refigniom  hmoi  vacantem  nobis  non  c6ftito  legitime  quod  tpre  date  pntm effet  in  did^a 
vicariaperpetuaalicuifpaliteriusquefitumca  oibt;iuribus<3cptinentys  fuis  pfato  ven- 
bili  dno  Hinrico  fcolafticodc  canonico  au^tenraordinariapiedidacotulim^&afTTgna- 
uimus  conferimus  &  affignamus  prouidimus  6c  prouidemus  de  eadem  Jnftituentes  Sc 
inueftieii  eund^  per  biretinriin  capit  fui  impofition  deeademhas  llils  nras  decernen 
oportunas  Que  omia  5cfingula  vobisomibus  &  fingulis  fupradid  &  vrti  cuilibet  Jn- 
timamusiufinuamusdcnotificagacad  vram  <Sc  cglibet  vrmnotitia  deducimus  «Sc  deduci 
volumus  prpentes  y)  Vobisnichilomi^^cvrm  cuilibetvirtutefandi  obnde  6)  &  fub 
excomc^on  pena  quam  in  vos&  vrm  quelibet  fi  ea  que  vobis  in  hac  parte  c6mitti9  Sc 
manda9  neglexerit  feu  diftulerit  ^tuaci  7)  adimplerecanonica  monitioe  premifTa  fe- 
rimusinhifl!"cript  g^  diftrifte  precipi^n  Mandafi  qtus  mox  vifis  Sc  receptis  pntibus  & 
pt9gm  9)  proparte  dididniHinrici  principalis  defupcrvigorepntiumfueritisrequifi- 
ti  feu  altcr  vrm  fuerit  requifitus  accedatis  quo  ob  id  merito  fuerit  acccdendum  6i  fijpra 
didum  venbilemdnmHinricum  prilem  10)  vel  procurator^legittimuin&advicarie 
Juriu  dcpertinentiaru  prediftoru  corpale  reale  6c  a£luale  pofTeflioe  vel  quafi  ponatis 
&inducatis  poni5cinducifaciatis  Jndu6lumq,'defendatis  Amotoexindequoiibet  illici- 
to  detentore  Quem  etiam  Nos  inquantu  poffuus  amouemus  <5c  denunciamus  amotd 
Sibiq;  vel  procuratorj  predi£lo  de  vicarie  iuriu  &  pertinentiaiCi  prediQ:  fruftibus  pro- 
ueotibusRedditibusJuribus  6c  obuentionibus  vniuerfis  plenarie  <Sc  integre  rfideatis  ac  ab 
alys  quatum  in  vobis  fuerit  rnderi  faciatis  C6tradi£tores  quoflibet  6c  rebelles  at£te  nra 
per  cenfura  eccliafticam  compefcendo.  Jll  quorum  oim  <5c  fingulorum  fidem  <Sc  te- 
ftiom  premiflbrum  phtes  nras  Iras  fiue  pfis  publicu  JnftrCi  hmoi  nras  collatioh  proui- 
fioh  6c  inftitutioh  infec^tinentesfiuecotinensexindefierj  <ScperNotariGpubIicii  fcri- 
baq;  nrm  infrafcriptumfubfcribi<ScpubIicari  nriq;SigiIIi  iuffimus  ^  feciy  app^fi6e  c6. 
munirj  Dat  ^Scadt  in  aula  ppture  nre  maiori  Sub  anno  a  natiuitate  dni  Millefimoquin- 
gentefimoquintodecio  Jndidiohtertia  die  vero  Jouis  tricefima  menfis  Augufti  p6tifi- 
catus  Sdifl[in[iiinChropris&  dninridni  Leonisdiuina  prouidentia  pape  decfmi  anno 

ter- 


|6ft  Zn^atti  tinjQct  iXtfufi^m  mb  Sdbr  jff^cm 


tertio  pfitibus  ibm  ^ohbilibus  1 1)  dnis  Johane  fartoris  dc  9c\bA\\^  de  Duren  />rbrTs 
Brcmen  diocefis  teftibus  ad  prcmilTa  vocatis  Rogatis  panter  ac  Requfit. 

i)  plebanis  2)  presbytcris  5)  inftrumcnti  4)   ration 

f)  prxcipientes  6)  obcdientise  7)  contumaciteri 

8)  his  fcriptis  9)  poftquam     ^m  Original  ijt  b»  $Sud;(lab  q  m  tin  g 

gebilbet. 

10)  principalem  11)  honorabilibus 

*  ^<i)  f)abi  mtc&  auf  Mcfc  Urfunbe  p.  282.  mb  p.  290.  beruften. 

25.  ST^^StfitoP  ib^nflpffetn  m  ^remen  &uff^ 

SSrieff  ubcv  m  etijftborff  SBeOingSbuttel  an  &enSchoIa. 

fticum  ju  ^omburg  J^enrict)  ©anffott)  auf  feine 

£cben3^^3cit  ^rcmen  1522.  Joh.  Bapt. 

l|?C5n!lop5ovu{f  i)an(550tfe^  ©nat)cn  2irc&c^Q5ifd;u|)|)  t^o  ^vemfn,  adminiftra- 
■  torbe^  &tid;te^  tf)0  <^ert)en  J£)avtij}f)e  t^o  ^runfmicf  mmt)  Suneborc()  bofennen 
t)nb  botu()f)en  apenbar  3n  Dejjcm  ^:^reue  t)or  Dn^  tjnfte  97af omding^c  bat  m  mpt 
tv>illcn  t)nti  t)u(bort)c  t)edtvtrM()()ent>nfte^€apittel(J  tjnfer  ^erfen  tf)0  ^^vcmen  l^ebben  mhfft 
5)nb  t)Ovfopen  3egenmart)l(3c  3n  crajft  Duffje^J  t)nfjc^  ^reucd,  bem  n?evDiaf)en  Jpern  Mgro 
i;)tnrico  ^anf f ott)  '^obm-^rawcil  tf)o  3n?erin  t)nD  (^ct>o(a jlico  t^o  ^ambord)  t)nfje  ^tii^f 
tc^t>orpt\)e(Iin()butfe(be(e(jf)cn  3"  t>nfjcm  @tlcOfe  bc^  Cafpell^  SppcnDorppe  t)c  tpt>  f^ne^  fe* 
uent)e^mt)tbe^  borppc^  red>ttgFcitt)nt)tobe()drin0f)C  tobo(ttfcnt)ct)nt)c  rcc^feuorff)  anc  ^mv 
ht^  3"f<^35^  3"  ^^  ^^^)^^  bofttf in(35f  €0cnt)of)m  i)nt)  tverc  U^  borppe^  gen  J^ern  J£)inricum 
?Sanff  otv  3nfef  f  en  t)ni)  t)c  ^ontf  tng^e  ,qf)eucn  ©jo  baf  borpp  ^cdingbutf  cl  bo(csf)en  ie  mptb 
acfer9f)ebun)eft)nbt)n35cbun?eftvafcrna(fflof()et>nbtf)o|^ot5c,  Q>i|Td)eri)en,  Q5c(bcn/  2Bip 
\d)m,  ^ct)ben,  ^rocfen,  fcf)atting()cDenj]e,  t)nb  gentcn^ifen  mt)f  afiem  rcct;fc  ted  f)oae|t 
mDft)cmfi)t)e|l,  mr>t^vif\d)t,  ^rafen,  J&o(fin9f)c,  ^afc^c,  aflerfepc3ac()f,  Q$ciDc9ienj 
fbc  <iSpfaf f)e ,  a(ffatbc ,  i)nnD  mth  im)tf)  ancm  mt  bar  t)an  f amcn  mad)  mi;f  aUer  ffad)tmut& 
nic5fc^  butf)cnn  bofd)cDcn  Denen  routt)e(tf en  ff)obofiffcnt)e  t)nnt)fogebrufenDc,  Dcfi;Df  ft)net$  (e« 
uenDe^  na  alle  fi)ne  (jf)cuane ,  ^^i)  vnD  Datle  97afomc(in,cj()c  fcbollen  unDwtllcn  Dent)orbcn 
J£)ern  ^inricum  ^^^anffoti)  t)nfjc^  Dorppc^  iBcain.gbuttel  m!)f  fi;ncr  red;ficbetf  t)nD  fboboi» 
^orin^b^  tt)o  m  ^efcreucn  De  ti;Df  H?ned  leuettDcd  t>or  alfjtvem  rccbfc  tt)arctiDe  tvcftcn  t)nnD  guDc 
rcd;fcn)avfcupp  DoI)ntvancve  \m,  t)nDt\^o  t)afcnof)tti  Dc^nDtf)t)nnDbof)o(f  i^  t)nD  Daf  \>m 
w^  'owkm  'O^afomclin^bc  ej|c^et  cjffc  c|Td;en  letf)  Dar  t)or  De  t)p()cri  ^ptnricu^?  Q5anff on)  Dat^ 
bororDeDorpp  -IBedinctbuftcI  befft  aefn)gf)cf  t)nnD  ocf  mt;f  fpnen  c(jf)en{}e(De()e(of3ett)ntrD  bo- 
fa(etf)  ct)tien  iiSreff  Du^bobanDef  luDenDc  t)pp  @ouenfid>  mavcf  2ub  manDa^ifte^  S?m  m,(]ro 
'^efro  ^^lomenDol)tiif)ern  t5o.5ambovd;  erff:tcf^f)t(]euen  t)nDt)an  t)nfjcm  Qjoruarcn  jc(t(]5er 
Ded)fnilTe  ^^tffcupp  3of)ann  <)nnDt>nfsen  €apittc(  f()0  ^rcmen  tjorfiegclff;,  nocn  crc  De  mijt-^ 

Dvic()tc 


t)acf>teJE)enr!cu^  ^rtnffom  3n@Dl)f  t>ovjtorueni^,  ©(^a(Dat  t)orbcrtom  t)orpp  *30Bcfling« 
buftel  m\)t  alliT  fpner  red)ticf?et?t  »nnb  t^obol^orin^^c  an  onnfj  Dnni)  onfte  O^af omeling^cn  m^ 
fjem  ^tidjte  t()0  bcm  5e|]en  frigf)  a^eW)er  t)mmc  to  famen  Mt  belje^  ^reue^  jhicfc  puncte  t)nn& 
artiPcU  famptt)nnD  befuuDcrnlaue  imnb  DicDe  nji;  €f;ri)bpl)Oruf^  ardxbiftcupp  t^o  ^remen  jc. 
cr^enDort^nt'  wnfjc  nafomeIin()f)ct)tmsQelbenomebenHinrico  $25anffom  (leDc  t)afl  t)nnt)t)n^ 
uorbraf^n  ml  tl)0 1)oiDent)e  funDer  3'^ni^ber(ct)e6inber3n§ct(i5f  c(ffccntj)e(tniffc,  t)ni)bcbbe» 
De^ t^o prDt()er tuchnijfe \)nnl) t)orn)arini)bc t)nfjc  Sngefegefl  m  mn^mnh  enfie  57afomclinj5 
Ciht  tvMHlicfen  an  bcffen  ^^)reff  htt  (^angben.  Q)nD  m)  SJreDcricu^  ^remer  ^of)mt)efen  t)nb 
gani^c  Ciipif fed  Der  5\ercf eti  t()0  ^nemen  bofcnncn  t)nnt)  botuci^cn  3n  Delfen  fu(ucn  *^rcue Da( 
allct)or(jefcreucnftucf  mmDarti)feflm»)ti)n^ern)i)tfcf)upp  miQborDc  t)nnt)  cpnt)racbt(ifcn  pubcit 
tviflen  pefcf)en  finitf)  (SDjo  5cbbc  tvi)  tf)0  mcrcr  OrfunDc,  tt)arfcupp  t)nnt)  bouellingf^e  t^nfic»: 
fecfen@ecretbpt)nfjc^j}neDiij()en:5)eren3n3cfe(]cfltt)t;t(ifen  mebc  f)etcn  ftangtcn  tf)o  Dc(]p:m 
^M'cue  ^)()C5eiien  t)nnDc)cfcreucn  tf)0  ^remen ,  ^ad)  S()ri|li  t)nfjc^  ^crrn  ©cbortf)  t)Offtcvn^ 
^unDcrt  i)nD  '^tvc  t)nD  tnrinticf;  am  Dape  3of;i^  '^apfc  miDDen  ©ommcr,  * 

*  Q5ei  Dicfcr  Urf unDc  i(l  in  ^fnfcf^un^  Dcr  ©d;rcibart  mercP(id; ,  Dag  Dcr  5^ucf)|Iab  g  cine 
©eHnlt  Die  jwifd^cn  cinen  p  unD  p  ju  (lc()cn  fommt ,  aber  Di^  mx  in  Der  ^ittc  Dc^ 
XVlDcn3(^()r()unDcrt^nod;ub(ici),  unD  jn^arDap  5n)ifd;en  Dem  g  unD  p  ein  gar  qv 
ringer  Ut]terfd;eiD  tvar.  gum  &mpil  mdcjen  Dic  au^  Dem  aiten  Copicn  Q3uc&c  beim 
^ocfcnbaufc  fol.  i.  a.  tn  ()Ol^()efcf;nittcnc  ^ortc  Diencn : 

vSoi(Iaud)Diefe^  nid)tsut)croe(Ten,  Dagan  finttbe  aUmnf)l  b0  ^efc^cf tyirD  e.g.  6o# 
tiicj^en,  bouclii^^c  2C» 

26.  Wt^Mii)  tnMff en  ^cvn  ^inncum  ^anfef oft)  x^d- 

miniftratoreni  t)nt)  5)vamefi  tl)D  3mxin  m\)  Schola- 
fticum  tl)o  J^ambm^  »pp  e^n^ 

t>nD 

^crmcn  ^oltoft)  unb  ^anf  ^obcneoctS 

ant)cv&ci)is  mn  mm  t\)nt6  ^Sev^frefcen  mpt^  fcev  ?^ol)e^6vm=? 
9^e  tt)0  gppenbovpp  belegl^en  tu  Anno  1522^ 

loot  2t(l)tmeffen- 

^n  Deme  3ar  t)nfje^  ^crrn  Dufentf)  t)ifiT;unDcrt  tjnnD  tttjetmDeth)intic&  Dc^  DonrcDa^e^  m 
tni^er  leuen  giotven  D^r^icf;tmi(IenanDcmeD{at5ufcDer©tQDt.&amburd;  De  2lcf;tba^ 

Qq  xm 


304  Qinf)anQ  ctHiger  UxtmUn  mb  &d)xifftcn. 

rent)nnl5€rfamcn^cvm©t)erit  oam  ^oltc/  Claucd  ^f)Ol)c,  :^iDcvlcf  ^ocjebufenn  QSurqcrj! 
mctjlcr  tfeo  Jb<»nibntc!)  bebbcn  fvuntdd)  gcbanbclt  onb  ci)n  5l(fl)racl;  g5eniafcr!)  ttt^ifjf en  bcnn 
tvcvDi^cn  f)crvn  -S^invicam  ^^anfjfom  Adminiftrator  i)unb  ^vamcft  Dcv  5\cvcfcn  t^o  Smevin 
tnt)Scolafticum  tl)0  Jg)ambuvc|)  Dpp  ct)n  mi^  bcn  ^vafttigen  ^evmcn  (^olton?  t)nnt)  ^pan^ 
fKot)cn£)orc5  3ntt)anvci)nnD?^uv3cvtf)oJ^ambuvc[?ani)cvDet)Ig  t)an  ttccjcim  epnc^  Q5evc()fve* 
bennmi)tf)Devtobe5ovingf)c  tf)0  (5ppcnt)ovp))beIcgf)cnn  Ocf  auevuaving^ebnnbn^altb  Oaluenn 
t)cn  V)ovbcnottt  ^cvmen  bci^cgi^ent»  j  )  ^llfjo  Datl)  Jg)evmen  @oltom  mi  iMmb  fci)a(  f5cnt)enn 
o5nt)emcncc)c|]»of(}enDen  Dagetbo  mi;bl)ag<  bet>e  ify  t)c^  5n'gt)acicj?i^ov  llcfctmijfenn  \)txim  f)iiv 
rico  '^^anf f Ort) alle  Dc@Iotf)cI  DemcQ^evd)fvet)e,povten;  tiavnocciC/  tobehovid) 57a  Denn  ftul* 
wcjlen  fjIoteIcnt)ebp9enaiif)ernbagbcuanc  mad)  t)nnt)  fcl)al  gelifc  ftlotf^ea  tiamafcn  (atl)etm 
Dnnt)  mr\  be  ()f)cmaf etf)  ft)n  tDt;I  t)nnt)  fc^al  l)c  ^van^cfi  fjoDane  flotcl  f)evmen  (Soltomen  vocbDcr 
^mmc  fat^en  bebanbcnn  cfftc  beant5tt>ert>enn  Ocf  t)c  ttovgeDacbtc  hcvmcn  @oItom  tt)i(  t)nnt) 
f(i)altict;ne3nfpcvvinotct)oene(ftei)ocnlatf)enn  bcvnn  Jpinvico  ^"piatvefi,  3"/  W/  affetDcr 
tf)0,  tbovet)fenDcant)m^cvd)feeDenn@iottafennfi;ne  pfotic  \)nnt)  De  fii^uenn  ^ffrc  njatf)  tt)* 
t)cnn  mi)tb fvunt)enn  m\t) (leitcnn  cme 3n  aflev  matf)e  j)f)clemctf) ,  t>nnt)  Deme fulucfibenn  f)evnn 
f]cDc95cuennt)nnD|tcf  Dc^^i5evd)frcbcn  gnDe^^l^vaiKlttbofumfft^^evmen  i)n&  Dc  ft;nenn  (tcf 
fd)Olcnn  entbolben  @junDevn  mi)tf)  tbolatf)  \)i6  q^vanjcRcd  sSovtI)tncv  ^ai^e  DioDcnbovcf)  ^cfft 
ftcft)Ovn)i;Ifovctt)nnDt)ovplicbti(3etf)Datf)I)efjicf  n)il  cntbolbcnn  Dc^  Jg)ufc^  cfftc  ^cvcbfveDcnn 
^nnt)  De^  Q^evc^fveDenn  tobebovincjc  baucn  id)xam  ^(fte  t)ed  mt)tb  alle  nid;t  tbo^cbvufentrc 
&avt)pp  efttc  aff t^o  vet;fenDe  tn)ifjfenn  Dejlenn  !t)a0c  t)nnD  ^i;n(}eflenn  ncjicR  vsolgcfibc  (5joi)cv# 
m  2)  ^an^DvoDcnbovd)3nDev^uDemitf)Demt)p|}cnanJ?Dcvnn^im<tf)c  ni^ttjovDvaoetm 
iDOvDc  t)nnDDav  Dennc  Dc  jiuDc  ctitftonDc  V)nnD  Jg)an^  DvoDenbovd;  t)nnD  ocf  bevmen  ©olfom 
nicf)t  fonDcnn  famcn  tf)0  ci;iten  fruntf)Iifcnn  t^orct^ningc  mptbDeme  ttpvjenail  bevn  ^van?e(Ie 
©d)aImcnauffjcvDat  ve^aiftcv  Dev  \>tl)k0m  cffte  bcfogtpnsbe  t)ann  bcvmcn  c(ftc  gemanDc^ 
anDev^  {jcDan  Q}nD  Dar  »pp  Datf)  buwctl)  t)nnD  De  bef ollin^e  tbo  beftd)tin()ben  De  mi;tf)  loffafftU 
g!)cnn  t)nnD  t)nuorDad)tItfenn  pfonen  ocf  Dorcl;  Dc  fjulucllcnn  to  merDercnDc  ^e^  Dcnnc  nad;  txf 
fant^niifct)or  fioDancfoOb^eDanbcbovctbto^eucnDe  fd)aIt)nnD  n^Dl  De  t)p^cnan  ^vanocf!  QiU 
feenn  t)nnD  betalcnn  QJnnD  DavmeDc  f^oDanc  j^ovdjfveDc  mptf)  allcv  tf)obef)ovin0c  fcbal  t)nnD 
mad)  t)vig  abn  (tcf  t)nnD  fvnc  evuenn  (ifftt  mth  pfoncnn  ftoDanc  ^ercfjfrcDe  ^c  ()u»menDc  mxlf) 
j)0vlat5cnn  efftc  fcf)a(fen  nf)a  allc  fi)nemc  j)f)eual(e  S»av&  Dpp^enann  ^pcrmcn  ^oltom  t)nn& 
l)m^ roDcnbovcf)  eftc  ovf;c  cvucnn  (gffte  QcmanDe^  anDerS  mm  oven  mQm  Dcm  tp^cnaii  f;evnn 
i&invico  mi)tb  allc  nei)ne  Snfpcvingc  efl;tc  t)Ovf)t;nDcvniffe  3n  Doen  fcbolenn  ^cnnc  f)^x  mcDc  f)er* 
mcn@o!tom\>nnDaIf5n)caneved)ticI?eitfcboIcnnf)cbbcn  t)ov^cucnn  i)nnD  Dc  alfc  fcbolcnn  tofa^ 
mcn  Dcm  ^p^tmn  pvan)cftf)e  Ocf  fcl)olcn  De  t)ovaeDad)tinn  bevmcn  ®olton>  i)nnD  OioDcnbovcf; 
nl^u(]vacfc^t)OvDcrf)anDtant|n)crDcnDatf)re()itlern)obaucn  gefd)veueim  Dev  beffollinoc DnnD 
t)tbIcg9in()cDc^^crd)freDcnn9raucnt)nnDDertf)unc  ^ppDatbDcllebctf;  Dc  t^orgcDacbte  ^ra^ 
tt)c(iffcf  aOcg  t)or(icni)i9ctf)t)nnD  Dar  Dc  t^p^cnati  f}cr  3«""i3f  mDfjbefWe  3n  fruntl)Iifenn 
^anDcl  i2(ftc  3n  Dcmc  rc^i^lcr  c(fte n^evDcrinac  t^o  3enni()f)enn  tpDcnn  baDDc  @d;al  unuorfencf^ 
lid)ft)n  bci)Dcn  ^Partcn  obrerQ^reuebalucn  ininDocf  Der  t)orfci)eIitt^e  Dar  Dc  tjpgcnati  q>ran>e(! 
f)t)cvncDcbanDcItofamcnDeci;nbefc()eiDIid)tt)imD  fvuntlic^  a(fDvad)t  ncmc  nid;t  fiicf  Dcncf ct^ 
i?ttnnt5og5eucnDeDennetic©cficIct)nnD^rcucal(c  fcf;ofenn  nf;a  CuDc  bli)ucnn  3n  wcrDetm 

Ane 


2(ti|>4tt^  (1'tit'scr  Ut^urtbeti  ttttb  Sdbirtff  teti*  ^o^ 


Anc  alle  uavt)nt?Difencr(tc&  epne^  Setvelfenn  fpne^  re*tenn  ^ptjr  (\n  Dnn&  mter  fi;ntl>  jjettjefen» 
i)e(?rbarcnn\)nnt)(gi-affriahcnn5:)i^encf  g(ofott)  n?anaf}ticly  tf)D  Denn  ®tl)ur  ^inricf  ^rcii 
Q5Drcj^errDHaniburd)  :^octov  Jpermannu^  £anj3ebefe  innit)  I)er  3of)an  »)??o(tfafle  ?9?c|]ei: 


fd;vcuenn.  i)  begc^net, 

5lotOtt?c6  QBapcn  ijleinCveu^  mtti^ier^ugclnum^ebctt,  obcnDcn  mit  jmci  Q5iiffef^^Dr< 
<^j  ner  (lejicrten  S^^m  cr fcl.)einet  ein  Q^o^el,    3n  ^rcncn^  mit  t)cn  ^ucf)|labcn  H,  P. 
ae  jefcl)netem  ^Sc&ilDc  (inD  Drci  ^fvicmen  ju  fe5iin. 


OlOl 


27.  Joach.  RVBEL  alias  CANTZ  Gymnafii  divae 

Virginis  Hamburg.  RcAoris  promiffio  obligatio  &  poenarum 

fubmiffio  fuper  XII.  Florenos  Rhenenfes  Henr.  Banfko  w  Prac- 

pofito  5  ratione  dicti  Gymnafii  ex  contraftu  de- 

bitos.  An.  1522.  2.Julli 

•  "^n  tiomitte  btti  2(trtett^ 

Anno  a  Natiuitate  eiufd  millefimo  quigentefimo  vicefimo  fecundo  Jndiftion  dc 
cima  dievero  Mercury  (ecunda  menlz  JulyPontusSdmidni  nriDniPapeEIedti 
ut  dicitur  ad  pns  Sede  aplica  vacan  Perfonaliter  conftitutus  Mgr  Joachim  Rubel  als 
Cantz  gynafy  diue  virginis  Hamburgen  Reftor  Non  vi  dolo  metu  fraude  aut  aliqua 
alia  liniftra  machinaticn  coadus  feu  circumdu^ius  Sz  i)  ex  eius  certa  fcientia  mer» 
propria  Iibera&Ipontaneavoluntate  confefllis  fuit&  Jn  veritate  palam  <Sc  publice  re« 
cognovitfe  venli  viro(lno<Scmgro  Hinrico  Banfkow  Zwerinen  Ppto  &  Hamburgen 
Eccliaru  Scholaftico  &  Canonico  pnti  ftipulanti  &  recipienti  vice  &  noie  fuj  quinq; 
floren  Ren  a  fefto  Pafce  vfq;  Johannis  pxim  precedenrationgynafy  diuevirginis  Ma- 
rie  Hamburgen  vna  cum  duobus  florenis  fibi  a  fefto  Natalis  Dnj  vfq;  pafca  pxim  precc- 
denti  reftantibusteneri<Sc  deBere.  Quofquid  feptem  florerjos  infrahinc  &  odo  dies 
pximeocdmete  2)  feques,  Neononaliosetiamquinq;  florenos  a  fefto  Johannisvfq; 
Michaeiis  pxmj  3)  future  pfato  dho  ppto  Sc  Scholaflico  ratione  eiufd  diue  virginis 
gymnafy  tum  fibi  foluendos  fub  termino  Michael  aut  Jnfrao6taua«  eiufd  fefti  foluere 
promifit  «5c  per  paclu  4)  validu  <5c  folenne  couenit,  ac  omia  &fingula  damna  interef^ 
(e  5c  expenfas  ,  queqd  vel  quas  eund  Hinricu  pptm  <Sc  Scholafticum  ob  defedu  feu 
retardatioh  folutionis  predfe  Jnloco  predco  tunc  forfan  no  fa£te  facere  patiaut  fufti- 
nere  cotigerit.  Jn  Judicio  vei  extra  reftituere,  que  qualia  6c  quanta  forent  ftare  <& 
recedere  folo  5c  fimplicj  verbo  ipfiiis  dnj  ppti  <Sc  Scholaftici  Prinlis  etiam  fine  Jura- 

Qq  2  men- 


}o6  Znl^an^  ciitigcr  UrUimbcii  Mwt>  S4)rifftcii* 


menti  aut  aliqua  teftiu  produftioii  dcordq;  f )  damnorum  6c  expenfarum  taxation 
&  quauis  alialup  hys  facienda  probatioii,  Seipuq;  6)  ac  omnia  6c  fingula  flia  bona 
mobilia  &  imobilia  quecuq;  pntia  Sc  futura  dc6  dno  ppto  6c  Scholaftico  pnti  &  ut 
fupr  ftipulantj  obligauit  5c  ypothecauit  7)  ac  etiam  Curie  caufarum  Camere  aplice 
dnj  nrjpape  eiufq;  Camerary  Vicecamerary  auditor  8)  viceauditorRegent<Sc  locum 
teneii  &  Commiffary  ac  oium  Sc  fingularum  aliarum  Curiarum  Ecclefiafticarum  Sc 
(ingularium  vbilibet  c6ftitutarum  Jurifdidtionibus  coadionibus  compulfionibus  Juri- 
bus  rigoribus,  ftilis  5c  meris  examTbus  fuppofuit  &  fubmifit,  Per  quafquid  curias  5c 
aliarum  qu^Iib^  Jnfolidum  tam  coniundlim  q;  9)  diuifim  voluit  ^cexprefTe  confenfit, 
fe  pofte&debere  cogj  compellj  conftpingi  monerj  6c  excari  10)  aggrauari  reaggra- 
uari  6c  ad  Brachium  feculare  deponi  ayreftarj  capj  Jncarcerarj  (5c  detinerj  vno  &  eod 
tpe  vel  diuerfz  1 1)  tporibg  perdiuerfor  tporumjnterualla  vfq;  ad  plenaria  &integr.1 
folutioh  pdcorum  Jn  fumma  duodeeim  florenorum  ac  oms  oc  fingulorunj  damnorum 
JnterefTe  Sc  expenfarum  pdiarum  occafione  pmifforu  forfan  vt  fup  12)  faciendoru 
patiendoru  &  fullinendoru  refe£lioh<Sc  reftitutiohi  Jtatn  »3)  q  executio  vnius  Cu- 
rieexecution  alterius  n6  impediat  nec  retardet  Non  obftan  Jurisdicfon.  Q_h)  ▼bi 
Judiciu  inceptum  eft  Jbid  fin^  accipere  debet,  Et  qualibj  i  y)  alia  Juris  &  fafti  ex- 
ceptioninc6trariu  facien,  Renuciauitq;  Jnfup  Jdem  Joachim  Rubel  als  Cantz  omnj 
6i  cuilibj  16)  exceptionj  doli  malj  vismetusfraudis  lefionismachination  17)  Etdco- 
rum  Jn  fUmma  duodecim  florenorum  foluere  no  promiflx)rum  ,  Et  phte  18)  cotra- 
^us  n6fic  vtpmittitur  fadj  celebratj  &  Jniti  (Sc  aliter  aut  pljus  velminug  fuiffe  fa£tu  vel 
diftu  q^  19)  recitatu  Etcontra,  Omibus  alys  <Sc  fingulis  exceptionibus  cauillationib 
q  20)  &cautelis  quibus  mediancibuscontrapremifl^a  veleorualiqua  Jpfejoachimde- 
bitor  facere  dicere  venire  aut  fe  tuerj  quouilmodo  pofTet.  Et  fpetialiter  Juridicentj 
gnalcm  21)  renutiation  n6  valere  nifj  precefTerit  fpalis  6c  expfTa :  £t  Jbid  ftatim  Sc  in- 
c6tin^tijdem  Joachimdebitorpromaioricautela&tutiorifecuritate  didi  dhj  Prepo- 
iiti  EtSchoIaftici  gratisEt  fponte  Omibusmeliorib  modo  viajurecaufa  forma  quibus 
meIius&:efficatiuspotuit&  debuitfecit  conftituit  creauit  ^  folenniter  ordinauit  fuos 
veroscertosltimos&Jndubitatospcures  adloresfadoresNegotioruq;  fuoru  infratoru 
geftores  ac  nucios  fpetiales  6c  gnales  Jta  ty  q  fp^tialitas  gnaiitati  n6  deroget  neq;  e 
contra,  vicj  22)  omes&fingulos  dnospcures  <ScNotarios  Quj  nunc  funt  6c  pro  tpe 
futuroerunt  Jn  RomanaCuria  aut  extra,  Quoru  Nomia  &  cognomia  habere  voluit 
proexprefl]  abutes  25)  tanq;  phtes&qudlibj  eoru  infoiid,  Jtatnq  n6fitmeIiorcon- 
ditio  primitus  occupantis  neq;  deterior  fubfequetj  S5  24)  qd  vnus  eoru  inceperit  alter 
coruprofequj  termiare  mediare  valeat^  finireacadefftm  25-)  debitumSc  finem  per- 
ducere  fcj  26)  fpetialiter  <Sc  expreffe  acipius  dhi  conftituentis  nomie  <5c  pro  eo  omni 
tpe  &  diebus  feriat  5c  non  feriat  Jntmio  27)  folutionis  pdc6ru  28)  J«  fumma  duode- 
cim  florenoru  etiam  poft  ipum  terminu  Et  quoties  predco  dno  ppto  &  Scholaftico 
prinliautfuisvidebitur  6c  placuerit  Coram  predio  Camerario  Vicecamerario ,  Audi- 
^Dre  viceauditore.  Regente  locumtenen  &  Commiffario  eiufd  Sc  aiiaru  curiaru 
pdcaru  officialibus  Et  Judicibusfeueoru  locatenetibus  compndum  29)  ac  Jpu  debitu 

duo- 


2(ft^<t«g  eiftigcr  KrfufibenutibQcferifpett  507 

duodecimflorenoni  adpartem  ipfius  femeI<Sc  pluries  confitendu  Sc  cognofcend  6c  ad 

petend  audiendocrecipiend  didj  dnj  conftituent  Nomie  omne  preoeptu  omneqj  mo- 

nitioii  3 o)  codemnatiofi  Sententifi  Sc  mandat  )f  Que  qd  &  quas  J  prefati  dni  Curie  Ca«- 

farucamere  aplice  dnj  nriPapeeiufq;  Camerary  Vicecameraryauditor  viceauditor  <Sc 

alij  Judices  Et  officiales  fcu  iporu  locaten  Et  eord  quilibjcontra  predifh  dmn  confti- 

tuentem  ac  bona  predia  facereferre  Sc  promulgare  voluerunt  fcu  voluerit  Et  eis  fponte 

acquiefcend  Nec  non  fubmittend  5crefubmittend  pptereaipti  dmn  c6ftituentem  pro 

pmiffi  ftrmiter  obfcruandis  Jurifdiftionj  Curiaru  pdicarum  <5c  cuiullibj  earli  Et ad  volen- 

dumEtcofentiend  Q^ipid  dms  Camerarius  vicecamerarius  f  auditor  viceauditor  Re- 

gensLocutenens  Comift^arius  alyq;  Judices  <Sc  officiales  prediftjf  Jn  ipti  Joachim  de- 

bitorem  conftitutu  exfcationis  ^  i;  Sniam  ferat  proferant  promulgentaggrauet  reag- 

guent  52)  aliofq;  procelfus  Reales  <5i:  pfonales  perant  Sc  faciat  quos  voluerit  Et  ddto 

dno  ppto  6c  Scholaftico  prinli  placuerit  <Sc  vifum  fuerit  expedire  quoufq;  dedi6to  debito 

duodecim  florenoru  pdcorii  fibi  fuerit  plenarie  6c  Jntegre  ac  realiter  fatisfa<ftu  Juxta 

pht  publicj  Jnftrum^ti  feriem  <Sc  tenorem  Et  ^nalitomia  <Sc  fingula  faciend  diccnd  excr- 

cend&  pcurandqucjn  pmiir<Sccircaeanccariafucrit  feu  eti^  qtidlibj  oportunol  Pro- 

mittens  mihi  norio  publico  Jnfrato  ut  C6munj  &publicepfoneptitj  ftipulantj  6c  reci- 

pientj  Vice  &  Nomie  omj  6c  finguloru  quorum  Jntcreft  intererit  aut  Jntefl"e  poterit 

quolibjin  futurufeomnitperatumgratti  <5cfirmta  ppetuo  habiturti  totum  Jd  6c  quid- 

quidperdc6  pctires  fuos  conftitutos  <Sceord  quelibj  adtj  di(^vi  fa(24  geftum  fuerit  Jn 

pmiffis  fcu  als  quolibj  pcuratiiReleuans  nihilominus  <ScreIevatos  elTe  volens  cofd  pcu- 

res<ScqueIib5iportaabomni  onerefatifdandj  Judicioq;  fiftiiSc  Judicatum  folui  cum  fuis 

claufulis  EtcapIisnccaryscScoportunisfubexprefTaypothecaac  obligation  ofhi  <Sc  fin- 

guloru  bonorum  mobiliu^c  Tmobiliu  pntiu  <Sc  futuroru  quorucuq;  Etfub  cmni  Jure  Sc 

fadtj  renunciatioh  adhec  neccaria  pariter  dc  cautela  Et  Premifta  omia  Sc  fingula  phti 

publico  Jnftrum^to  c6te«ta  tenere  attendere  complere  6c  Jnuiolabiliter  obfervarc  con- 

traq;  ea  feu  coru  aliqua  non  facere  dicere  vel  venire  de  Jure  vel  de  fco  quouifqucfito  co- 

lore  dc6s  pcures  fuos  ut  pmittitur  conftitutos  aut  eoru  quelibj  quoufq;  prefato  dho 

ppto  5c  Scholaftico  de  «ica  fumma  vna  cum  d^nis  expenfis  6c  Jnterefte  pdcis  realitcr 

plenarie&Jntegre  fatiflecerit  Et  premift^a  omia  <Sc  fingLiia  obferuauerit  &  impleuerit 

non  reuocare  feu  reuocari  facere  promifit  dc  conuenit  De  <Sc  fup  quibus  omibus  6c  fingu- 

lisfupdci^  pfatus  Joachim  RubelalsCantj  petyt&rcquifiuitperme  JnfrafcriptuNota- 

riu  fibj  fierj<5ctradi  vnu  duoautpIuraPublicum  feupublica,  Jnftrm <Sc  Jnftrl A6ta  fue- 

ruthecJnCimeteriodiuevirginisHamburgehSubannoJndi^aiohdie  Mcnfe  6c  Pontu 

quibusfupraPntibusJbidhonli  5cProuidovirodho<ScMgro  JoachimHelmers  pfate  di- 

ue  virginis  EcclicHamburgehvicario  <Sc  Johanne  25o^eler  laico  myndeh  dioc  teftibus 

ad  premilTavocat  parit  atq;  Rogatis  * 

Et  cgo  Johannes  Caluis  Clericus  Verden  dioc  5cc." 

i)  Sed  1)  Immedlate  fequ^tes  0  proximc  futuris.  4)  ^m 

OriginaIn)(rDi)?r55«c()(iabmflni€nDe  be^  ^ovm  Dwrd^eincn  Sug  t)er  me^r  m  d 


5  08  Znl)AnQ  eirtigcr  Uxtunbm  uwb  &(fyxifftm. 

a\6mQki(i)tt  f  anc^tgtbm*  f)  didorumque  6)  feiprumque 

7)  hypothecavit. 

8)  [)ie  tDivD  t)a^  fignum  Capricorni  fur  bic  le^te  ^i;(be  sefe^et ,  bie  in  Mefen  bei&en  "SOBi^f ^ 
t^rn  fo  wi  al^  ris  bebeutet. 

9)  quam  lo)  excommunicari.  ii)  diverfis.  12)  fupra 

13)  tamenquod  14)  Quod  if)  qualibet  16)  cuili- 

bet  17)  machinationis  ig)  praifentis  19)  quam 

26)  €ineei^ne5li'ti)a^2inbang^j2QBort(ein  que  au^juDrucfen. 

21)  generaiem  22)  videlicet.  25)  abfentes  24)  fed 

quod  2f)  efFedum  26)  videlicet.  2f)  termino 

28)  praedidorum  29)  compat^endum. 

3©)  monitionem.  Ji)  excommunicationis fententiam.  J2)  reag>- 

gravent. 

*  S)ie  ©c&rcibart  im0riginaln?ir&burcl[)bietvunt)er(tcf;e3u^efe5runbeut(ic&,  man  fin* 
bet  ba(b  beutfi^e  ba(t)  (afeinifcbe  Q5uc())laben  barin ;  bie  (^Dlbe  dem ,  dum ,  dis  tvirD 
me()rent()ei(^  burcl)  t)a^  Seicben  mit  ml<^m  ti?ir  einen  ^fe nning  fd)reibcn  ^  owj^cieDviicf t; 
t)er^ud)(^abgficbet  bigt\>ei(en  einetn  t)eutfd)en  (}efc{)riebenen  p  ^leid);  m  bcjlcbet  off 
ter^  au^  einem  n)unt)er(ic[)en  gug,  ber  mit  t)cm  t)or{)er(3e5cnDem  ^Sucbjlaben  fa|l  ei? 
nem  runt)''Sejo0ciien  ot)er  c}efcl;riebcnen  (ateinifd;en  d  d()n(icl;  ftebet ;  n  ^(eicbet  mcbr  ei# 
nem  y.  $)ie ^i;(be  prse  mirt)  fo  tr)unt)er(icb  ab^ef ur|ct ,  t>c\^  e^  idnimt  al^  njdre  tbm 
cin  3Cciber©tu^,  bcr  in  t)er  tieffen  ^rauer  gctra^en  tvirt),  aufgcfelct;  unbenbiic^ 
(tnb  \)it  Commata  fe()r  (anc)  gesoijen. 

28.  THEOBALDI  WALCH  refignario  vicari^ 

perpetuse  ad  altare  SS.  Matthiae  f  Fabiani  &  Sebaftiani  fitum  in 

parochiali  Ecclefia  S.  Nicolai  Hamburg.  per  Chrift.  de  Hoya 

tleric.  Brem.  dioec.  in  favorem  H.  Banfkow  Romae 

in  Cancellaria  fafta  Anno  1523.  d» 

10.  Odob. 

^n  Vtomim  Dni  Zmeth 

Per  pns  publicum  Jnftrumentum  Cun6tis  pateat  euidenter  &  fit  notum  Q^Anno  ab 
jncarnatione  dni  miliioquingen  vigefimo  tertiojndidionevndecimadieverode- 
cimamenlis  decembris  Pontificatus  San&iflimi  inXpo  pris  <Scdni  nri  dni  Clementis  di- 
ulna  prouidentiapapeSeptimi  Anno  primo,  Romein  Cancellaria  aplica  coram  Jnibi 
prefentibus  Jn  mei  Notary  publici  Teftiumq;  Jnfrafcriptorum  pntia  dns  Theobaldus 
Walch  nuper  obtinens  perpetuam  Vicariam  ad  altare  Sandorum  Mathie  Fabiani  6c 

Se- 


2t»f)4f  rc^  «mgcr  Urfuub^tt  utib  S<fcrifpeft.  j  09 


Sebaftianilituminprochiali  ecclia  Sandi  Nicolai  Hamburgen  Brem  diocfper  dm  Cri- 
(lianumdeHoyaclrcum  die  Bremen  dioc  procuratorem  fuum  de  cuius  procurationis 
mandatoin  grefata  Cancellaria  legitime  fuit  fafta  fides  Confenfit  refignationi  6c  Irar 
expeditionidiftevicarieDe  quaconfenfum  fuit  prouidere  Dno  HenricoBanlkovc^pre- 
pofito  ecclie  Zwerinen  Jurauit  Jnfuper  didtus  pcurator  in  aiam  dci  principalis  fui  ad 
fda  dei  evangelia  tactis  pereumfcripturisfacrofandis  Qjn  hmoirefignationenonjn- 
teruenit  neq;  Jnterveniet  fraus  dolus  fymonielabes  feuquevis  alia  illicita  pa6lio  uel 
coruptela  ,  De<Scfuperquibus  pmillisomnibus  6c  fingulis  diftis  procurator  quo  fupra 
noie  petytfibiamenotariopublico  Jnfrafcripto  Vnum  velplura  publicum  feu  publica 
fieri  conieri  atq;  ti  adi  Jnftrumentum  &  Jnftrumenta  A6ta  fuerunt  hec  Rome  loco  anno 
Jndidione  die  menfe  6c  Pontificatu  quibuf  fupra  Pntibus  Jbidem  venerabilibus  viris 
dnis  Johanne  Copis  5c  Petro  Lamberti  Sc  alys  Irar  apliear  de  maiori  pfidentia  Abbreuia- 
toribus  Teftibus  ad  pmilfa  vocatis  fpealiter  atq;  Rogatis. 

Ego  Johannes  Franc.  Barengus  Clicus  Mediolan  publicus  aplica  & 
Jmpiali  auftib^  notarius  p  Rdo  pre  dno  Jo.  Mattheo  Gyberto 
Smj  I)  D.  Nri  pape  Datatario  &  canrie  2)  apce  notario  offi- 
cium  Notariatus  Canrie  hmoi  exercens  pmifTis  omnib^  &  fm- 
gulis  rogatus  Jnterfui  eaq;  in  notam  pofui  ex  qua  pns  publicum 
Jnftrum  manu  altera  fideliter  fcriptum  ,  confeci  fubfcripfi  & 
publicaui  Signoq;  &  noie  meis  folitis  fignaui  in  fidem  pre- 
mifTor. 

1)  San6liflimi  2)  cancellarizE  apoftolicze. 

t  '^ct  btcfer  Vicarie  finb  adjtithn  ^axd  d\mtt)m  Don  ^nuN^unbert  jwan^tc)  ^axd «Pfcn^ 
niijci;)auptpuf)l^ t?onQ3raff  (DttotJOtt  QdbaucubuvQ,  (auf  fcine^? n.  40.  bciliegen^ 
l)cn  ^ricfccJ  An.  1 440.  d.  2 1 .  Dec.  QikQa  tt)ort)cn. 

29.  ZVTPHELDI  WARDENBERG  Decr.  D. 

Protonotarii  Appftolici  ac  Archidiaconi  Tributzenfis  Jnveftitura 

Henrici  33antft'on)Cn  fuper  fimplcx  beneficium  in  ccclefia  b. 

Mariae  Sundenfis  ex  refignatione  Georgii  de  Blomcnthal 

D^  &  Dccani  Lubccenfis  vacans,  Romae 

1524.  d.3.  Jan» 

ZUtpheldus  Wardcnberg  Decretorum  Doftor  Prothonotarius  &  fcriptor  aplicus 
acArchmus  i)  Tributzcn  in  ecclia  Zwerineh  in  hac  parte  loci  ordrius  2)  Uni- 

uer- 


)  To  Zn^Cf,tis  eimger  Ux^unbmmb&<bxiflutt. 


uerfis  &  fingulis  dnis  diuinorum  Redoribus  viceredoribus  plebanis  6c  Viceplebanis  vi- 
carys  ppetuis  Ceterifq;  pfbris  5)  & clcTs Notarys  quoq;  6c  tabellionibus  publicis  qui- 
bufcuq;  per  Archidiaconatu  nrmTributzen  vbilt  4)  conftitutis  pntibusrequifitisSItm 
in  dno^  nris  hmoi  firmiter  obedire  mandatis Noueritis  qd  f )  als  fimplici  bnHcio  ecclia- 
fticofito  inCapellafandeapolIonie  in  cemiterio  parrochialis  ecclie  bte  Marie  oppidi 
Sundisdiftri6tusarchiditus  6)  nriTributzehZweriiidiocf  per  Iiberam  reiignaoh  Ve- 
nerabilis  &  egregy  viri  dni  Georgy  de  Blomendael  Decrctoru  Dodorf  <St  Decani  ec- 
clie  Lubiceh  vltimi  px)ftefi6is  eiufdem  fponte  fadam  &  receptam  feu  als  certo  modo  va- 
cante,  cuiusjnftitutiofiueprouifio  adnos  <5cpro  tpreexiftentem  ArchidiaconumTri- 
butzen  I^time  7)  fpeclare  dinofcitur  prout  pertinet  Nos  voleh  veneyabili  viro  dho 
Henrico  ij^rtilfafotiocn  prepofito  ecclie  .g^^erinen  principali  coram  nobis  perfonalif 
conftituto  in  hac  parte  gram  facere  fpalem  de  hmoi  bhficio  de  quo  per  ©e&em  aplicam 
fibi  prouifumaflerebataude  nra  ordinaria  fibietiam  proui^imu^  i!ludq;  contulimus  <Sc 
afHgnauimusproutprouidemus  deeodem  necnon  per  bireti  nri  fuo  capiti  impofitio- 
nem  <Sc  ofculum  pacis  ad  iilud  inuefltuimud  proutinueftimui?  ppntes  prefiito  tamen  <Sc 
receptoabeodemdno  f^enrico  prepofito  in  manibusnrisfoIitofideIitatis<&  obedientie 
iuramento  QuarevobisDni^fupradi^tis  inVirtute  fandle  obedientie  <Sc  fub  excois  g) 
pena  trium  Dierum  can6ica  monitione  pmijfa  ppntes  mandamus  Qtus  9)  didu  detn 
Hinricum  Q3anf^fomvcn  principalem  feu  procurem  fuum  aucle  10)  pntium  in  corpo- 
ralemvel  quafidiiSli  bnfity  Juriuq;(Scptinentiaru  fuorf  omi  indicatis  pojfonem  1 1)  vi- 
cenra  Sc  defendatf  indudu  amoto  e):inDequoIibetiIlieito  t)etentore  ac  fibj  deeiufDem 
bnfity  frudibu^  re6l)itibus5cprouentibusaciuribus3cobuentionibueJ  predidis  refpon- 
^eatis  <ScfaciatisabaIysquantuin  vobisfuerit  plenarie  refponderj  Jtl  quor  oim  <Sc  ffn- 
gulorf  fidem  <Sc  teftimoium  premifiToruphtes  Iras  prouifion5cJnftitution  nre  hmoi  e^:- 
tnt>e  fieri<ScperNotariumpubIicumScribamq;  nrminfrafcriptum  fnbfcribi  <5c  publica- 
rj  mant)auim9  nriq;  (^igiili-iujfig  «Scfecim^appenfione  coiri  12)  Datf  &  Adum  Ro- 
meindomonrefolite  ^abication  inRegionefan6te(Su(tac!)y@Ubannoa9"?atiuitate  dni 
CO^illepmo  quingenteftmo  vigejtmo  quarto  Jndi(3:ioneduodecimaDieverotertiamen- 
fi^  January  pontificatU^  ©andijjiltli  Jn  c\)i'i\io  patris  5cdni  nri  dni  C(ementi($  diuma 
prouidentiapape  fepttmi  anno  primo.  prefentibu^  ibiiDem  f)onorabi(ibU(J  virid  dni^  Ge- 
orgio  ^anenpfbro  <ScNicoIao  'Q5ront(;cman  dico  gwTrinen  <Sc  Ratzeburgen  dioc  tefte 
adpremiJTavocatisatqjrogatis  * 

Nicolaus  ©int)(iefiud  f)auelbergen  dioc  publi- 
cusjinpialiaudle,  &  in  ArchiuioRoma- 
ne  Curie  de,ci1ptU5?  9]etariu^  ac  didi dni 
Archidiaconi  ©CVtta  ad  pmtfia  rogatus 

•  fr5t.i3) 

i)  Archidiaconus.  2)  ordinanus-.  5)  presbyteris^cclericis. 

4)  ubilibet.  f)  quod  alias.  C)  archidiaconatus  7) 

legitimd  g)  excomraunicationis  9)  quatenus. 


lo)  au- 


■•II     "1      .^— —  ,      I  —.——>—— —^-^^^—^*- 

lo)  audloritate  praEfentium.  ii)  pofTeflionetn.  12)  cotnmunin. 

1 5)  fubfcripiit. 

*  3m  Original  pnb  Me  ^uc^flaben  ineOi'  beutfcf;  a(^  (afeinp  ju  nennen.     ffOlan  ae^ 

braucl;et  einen  t  fiir  c  aU  benefitium ,  fpetialis  fur  beneficium ,  fpecialis ,  <Scc. 

30.  Theobaldi  |^a((5  conftitutio  Procuratorimm 

joachimi  J^Dlmg  &  Johannis  ^OltMt  Vicariorum  in  ecclefia  b. 

Mariac  virginis  Hamburgenfis  ad  refignandam  vicariam ,  quam 

ha(5tenus  ibidem  in  aede  S.  Nicolai  poffederat,  in  favorem 

Hennci  Banlzkow  Scholaftici  Hamburgenfis 

An.  1524.  d.2i.Sept. 

3tt  ttomtne  €)ni  Zmcn. 

Nouerintyniucrfipntis  publici  Jnftrumenti  feriem  Jnfpeauri  qd  Anno  a  natiuitatc 
domini  Millefimoquingentefimo  vigefimo  quinto  JndiiStion  decimafria  i)  die 
verovicefimaprimamenfisSeptembris:  Pontificatus  fandtiflimi  in  Xpo  pris&  dni  nri 
dniClementdiuina  providehpapefeptimiannofecundo  Jn  mei  Notary  publicj  6c  te- 
ftlu  Jnfrafcriptoru,  adhoc  fpetialiter  vocatorum  <Sc  rogator  2)  pntia,  perfonaliter 
conilitat9C6mendabiIisvirTheobaIdus®a(cI)  clicus  Suireh  j)  diocvicarius  pptuus 
ad  altare  fan^i  Mathej  fanftj  Nicolai ,  opidi  hamburgeh  Bremeh  dioc  principalis  prin- 
cipaliter  pro  fe  ipfo  citratamen  quorumcuq;  procurator  fuo^ ,  per  eum  hadenus 
quobjt  4)  conftitutor^  renunciatm :  Omibus  melioribus  via  modo  iure  caufa  <Sc  for- 
ma  quibusmelius  &efficatius,  de  Jure  potuit  <Sc  debuit ,  fecit  conftituit  creauit  6c  fo- 
lenniter  ordinauit  fuos  veros  certos  legitimos  <Sc  Jndubitatos  Pcuf  res  f )  adores  fa- 
dtores  6c  negotioru  fuorum  infrafcriptorum  geftores  ac  nutios  fpeciales  6c  generales  Jta 
tamen  qd  fpetialitas  generalitatj  non  deroget  nec  e  contra.  Videlicet  honorabiles  vi- 
ros  6i  duos.  Magrm  Joachim  ^olm^  <5c  Johannem  Moltkafte ,  vicarios  ecclie  beatc 
marie  virgmisdiftj  opidihamborgenad  refignand  fuam  vicaj  6)  quam  prefatus Theo- 
baldus.  Jn  prefata  ecciia  fanaj  Nicolai  hamburgen  obtinet  <5c  poflidet,  6c  hoc  Jn  fauo- 
rem  venerabilis  dni  Magri  Hinricj  ^anftf  om  Jnfignis  ecclie  Swerinen  prepofitj  <Sc  ham- 
burgeu  fcolafticj  aut  pro  quo  Jdem  pptus  eand  vicariam  habere  voluerit ,  ©euetiam 
in<Scadman9iIliusveIiIIorumadquemautadquos,  prefentatio,  prouifio,  autqueuis 
ahajurifdifpofitio,  ad  ipam  fpeftare  dinofcitur ,  aut  ad  id  ptatem  7)  habent:  St  gc- 
nerahter  oia  6c  fingla  faciend  per  fupra  conftitutos  Dhos  ^rocurator :  exercendum  que 
circaeaneceflariafuerint,  5cquoIt  4)  oportuna,  Promittens  igiturdnsConftituens 
michinotariopublicoinfrafcripto,  tamq;  8)  publicc  <Sc  autentice  perfonc  folcnnitcr 
Itipulantj  <Sc  recipieh ,  vice  ac  noie  oiu  «5c  finglor  quorti  intereft  ycI  intererit  feu  interef- 


fe  poterit  qu61ibet4)  Jnfutur,  fe  ratum  gratum  Atq;  firmu  ppetuo  habiturum  to- 
tumid,  6cquicquidperdia:osprocuratores9ftitutosa6:um  didumgeftum  vel  fadtum 
fuerit  JnprcmirfisfeuquolibetpremiflbruProteftansquodJa  limoi  refignatioii,  non 
Jnteruenit  necjnteruenietfrausdolusfimomacalabesfeuqueuis  alia  illicita  padtiofeu 
Gorruptela.  Super  quibus  omibus  fupradidtusdnsTheobaldus  petyt  <Sc  requifiuit  per 
meinfrafcriptumNotariufibi  fieri&tradiJnftrmpublicuAaa  funthecin  domo  cuiuf 
dam  ciuis  Swerin.  Sub  anno  Jndidion  die  menle  &  pontu  9)  quibusfupra:  Pnt  10) 
Jbidemhonorabili  viroGeorgio  WeftualPreIbro©\verinen<Sc  Jacobo  Mogerrnlaico 
Ratjeburgen  teft  ad  premi jf$  vocat  <5c  rogat  * 

L.S»  Ego  Nicolaus  Pakebufch  clicus  ^alberfta- 

N,  den  dioc  &c, 

i)  decimatertia.  2)  rogatorum  prjefentia.                 5)  Suerinenfis  dioe- 

cefeos.  4)  quomodolibet.    I^i^  '2Qoxt  ftiU  m  blefem  ^^riefe  txtkxki  215^ 

flir^uncj.  f)  procuratores.               6)  vicariam.                7)  potefta- 

tem  habentes.  8)  tanquam.               9)  pontificatu. 

10)  prasfentibus. 

2iuc6  t)iefer  ^rief 5at  bolt»  beuf fcjc  balb  Inteinifcfjc  ^uc^jlaben ,  fei|e(  t  fux  c  un^  bk  ijrof? 
fen  '^ud;ftaben  Qax  nid;t  regul-nid§i(j. 


•*: 


31.  M.  GREG.  THELISENI  deHiifperpFacuIt.ar- 

tium  in  Studio  Francofordiano  Decani  Teftimonium  quod 
Henricus  Barfchampe  Hamburgenfis  Magifttalia  inn- 
gnia  meruerit  &  accepcrit.    Francof  6d»  1526. 
tertio  Jdus  Decenb* 

^^'  cs  Gregorius  Thehfeni  de  Hirfper^  Artium  Magifter  Alm^  Vniuerfitatis  ftudy 
i  1  Francofordianj  Maioris  Collegij  Coilegafacultatisartium  Decanus  ceteriq;eiuf- 
dem  facultatis  Magiftri  piefentibus  publice  recognofcimus  venerabilem  Henricum 
Barfchampen  *  Hamburgenfem.  Poft  legitimam  pro  gradu  Magiftery  m  artibus  com- 
pletionem ,  ordinarys  difputationibus  argumentando  Sc  refpondendo  talem  fe  ejfhi- 
buifte,  qui  non  temere  pro  gradueodem  confequendo  examini  crederetur.  Tan- 
dem  preliabitis  difpenfationibus  ad  examen  admiflum  a  Domino  Vicecancellario  ce- 
teri(q;examinatoribusdeputatis(Sciuratis  pretentatum.  examinatum.  &  admiffum 
Magiftralia  infignia  meruiflTe  atq;  accepiflTe ,  in  cuius  euidenciam  prefentes  noftre  facul- 
tatis  figillo  muniuimus.  Date  Francofordie  ad  Oderam  Tertio  Jdus  Decembris  anno 
noflre  falulis  fupra  millefimum  quingentefimum  vicefimo  fcxto. 

L.S. 

pendentis, 
*  @«f;e  i»5f;eil  3tm  SBant)  p.  i  jo.  ja.  ^v 


Zn^m^  ciniQtt  Utfmbm  uttb  @cl)Vf  ff cett  *  31$ 


32.  ^erenb  ^cljanfett  ^erfc&rei^un^  an  ^enctt^ 
^anffoft)  Scholafticum  unt^  l)om()ern  m  |)am6ur0 

aiif  funffjcl)n  ?Warcf  £ufct)  3^l)i1id)c  £eib^?Kcnte/  melc^e  \>on 

&cm  t>ci1lovbcncn  Vicario  Jp)cnvid)  fpak  l^evfommen 

An.  1526.  bcg  ^mta^c6  nad)  J^ciL 

fcvei  ^lonige» 

5|^cf  *:^crcnM  3ol^ati^cn  ^or()cvt[;oMKcf  ^ctocDci*mi>i)nnbmDnc£rucn,3nDnn() 
«1?  "^^fO  ^"iTjf"  «wncn  ^rcucbatf)  icf  mitf)  »ri'^5en  iiMncn  »nnt)  wolbcrabcn  moDc  nn> 
^■^  t>nnt>m);nc<Srucnni)avtl)oyorf!ricfctt)nt)t)orpItc5tt\iet5cbbc,  Dat  icf  t)nnb  mpnc  ^t^ 
«cnn  fi*all  unitD  aMdcn  ^aritfcn  t)nt)  aUc  3ar  in  tJcn  acl;tc  baQfjtn  Natiuitatis  Chrifti  t  |;o  ()ut)crt 
Dancfc\)imbtl;omincruoccjbcancanc(Sntgc(tnii1]c  t)imt)3cni()c  affbroccfc  oflitc  3n(?a0f)c  t)cm 
iwrbi^f^cn  S^tvm  ^inrico  ^^anjlf oivcn  @cl)0laj]cr  t>nt)  ^omf;cr  f f;o  J&amburd;  cfftc  ft)nc  ^uU 
mecf)ti(tf)cnbcti;t)tfj)ne(^Icucnt)c^i)Oc(ftcin  ^ub  marcf  tn  gitbcn  ^aiKifbarnn  gcibc  Dan  mQl)tn 
Dijf umii)  tiviiiticf)  mrcf  2i\b  (jo  gclioif^cr  J^inricf  S;}ah  b\)  bcmc  (grbanm  Ovabe  tf;o  ^ub  gf;cfoft 
DornD()f;cn  Diit)  tvolbetafcn ,  tvcrct  fjaf e  t)at  ©oDt  afff cr  icf  offtc  nti^nc  (Srucn  in  c^ncm  t)elc  offte 
9an^net;ncbctaIinj3f;cDani)cmOvat)cofttcDant)er^cmeric  ri;o^ub  erlangl^cn  offtc  borcn  fum 
Dcn  <5cf;tta  t)emc  Dppgcnantcn  Jpcrnn  ^mico  ^anf fomcn  in  ber  Dorpf;cfcrcucn  (*)  Docffj 
tei)cn  mrcf  3arlicfcr  borinpfec  Dnuorucncfltci)  fji;nn  Dnnt)  beg  nicjf  cntpcli)en  ade  Dorp^cfcreucmt 
icf  (**)  icf  ^^crt:bt  3J>f)«n^cn  lauc  Dor  mt)  Dnnt)  mpnc  crucn  bi;  crcn  Dnnb  triDen  Dnuorbraf ea 
t[)0f}0lt)cnt)cOrPunDcl)cbbcicfDan  mi;  DnnDmpnccrueniDitIiPenmi)n3npf;cfegcII  f;cten  f;an^ 
Qh^n  an  bujf^en  Q5rceff  Dnnt)  n?i)  ©tafiud  395c(fcl  Dnnt)  :^ctlo(f  jtrugc  ^^orp^crc  DnnD^mva^ 
tvancrd  t)er  (^tab  2nb  tl;oDcrn)itIic&citin  t)u|fcm  3epcnroart)ipf;en  ^Brcuc  inbcflemct  allc^  be^ 
fennent5ot)ertuci;nilfc()cbbenm]ngc  3» toU  ncucn|l  ?^ernt)t  ^o^an^cn  pftcbanp^en  an  bitp 
fien  Q5rcc(f  ^:^efcrcucnn  tf;o  £ub  an  bcmc  ^ax  DnngcjJ  |)crnn  bu^cnt  iviffl;unbcrf  Dnnb  (gocg 
mmb  tivinfic^bc^  fripbagc^naber5cIlig5enbrcfoningf;c  (***) 

L.S.  StatiusCOeflel,  (imSlcgeliftfmhorizoiitalbuvd^ 

9e[)cnt)ev  etretff ,  fo  em  jmifcOen  jwo  gvaneofi*. 
fc&en  gtnten  gefeetc^  (^veuo  ttavfteffet 
L»  S.  35erenb  ^ojjatifen ,  fu^ret  jn)ene  gtfcOC/  t)te  fo ,  ft>te 

Da^  3^i^^n  am  Jgnuunel,  iiufammen  flcfeget 
ftnD» 

L.S.  Oetloff3cufen,  ^ntetncircffedgrfectjifcSeefLamb. 

da  obcn  an  beiDen  ©ettcn ,  unt>  unten  innjcnOtg 

mit  ^iofen  geiteret- 

(*)  Snbicfcm  unb  anbern  ^ortcrn  bicfc^  $Srtcfe^  (tc^ct  bcr  $Buc&(?a5  g  natiirlid;  n)ie 
etnpau^.  Conf.  p.joj. 

f}^X2  C»*)@of 


IH ZnffMii  einifSict  Urguiibcit  unb  Qdbviffm. 

C)  ©ol  mm  &tM  Mm.         '  "  "^  ~^ 

dmmmmmtn  «  »  mHH  ubttUn «>  ifl  toSeic&eu  ^teu  e.g.  trwen  nc* 
fcpncoen» 

33.  HINRICI  EpiTcopi  Liibecenfis  conceilio  facul- 

tatis  condendi  teftamentum  Hinrico  ^antfcl)0  Commcndi 
ftae  S.  Clementis  Lubic.  fada  Lubec^  1528* 

d.  6.  Febr. 

Hinncusdei&apoftalicefedisgr^Epns  Lubecefi  dileao  nobis  in  Chrifto  Hinnco 
SSantfcf;0  (*)  Commendifte  Capelle  S.Ctemet  Lubic.  Salutem  :n  dno  Tibi  qui 
extremum  vite  t^pus  &iiumani  perplexitat^  exitus  per  certa  difpofition^  tue  vltime 
voluntatis  puenire  defideras  ut  de  rebus  tuis  Sc  bonis  oib  ecclefiaflicis  &  mundanis  a 
deotibico]latisteft3mentufacerec6dere<&  ordlnare.  Jlludq;  variare  mutare  pof- 
fisquadocuq;  6c  quotiefcuq;  tibi  placuerit  Quodq;  illud  vim  &  vigorem  legalis  tefta-_ 
m^ti  obtineat.  aut  faltem,  iure  codicillorum  valeat.  tenore  prefentium  plena  coce- 
dimus audtoritate  hortan  te  quatenus de his  que  intuitu  beneficfoiu  tuoiu  acquifieris* in 
pauperuacaliospiosvfusapudlocavbibeneficiaipfacoftituta  funt  proutad  id  de  iure 
teneris  falubriter  conuertas  DatumLubeck  Anno  dhi  i  jig.  die  6.  Februarii  Nro  pnt 
fubappenfoSecreto  (**) 

Lauretius  Wolter   ff^t 
^a^<B>mlikMmvotf)tmWimM^i\ii)cff^m\t  t>crjnfula  gcsier^ 
tt^  @efd;(ec!)}5^2Bapcn  bcv  25ocF^oUcft,  fo  in  Umn  Faftis  Procofi: 
Tab»  in.  n.  f 7.  btfinM^ ,  m ,  m\t  t)er  Umfc&vifft : 

SIGIL  P..  a  HINRICI  EPISCOPI  LVB. 

(*)  ^icfcr^ertn**»4mr*on)fcl)c(ne^,n)cilme&er^er^i(ulbe^^l3rcb(lennod;  Schola. 
ftici  \><xht\  ^thtt,  l)e|Ten(So5n  ju  fein,  itelct^en  cr  mir  feiner  ^:5}?a,9D  -^ubbcFe  crjcu^ct,  unt) 
fonjl  fcf)(ecf)t5in  cincn  Jreunb,  unD  feincn  Q3iut^^  SJrcunt),  ju  ncnnen  pflcijet;  3n  l)cm 
gciPIic^ii  S^cg^Bucfec  son  A.  i  f  5  7.  fteilTcr er  fd;(ecbterl)in()^  tcs  Qcbolaffcw 
60l)tt.  ^rJotaberdifpenfationDonr^pablt/md^t  nuraufbic  quatuorminores,  fon^ 

l)ern  auc&  majores  ordines ,  wictic  Q^eila^c fo  i)ic  44|te  an  t)fr gaf)!  bett)tifet,  erf^aftcn. 
mtin  au^  bem  ^cflamcnt  M  cilfcrcn  234fibf4)o  wcn  i(l  unprcif  i^  bag  cr  c^  felb|l  getve* 
fen  fci ,  nmiTcn  cr  t)arin  allege()abrc  ^ef)nc  unb  barunfcr  Dicfc  Commendam  mif  crse^Ief. 
(♦*)  ^a^Original  ((Igebrucff /  unDDcr ^^o^me obcn,  neblldatum  unD  ^a^unfcn  ^inu 
etn0cfcj)ricbcir* 

34.  fftou* 


2(tit)4ttb  tiniQtt  Ut;^uttbett  uttb  B(t)riO-tctf  *  ^  i  p 

34.  iS(aft)e^  ^ug^cn  Ouitung  fitei;  70*  S^lrtccf  ange^ 

Ixn&c  fcine  l;abciit)e  Commende  ju  B.  §iatl)axmm  1530,  fcen 

ne4)|!en  ZaQ  m^  ?)etri  unt)  ?)auli^ 


)cF€latt)c^^pn(}^e()efcnnemit5bfflcr  mpmr  f)ant)tf*rifft  ^jo  bc  ttJcrMg^e  6cr  C9?c(ler 
Jg)inricud  ^anbtfd^o  @d[)o(fl|]cr  Dnb  .'Domf^cr  Dcr  5?crf en  to  ^amborc^  (yefft  «pgebort 
LX  mrcf  3n  bubbclcn  fci)i{lmt  5erfommcnDe  t?a  ci?ner  C6menden  bolc,O0cn  3n  ber 
^ercfcntf)ofuntbe^atbarincn3nJ&ambor3  Ded  3cf  cin^^ofittcrb^n  n&utortiDt  borcfe  me^ 
Ocr  3o5an  OCumbert  ^^ort^er  in  ipamborc^  »ulmec(?tig{)e  bc^  uor^cnantc  f;crn  J^inricf  auerge^ 
ttjifeet  t)p  ben  Q5ofd;ebe  bermcn  jlarcman  bcfuluc  m^  Dorno^cttcftt  LX.  mrcf  l)cn?c(cf  icf  bc  m> 
(jefccbtc  bermcnbcfft  mt?tor  no0centrid)ti(?eti)nb  botalctSjobaticf  nid^tocf  mi;n  naf6me(in^ 
gen  fcbalcn  oorDcren  ojft  manen  Dmme  fiilcfen  f)Ouct|}o((»  ^eg^cn  3nt  3ar  XXXtid)  t)cn  ne^ 
gcftcn  Dad;  n^a  ^etri  Sc  pauli  tl;or  mcf;rcr  ^ecf cr&cit  f;c(>bc.  icf  mpn  pitjcr  ^iruntiett  af;n0et)ru^ 
cfet  :c» 

L.S. 

C.  H. 
^X 


xA. 


35.  M.  MAVRITII  WITTE  Acceptatio  Canoni- 

catus  Lubecenfis  ecclefiae  per  obitum  Henningi  Ofthulen  va- 

cantis  nomine  Davidis  ©tunStt)icf  Decani  ecclefiae 

Coibergenfis  vigore  gratix  ex^dtativse 

fadla  1530. 8-  Nov. 

3^  tiotrtme  bm  2(tttem 

Anno  a  Natiuitate  ciufd  millefimo  qumgentefimotricefimojndiftiontertiadieve* 
ro  oftaua  menfj  nouembrispontusraiffimi  m  Chriflo  patris  6c  dni  nri  dni  Clc- 
mentjdiuinaprouidentiappe  feptimianno  feptimommei  nory  publrci  teftidq;  infra- 
fcriptor&adhocfpecialit  vocator  &  rogator  pntia  perfonalit'  conftitutus  venlvir  dn§ 
&  magr  Mauritius  Witte  eccle  Lubicen  Canoic^  verbilifq;  &  circufpe6ti  viri  dni  6c 
magriDauid  SSrunfn)icf  Decani  Colbergen  ac  facripalaty  aph'ci  carti  nory  procurator 
put  de  fue  procuration  Mandato  legittimo  mihi  fecit  fidem  Canonicatu  6c  prebcndSi 
maioresin  Cathedrali  ecclia  Lubicen  per  obitu  venl  viri  dni  Henningi  Ofthufen  pdi- 
^r  Canontus  6c  prebende  Lubiccn  vltimf  6c  nouiftTmi  pofleftbr  extra  Rhoman^  cu. 
ri^<Scinpartibus  defunOi  vacan  vigore  gratie  expcdtatiue  prefato  dno  Dauid  per  pfa- 
tumlltiflimum  dum  nrm  Ckmetem  fuhdat  Rhome  apud  landtu  Pctru  aimo  incarna- 

fXt  i  ti6ig 


3 1 S  2(rj^4»i8  eirtigev  Urf  «nbcn  unb  S^riffceit* 


ti6i§  dni  miilefimo  quingdtefimo  vicefimo  quarto  kalend  May  anno  pontus  (ui  fecundo 
Nec  non  procefluudefuper  per  reverendin  Chriito  prej  dnm  Johannem  Matheum 
gpm  Veronen  fiib  Dat  Rhome  fulminator  6c  per  hermannum  frul  arciiiuy  Rhomane 
Curie  fcriptorem  die  vigefima  prima  menf augulH  anni  predidi  fubfcriptor  cum  prote- 
ftation  in  talibus  fieri  folit&confuetfi&inquatu  ad  hmoi  Canotus  «Sc  prebend  maior 
fic  in  ecclia  lubicen  vacan  Jus  c6petit  <Sc  non  alg.  Alioquin  qd  didta  gratia  fibi  dno  Da- 
uidi  fuo  principali  faiuamaneat  &  illefa  ad  quofcunq;  alios  Canotus  <Sc  pbend  fibi  de- 
bendjndeinoieacceptandduxit,  <Sccorammenorio  publtco  «Sctefte  infrafcript  realit' 
&  cum  efFedlu  acceptauit  requr^s  me  norii  publicum  tamq;  fubexecutorem  vigore 
claufulc  gnal  Ceter  &e  in  did  aplic  proceflibus  contente  Qths  eofd  canotum  <Sc  prcbend 
vacan modo  &forma  premifTvt  pmittitur acceptat  fibi  conterrem  <Sc aflignarem 6c  de  il- 
lis  noie  fupra  di£li  principalis  fui  prouiderem  in  forma  folita  <ScconfuetaEgo  tunc  norius 
publicusjnfrafcriptus  attend^§  requifitionem  hmoifore  iuftam  «Scratioi  confonamac 
{empcr  prout  teneor  volen^  reuerent' vt  obedien  filius  aplichr^  p^rere  pfato  magro 
Mauritiopcuridedi^lCanotu  &:prebendvtfupvacaficum  omibus  jiirib^  <Sc  pertinen 
in  dej  noie  prouidi  ac  eofd  Canotu  6c  prebend  fibi  per  bireti  capit  (ui  ihipofitionem  con- 
tuli  <5c  aflignaui  Superquibus  omib^  Scfingulis  <5cc,  (*) 

O  3»  bicfem  ^tkft  mbt>k  ^^(6c  er  un&  jt\)ar  ^ii  ^nbc  eitic^  ^oit^  'Ourc&  ba^  ^tu 

d)Cn  Cinc^  i)Cfd!)(0|]"encn  parenthefeos  CiUiScjeDrUcft  e.  g.  fpecialir \  perfonalit'.     is  m\ 

^nt)c  ctncd  ^Drfcf?  tvirb  t)urd;  cin  (antj^^cjo^ne^ jod  anflct)cutct ;  unt)  cnDIicf;  (aulfcn 
tjc(e  t»eutfcf;c^ucf;(iabcnmit  untcr. 

36.  Excommunicatio  Andrex  ^mtUxnt)  Vicaiy 

Ecclefiae  coUegiatae  Hamburg.  ex  eo  quia  didtam  vicariam  non 

augmentavit  &  melioravit  in  redditibus  ficut  promiferat, 

fadta  per  Hieronymum  Epifcopum  Leclio  vocum 

decurtatarum:  Annoi53l.  d. 

23.  Maji. 

Hieronymus  Je  ghimitys  dej  ^  Aplice  i)  Sedls  gra  2)  Epus  ?)  Wigorinenfis 
curie  caufarumeamereApcegeneralis  AuditorVniuerfis  &  fingulis  Dnis  Abba- 
tibusprioribus  prepofitis  Decanis  Archidiaconis  cantonbus  Schoiaflicis  Cuflodibus 
thefaurarys  Sacriflis  tam  cathedraham  quam  Metropolitanarum  <Sc  coUegiatarum  Ca- 
nonicis  parochiahumq;  ecclefiar  4)  Reftoribus  regentibus  locum  tenentibus  eo- 
rund  0  plebanis  viceplebanis  Capellatus  curatis  <5c  non  curatis  Vicarys  perpetuis  al- 
tariflis  ceterifq;  pbris  6)  clericis  Notarys  5c  tabellionibus  publicis  quibufcunq;  per 
Ciuitatem  5c  diocefim  Brcmenfem  aut  als  7)  vbilibct  conflitutis  ac  illis  vel  illi  ad  qucm 

vcl 


Zn^M^  einiQtt  Uxtunbm  unb  &^tifttctt*  l  t  7 

vel  ad  quos  pntes  8)  nre  9)  Ire  10)  peruenerint  SaluteminDno&nris  11)  Jmo  ve- 
riusaplicis  12)  fimiter  obedire  mandatisNoueritis  quod  nuper  ex  confeflione  Egre- 
gijvirimagriPhilippiQuintilyCuriecaufarum  Camere  apce  15)  Notary  ac  Honora- 
bilis  dni  Andree  Wentlandt  perpetui  Vicary  collegiate  ecclie  Bte  Marie  Hambur- 
gen  14)  Bremcndiocprocuratorisiniudiciocoramnobisfadta  monuimus<Sc  condem- 
nauimus  ad  augmentandam  &  meliorandam  prcdidam  vicariam  cum  annuis  redditibus 
odo  marcarum  ex  bonis  fuis  paternis  ficut  promifit  venerabili  dno  Henrico  Banflcowen 
dlGtQ  ecclie  i  f )  bte  Marie  Hamburgen  Scholaftico  &  feniori  Canonico  in  inftrumento 
obligationis  difti  Andree  in  forma  Camere  fubfcripto  per  Ludolphum Holtorp  clericum 
Verden  dioc  &  figillato  figillo  Capli  1 6)  Lubicen ,  Et  ex  tunc  Jpfum  excommunicaui- 
mus  nifi  infra  tres  dies  proxime  ic  imediate  fequentes  augmentauerit  6c  melioraueriC 
predidam  quam  obtinet  jux  17)  formam  difti  inftrumenti  Et  quia  illud  f accre  non  cu- 
rauit  Jdeo  lapfo  didto  triduo  Jpfum  prius  legitime  ad  Jnftantiam  didi  dni  Henrici  per au- 
dientiam  publicam  Irar  contradi6tarum  ad  hoc  citatum  ulteriorem  excommunicationis 
fententiamincidifTe&incurrifTe  declarauimus  prout  per  prefentes  declaramus  Que  o- 
mnia&fingulavobisomnib^&fingulis  fupdidlisintimamus  Jnfinuamus  6c  notificamus 
Sc  ad  veftram  <Sc  cujuflibet  veftrum  notitiam  deducimus  3c  deduci  volum^  per  pntes  in- 
jungentes  nihilomingvobisomnib^  &fingulis  fupradidis  in  virtute  fanfte  obedientie 
&fLJbexiois  18)  penaQtns  19)  propartedidiDniHinricirequirentisfueritisrequifiti 
autaliquisveftrum  fuerit  requifit^  didum  Dn  Andream  exo  20)  principalem  fingulis 
diebusdncis  21)  &  feftiuis  inframiftTar  22)  folenniadum  Jbidem  populimultitudoad 
diuina  audienda  conuenerit  pulfatis  Campanis  <ScCandelis  accenfis  6c  denum  extinft  2 ;) 
8c  in  terram  proje^lis  fic  excommunicatu  6c  declaratum  publice  nuncietis  &  ab  alys 
quantuminvobisfueiitpublice  nunciarifacratisdonec&-  quoufqja  nobis  vel  fuperiori 
nro  24)  aliud  defuper  habueritis  inmandatis  Quicquid  autem  in  prcmiflis  feceritis  nb- 
bis  per  vcftras  patentes  Iras  2y)  aut  Jnftrumentum  publicum  harum  feriem  feu  defigna- 
tioneminfecontinentes  fiue  continens  remiftis  pntibus  26)  fideliter  intimare  curetis. 
Abfolutionem  vero  omnium  &  fingulorum  qui  prefatam  noftram  excommunicationis 
fententiam  incurrent  vel  incurruntquoquomodonobis  velfuperiori  nroduxim^refer- 
uandam  Jn  quorum  fidem  pntes  27)  Iras  2f)  fieri  &c  per  Notarium  nrm  28)  Jnfra» 
fcriptumfubfcribi  fecimus  noftroq;  folito  figiHo  iuflimus  6c  mandauimas  communirj 
Dat  29)  Romoin  domonre  50)  folitehabitutionis  fub  Anno  a  Natiuitate  DniMille- 
fimoQuingentefimoTrigefimoprimoindiftioncQuartadie  vero  Martis  vigefima  tcr- 
tiamenfisMayPontificatusSanftiffimiinChro  ;i)  pris  32)  &DninoftridniCIemcn- 
tis  diuinaprouidentiapapefeptimiao  33)  Odauo 
Jacobus  Apocellus  Curiae  caj  j  4)  TaxadgrofT  XII. 

Camerj  aplicse  jf)  Nots  36)  ft  Hie  Epf.  Wigorinen,  Auditor 

Jnfra  auf  bem  Umfcfilfl^. 

D.Andreas  ^cnffailbt  perpetuus  vicarius  collegiate  ecce  37)  bt^  38)  Marise  Ham- 
burgen  39)  Bremendioc  Hicau6te4o)  apca  41)  denuclatur  excoicatus  42)  5cde- 
clarat^  Ex  eoquiadi^amVicariam  quam  obtinctnon  augm^tauit  negj  meliorauit  Iti 

red- 


;  I  g  2(n??4rtg  eirtiger  UxUnbcn  mb  Bd)tiffttn. 

^  ,  ,, ■fiitmtt         "• 

edditibus  annuis  marcarum  Odto  ex  bonis  fuis  paternis  ficut  promifit     Jnftan  4?)  D. 

Henrico  Bmikowcn  eiufdd  ecce  44)  bte  Marie  Hamburgen  Schoiaftico  <Sc  Seniorj 

Canonico  prinlj  4f ) 

Jn  dorfo 

die  XIII.  Juny  ifteretrofcriptelreaftixe&publicatefuerunt  in  arce  Campiflore  ut  mo- 
ris  eft  per  me  Symonem  Dubelle  C.  v.  P  Jta  eft  proteftor. 

1)  Apoftolicse  2)  gratia  5)  Epifcopus  tt>a^  aber  Wigorinenfis  fiir  eiit 

^t|15um  fei  mi^  icl;  nic(;C ,  t)ielletct)t  ift  e^  Wigornienfis  t)a^  JU  Worcefter  4) 

ecclefiarum  f)  eorundem  6)  presbyteris  7)  alias 

8)  praefentes  9)  noftrse 

10)  literse  H)  noftris  12)  apoftolicis  15)  apoftolice 

14)  Hamburgenfis  Bremenfisdioecefeos.  ly)  ecclefise  16)  Ca- 

pituli  17)  juxta  i8)  excommunicationis  19)  Quatenus. 

ao)  excommunicatum  21)  dominicis  22)  miftarum  25)  ex- 

tindis  24)  noftro  2f)  litera^  26)  prsefentibus 

27)  prsefentes  28)  noftrum  29)  Datum 

50)  noftrae  31)  Chrifto  32)  patris  33)  ^nno  34) 

caufarum  3f)  Apoftolicse  36)  Notarius  37)  eccle 

fioB  58  beatas  39)  Hambugenfis  Bremenfis  dioecefeos. 

40)  auQioritate  4O  apoftolica  42)  excommunicatus  43)  Jn 

ftante  44)  ecclefise  4O  principali. 

37.  Documentiim  (iiper  diligentias  ab  Henrico 

Banflco^r  Prsepofito  Swcrinenfi  &  Canonico  Hanburgcnfi  ac  Pe- 

troKlcytzen  Canonico  Lubicenfi  procuratorio  nomine  Dayidis 

Brunfwick  Decani  Colbergcnfis  refpedtu  Canicatus  Lubi- 

cenfis  ciulq?  acceptationis  fad:as  Lubccae 

I53U  10.  Martii. 

3«  nomtne  Dnt  Timau 

Anno  a  natiuitate  eiufdem  millefimo  quingentefimo  tricefimo  primo  Jndition  quar- 
tadie  vero  vener  1)  decima  Menf  Marty  pontus  2)  fdmi  in  Chrifto  patris  <Sc 
dni  nridmCIementdiuinaprouidentiappe  3)  feptimiannoeiusoaauoinmei  noru^) 
pubiici  teftinq;  infrafcriptor  adhoc  fpecialit  f )  vocator  6c  rogator  pntia  coram  veri- 
Ii6)  eximioq;virodno<ScmagroJolianneRhodeninfignisecclie  7)  LubicenDecano 
venlcs  8)  viri  ae  dni  magri  Hinricus  Banlkow  pptus  9)  Swerinen  ac  Petrus  Kiey- 
tzen  Lubicen  eccliar  cathedraliu  canonicus  venlifq;  i  o)  viri  dni  &  Magri  Dauid  Brunf- 
wickccclie  Golbergen  Caminen  diocdccani  tamq;  pcures  1 1)  alTerti  noie  12)  prin- 

cipa- 


2(ti&4it8  tinistv  UrlfttttbeK  uttb  ^xifftttt*  ^i^ 


eipalis  (ui  perfonalit  n)  vftituti  dixerunt<Sc  ppfuerunt  14)  quod  als  if)  Dns  Dauid 
Brunfwyck  Canoeum  i6)  6c  pbendamLubicen  pcr  obitumcuiufd  17)  Dni  Hennin- 
giOtthufen  vacan  ig)  perfuum  pcuratorem,  19)  ad  hoclegitim^  conftitutfi  in  vim 
gre  20)  cxpeaatiueacceptan  &fibide  eifd  prouideri  Necnonalias  diligentias  pro  af- 
fertion  pofreflioh  earund  Canotus  6c  prcbend  fecilTet ,  Et  tunc  de  ftatut  foluend  <Sc  ec- 
clielubicenconfuetudinib^obferuand  fe  paratu  obtulifTet,  Ac  ex  habundanti  21)  <5c 
pro  maiori  fecuritate  pfati  pcures  1 1)  certam  pecuniar  fuitia  videlicj  quinquaginta 
marchar  lubicen  6c  vltra  ipfi  Decano  pro  ftatut  foluend  fupra  menfam  ipfius  in  legali  mo- 
neta  locarunt&pofuerunt,  Afrcrcntes  fi  hmoi  pecuniar  fuma  in  folutionem  ftatutor 
nonfutiiceret,  addidame  eiufd  dniDecaniin  integru  fatisfacere  incotinenti  vellent, 
Adquodiddng  Decanus  rndendo  22)  dixit<ScaIIegauit,  fe  pronunc  hmoi  ftatutorfo-. 
lutionem  iuftiftimis  de  caufac  rationibg ,  6c  precipue  metu  fexaginta  laicor  ciuium  Lu- 
bicefi  deputator  contradidor  capere  non  pofll^.  Nihilominus  pecuniar  exhibition  Sc 
oblationear  non  Jmmemoremefl^evelleacdnigdc  caplo  Lubicen  hoc  ipfum  intimare 
<5c  dicere  velle.  Deinde  dni  pcures  fupfcripti  nomie  principal  de  diligentia  fada  pro- 
teftatifuerunt,  &dnmdecanum  petierunt  Qtnsdno  Dauid  Jnterim  rebug  ftantibus 
proutnuncnemoinpfatcanotum(Sc  prebendintruderetur,  Adquod  dng  Decanus  rn- 
dit  21)  Nuilumefllspericulum.  Namdido  dnoDauid  perdnog  de  caplo  iamdudura 
didum  f nifl"e ,  quod  ipu  pro  confratrc  Sc  cocanoico  fuo  habere  gaudercnt.  Super  qui- 
bus  omib9  <Sc  fingul  pmiflis  pf ati  dni  pcures  me  noriu  4)  publicum  infrafcriptum  requi- 
fiuerunt  qtus  24)  fibivnumvelplurapublicum  feu  publica  tot  quot  forent  neceflaria 
conficcreminftrm  2O  <Sc  inftrnta  Afta  fueruct  hec  Lubeck  ibid  in  Curia  folite  refiden- 
tie  pfatidni  Decani,  fub  Anno  Jndi6tion  die  menfe5c  pontuquibus  fup  Pntib^  ibid 
difcret  viris  Anthonio  lindenborne  <Sc  Joachim ^ocf  clicj  Colonien  6l Swerincn  dioc  te- 
ftibus  ad  pmifl^avocat  fpecialit'  atq;  rogat 

Et  ego  Ludolphus-Holtorp  clericus  verden  dioa 

0  Vencris                2)  Pontificatus  fandliflimi                5)  papa  4)  no- 

tarii               f)  fpeciaIitervocatorum<Scrogatorumprsefentia.  6)  ve- 

nerabili               7)  ecclefi»                8)  vencrabiles                9)  Praepofitus 

10)  venerabilisque                11)  procuratores                12)  nominc  ij) 

perfonalitcr  conftituti                14)  propofuerunt             if)  alias  16) 

Canonicatum  17)  cujusdam  18)  vacantem  19)  pro- 
curatorem                20)  gratiae 

ai)  abundanti.    ^Tm  fai^tc  t)cn h ijor ^SSdrfer ba er  nic^tfcm  mufle,  unb (icgitnau^j/ 
ta  cv  f]el}cn  foltc.    ^ir  l^abcn  obcn  in  titt  zzilm  Urfuntic  an  bem  25orfe  ypothect 

fiir  hypotheca  eiu  exempel  Qtf)abU 
22)  refpondendo  jj)  refpondit  ^14)  quafeenus  2;)  in- 

ftrumcntum. 


®f  38.  Do- 


1 20  'Sin^MQ  cimger  Urfan^etmn^  Qdbrtff  tcti. 


38.  Documentum  fuper  denegatam  Davidi  Brunf 
wick  aMJohanne  Roden  Decano  ecclefias  Lubec. 

€)b  metum  LXIV.  laicorum,  pofleffionem  Car.onicatus,  vigore 

gratise  Exfpe(5tativas  a  Clemente  Papc  VII.  concefli  &  ab 

Henrico  Epifcopo ,  receptis  ab  eo  praeftandis ,  jam 

collati.  153  [.  26.  Febr. 

^n  notmm  t>tti  Zm^n. 

AnnoanatiuitaU  eiufd  millefimo  quingentefimo  tricefimo  primo  Jndiflion  quarta 
die  verodnica  vigefima  fexta  februarii  pontusfdmi  inChrifto  pris5cdninridiii 
Clementis  diuina  prouidentia  ppe  feptimi  anno  eius  odtauo  in  mei  norii  publici  tedium- 
15;  infrafcriptorumadhoc  fpecialitervocatorum  3c  rogatorum  pntia  pfonalit  conftitu- 
tusvenlisvirMagiDauidBrunfwickrotenorius  principalis  citra  tamen  quorumcunq; 
procuratorum  fuorum  reuocationem  coram  fpedabili  viro  dno  <ScMgro  Johanne  ro- 
deneccIeLubicenDecano,  aflerens  canotum&:  prebendam  ecclie  Lubicen  predi£le 
quosquondamHenningusOfthufendumviueretobtinebat  in  vim  gre  expeaatiue  fibi 
per  pretaftum  Dn  Clementem  conceftbs  6c  procefl^um  dcfuper  fulminator  debite  ac- 
eeptafte  &  fibi  de  eifd  prouifufuiffe  ipfafq;  acceptationem  &  prouifionem  per  Reue- 
rend  in  Chrifto  prm  &  dnm  dnm  Henricum  epm  fuifte  admiflas  6c  ipfu  dnm  Dauid  vigo- 
relrarm  aplicar per  eund  dnm  epm  in  canonic^ eiufd  ecclie  fuiilc  Sc  efte  receptu  &  jura- 
mentum  pftarifolituinmanibuspretati  reuerendiprisScdniepi  fimiltr  6c  obedientiam 
manualem  pftitifTe  prout  in  Iris  prefati  dni  epi  fub  dat die  (bbti  vigefima  quintamenf 
prediaidefuperconcefteiufq;  flgilloappenden  munit&  percomendabilem  virum  Ma- 
grm  Henricum  vam  Haghenptaiaidni  epi  fecretariu  fubfcriptu  quas  ibidem  realit  ex- 
hibuit  ipfiq;  dno  decano  intimauit  latius  continet.  Petens  ac  requirens  eund  qtns  ven- 
lecaplm  dideecclieconvoeari  faceredignareturadefFeauinducendiipfum  Dnm  Da- 
mdinpoflrefIionemreaIemaaualemaccorporalemdiaorCanotus6c  prebende  ac  ftal- 
km  in  choro  5c locum  in  caplo  fibi  aftignandi  offerens  fe  paratum  ad folutionem  ftatuto- 
ru  &pftationem  Juramentor  in  fimilib^  fieri  folit  Qui  Dnf  Decanus  refpondet.  quod 
prefidentes  fiue  deputatifexagintaquatuorLubeck  poteftate  pronunc  exercentiu  fiue 
habentiu  copuliffent  venle  Caplm  ad  confentiend  Quod  nemini  daretur  pofTeflio  alicu- 
jus  prebendefeuvicariein  ead  eccliafeualiquis  admittereturin  Canoicunifieisadhoc 
vocat  6c  cum  eor  confenfu  Et  ppterea  ad  hmci  a^us  faciendos  ficuti  petitu  eft  non  pof- 
fe  facere  couocari  caplm.  Et  fi  faceret  fine  confenfu  6c  fcitu  eor  poffet  non  folu  fibi  fed 
etiatotiCplo  imminere  periculum  pptercorum  c6minat!ond  <Sc  potentia  Prefatusdns 
Dauid  allegauit  quod  prefidentes  feu  deputati  in  hoc  negotio  non^haberent  jnterefte 
Becvelletutadhocvocarent  &  protcftatus  fuit  de  hmoi  denegatioe  c6uoca6is  Capli 
Sup  quibus  idem  dns  Dauid  me  noriu  infrafcripf u  requifiuit  qtns  fibi  fuper  premifTa  vhm 
yel  plura  public  feu  publica  tot  quot forent  necelFaria  c6fieerd  inftrtita  A6t  Lubeck  ibid 


in  curia  habitatioigpfati  dni  decani  horavefperar  anno  Jndidlioh  die  menfe  ac  pontti 
quibusfuprapiitibus  ibidemdifcretisviris  Joachim^Dcf  Vicario  Swerineh  &  Antoni» 
Skelowen  iaico  Camineh  dioc  teftibus  ad  pmiiTa  vocat  atq;  rogat 

Et  ego  Ludolphus  Holtorp  clericus  verdeii  dioc  5cc» 

39.  M.  Davidis  ^runfftJlcf  proteftatio  corumCapi- 

tulo  Lubicenfi  de  diligentiis  &  denegationibus  fadVis,  & 

quod  non  fpoliaretur  canonicatu  luo ,  nec  darctur 

fibi  in  illo  intrufiis  Lubecac  1531.  d. 

2.  Martii. 

3^  ttomttte  Dtti  2(mett. 

Anno  anatiuitateeiufd  millefimoquingentefimotricefimo  prio  i)  indidiion  quarta 
die  vo  2)  iouis  fecunda  menf.  Martypontus  ;)  iStmi  in  Chrifto  pris  &c  dni  nri 
dniCIement  diuina  puidentia  ppe  feptimi  anno  eig  4)  odauo  Jn  mei  nory  publici  te- 
ftiuq;  infrafciiptorad  hocfpeciaIitvocator<5crogatorumpntia  f)  cora eximys  <Sf  ven- 
lib9  6)  dnifi  7)  &magri|jJohanneRhodendecano,  HinricoEIuer,  Mattheo  Richer- 
des ,  Hinrico  greuen ,  Bernhardo  ^lenettjfncfcl  <5c  Tymmone  ^ufftcn  ecclefie  Lubicen 
canonic  8)  caplu  pro  hac  vice  repfentan  9)  caplarit  9gregat  Venl  vir  dn^  dc  magr 
Dauid  Brunfwick  Decanus  Colbergen  pfonaliter  ^ftitut^  allegauit  quod  per  obitum 
quondam  Henningi  Ofthufen  Canoici  Lubicen  per  pcurem  fuum  acceptaftet  canotu 
<Scpbend  quos  ineccIiaLubicendumviueret  obtinere  folebat  &  de  eifd  in  vim  gratie 
expedatlue  fibi  per  pfatum  fdmu  dnm  nrm  concefte  <Sc  pceflii  defup  fulminator  fibi 
prouic1eriobtinuift"etEosdemqucacceptation<Scprouifion  unacumexpe£latiua  <Sc  pro- 
celTu  defup  fuhninato  pfato  dno  Decano  intimaftet  6c  rogaft^et  eundem  quod  venle 
caplm  didle  eccle ,  ad  eiFeaum ,  acceptation  <5c  prouifion  hmoi  admittendi  ipfuq;  dnm 
Dauid  iapolTeflion^realem,  aaualem^Sccorporalemdiaoru  canotus  <Scpbende  inda- 
cendi  <Sc  in  canonicum  recipiendi  ac  ftallum  in  choro  6c  locum  in  caplo  fibi  aflignand  ac 
iuramenta  deobferuand  ftatut^Sccofuetudinib^diaeeccIieac  obedien  folita  fimilit  <Sc 
cautiondefoIuendftatutacvinaIib9<5calysregalib9in  fimilib^  folui  folitpftandi,  que 
ftatuta  <Sc  regalia  fe  foluere  velle  ac  fatisfacere  paratum  obtulit c6uocare  faceret Et  eund 
dnm  Decanum  rndiiTe.  Quod  ppt  pericula  corpor  ac  bonor  <Sc  perfonar  diSti  capli  ac 
comination  Sc  potentia  pfident^  ^tradidor  fexaginta  quattuor  laicor  ciuium  Lubicen 
Jicj  iufti^efl^etlicitu  <Schoneftum  parere,  &pfertimexeoquodcapImcoadum  fuifl^eC 
pro  bono  pac  6c  ad  redimend  periculapmittere ,  piit  pmififl"et  fub  figillo  eiufd  capli  noa 
veile  aliquem  recipere  in  canoic  nec  in  vicarium  di<^e  ecclie  qualitcunq;  puifum  nec ali- 
cui  prouidere  deconatu  <Sc  pbenda  necvicaria,  nifide  confenfu  fcitu  <Sc  voluntate  di- 
dlor  pfidentium  didlor  deputator  fexaginta  quattuor  tunc  libent  eofd  deputatos  vnacum 

©  f  *  ven 


'*--*'^- —     '    — — — ^-- ,      if.^    ,       .    ,      ■  .  ^.    — ■ —  ..^^^^^^ 

Yenli  capto  ecclie  pdi^te  a^  adtus  pdidos  facere  vellet  couocari  6c  non  al J.  Et  id  dng 
Dauid  rndiflTet  ipfi  dno  decano.  Non  fore  iuftum  licitum  6c  honeftum  vt  pdifti  fexa- 
gtnta  quattuor laici  ad  pdidta  yocarentur,  Cum  eor  non  intereftet.  Et  a  denegation 
congregationcapli&grauaminiby  hmoi  in  fcriptis  ad  archiepm  Bremen  «Scepm  Lubi- 
cen  c6iun(aim  eti^  diuifim  appellafTet  aplofq;  petyfTet;  Et  fibi  loco  aplor  per  di£tum 
dnm  Decanum  rnfum  fuiftet  Appellare  &  mendicare  nemini  effe  phibitum.  Et  deinde 
Rdum  prej  dnm  Hinricum  epm  Lubicen  pfatum  acceffiflet  ac  grm  expeftatiua  6c 
pceffum  fulminant^  acceptation  &:  prouifion  denegation5c  appellation  hmoiac  omia 
^  alia&fingulapdid:ainfcript  intimaffet  (Sc  quod  id  epd§  pfatum  dnm  Dauid  vigorc  pui- 
fion  apliceincanondiaeecclie  recepifTet,  ac  acceptation  <Sc  prouifion  pdiclj  admifif- 
fet  aciuramentnmcorporale  ^obedientiam  folitamadifto  dno  Dauid  recepiftfet,  ac 
per  Ira^  fuas  patentes  mandafTet  Quod  pfato  Dauidiftallumin  choro  <5c  locum  in  caplo 
affignar^t,  adquod  fatiendum  idem  Dauid  pfatumdnmdecanum  cumeifd  lrij]requi- 
fiuilfet,  ^cipfedngdecan^recurafTetallegando  predidla.  Etppterea  venlis  vir  magr 
Hinricus  vam  Haghenptati  epi  fecretarius cum  eifdlrig  difti  dni  epi  requifitg,  pfato 
dno  Dauidftallum  inchoro6cIocumincaplo  afllgnafret  5c  in  pofTeflion  realem  a6tua- 
lem  (5c  corporalem  di£lor  canotus  Sc  pbende  induxiflet.  Ac  IraJ  pfati  dni  epi  Lubicen 
ac  prothocollum  fiuenotam  poniscaptein  choro<Sc  loco  captaris  didle  ecclie  ac  alias 
diligentias  in  valuis  dide  ecclie  lubicen  ut  ad  notitiam  quorumcunq;  intereffe  habere 
pretendentium  pueniret  affixifret(3c  ibid  publicaffet,  &  deinde  copiam  aufcultatam 
carund  Irar  epi  &prothocoIIifiue  note  inftallation  &  pofTeflion  capte  in  eifd  valuis  ec- 
clie  poftamotion  earund  Irar  originalium  afKxam  dimififfet  Que  omia  dcfinglaac  dili- 
gentiepdidte  proreali  ponedi(Stor  canotus  <Sc  pbende  vt  pmittitur  fuiffet  ada  (Scgefta, 
exhibuit  ibid  coram  eifd  dnij?decano  <Sccaploexpe(^ativamfuamquefuitfubdatRho- 
me  anno  ab  incarnation  dnice  millefimo  quingentefimo  vicefimo  quinto  Calend  May 
pontg  pfati  dni  nridni  Clement  annofecundo,  &  pcefi!um  defup  fub  datdievigefima- 
pma  menfe  augufti  anni  a  natiuitate  dni  millefimi  quingentefimi  vigefimi  quinti  per 
Rdum  pre$  dnm  Johannem  Mattheum  epm  Veronen  fulminantem,  acHermannum 
Croll  clercum  Moguntincn  dioc  archiuii  Rhomane  Curie  norium  fubfcriptum  ac  fi- 
gill  archiuii  appendent  figillatum,  acinftrm  acceptation  &  prouifion  fupeifd  canotu 
6c  pbenda  per  Mychaelem  Petri  in  archiuio  Rhomane  Curie  norm  Jmmatriculatum 
fubDatdiedecima  menfnouembr  anno  auatiuitate  dni  millefimo  quingentefimo  tri-. 
ccfimo  fubfcriptum  Nec  non  aliud  inftrd  intimationacceptation  dcprouifion  ac  peti- 
tion  congregation  capli  ac  denegation  6c  interpofition  appellation  vt  pmittitur  fub 
Datdievigefimaquartamenffebruaryproxime  pteriticoram  menorio  infrafcripto  fa- 
ftor,  necnonlras  didlidniepidequibusfupfitmentio  die  fabti  vigefima  quarta  menf 
february  proxime  preteriti  (*)  prefatum  Hinricum  Secretarium  epi  predifti  fub- 
fcript  unacum  prothocoll  feu  not  induftion  pofTeflion  ac  confignation  ftalliinchoro 
&  loci  in  caplo  die  vicefima  fexta  menf  February  pdiiSti  per  didum  Hinricum  fecreta- 
rium,  cumaffixionharoriginalium  6c  dimiflion  copie  aufcultate  earund  Irar  die  Mart 
wltimamenf.Febrnary  pdl6ti  per  me  norium  infrafcriptum  hGtav  fubfcript  a  tergo  ea- 

rund 
;(*)  Fort^  deeft  vox  per. 


Tin^AnQ  ciniQtt  UttunUn  m^  Bd^nffceti.  ;  i  ^ 

-— ^■^■^— ^— ^— — — ^^  ,■      ■  ■  ■,■.■  .—.1  I—  ■■■—-■  ,     ■—  -       ■  ■-■— ■■1— ^^^1  I^IM^W  ^"     '  ■"' 

rundlram  di£li  epifcript<Sc  fubfcript  Ncc  non  quodd  alliud  iuftrm  intimation  diftar 
lramepi&  petition  congregationcapliacdenegationpdidarvt  pmittitur  die  dnicavi- 
cefima  fexta  menffebruary  pdi6ti  fa6tj  <5cperme  noriuminfrafcriptfubfcript  Quasquid 
Irafz originales <5c  inftruta  publica  originalia  unacum  carum  copys per  me  norum  aufcul- 
tat&collationatad  notitiam  pfator  dnor  Decani  &  capli  ibid  congregati  deduxit,  <5c 
eontenta  in  eifd  latiftime  diuulgauit  ac  eifd  infinuauit.  •  Petens  per  eofd  dnofz  decanum 
6c  caplm  fe  pro  maiori  cautela  6c  fine  piudicio  ponis  vt  pmittitur  capte  acdiligentiar  vt 
pferturfadtarincorporaiemrealemSc  a^tualcm  ponemdi£torcanotus  6c  pbendeindu- 
ci  6c  in  canonicum  recipi  ftallumq;  fibi  in  choro  6c  locum  in  caplo  aflignari ,  AfTerens  fe 
extuncparatumadpftand  iurameta  de  feruandftatut&confuetudinib^  acad  foluend 
vinalia  Sc  alia  ftatuta  feu  regula  pftari  6c  fieri  folita.  Pfati  vero  dni  Decanus  Sc  caplm 
habitint'fepriusfecrettra6tatibusacc6filys,  perorganumdeeanirnderunt.  Se  libent' 
vellehaberepfatum  dnmDauid  pro  cofratre  ^  cocaftoico  dc  de  hoc  gaudere.  Sed 
ftantephibitionpdi£ta&  conuentionfaftaint'  venle  caplm  6c  pdi6tos  lexaginta  quat- 
tuoracmetu  cominationacpericulor  que  polfent  eid  dno  Dauid  ac  veli  caplo  quod 
deus  auertat  euenire  C.  fi  in  hoc  negotio  quo  ad  ponem  6c  inftallation  ac  alia  petita  fine 
pdi6torfexagintaquattuorfcitu5cc6fenfualiquid  facerent,  nihil  pofTe  facere  Rogan- 
tes  quod  falutem  eor  ac  capli  Sc  bonor  eor  ipfe  Dauid  attenderet  6c  in  his  que  fafta eftent 
haberet  patientiam  5c  efTet  pro  nunc  in  his  diligentys  fa6t  contentus.  Si  fuccefTu  tem- 
por  fine  periculo  Sc  difpendio  eoraliquid  facerepofTentin  pmifThoc  libent'  vellent  fa- 
cere  <Sc gratificare  eid  dno  Dauid  De  quo  pfatus  dng  Dauid  pteftatus  fuit  6c  de  diligentys 
fuis<Scde  negati^ibg  fa6t.  Et  quod  non  fpoliaretur  didt  canotij  5c  pbenda  nec  dare- 
tur  fibi  in  illis  intrufus  per  didtum  venle  caplm  nifi  de  eius  expftb  confenfu.  Alioquin  pt 
tus  1 1 )  f  uit  de  iniury ^  grauaminibus  da'nis 1 2)  expen  6c  interefTeEt  vt  appareret  de  bono 
iure  fuoacpone  capta^Scomib^alysvtpmittiturnarrat  <5c  illa  notificari  poft^ent  inter- 
efTehabere  pretendentibus  recepitad  femea  originalia  fuperius  fpecificata  6c  dimifit 
eifddni5decano<5ccaplocopiasiuriumpdi6torperme  norium  infrafcriptum  de  vcrbo 
ad  verbum  cum  fuis  originalib^  collat.  Quas  copias  aufcultatas  pfatus  dns  decanus  ad 
ie  recepit  ac  penes  fe  cuftodiendas  retinuit.  Sup  quib^  omib^  6c  finglip  pmift' pfatus 
dns  Dauidme  norium  publicum  infrafcriptum  requifiuit,  qtus  fibivnumvel  plura  pu- 
blicum  fcu  publica  tot  quot  forent  neceftaria  conficerem  inftrm  <Sc  inftruta  Ada  fue- 
runt  hecLubeckibidin  curiafolite  refidentie  pfati  dni  decani  ibid  caplarit'  congrega- 
ti.  Sub  anno  Jndidion.  die  menfe  <Sc  pontu  quibus  fup  pntib^  ibid  difcreto  Sc  pro- 
uidvirAnthonioLyndenborne  clico  Colonien  Anthonio  Strelow  laico  Caminen  dioc 
&  joachim  Arendeslaico  Hauelbergen  dioc  teftibus  adpmifla  vocatis  fpecialiter  etq; 
rogatis. 

Etcgo  LudolphusHolttorpCkriiusVerden  dioc: 


1)  primo. 

a)  vero. 

3)  pontificatus  fanaillimi. 


sr5  4) 


j  H  ^ft&rtttg  cirtiger  Urf?««ben  unt>  QcbnfFc  «»♦ 


4)  ejus* 

f )  prsefentia. 

6)  venerabilibus. 

7)  dominis  Sc  magiflris. 

8)  Canonicis  Capitulum. 

5)  reprjefentantibus  capituladter  congregatis  venerabilis. 

lo)  dominus  &  magifter.  1 1 )  protetaftus.  12)  damnis. 


40.  ©cafT  mttt^  m  &mmM&  QSetfc&itJ6ung 

liber  220.  SQJatcf  ^^fennige  t)ie  @.  91llattl)ia6  Vicarie  in  ©. 
9^icoIal  ^trc^e  ju  bel)6rcrt*  Anno  1440. 

Thomae  Apli. 

)p  Cffot?an®abeg  ©naben  ©raue  fo  JE)D{fien  vgfcvmaren  wnbe  to  (5cl)on?enbcrc5 
*^cfennen  Openbare  3n  Dejfeni  ^rcue  m  anefn?eme  \)at  m  mi)t  20D(fc5op  mu 
be  Q5uIborl)  t)nfer  trumen  manne  i>ni)e  Dudenf omen  dxabt  Derfoflt  Dnbe  »p  gf)e(are« 
f)tbbm.  Q}orf open  Dntie  (aten  Dp  mi)t  crafft  t)c jfe^  5^>reuc(5  ben  (grfamen  Oercn  5)ef ene  lonDc 
Capitte(nan  t)nferIeuenQ5roun)en.5?ercfen  to.^;)amborcI;to  ^e^opnDe  07utri;cl)ei;t  ber  Q3i* 
carien  (*)  be^e^Jenlnbemeaitarcfunte  0)?attf)ia^  3n  suntc  0?lco(au^  5?ercfen  Darju(ue()  ^c 
nn)tortibinbefitti?n(}5el)c(tt3of)anned^o|fi;ei':  i^iDe  fmen  ^afome(i)ngf)en  ac!)tei;n  inarcf! 
Sardfer  Ovente  k(^iliU6  ©e(De^a(foto^ubcfc\)nD  ^;)ambord)  bec)()enge  t)nD  j)f)eue  i6  m  tms 
^unDertt)nDetwi)ntid;marclpennpn0()e  Derfu(uenmunte  De  n)p  t)anen  anauDcn  rcDcn  te(f;en^ 
Den^cnni)n(3enentfan(3f)en  DnDe  inDnfeunDc  wnjcr  .?)crfc5op  mptdfenut  ^f^eferet  f)ebben  ^n 
DnDe^^^nfem  Dorpe@c()cneue(De»nDeDcme  ^ouctoDcmeDotf)e  a(je  De  a((e  fpnt  be(eg5cn  mi)D 
i)e(De  ad;ere  bebutvet  t)nbebun)et  onDe  mcniif en  a((cr  tf)obe()or!)n{je  DnD  upf ome^  oornn;DDe(|t  m^ 
femt)nDet>nfer  nafome(TOf)e  '^03eDcntoDcrf)atcfbord;n)eDetoti)Deni^tbo  ^;)ambord;  bi)nf 
ne  Den  a(^tt  Dagf)en  to  ^i;nacf)tcn  afle  3ar  Deme  eracn  ^of^anfe  eDDer  Q5eji)ttere  Derfuiuen  Di;* 
cariena>o(tf)on?i(fenfunDera((e  be()e(pi)n^f)c  DnDe  iiiijag()etot)ornogenDe  »nD  to  beta(enDe  to 
retocfDatDan\)nfer.  QSnfer  eruen  effte  nafome^^ng^e  tragfter  ^ctadnse  Der  erbenameDeti 
ad;ter)n  marcf  iardfer  rente  De  er^f)enante  ^o^anne^  cDDer  ft)m  naf ome(i)n()f)e  Derfu(uen  Dica^ 
rien  beflttere  3eHig()e  fofleDerenteto  bemancnDe  DeDen  Ded@oD  ni^t  en  Mk  foDane  reDe(ife 
follDnDefc()aDen  tviffenDi;DnDeDnfeeruenDnDeOMome(!nc)^e  fd)o(enDnDe  nji^Ken  enDe^erDm 
De  afl  mi;D  Der  beDagf)eDen  rente  iwDDerf e^cj^cn  DiiDe  betalcn  Docf)  jo  bebo(Dc  tt)i;  De  gnaDe  bi)  Dn^ 
an  Dcffcm  ^reuc  Dat  nji;  Dnfe  eruen  cDDcr  naf omc(i)n()()cn  De  DorbenomeDen  ad;tei;n  marcf  3ar^ 
lifevfKente  afle  3ai'n?annDn^DnfenerucneDDcrnafome(pnj}()en  Dar  5e()a(}()et  mo^i^en  n?eDDer 
fopcuDppc  *2Bt;nad;tenDortrDef)unDcriDnDe  Dcer  DnDe  tn?t)ntic[;  marcfpen npng^e  Dcr  Dorbe«'' 
nomeDen  muntcDnDcttjannM)DnfcerucncDDcr  nafome(j;ng()e  Dcn  rDcDDerfop  a(fo  Don  u>i)((en, 
fo  fcf)a(ctt)t;Dnfe  eruen  efftcO^Mfome^t^njjf^e  Dcn  er^f^enanteni^^eren  :Dcfcn  DnDe  €apittc(e  tf)0 
.5am5orcl)DnDc^eji;ttereDer  iM(uen  QDicarie  ei^n^^DcrDcnDef  3arei^  Dat  rouoren  funDiii^en  De 

crg^C' 


2in^Anb  eititger  IXttunUn  unb  €f^:irifj^teii.  j  2  s 


mhmomt\>tntmlmMmUtmntid)maxd  pcnnt^nghe  nii;D^enrentenmiDetDed  t)ax  \>p  btf 
^agf^ef  iJ^bi;n«en^ambovd?Dp2[Ci;nad;fenmi;D  sfcelDe  atfc  baf  Denen  Qhmc^ht  mt>  gf^eue  i^ 
tt)cl  f 0  tvfUen  iMiDe  gantfer  no^be  f 0  befalcn&e.  5l[(c  Dovfcreuen  flurfe  loue  w)  ©vaue  Orf 0  t)or^ 
benDori)n^»nfc  eruen  i)nDe  nafomeIi?ncie  t)en  (^vgbenanten  ^ern  S)efen  tnbe  dapiffele  to 
.t)ambordi)  i^em  evben  So^anfe  Dube  fpnen  nafomeh;ngten  Devfuluen  QSicarien  befttfercn  fitU 
DaflDuDe  DnuorbrofenfoboIDenbejunDer  Scnis^erlepc  tDcDDerfprafe3nsai)()e  eDDcr  buIpereDc 
in  guDen  fruwcn^to  fud;nt|TcDcjycr  Dorfcreuenen  jlucfe  ^o  l)cbbe  tt>i;  ©reuc  Ottt  Dovfcvcuen 
DorDii^mifeeruenDnDnafomeIt;nc}f)e  mt;D^i)tfd;opDnfe  ^nghmb^l  Dor  Deffem  Q^ref  gbc. 
ben9l)efIatenDcDc(]l)eucnDnDfcrcueni^  iia©oDe^bovD  Decrtepn5unDertiar  S)arna  in  Dcme 
»ecrtic)e|len  Sare  ih  Deme  2)agf;e  funtc  $l;oma^  Ded  ^;)i(ligen  apoflel^» 

S»  Ottonis  Comitis  Schowenborg. 
(*)  Q3on  Diefer  Vicarie  (tef;e  Dic  zs  unD  jojlc  UrfunDe. 

41.  GODSCHALCI  Epifcopi  Slesvicenfis  Ordi- 

natio  &  promotio  Henrici  Brun  ad  ordinem  Accolitarum  &  alios 
minores  ordines.  Anno  1513.  Sabbato  quatuor  tempo- 

rum  poft  Invocavit. 

Godfchalcus  dei  &  Aplice  ledes  gra'  Epus  Slefuicen  Vnuefj  &  fingpnt  Jnrpe£lur 
notu  faci^  per  eafdem  QuodnosSbto  quatuortpm  poft  Jnuocauit  Jn  Capella 
beate  virge  S-w^afTftede  facros  ordines  mitra  ponfi  ceiebran  infra  miflarum  folempnia 
dile(^u  nobisin  Xpo  Hinricj  brun  fcholarem  nre  dioc  adordinem  accolitaru  &  omes 
aliosminoresordines  rite  promoui^  &  ordinaui^  cooperan  nobis  gra  fpufleptiformis 
dan  fibi  has  Iras  nri  Sigilli  quo  ad  c^s  (*)  vtimur  appenfion  munit  anno  d-ni  Millefirao  qui- 
gentefimo  Sc  tertio  decimo  die  6c  loco  pnarrat. 
(*)  Ad  caufas. 

42.  WILH.  DELBRUGGHE  Officialis  Generalis 

Bremenr  ac  Lubecenfis ,  Executio  literarum  Papalium  ab  Hen- 

rico  Bantfko  iuper  annuam  penfionem  a  Val.  Schuneman  & 

Joh.  Moltkaft  folvendam  obtentarum  i^i^» 

9.  Julii. 

Wilhelmus  Delbrugge  'Jurif  utriufq;  Baccalaurius  Reuerendi  Dni  Criftophori 
6cdni  i)  Epi  Curieq;  LubicenOfficialisGeneralis  Judex5c  executor  adjnfra- 
fcriptaunacumquibusdamalysjnfrafcriptisnris  2)  inhac  parte  collegis  cum  iila  clau- 
fulaqtus  5)  Vnus  vei  duo  aut  vnus  eorundem  5<:a  fede,  aplica^)  ipccialiter  deputa- 

t9 


;  2^  2(tt^4tt0  ciniQcx  Ur^uitben  mb  &^tiffun. 

tg  Honorabilibus  viris  dnis  Valentino  Schuneman  parochialis  ecclie  f)  ville  Bram- 
ftede  Redori  (Sc  in  bti  Petri  Hamburgen  <5c  bte  Marie  in  Hafeldorp  ecclys  perpetuo  be- 
neficiato  ac  Johanni  Moltkaeft  ecclie  bte  Marie  Hamburgen  perpetuo  benefitiato  ac 
eoruminparrochiali&benefitysde  quibusinjnfrafcriptisiris  6)  fitmentio  fucceirori- 
bus  Necnonillivelillis  quevelquosjnfrafcriptum  tangit  negotium  ieutangere  potc- 
rit  quolibet  7)  in  futurum  coiter  8)  vel  diuifim  quibufcunq;  nomibus  9)  cenfeantur 
aut  quacunq;  prefulgeant  dignitate  Salutem  in  dno  Sc  notlris  hmoi  10)  in  Commerciis 
aplic  f  i)  firmiter  obedire  madat  12)  LrasfandidimiinCriftopriscScdni  nridni  Leo- 
nisdiuina  prouidentiapapedecimieius  verabulla  plumbea  filis  ferieeis  rubei  croceiq; 
coloris  Jmpendente  bullatas ,  Sanas  fiquidem  <5c  Jntegras  non  viciat  non  cancellat  nec 
in aliqua fua parte fufpedas  Sed  oim  15)  prorfus  vitio  <Sc  fufpitfone  caren  14)  nobis 
pro  parte  venerabilis  viri  Dni  Hinricj  Bantlkow  ecclie  Hamburgen  Scholaftici  6c  Cano- 
nicj  principalis  in  eifdem  Iris  i  j-)  aplicis  principaliter  nominati  Coram  Notario  publico 
<&  teftibus  infra  fcriptis  pntatas  16)  noscumea  quadecuit  reuerentia  recepifte  noue- 
ritishmoi  17)  «fubtenoreZd-o  Epus  18)  feruus  feruorum  del  dileftofilioHinricoBantf- 
kowclico  19)  ZwerinenSaIutem<5c  aplicam  benediftom  20)  Vite  ac  morum  hone- 
ftasaliasIaudabiliaprobitatisaevirtutummeritaSuper  quibus  apud  nos  fide  dignoco- 
mendaristeftimonionosinducuntutillatibifauorabiliter  concedamus  que  tuiscomo» 
ditatibus  fore  confpicimus  oportuna  Cum  itaq;  ficut  exhibita  nobis  nuper  pro  parte  tua 
petitiocotinebatAls  21)  tu  perpetuam  Vieariam  ad  altare  fan<Stj  Bartholomei  fitum  in 
eccliabteMarieHamburgen  Bremendicc  22)  quamtunc  obtinebas  in  manibus  illius 
ordinarycollatoris  ?xtraRomancuriamfponte&:  libere  refignauerisjpeq;  25)  ordina- 
riuscoUatorrefignaton  24)  hmoi  17)  pereumextraeandem  curiamaude  2y)  ordi- 
nariaadmiffa  Vicariampredidampereandemrefignatom  tunc  vacan  26)  diIed:o  filio 
JohanniMo!tkaeftaddi6lumaltareperpetuo  Vicario  didaau(^e  2f)  contuleris  <Sc  dc 
illaetiam.prouideris  Jpfeq;JohannescolIaton  27)  <5cprouifionearundem  vigore  eiuf- 
dem  vicarie  pofieflionem  fuerit  aftequut^  Nos  tibi ,  ne  ex  ceffione  hmoi  1 7)  nimium  di- 
fpendium  patiaris  de  alicui^  .fubuention  28)  auxilio  prouidere  ac  premifforum  merito- 
'rum  tuorum  Jntuitufpalem  29)  gratiam  facere  volen  50)  teq;  aquibufuisexcaton  j  i) 
fufpenfionis  <^  Jnterdidti  alyfq;  ecclefiafticis  fententys  Cenfuris  «3c  penis  a  Jure  vel  ab  ho- 
mine quauis  occan  52)  velcaufalatis  fi quibus  quolibet  5  j)  Jnnodatus exiftis  ad  efFe- 
ftumpntcm  54)  dnntaxat  confequendum  harum  ferie  abfoluentes  <Sc  abfolutum  fore 
cenfentes  Nec  non  omnia  <Sc  finguia  bnfitia  jf)  eccliaftica  cum  cura  <Sc  fine  cura  quc 
etiam  ex  quibufuis  aplicis  difpenfatoibg  5  6)  obtines  <Sc  exfpeftas  ac  in  quibus  &  ad  quc 
Jus  tibi  quoiibet  competitquecuq;quotcunq;  (Sc  qualiacunq;  finteorumq;  fruQ:uured- 
dituum&prouidentviros  annuos  valores  <Sc  limoi  difpenfationum  tenores  pntibus 
pro  exprellis  habentes  Tibi  unam  quinq;  ducatorum  auri  de  camera  fuper  dide  vicarie 
^caliam  odo  marcarum  Lubicen  monete  illarum  partium  quatuor  ducatos  fimiles  vel  ar- 
caconftituenspenfionesannuas  fuperparrochialisecclie  in  Bramftede  6c  unius  videli- 
cetin  btipetriHamburgendcalteriusineiufdembteMarie  in  Hafeldorp  di(Ste  dioc  pa- 
rochiaIib9  ecclys  perpetuorum  fimplitiu  benefitiorum  ecclefiafticorum  fru<^ibus  red* 
ditibus  6c  prouentibus  quorum  modietatem  ipe  penfiones  ut  afTeris  non  excedut  tibi 

quoad 


quoad  vixerisvel  procurtuoadhocatefpeciale  madatum  habenti  per  di6tum  Johan- 
nemcuiu9  6c  dile(fiumfi!iuValCl:inuSchuneman  Jpius  ecclie  in  Bramftade  Re&orem 
acitibti  petri  <Scbte  Mariein.^rtfcfborpecclys  predidis  perpetuum  benefitiatum  cuius 
etiam  pioeoqdalsbone  memorie  Petrus  olim  Epus Swerinen  tunc  in  humanis  agens 
cui  als  deeccliain  Bramilede  predidatunccertomodo  Vacanaplica  fuerat  aude  pro- 
uideri  conceflum  concedion  gratie  hmo  Irrsaplicisfupereanonconfedtp  in  manibus 
felicis  recordation  July  pape  fccundi  predecelToris  noftri  fub  data  videlicet  feptimo  Jdus 
Janunry  pontificatusiui  anno  decimo  fponte  6c  Libere  ceflit  eundem  Valentinum  in 
eiuldemecclieinBramftede  6c  benefitiahmoi  protempore  quantumin  eofuerat  paci- 
ficumdimittendo  Jpeq;  predeceilor  ceflionem  hmoi  duxerat  admittendum  expreftus 
acceditafTenfus^c  fuccelToresfuosvicariam  <Sc  eccliam  Bramftede  <5c  benefitiahmoipro 
tempore  obtinentes  annisfingulisin  fefto  bti  Michaelis  Archangeli  de  menfe  Septem- 
brisin  opido Hamburgen  Jntegre  perfoluendam aude  aplicatenoreprefentiumrefer- 
vamus  conftituimus  6c  aflignamus  decerneh  Johahem  Sc  Valentinum  ac  fucceffores 
prefatosad  Jntegramfolutionpenfionearundeni  tibi  fatiendam  juxta  refervaton  coHr- 
ftituton  6c  allignatoh  predidlarum  tenorem  fore  efficaciter  obligatos  ac  voleh  6c  ea- 
demau6le  ftatuehquodilli  exJohaRne<ScVaIentinoac  fuccefforibus  prefatisqui  in  di- 
cto  fefto  vel  faltem  Jnfra  triginta  dies  Jllud  Jmmediate  fequeh  penfiones  pereosdebi- 
tashmoinonperfoluerintcum  effedlu  lapfis  diebus  cifdem  fententiam  excoicaton  in- 
-curratin  quadonectibi  vel  eidemprocuri  tuo  depenfionibus  hmoitunc  debitis  Jnte- 
gre  fatisfadlumautalstecum  veIcumdi6:o  procurituo  fuperhoc  amicabiliter  concor- 
dat  fuerit  abfolui  non  poflint  preterq;  in  mortis  articulo  conftituti  Si  vero  per  fex  men- 
fes  didlos  triginta  dies  Jmmediate  fequen  fententiam  ipam  animo  quod  abfit  fuftinuc- 
rint  Jndurato  ex  tunc  effluxis  m^fibusipis  vicaria  5c  ecclia  in  Bramftede  ac  benefitys 
predidtis  perpetuopriuatiexiftant  Jllaq;  vacareCenfeantureoipo  Quocirca  vencrabi- 
li  fri  noftro  Epo  Cafertan  (f)  (ScdileftisfilysLubiceh&Zwerinehoflicialib^per  aplica 
icripta  mandam^  qtus  ipi  velduoaut  Vnuseorum  Perfevelaliumfeualios  fatiant  au- 
denoftrapenfionespdidastibi  quoad  vixeris  vel  didto  procuri  tuo  Juxta  refevaton 
conftituton  (Scaftignaton  ac  decreti  predidorum  continentiam  6c  tenorem  efficaciter 
perfolui  Et  nihilominus  quelibet  ex  Johanne  <5c  Valentino  ac  fuccefToribus  prefatis  quem 
exeishmoi  excoicaton  fententiam  JncurrifTeconftiteritquotiens  fuper  hoc  pro  partc 
tua  f  uerint  requifiti  tamdiu  dihcis  6c  alys  feftiuis  diebus  in  ecclys  dum  major  Jnibi  populi 
multitudoaddiuinaconuenerit  excocatum  publicenuntiant  <Sc  fatiant  ab  alys  nuciarj 
acabomibus  ardtiuseuitaridonectibiveleidem  procuri  tuo  depenfionibg  hmoi  tunc 
debitis  fuerit  Jntegre  fatiffadum  7pfeq;excoicat9  ab  eadem  excocationis  fententia  ab- 
foluton  benefitium  meruerit  obtinere  Contradidtores  aucte  nra  appellation  poftpofita 
compefcendo  Nonobftan  conftitutoibg  <Scordinat6ibus  aplicisac  dide  ecclie  bte  Ma- 
rieHamburgenetiam  Juramentoconfirmaton  aplicavel  quavis  firmitatealia  roboratis 
Statutis  <Sc  confuetudinibus  contrarys  quibufcunq;  Aut  fiJohanni<5c  Valentino  ac  fuc- 
cefToribuspfatisvelquibuluisalysc^iterveldiuifimabapIica  fit  Sede  Jndultumquo  ad 
preftaomvelfolutompenfionisalicui^  minime  teneatur  <5c  ad  idcompellj  aut  quod  Jn- 

5t  ter- 


feerdicj  fufpendi  vel  exc6icary  non  poflintperlrasaplicas  non  fatien  plenam  Sc  expref- 
famacdeverbo  adverbumdejndultohmoimentionem  Etqualibetalia  difte  Sedisjn- 
dulgentiageneraljvelfpatcuiufcunq;  tenoris  exiftant  per  quam  pntibg  exprefTum  vel 
totaliternoninfertainefFeaushmoi  gratie^mpedirivaleat  quolibet  vel  difFerri  Et  de 
quacuiufqjtototenore  habendafitinnrislrs  m^tio  fpetialis  volumus  aut  quod  nifi  di- 
^usValentinusJurefibiindidlaeccIain  Bramflede  ex  ceflione  pdifta  conceffum  quc 
contra  quecunq;  Jus  in  ipa  hr^  pretenden  fecurus  aut  quietus  in  illius  poffeflione  mane- 
re  poflit  penfio  odo  marcarum  predidarum  nullius  fit  roboris  vel  momenti  Nulli  ergo 
©inohomini  liceat  hanc  paginenoflreabfolutonreferuatonconflitutonaflignatonde- 
cretj  voluntatis  &madatj  Jnfringere  vel  ei  aufu  temerario  cotraire  Siquis  aut  hoc  at- 
temptarepfumpferitjndignatom  omipotentis  dei  ac  beatorum  petri  &  pauli  aplorum 
eius  fe  nouerit  Jncurfuru  Datum  Rome  apud  San£tum  Petrum  anno  Jncarnationis  dnice 
millefimo  quing^tefimo  decimo  feptimo  Nonas  feptembris  pontificatus  noftri  anno 
quinto  Po/l  qnanun  quidem\x2iX\xv(\  aplicarum  prefentaom  (Sc  receptom  nobis  &  per 
nos  ut  premittitur  faft  fuimus  pro  parte  prefati  dni  Hinricj  Bantfkow  principalis  in  pre- 
infertis  Iris  aplic  principaliter  nominati  debita  cum  ynftantia  requifitj  qtus  ad  executioii 
di£tarum  Irarum  aplicarum&contentorum  in  eifd  procedcre  dignaremur  ^uxta  tradi- 
tamfeu  directam  pcreas  a  fede  aplica  nobis  formam  Nos  igitur  Wilhelmus  offitialis 
7udex&:executorprefatusattendenrequifitiom  hmoi  fore  Juftam  &:  confonam  ration 
volenq;  mandatum  aplicum  fupradiftum  nobis  in  hac  parte  diredum  reurenter  exequi 
ut  tenemur  ^dcirco  aufte  aplica  nobis  comifTa  &  qua  fungimur  in  hac  parte  pref atas  Iras 
Aplicas  hunq;noftrum  procefTum  ac  omia&fingula  in  eis  contenta  Vobis  omibus  <& 
Jingulis  fupradidis  coiter  vel  diuifim  yntimamus  ^nfinuamus  6c  notificam^  ac  ad  ve- 
ftram  &  cuiuflibet  vrm  notitiam  deducimus  &  deduci  volumus  per  pntes  Et  nihilomin^ 
vos  dnos  Valentinum  (Sd;unettian  &  Johannem  ^oitfaj]  vrofq;  in  parrochiaH  &  bene 
fitysfupradidisrefpediuefucceffores  protemporeexiftentes&  vrm  quemlibet  Jnfoli- 
dum  in  virtute  fanfte  obedientie  &  fub  fententys  cenfuris  <Si  penis  in  prefatis  Iris  aplice 
contentis  quas&earumquamlibetin  vos  3c  veftrum  quemlibetnifi  feceritis  que  vobis 
in  hac  parte  pcipimus  Jncurrere  volumus ipo  fadlo  prout  dn^  nofter  papa  Jncurrere  vo- 
luitdlftriftepcipiendomandamusqtus  poftq;  vos  dne  Valentine  Schunemann  parro- 
chialis  ecclie  ville  Bramftede  <Sc  vicarius  in  bti  petri  Hamburgen  &  alterius  in  Hafeldorp 
parrochialib^acvosyohannesmoltkaft  reliqui  in  bte  marie  hamburgefi  bremeii  dioc 
€ccIysperpetuodrumfimpliciumbenefttiorum  in  preinfertis  Irs  fpecificatorum  poffef- 
fonpacificamafiequuti  fueritfeupervosquo  minus  illa  airequamini  fteterit  vel  etiam 
fi  pofi"eftioh  pacificam  hmoi  non  habcretis  fruftus  ex  ipis  parrochiali  <Sc  bnfitys  fupra 
fpecificatisperceperitisfingulisannis  in  oppido  Hamburgeftin  fefto  fiue  termino  bti 
Michaelis  Archangelj  de  menfe  Septembris  vos  yohannes  Moltkaft  vna  cum  quinq;  du- 
catorumauridecamera  ex  <Sc  fuper  didle  vicarie  ad  altare  b.  Bartholomej  in  bte  Marie 
Hamburaen  5c  vos  dne  Valentine  fchuneml  aliam  odo  marcarum  Lubecefi  monete 
quatuorducfiniiles  vel  circaconftitutientiumpenfiones  annuasvriq;  in  eifdemm  par- 
rochiali  ecclia  <Sc  benefitys  refpediue  fuccefTores  cidem  dno  Hinrico  Banfkow  quoad . 

»ixe- 


Zn^an^  ciitigev  UrffuHt^ctt  UH^Sc|)n'fft<tf»  ?  t| 


uixerit  vel  procuri  fuo  Legittimo  ad  hoc  fuffitiens  mandatum  habenti  pro  eo  yuxta  re- 
feruation  conftituton  &  aSignaton  predidarum  continentiam  atq;  formam  line  difficuU 
tate(5ccontradi£tonquiburcunq;efficaciterpfoluatis3cvrum  dc  eorum  quilibet  peffol- 
uatautvoscumdidorino  Hinrico  auteius  Legittimo  procure  fuper  hoc  amicabiliter 
concordetis«S^vrmquilibetconcordetMonemus7nfuper  modo&  forma  pmiffis  omes 
<5c(ingulosfupradi£tos  5c  alias  quafcunq;  tam  eccliafticas  q;  (eculares  perfonas  cuiuf- 
cunq;  dignitatisftatusgradus  ordinis  vel  condition  exiftant  6c  eorum  quilibet  exiftat 
vobis&ipisdiftridtius  ^nhibendonepfatodno  Hinrico  Banfkow  vel  procuri  pdid(> 
quominusdepdidis  annuis  penfionibus  yntegre  fatilfadum  fuerit  ^mpedim^tum  ali- 
quod  preftetis  feu  preftent  per  vos  vel  alium  feu  alios  aut  7pum  ^mpediefi  dctis  feu  dent 
auxiiium  confilium  vel  fauorem  publice  vel  occulte  dlrede  vel ^ndiredte  quouif  quefito 
coloreveljngenio  Sed  per  ofhibus&peromniahmoiaplicis  mldatatq;  noftris  parea- 
tis  feu  pareant  realiter  6c  cum  efFedu  Quodjiforte  premifta  omia  «Sc  fingula  non  Jmple- 
ueritis  aut  recufaueritis  (*)  feu  recufaueritis  aut  recufauerint  cotumaciter  adimplerc 
feu  quoq;  in  contrarium  feceritis  feu  fecerint  ac  als  pmifT;  mandatis  ac  monitionibus  no- 
ftris  hmoi  Jmmo  uerius  aplicis  non  parueritis  feu  paruerunt  realiter  5c  cum  effectu  nos 
invosomes&etiamfingulosfupradiftos&vosquifueritis  feufuerint  inpmiff;  culpabi- 
les  £t  generaliter  in  cotradiftores  quoflibet  &  rebelles  ex  nunc  prout  ex  tunc  <Sc  ex  tunc 
prout  ex  nunc  fingulariter  in  fingulos  predida  canonica  monitione  premifla  excomuni- 
caton  Jn  captIaveroc6uentus&  collegiainhisdelinquentia  fufpenfion  a  diuinis  ac  in 
iporumdelinquentiu&rebellium  ecclias  3c  monafteria  Jnterdidj  eccliafticj  fententias 
ferimusinhisfcriptis  &etiampromuIgam9  Ceterttin  cumad  exequutom  premifTorum 
vlterius  faciendam  nequeamg  quoad  prefens  perfonaliter  Jntereffe  pluribus  alys  arduis 
Lcgittime  propedm  negotys  vniuerfis  &  fingulis  dnis  Abbatibus  prioribus  Prepofitis  dc- 
canis  Archidiaconis  Cantoribus  fuccentoribus  Tefaurary  Scholaftic  facriftis  cuftodib^ 
tam  Cathedralium  etiam  metropolitan  qua  collegiatarum  Canonic  parrochialiuq;  ec- 
cliarum  Redoribus  feu  Locatenen  eorundem  plebanis  viceplebanis  capellanis  curatis 
5c  non  Curatis  altariftis  prefbitteris^.cleric  Notarys  quoque  <5c  tabellionib^  public 
quibufcuq;  perciuitatemcScdiocBremeh  acalsvbiIibetconflitut<Sceor  cuilibetjn  folid 
fupervlteriorjexecutoh  didimandati  apliciatq;noftri  fatiend  aude  aplica  fupradida 
tenorepntium  plenarie  comittim^  vicesnoftras  doneceas  fpetialr  <5c  expreffe  duxeri- 
mgreuocandquos&eorumquelt  Jn  folidum  <Sc  eofdemaude  5ctenore  requirim^  5c 
monem^  primo  fecundo  tertio  5c  peremtorie  coiter  vel  diuifim  eifq;  nichilomin^  <Sc 
eor  cuilibet  in  virtute  fande  obedientie  &  fub  excotoh  pena  quam  in  eos  <Sc  eorum  q  u^- 
libetnifijnfra  fexdiespoftq;  pro  parte  difti  dni  Hinricj  Banfkow  principalis  fuerit  fu- 
per  hoc  requifitj  feu  alter  veftrum  fuerit  rcquifit^  Jmmediate  fequeh  quos  dies  eis  ^  eo- 
rum  cuilibetproterminoperemptorio  ac  monitioh  Canonica  aflignam^  fecerint  quc 
eis  in  hac  committimus  (Sc  mandamus  predicta  caoonica  monitoh  premiffa  ex  nunc 
prout  extuc  &  ecouerfo  f erim^  in  his  fcriptis  diftinfte  precipiendo  mandamus  qtus  ipi 
&  eorHm  fmgulj  qui  fuper  hoc  ut  pmittitijr  f uerunt  requifitj  feu  fuerit  rcquifitus  7ta  ta- 

%i  2  mm 


tlt  2(rt&<tH8  eirtigetf  UtUnhm  uttb  S^rifFten* 

^      ,1..  — — — — — —  II  ■ 

menquodinhysexequendisalter  akerumnonexpeftetnecvnusproalio  feu  peralium 
quouirmodo  fe  excufet  ad  vos  dnos  yohannem  moltkaft  6c  valentinum  ©cjunemann 
&cuiu(libet  eorumfuccelToresprefatos  om^fq;  alios  &:  fingulos  quibus  hmoi  nofter 
proccflus  dirigitur  perfonafq;<SclocaaIiadequibusexpediens  fuerit  perfonaliter  acce- 
dant  fcu  accedat  &  prefatas  Iras  aplicas  noftruq;  pntm  proceftum  ac  omia  &  fingula  in 
eiscontcntafeueorumefFedufubftantialem  vobisomibus&  fingulis  fupradidis  legant 
Jntiment,  Jnfinuent&fideliterpublicare  procurentaceidem  dno  Hinrico  Bantfkow 
principalj  vcl  procuri  fuo  predi6l:o  yuxta  pfati  dnj  noftrj  pape  concefTon  referuaton 
conftitutom&aflignatoficontin^tiam  atq;  formam  predidam  prefatos  annuas  penfio- 
nesquant  in  eisfuerit  c6munitervel  diuifimfatiantefficaciterperfolui  Et  nichilomin^ 
qu^libet  ex  vobis  dnis  ^ohanne  moltkaft  Sc  Valentino  Schuneman  ac  fuccefToribus  pre- 
didis  cum  in  feftiuitate  predifta  vel  faltem  Jnfra  triginta  dies  extunc  Jmmediate  fequefi 
penfon  per  vos  feu  alterum  vrm  tunc  debitas  hmoi  non  perfoluiife  cum  efledu  aut  vos 
feualterumvrumcumdifto  dnoHinrico  vel  procure  fuo  predidto  fuper  hoc  amicabili- 
terconcordatnonfuifre^cefTeconftiteritexcoicatoisperpfatum  dnm  noftrum  papam 
latam  a  qua  vos  vel  alter  veftrum  preterq;  in  mortis  articulo  conftitutj  abfolui  non  poflit 
proptereajncurriffe  ipis  noftris  fubdelegatis  vel  eorum  alterj  conftiterit  quotiens  5c 
quando  luper  hoc  pro  parte  diftj  dni  Hinricj  Banfko^j^-  principalis  fuerint requifitj  feu  al- 
ter  vrmfueritrequifitustamdiufmgulisdnicisfeftiuifq;  diebusinfuis  ecclys  n^onafterys 
&  capeliis  dum  Jbidem  maior  populj  multitudo  ad  diuina  couencrit  exc6icatum  publice 
nutient  fatiantq;  ab  alys  nuntiarj  6c  ab  omib^  Crifti  fidelib^  artius  euitarj  donec  5c 
quoufq;difl:odnoHinricoprincipaljveIprocLiratorj  fuopfato  de  hmoi  annua  penfoii 
tuncdebitafuerit  Jntegrefatiffad  vofq;  dni  yohannes  moltkaft  6c  Valentin^  Schune- 
mann  Necnonquiltexfuccefroribuspredidlis  fic  exc6icatusab  eadem  fma  merueritis 
abfolutiofibnfitiuobtinerePerproceflum  aut  noftrum  hmoi  volum^  nec  Jntendimus 
noftrisinaliquopiudicare  collegis  quomin^ipiveleorum  alterferuato  tamen  hoc  no- 
ftropcefl^uinhmoinegotio  procederevaleant  prout  eos  vel  eorum  alterj  vifum  fuerit 
expedirePrcfatasquoq;Irasaplicas  huncq;noftru  proceffOm  ac  omia^c  fingula  hmoi 
negotium  tangentiaVoIumg  penes  didum  dum  hinricum  banfkow  principalem  vel 
procurem  fuumremanere  dc  non  per  vos  aut  aliquem  vrum  feu  quecuq;  alm  ipis  inuitis 
&  contraeorumvoluntatem  quolibet  detinerj  contrariu  vero  fatieh  prefatis  noftris 
fententys  inhisfcriptislatisdidacanonicamoniton  pmiffa  ipofafto  volum^  fubjicere 
Mandamustamencopiam  fierj  depmiflis  eam  pententib^  6c  hre  debentib^  petentiu 
quidem  fumptib^  6c  expenfg  Abfolution^  vero  omni  (Scfinguloriiqui  pfatas  nras  fenten- 
tias  aut  earumaliquod  Jncurrerint  feujncurreritquoquomodonobisrvelfuperiorj  no- 
ftro  tantummodo  refjuam^  '^nqtiorum  ofhi  <Sc  finguloiu  fldem  &  teftimonium  pmifTo- 
rum  pntes  has  fiue  hoc  pfis  publicum  inftrum^ntum  hmoi  noftrum  proceftiim  in  fe  con- 
tineh  fiue  c6tinens  exinde  fierj  &  per  notarium  publicum  Jnfrafcriptum  fubfcribi  no- 
ftriq;  figilli  offitialat^  offity  folitj  yuffimus  &  feeim^  appenfione  comunirj  Datum& 
aftumindomibus  noftre  folite  refidentie  fub  anno  aNatiuitate  dni  millefimo  quingen- 
tefimodecimonono  7ndi<^ion  feptimadieveronouamcnfis  ^uly  pontificatus  Sandif- 

ftmi 


_^___^^  — — ^— —  ■  ■  _^____^____^_ 

fimi  n9  Crifto  pris  <Sc  dni  noftrj  dni  Leonis  diuina  prouidentia  pape  decim  anno  feptimo 
prefentibus  ^bidem  ho.iorabilibus  viris  dnis  ^ohanne  becker  pre(bro  Hermanno 
mejer  (**)  monafterien  &  maguntienii  dioc  teftibus  ad  pmifTa  vocatis  fpetia- 

Kter  &,■  rogatis. 

'L.S. 


C-n!) 


Et  ego  Reinerus  Garftede  clicus  Bremen  dioc 


I)  DominiEpifcopi  2)  noftris  5)  conftitutus  4)  apo" 

ftolica  0  eccIefijE        ^         (,)  literis  7)  qyomodolibet 

8)  communiter  9)  nominibus 

10)  hujusmodi  11)  apoftolicis  12)  mandatis  Literas  15)  o» 

mni  14)  carentes  i ;)  literis  apoftolicis  16)  praefen- 

tatas  17)  hujusmodi  18)  Epifcopus  19)  Clerico 

2c)  benedi£lionem  ai)  Alias  22)  dioecefeos  23)  Jpfeq; 

24)  refignatione  2O  auftoritate  26)  vacantem  27) 

coliationem  28)  fubventionis  29)  fpecialem. 

jg)  volentes  31)  excommunicationis  32)  occafione  33) 

quomodolibet  34)  pr^fentem  3^)  beneficia  eccleflaftica 

36)  difpenfationibus. 

(t)  Sub  ArchiepifcopoCapuanoinRegnoNeapolitano.  A.i  i79.tV(^ve^Porphyrius,' 

tve(c6evt)em  £ateranifc(?en  Concilio  beitvo^ncfe. 
C)  (SDono^neS^eifenmpIeuerintf^effien. 
(**)  ©0  t)icl  Ovaum  mt  im  Original  gelaiTcit. 

43.)  Fiindatio  duarum  Commendarum  in  Capella 

S.  Annae  templi  Petrini  Hamburgenfis  per  Hermannum  Ro- 
denborg  Senatorem  Hamburgenfem  Stadis 

1503*  20.  Maji. 

aimondus  miferatione  dlvina  facro  fanteRomanae  Ecclefiae  tituli  fanajeMarise  no- 
ua^  PrefbyterCardinalisGurcenfisaduniverfamGermaniam,  Daciam,  Sueciam, 
Norwegiam,  Frifiam,  Prufliam,  omnesq;ac  fingulas  illarum  provincias,  civitates, 
terras5c  loca  etiam  facro  Romano  Jmperio  inipfa  Germania  fubjeaa,  ac  eis  adjacen- 
tia  Apoftolicae  Sedis  de  latere  Legatus  Dileais  nobis  in  Chrifto  Prapofitis  Metropo- 
litanaeBrcmenfis  &  Cathedralis  Lubicenfis  Ecclefiarum  ac  Officiali  Verdenfi  falutem 
in  domino.  Ex  commifib  nobis  a  Sanfta  Sede  apoftolica  Legationis  officio  cultui  di- 
vinoaugendo  prsefertim  rnAItarisminifterio,  quoDominus  nofterJefusChriftuspro 
falute  vivorum  &  defunaorum  immolatur  indefelTa  folicitudine  invigilamus  ac  hys 
qu« propterea  inftituenda  <Sc  provide  fiendadinofcuntur ,  ut  firma  perpetuo  &  illibata 

5t  3  per- 


R 


g  5  a  Zn\)An^  csjtfgcy  UttmUn  mb  ©dbrifftcit. 


perfiftant  Apoftolici  muniminis  adjicim.us  firmitatem.  Exhibita  fiquidem  nobis  nu- 
per  pro  parte  dilefti  nobis  in  Chrifto  Hermanni  Rodenburg  Confulis  Hamburgenfis 
Bremenfis  diocefis  petitio  continebat  quod  ipfe  alias  provida  confideratione  ex  zclo 
devotionis  perpendens,  quammeritorie,  quamdeniq-ylalubre  exiftat  pro  temporali- 
bus  &tranfitoriis  bonis  feminatis  metere  jeterna  <&  pcrmanfura  feq;  illa  invicem  feli- 
ci  commercio  commotare ,  in  Ecclefia  Sanfti  Petri  didi  opidi  Hamburgenfis  quan- 
dam  capellam  &  in  eadem  altare  in  laudem  omnipotentis  Dei  nec  non  gloriofiftime  vir- 
ginis  Mariae  beataeq;  Annse  ejus  matris  ac  nonnullorum  alLorum  Sandorum  majorem 
honorem  6c  venerationem  sdificari  ac  de  novoexftrui  riteq;  confecrari  fecit  (Sc  procu- 
ravit,  atq;  in  eifdem  Capella  6c  altariduo  qusedam  perpetua  Ecclefiaftica  beneficia 
duobus  Presbyteris  fecularibus  canonice  conferenda  6c  aflignanda  cum  quadraginta 
marcharummoiiet»  Lubicenfis  aliasvalorisviginti  Ducatorum  auri  annuis  redditibus 
frudibus  &  proventibus  ,  certis  quoq;  Miftis  hebdomatatim  celebrandis,  nec  non 
aliis  oneribus  per  eorundem  beneficiorum  ecclefiafticoriam  obtentores  6c  poffeftbrcs 
pro  tempore  fufFcrendis;  defuis  propriis  fibi  a  Deo  collatisbonis  fundare ,  erigere,  in- 
ftituere  6c  dotare  propoluit  Scintendit,  prouteafdemquadraginta  marcharum  feu  vi- 
ginti  Ducatorum  annuos  redditus  fingulis  annis  pro  tempore  perfolvendos  emit  <Sc 
comparavit.  Et  ficut  eadem  fubjungebat  petitio  fi  hujusmodi  beneficiorum  erigendo- 
rumfundatio,  inftitutio  acdotationoftracLegationisintuituaddebitum  erediionis  ef- 
fedum  deducerentur,  acjuspatronatusLaicis  five jus  prsefentandi  deincepsperfonas 
futuris  temporibus  cumomnibus  6c  fingulisprrvilegiis<si;  indultis  patrono  laico  a  Jure 
conceftiseidemHermannofundanticScinftituenti  fuisq;  mafcuHni  generis  ,  fi  fint  aut 
feminini  fexus ,  naturalibus  &  legitimis  ac  proximioribus  hetedibus ,  nec  non  in  even- 
tumeorundemomniumhceredumexftindionisjuratisdidae  ecclefice  S.  Petri  perpetuo 
referuaretur ,  profefto  ipfius  Hermanni  fundantis  pi^e  intentioni  in  laudem  omnipo- 
tentisdei,  Sanftorumq^veneirationem,  utpr^fertur,  tendenti  fatisfieret,  divinusq; 
cultusex  eo  maximum  fumeret  incrementum.  Quare  pro  parte  ejusdem  Hermanni 
nobis  fuit  humiliter  fupplicatum  quatenus  in  prjemiftis  de  opportuno  didorum  duorum 
beneficiorum  ecclefiafticorum  fundationis  (Scerettionis  remedio  mifericorditer  proui- 
dere  dignaremur.  Nos  igitur  qui  divini  cultus  augmentum ,  quantum  nobis  ex  alto 
permittitur  libenter  procuramus  hujusmodi  fupplicationibus  inclinati ,  de  prxmiftis  ta- 
men  certam  notitiam  non  habentes  Difcretionibus  veftris  committimus  <Sc  mandamus , 
quatenusvos,  velduo,  autunus  veftrum,  deprcemiflis,  vocatis  vocandis,  <Si"  ferva- 
taformajuris,  diligentervosinformetis,  6cfiea,  proutnarranturveraefte,  necnon 
didos  quadraginta  Marchas  feu  viginti  ducatos ,  pro  annuis  redditibus  pr^diaorum 
beneficiorum  deputandos,  pro  competenti  Sacerdotum  ad  hujusmodi  duo  beneficia 
inftituendorum ,  juxta  ipfis  beneficiis^  feu  verius  eorundem  pro  tempore  polfeftori- 
busimponendis,  fuftentatione ,  fufticientes  f ore  repereritis ,  duoperpetuabeneficia 
Ecciefiaftica  in  Capella  <5:  altari  prcediais  per  diaumHermannum  fundanda  6c  inftitueq- 
da,  quamprimumfeadfundatio-nem  <Scinftitutionenvhujusmodi  obtulerit,  easq;  le- 

gitimis  documcntis  deduxerit ,  cum  fruaibus ,  proventibus  &  redditibus  annuis  earun- 

dem 


2(tt&4tig  cittiger  UtHnUn  mb  Q*viffb<tt.  3 ;  5 


dem  quadraginta  marcharum,  feu  viginti  ducatorum,  ut  praemittitur  deputandis, 
velaliis  medio  tempore  ad  iioc  ordinandis  bonis,  fi  &  in  quantum,  pro  inftituendo- 
rum  ad  ea ,  tempore  poiTefrorum  commodo ,  fuftentationem  <5c  onerum  ipfis  impo- 
nendorumfi]fficientiremunerutione  fijfticeret ,  didix  noftrse^legationis  intuitu,  qua 
fungimurinhacparte;  poteftatetamendidlo  Hermanno  patronofi  aliquid  ad  frudius 
redditus  <Sc  proventus  predidtos  addere  voluerit,  in  omnibus  refervata  erigatis.  Nec 
non  aliquos  idoneos  Sacerdotes  feu  clericos ,  quos  ipfe  Hermannus  patronus  &  funda,- 
torvobisduxeritcum  efteclu  prsefentandos,  pro  hacvice  duntaxat,  addiftaduobe- 
neficiaEcclefiafticainftituatis,  ipfisq;  provideatis  deeisden,  inducendoeosincorpo- 
ralem,  realem  &a6:ualem  didorum  beneficiorum,  ac  omnium  jurium  ac  pertinen- 
tiarumeorundem  pofteftTonemacfaciendoeis&eorum  cuilibetde  ipforum  fruftibus, 
redditibus,  prouentibus,  juribus&obventionibus  univerfisintegrerefponderi.  Rc- 
ceptotamenprimitus  adiftoHermannopatrono  &  fundatore  juramento  in  m.anibus 
yeftris  ad  fanda  Dei  Evangelia  prieftando ,  quod  fundationi  pradite  fiendae  Tatisfa^io. 
ne  neceft^aria  (quse  )  vifa  fuerint  adimplere  velit  fraude  &  dolo  femotis.  Et  nihilomi- 
nus  Jus  Patronatus  Laicorum  cum  omnibus  &  fingulis  fuis  privilegiis ,  eminentiis  <5c  in- 
dultis,  &jure,  quomodolibet,  conceftis,  proedido  Hermanno  fundatori ,  &fuisna- 
turalibus  legitimis  6c  proximioribus ,  mafculini  6c  faeminei  fexus  generis  heredibus ,  5c , 
ineventum  exftindioniseorundem,  Juratis  eccIefiaiSanftiPetriprsedito,  inquabe- 
neficia  hujusmodi  inftituenda  exiftunt,  perpetuo,  ut  pr^efertur,  refervetis,  <Sc  alia 
faciatis ,  quse  ad  prsemifTa  confpexeritis  fore  quomodolibet ,  oportuna.  Super  quibus 
omnibus  veftramconfcientiamoneramus,  jure  taijien  Ordinarii,  poft  primaevam  di- 
dtorumbeneficiorum  vacationem,  quoadmftitutionem<5caIia  confueta,  femper  fal- 
vo.  Et infuper  didto  Hermanno  patrono  &  fundatori ,  ejusq;  heredibus  &  aliis  fupra- 
didis  in  omnibus  <5c  fingulis  prEemiflis,  ac  aliis  ,  qux  in  negotio  executionis,  ereftio- 
nis,  fundationis  <5c  refervationis  hujusmodi  per  vos ,  rite  fieri  contigerint,  efficacis 
defenfionis  auxilio  afliftentes ,  non  permittatis  eos  contra  hujusmodi  noftram  concef- 
fionem,  quoraodolibet,  moleftari,  contradidtores  percenfuram  compefcendo,  in- 
vocato  etiam  ad  hoc ,  fi  opus  fuerit ,  auxilio  brachii  fecularis ,  non  obftantibus  confti- 
tutionibus  6c  ordinationibus  in  Synodalibus  6c  provincialibus  editis  Conciliis ,  genera- 
libusvelfpecialibusac  eccleficeprxdidae  Sanfti  Petri  Statutis  6c  Confuetudinibus ,  et- 
iam  juramento  vel  quavis  firmitace  alia  roboratis ,  quibus  omnibus  ad  efFe£l:um  pramif^ 
forumderogamuscseterisq;contrariis  quibuscunq;.  Nosenim,  fi  &  poftquam  di6la 
fundatio,  ereftio  <Sc  juris  patronatus  refervatio  per  vos  fieri  contigerit,  ex  nunc  irri- 
tum  decernimus  6c  inane,  fi  fecus  fuperhis,  aquoquam  nobis  inferiori,  quaAudto- 
ritatefcientervetignoranter  contigerit  attemptari.  In  quorum  fidem  praefentes  lite- 
ras  fieri ,  noftriq;  figilli juflimus  appenfione  communiri.  Datum  Stadis  Bremenfis  Pio- 
cefeos.  Anno  Jncarnationis  dominicx  miliefimo  quingentefimo  tertio ,  undecima 
Kalendarum  Junii ,  PontificatusSan6liftimi  inChrifto  patris  &  Domini  Alexandri  divi- 
na  pro videntia  Papae  Sexti  Anno  undecimo. 

44.  Lc' 


^;4  2lt)^cmQtini^ttUtfmUmhb&d5riffUft* 


44.  Legitimatio  &  Di/pen(atio  Papalis  pro  Henri- 

co  Banlkowe  Juniore. 

Laurentius  miferatione  diuina  Eptis  Preneftin  Difcretis  viris  Decano  6c  Scolaftico  ec- 
clie  Lubicen  Salt  in  dno  Ex  parte  Henrici  Banfkowe  Junioris  clici  Bremeii  dioc  no- 
bis  fuit  humilr  fupplicatum  vt  cum  eo  quo  als  fuper defeStu  natalium  quem  patitur  de  fo- 
luto  vel  forfan  pbro  genitus  &  foluta  qd  hmoi  non  obftan  defedu  clicali  caradere  infi- 
gniri  &  forfan  ad  Quattuor  minores  ordines  promoueri  pofTet  &  beneficium  eccliafti- 
cum  cui  cura  non  imineret  aiarz  obtinere  aude  ordinaria  mr  difpenfatum  extitit ,  cuius 
difpenfationisvigoreclicalicaraftereriteinfignitus  fuit  qdhmoi  non  obftante  defedu 
adoesfacros  etiam  pbratus  ordines  promoueri  6c  aliud  beneficium  eccliafticum  etiam 
ficuramhabeataiar&inMetropolitan  velCathedrali  eccliacitra  tamenipius  Canoni- 
catumdc  prebendamautfiCanonicatus&prebendacollegiateecclie  adminiftratio  vel 
ofKcium  fuerit  recipere&vna  cumdidlobeneficioobtinendoaretinere  Et  nichilominus 
fiexfrudtibusredditibus  6c  prouentibusbeneficiorobtinendorhmoi  coitiode  fuftentari 
pofTenon  fperet  vnum  aliud  beneficium  eccliafticum  compatibile  etiam  fi  curam  ha- 
beat  aiar  &  als  vt  prefertur  qualificatum  fuerit  Jpaq;  beneficia  obtin^da  ex  caufa  permu- 
tationis  vel  als  fimul  vel  luccefliue  femel  tantum  dimittere  6c  loco  fic  dimifli  vel  dimiffor 
aliud  velalia  Triaduntaxatbeneficia  eccliaftica  fimilia  vel  difl^milia  invic^m  compati- 
biliaetiam  fivnum  iporcuratum  fuerit  recipere<5c  illa  infimul  retinere  libere  &  licitc 
poflit  &  valeat  fedes  aplica  difpenfare  mir  dignaretur  Nos  igr  Aufte  drti  ppe  cuius  pma- 
rie  curam  gerimus  Et  de  eius  fpeali  mandato  fuper  hoc  viue  vocis  otaculo  nobis  fado 
Difcrctioni  vre  <Sc  cuilt  vrm  comittimus  qtus  fi  eft  ita  confideratis  diligenter  circumftan- 
tys  vniuerfis  que  circa  ydoneitatem  perfone  fuerint  attendende  fi  paterne  non  fit  incon- 
tinentieimitatorfedbonoconuerfationis&vite  fufiicientifq;  Irature  fuper  quibus  vram 
confcientiam  oneramus  alfq*,fibi  merita  fuffragentur  ad  hmoi  difpenfationis  gram  obti- 
nendam  cum  ipo  fuper  petitis  mir  difpenfetis  Jta  fe  faciat  ftatutis  a  Jure  temporibus  ad 
di£tos  ordines  promoueri  &c  perfonalr  refideat  in  eodem.  Alioquin  di6:e  difpenfatio- 
nisgra  quoadbcneficiumipmnulHuspenitusfitmomenti  Defedu  predidoconftitutioj- 
nib9  aplicisacftatutis  eccliar  in  quibus  beneficiahmoi  extiterint  contrarys  non  obftan 
quibufcunqj  Dat7  Rome  apud  Sdumpetrum  fub  figiilo  otiicy  (Scc. 


3^t)t' 


-   t 


muumttt 


reHfisliinpr^/ 


i><\$  ffl 


nacD  J)Dr^ct9el)cnt)ei:  SBal)l  /  ?3eriiffun9  /  auc^  aitaefteneet 
Unteifucl)un9  i^rer  £cl)r  unt>  £eben« 

ut  ^a^  (^tfftge 

rtufgcnommen  wor&en/  unb  t)arin  bi$  m  ii)Xi6  £ebenS^Sn&e/ 

^txUQt  feel,  5^eo&or  €^r((]opf;  ^ilQm$  ^ittm,  1 72  J 


eripc^lt 


A'  ifti* 


M.  Ordo  @f  emwef/  Paft.  ju  ®  .Cat6 


^enrid)  Jrparftvtc^ ,     <J5r.  ju  ©.  ^5ef. 


<rYVc|^t 


• 


A.   Xf21.  ) 

M.  Ordo  ©Nmmef^  Paft.  ju  ©♦€afl>» 


D.  3o5ann  Sn^elien,  Paft.  ju  ©.^f, 

Palt.i9@,57l^ 


a  2 


M.Qrr 


A.  ifi;. 

M.  Ordo  ®tmmil,  Paft.  ju  @.  ^atf;; 


crrce^U 


;h.a. 


h.a. 
4.Jun. 


eOJm-cu^  2l(ba(},        ^r.ju^^.^et. 

Stephanus  ^empe,  Theol.  Bac. 

Paft.  ju  mr,  dX 

\ 
I 


0.  €0Sert)i2!i'an|,Lea.prim.  ^om. 
D.  3o5ann  (yn^elien,  Paft.  ju  (g,  ^et. 
D.JgKnain^^iilenbra^^e, 

Paft.  su  ©,  ^ic. 


:M.  5rit)ric()Q3ufl()re»e,^r.  juml^om, 
Matthsos ,  Paft.  unter  t)er  ^(u(ft 

im  Sl)cm, 
M.  JpenricT)  (Scjroeber,  ^r.  imSDcm. 
D.  S^^mxid)  ^enbt,  Prior  ju  ©.  ,3of) 
^penrici)9{en^bur0,  Sub-Prior  3o(?. 

^ufiupin  m  ©ote(en ,  5D?6ncf;  So^. 


If2}. 


A.  if24. 

M.  Ordo  (gfemmel,  Paft.  ju^.Satf); 

bancfetab. 
M.3oac&imgif#ecf, 

Paft.  ju  ©.  (latf). 


^enricf)  ^^artivic^,     ?r.  ju  ^,  ^et. 
^arcu^  ^IIDa^ ,        ^r,  ju  (^.  ^et, 

Stephanus  ^empe ,  Theol.  Bac. 

Paft.ju<5.*l^ar.?0?» 
Servatius  (g^gevbed/^r.  ju  (^.  Sacob. 


h.a. 

aut  Iq. 


D.^^gerbCran^,  Lea.  prim.  f  !^0m. 

D.  ^o^an  ^ncjelien  Leaorprinj. 

iiMADom. 
D..5ennin35?i(lenbru{j,<ic, 

Paft.  ju  (S.  ^ic, 
5ri&ricI;Jg)ennrn3e^,  Paft.ju^.^et. 
M.  gritiric^  ^un^ret^e,  ^r.  jum^^om» 
Matthaeus,  Paftor  unter  t>er  j?(uffe 

im!^om, 
M.  J&enrfd)  ^^roeber,  ^r.  im  '^om, 
D.  J^enricf;  '2Beni)t ,  Prior  ju  (^.  ^of;. 
J^enricj)  Dvenebur^,  Sub-Prior 

ju  (S.  3of). 
2lu^u(lin  ©otefen,  ^onc^  ju  ®.3o(^. 
M..5)ennc^@ent)en^or(], 

$r.  ju  ©.  57ii. 


>|.3oai» 


crvDCi 


M 


lf24* 


ISZh 


A.    I)2f. 

M.3oac()imgif*bccf, 

Paft.  ;u  (S.  Catf). 
gddt  mieDcr  ab  jum  ^abfltf;. 


^tmid^  .?)«r(mic& ,  ^r.  ju  ® .  ^ef. 
o:?arcu^  2l(i)a(j ,  ^r.  ju  ©.  ^T3ct. 
Stephanus^empC,  Theol.Bac. 

Paft.JU<S.?'M'.m 
Ser vatius  ^3j}Crt)e^ ,  ^r.  JU  ©♦  3f<^c, 


D.  3o5ann  €ncjc(tcn ,  Lea.  prim. 

im  !Dom, 
t  h.a.  d.  I  j.06tob. 

D.J£)cnninfl^i(fenbru(j0e, 

l»aft.ju(S,  97ic. 

ceflat  h.  a. 

M.grit)rid;Jg)tnningc^, 

Paft.ju©.^ct. 
M.Jg)cnric&  @ent)cnf;or(l, 

VieePaftorJuO^iC. 
M.  gri&ricl;  ^udijrew, 

^r.  jum  ^om. 
Matthaeus  unter  tcr^lufft, 

Paft.  im  S)om. 

M.  J^cnric^  ©c^rocbcr ,  ^r.  im  !^om. 
D.  Jpenricl)  ^enbt ,  Prior  ju  (g.  ^of): 
J&enric^  Dien^burf),  Sub-Prior 

Siie.305. 

l5lu()ti(im@ote[mi^r.^6nc6  3^6* 


crrccl[)lt 
h.  a. 

uor 
^lflid). 


md) 


f2J. 


h.  a. 


A.  1^26.  f 

■        .         »      I    I         III. 

3ol5fl"n  Sc^cn^agcn,  Paft.  ju  ©.  5^ic*  * 
gr  i(i  in  t)emfelbcn3a^v  ^re^ 

bigcr  ju  ©♦  €atf)ar.  unt) 

SU@.57ic.9ett)cfcn. 
M.  3of;ann  gri^c,    Paft.  $u  <S»  3«^* 


^enricf)  JE)artn?ic&,  «Pr.  ju  ©.  ^ct. 
^mue  ^IIDa^ ,  «pr.  ju  <S.  qjct. 
Stephanus  i^cmpc,  Theol.  Bac. 

Paft.jue.^ar.^. 
Servatius^g^crfcc^,  ^r.ju^.S^^* 


K<5mif*^C4e^oIifc|)c. 

D.  Q3artf>ol&  g^^ollcr,  Lea.  Prlm. 

M.§ri&ricf;^ennin(jc^, 

Paft.ju©.g3e(. 
M.3oacf)imSifc|;bect, 

Paft.ju^.€atl^, 
-VI.  ^enric^  (Scn'oen5or(l , 

VicePaft.ju(S.57i^ 

Q5crIdufFt  t»ie  ^farre  bci  nacf>t? 
fcblaffentier  geit. 

M.  grict>ric^Q3un0re»e, 

^r.jumS!)om, 
Matthseus,  Paft.untcrDcr^lufft 

im^om., 
M.  J?}cnrid)(gcbrocbcr,  ^r.  im  !4)om. 
D..^cnrrcf)^cni),  Priorju^.^of;. 
J^cnric()Dien0bur^, 

Sub-Priorju©.3o^ 

2(u()u(linDpn@otcfcn, 

^r*Wnd;3o^ 
30* 


I 


S26, 
h.  a. 


h.  a. 


fz6. 


f24« 


A.  ifi^. 

goOaitn  gej)enba(}cn,  Paft.  ju  (^.  5^(c. 
M.  3o5ann  grii^e,  Paft.  ju  ^*  3ac. 
Stephanus  ^mtpc  /  Th-Bac. 

Paft.  ju  ©.  €atf; 

^cnrid;  ^^arf  tvl*,  ^u  ju  (g.  ^et. 
•I)?avc«iJ  Wm  I        ^r.  ^u  @.  ^ef. 

Servatius  <^%tx\>ii,   $r.  JU  0. 3aC. 

3o()ann  CfDenDorp,        ^r.  ju  ?^ic 
tvirbh.a.beurlaubef* 

Jacobus  Laurentii ,     ^r.  JU  ©.  57ic. 

3o5annQ3ullron),  ^r.  ju  (g.  (£af(;. 
gucaeJ    -    .  .^r.5u(S.3ac 

Matthaius  5tr6i3er ,  bancf ef  %b 

ter^W^erab.  **) 
Mauritius  ^a^elmann , 

«Pr.ju  ©.€at5, 

bancfetmleberab. 

D.Q5artf).9}?ofler,  L.prim.im^om. 
M.gribr.  ^enninge^,  Paft.  ju  @.  Q)ef . 

be^iebfficbt?on5ier. 
M.  3oac&.  Sifcl)bece,Paft.  ju  ^.  (Saff;. 

tDirb  beurlaubet.  I 

M.  griDricI)  ^\x%xm,  ^r.  im  !^om.i 
Matthxus,  P.unter  ber^(u(ftim5)om. 
M.  .^cnrid)  (5d)roeDer ,  ^r.  im  5)om. 

M.  Nic.  Q5ujiorp,  Canon.  Ledor 
Secundarius  unt)  ^rebiL^  im  !^0m. 
^omt  h.  a.  m,  t)od)  mirD  Dabei  %t^- 
fagt ,  Dag  er  Dorf)in  Paft.  ju  @. 
d^icolai  gemefcn  fei) ,  unD  in  t)ielen 
3af)ren  nicbtgepreDig.  f)abe,tvirD 
h.  a.  jum23ieDerruperDammcf. 
D.jrpenrid)»nD,  Prior  ju  @.  3ol). 
)enrid) Oicn^burg ,  SubPrior  ^oft. 
u,qu(lin»on@ote(en,?>)i6nci>  3olb- 
besiebtpc^t>onf)ier.  • 


crttJC 


:^ltl 


f26. 
f27* 

h.  a. 


^27. 
h.  a. 

h.a. 


A.  ifiS. 

3o5ann  3ef)cnbai}en ,  Paft  ju  ^.  97(c. 
M.So^anSntje,  Paft.  ju  (^.  3ac. 
Stephanus  ^cmpe  ,S.  Th.  Bac. 

Paft.  ju  (S.  €atf>. 
3o5ann  ^SolDewan ,  Paft.  ju  (^.  ^et. 

.g)enric6  J£)arfn)ic5,  QJr.  ju  (^.  «}3et 
^5}?arcu^5l(Da3,  5pr.iu(g.«pct. 
Servadus^ljgerDe^,  ^r.$u<S.3ac. 

Jac.Laurentii,  ^r.JU(§.^ic. 

3ol)ann®u|]rott),  ^r.ju(^.Cat&t 
SonraD^ungmann,  *) 

Paft.ju(S.^?ar.9)^ 


^^mtTc&^C4tM(T<=^^* 
fi^.  D.«8artfio(D9McrLea.prim. 

tm^om 

M.  grieDrict  Q3ii((ijreve,  ^r.  im^Dom, 

Oef)tive0. 
Matthscus,  Paft.unterDer^(u(f( 

im  S)om. 

0cf)t  tt)C^.  ^ 

M..S)enr.(gd)roeDer,    q3r.tmS)om. 

J)e5f  «>fiJ*  .        ^   rv    r 

D.  Jpenrid;  ^enDt,  Pnor  ju  ©.  3of). 

(jef)t  tt)eg. 
.55enrid;9ven^urj),Sub-PrIor  : 

^uvs9.3o^« 

0ef)f  ft>e(j. 

Fabianust)pn^ubect  .     SoO» 

9e5fweg.  ^    ,  ^ 

3oft  ©iffriDe^ ,     Paft.  jum  ^.(55etlT. 
begiebtfid;Dc(^.^reDi0en^» 

3o'^ 

^»)  9Banncr)rbtcferKr5^er  t)a$5preMG9mfcnipfanpn5«DfMtfu&iitd)f(iempf^^^^ 

)  58aHH  €.l<un^maHWO^oi;()fn/  uuO  ^Pefvul  '^t)vcl)fv&fiJ  il;ni  im  'MU  %i\^m  &fll>f/  i|l  mc^f fl««iwnn«f" 


h.a. 

ant  20. 

oaobJ 


A.  ifi9. 

jDlSann  3e(jcnf)a0en ,    Paft.  ^u  97ic. 
M.  3o5ann  Srige ,        Paft.  ju  Sac. 

Stephanus  ^empc,  S,  Th.  Bac. 

Paft.ju€at(). 
3o5anrt^o(t)eman, 
bandtt  a^ 

Johannes  ^pinus, 


Paft.iU^et. 
Paft.  JU^J^et» 


P7- 
527. 
h.  a. 

h.a. 
h.a. 
h.  a« 


crtve^lt 

fa6. 
y*7« 


I 


J&enrl*  .?jarttt)i(ir, 
C5??arcu^5llbag, 
ServatiHs  €00ertJe#, 
Jac.  Laurentii, 

3o()ann©6ftrom, 
go^annglatnnie, 


^r.ju^et, 
^r.ju^et. 
^r.  ju3ac. 
«35r,iu5f|tc 
5>r.  iu  Cati) 

^njugac 
^r.juCatl). 


'2lrno(t)t)on©erijen, 

Michael.  N.  ^t.  JU©.  Cat^ 

3o5antt»on©afi§tt)cbeI, 

Paft.  ium^.®ei(l 


s^7^ 
r27. 

f29« 
f29. 
f29* 


A.  ifp. 


3o5ann  Seaen^aflen ,    Paft.  aU  07i<, 


M.3ol;annSJ^i|ei 


Paft,Ju3«C» 


Stephanus  ^empe,  S.Theol  Bac. 

Paft.JU  (gat^, 
Johannes  ^pinu$,        Paft.  iu^et. 


J&cnricf;  J&arfn)icf , 
O)^arcu^5l(t)a0, 

Setvatius(2g(jcrDe^/ 
Jac.  Laurentii , 

3ol^ann^iif{row, 
3o5anng(amme, 
%no(&t)on@eri5en, 


^r.  ju  ^et. 

^r.ju^ct 

^r4u3ac. 

^r.juTOc. 
$r.  ju  €Qtf). 

^r.ju3ac 
^r.ju  Cat^ 
^r.  ju  €(iti 


MichaelN. 

3o(;annt)on(2af6tt)ebe(, 

Paft.jum^.@ei(?, 


StJ^ 


8 


A.  if;r. 


t  am  ^age  Anthonil 


S2.6* 

S27* 

h.  a. 

Pen- 
tecoft. 


f27. 
f27, 
f29» 

529» 

f29, 

f29» 

h.  a. 


M.  3of;ann  Sri^e,         Paft.  ju  t^ac. 
Stephanus  j?empc ,  Theol.  Bac. 

Paft.JU  Cat^. 
3o5ami  iEpinus ,  Paft.ju^et. 
joac(;im  Svanc^c ,         Paft.  ju  ^J^ic. 


crtt»c&lt 
h.  a. 

S2€, 
f27. 

fjl» 


J^cnvfcf;  J^artn)id|, 
>3)?arcud5llt)a5, 
Servatius  (gggcrbc^, 
JacobusLaurentii, 

3o5ann©u|ironj, 
3of)ann  g(ammc, 
Arnoldus  t)on  ©er6cn , 

Michael.  N. 

3'of)ann»on'5a(^n)ebcl 

Paft. 

NicoIausDvambotv, 


^r.ju^et. 
^r.ju^^Pet. 
^pr.juSac. 
g}r.su5^ic. 
«)3r.ju€atf> 
^r.  su  3ac 

€atf). 

€atf). 

4umJrp.(33eifl, 
^r.su^ic, 


f 


f27. 

f27» 

f29. 
f29. 

f29. 
f29. 

h.a. 
h.  a. 


A.  ffja. 

-  ■■■■.-  ^. 

Johanaes -^pinus ,  Superind. 

im  ^om. 
M.  3o5ann  gri^c ,        Paft.  ju  3ac. 

Steph^nus  Jl^empC/  S.  Theol.Bac. 

Paft.  JU  (£atf). 

3oacj[)im  Jrancf  e ,        Paft.  ju  97ic. 


«33r.  5u  ^et. 
g3r.  su  ^ct. 
^r.su3ac. 
^r.  ju  9}ic. 
^Ar.  ju  €at5* 
^r.ju3ac. 
Q3r.  su  €atf> 


^cnric&.?)artnjic&, 
^arcu^2llt)a(j, 
Servatiusggger&C^, 
Jacobus  Laurentii , 

3ot»ann®u|Iron?, 

3of;anng(amme, 

Arnold.i>on(Ser^en, 

ti)irl)beur(aubt. 
Michael.N.  tviri)  bcurfaubt.    €atf;. 
3of;ann  t)on  ^aUiwM , 

Paft.juiiiJg).(55eifr 
Nicolaus  Dvambotv ,  ^r.  ju  97ic. 
Jg)crmanQ5igfeIb,  ^r.ju  (Sati. 
ReimarusbeiDer^inben, 

Paft.ju(5?eorjj. 


JoaR- 


f27* 


r27. 
r29, 

n2. 

h.  a. 


Jobnncs  ^pinus ,  D.  Superint. 

M.  3o5ann  Jrl^e ,        Paft.  ju  ^ac. 

'Stephanus  ^empe/  S.  Tli.  Bac. 

Paft.iU(TQtfv 

3foac6im  ^rancfe,        Paft.  ju  ^ic. 


A.  irj4. 


ertve^UI 
f3^»    J 


Si6, 

f27. 

f;i» 

h.  a. 

c.  Tri. 

h.  a. 


^envic&^artnjfc^/ 
^?aicu<521(Da(j; 

Servatiusiy3(3ert)e^/ 
Jac.  Laurentii , 

3o6ann^u(]iW/ 
3of)anngiamme, 
3o5annt)on@a(rin)e&cf,  t  ^.©eill. 
Nic.  OJambom ,  $i\  ju  57ic. 

Jg^ermati  Q5if  fef^,         ^r.  ju  Catf;, 
Reimarus5ei&er£inben/ 

Paft.5u©eor^. 
Matthias^rd^er,  Paft.sum.g).@ei(?. 


«Pr.ju^et. 
^r.ju^et. 
^r.su3ac. 
^r.  5U  9^ic. 
Q3r.  ju  Cat^ 
?>r.5u3ac. 


f27. 
fi9« 

fJK 

f5*» 
f52* 

f33» 


oannes  ^pinus,  D.  Superine. 

M.  3of)ann  5ri6e ,    Paft.  ^u  ®.  ^ac, 

Stephanus^empe,  Th.  Bac. 

Paft.juCaer). 

3oacf;im  grancPe ,        Paft.  ju  5^ic. 

M.  Johann.  Garceus , 

Paft.su  @.5Jef. 

M.  Nicolaus  33ulTorp , 

Led.  Secund.  S)0Uf« 
re  vocirt  unt)  m\)  reftituirf. 


Sl}?arcu^5llt)a^/ 

Servatius  ^ggttM, 
Jac.  Laurentii , 

3o5ann©u|lrott), 
3o5anngfamme/ 
NicDiambon), 


^r.ju^ee. 
^r.ju^Pee» 
?^r.jti3ac 
«Pr.  su  m. 

^r.juCat^ 
^r.ju^ac. 
^r.jug^ii:, 

Q5r.8u€af&* 


J£)ermanQ5i6feft)/ 
Reimarus  bei  Der  2m\)m, 

Paft.  ju  @eor§» 
Matthias  ^x6^iXf  Paft.  jum  :&♦  ©eill. 


iom- 


10 


A.  ifjf. 


f  3  !♦    I  Johannes  -^pinus ,  D.  Superint. 


S27* 

n4» 


S27* 

S^7* 
Si% 


}A,Sc>f)mS^iiiti 


im  S)om. 
Paft.  ju  3ac« 


Stephanus  ^empe/  S.  Theol.  Bac. 

Paft.  ju  mh* 

3oad?im  grancf  c ,  Paft.  ju  5^ic. 
M.  3o5ann  (^iav^en ,  Paft.  ju  q3ct. 
M.  Nic.  ?53uiloi'p ,    Paft.  jum  S)om. 


S^ami^^aHm^f 
0}?avcud^lbaij, 

Servatius(^^(}Crt)e^, 
Jacobus  Laurentii, 

3o5ann©iij]vom, 
Qo&anngfamme, 
iSiicoJausD\ambon?, 
J£)evmanQ3iffe(b, 


^r.  ju  ^et 
^r.  ju  ^et. 
^v.ju^ac. 
Q3r,ju^ic. 

^r.  ju  iiatf) 
Q5r.su  3ac« 
Q>r.su97ic. 

Q3v.su  Cat^. 


cnrcbU 

f27. 

r34» 


Reimarusbeit)cr£inl)cn/ 

Paft.ju©eorjj. 

Matthias  ^rogcr ,  Paft.  jum  ^.  feci|1. 


S27, 

f27. 
f29. 


A.  in^» 

joann.  ^Epinus,  D.  Superint.  ^Ottt. 

M,  3o6ann  Svi^e,       Paft.  ju  3ac. 

Stcphanus^cmpe,  Th.Bac. 

Paft.  ju  mh^ 

3oad;tmSrancFc,         Paft.ju07icj 
M.  3o5ann  ©av^cn,      Paft.  ju  Q3cf. 

M.  Nic.  Q5ullorp ,  Lea.  Sec.  unt) 

Paft.jum!^om, 


i;)cnric[).S)arttt»ic&^ 
^:£^arcu^5l(t)a0, 
Servatius  ^ggcvbc^ , 
Jac.  Laurentii , 

3o^atm®u(lvott), 
3ol^annS(ammc/ 
Nic.  Ovambow , 
Jg)crman  ^Si^fcit), 


Q3r.su  Q5tf. 

Q3r.su  Q3cf, 

Q3r,su3«c. 

Q3r.su  m» 
Q3r.  su  Cat^ 

Q3r.su  3ac. 

Q3r.su  m 
Q3r.  su^at^ 


1 


Reimarusbcit)cr£int)cn, 

Paft.su  ©corg. 


y  3  3 .  Matthias  ^x6Qit ,  Paft.  SUm  ^.  ©cifr 


Joan. 


frxrcMt 

f34« 
f34- 


5:27. 


Joannes  iEpinus,  D.  Superint 

M.^o^ann  'S^Kit,        Paft.  juSac. 

Stephanus5lcmpe/Tiieol.Bac. 

Paft.  ju  datf;. 

3oacf;im  Sviiiicfc ,         Paft.  ju  57ic. 

M.  3ot(Uin  Q^aviim ,     Paft.  ju  ^ce. 

M.  Nic.  55ul]CTp ,  Lea.  Secund. 

!^om. 


A.  irjg. 


u 


crwc^U, 
fji. 

f26. 

527. 


.?)enri'cf>  S^^axtml),  ^x.  ju  ^.  ^ef. 
{©^avcu^^Iba^,  ^v.  ju  (g.  «Pet 
Servatius  ^(jgevt)e^/    ^v.  ju  ^.Qac. 


Jac.Laurentii, 

3o{)ann©u)]von); 
3o5ann  gfamme , 
Nicolaus  Ovambom, 
.?ievnwnv^^i|jfeli), 


«J3v.  ju  ^ic. 

«))v.ju€atf;. 

^v.  ju  3ac. 

^v.  su  5^ic. 

Su€atf;. 


7H. 
f54. 


Reimarusbcjt)ev£int)en, 

Paft.,ju(55cov(i 
Matthias^rd^cr,  Paft.  jum  ^.©cip. 


f27. 
f29. 

rj2. 

^2. 

f53« 


Joannes  iEpinus  1  D.  Superint. 

S)om* 
M.  3of;ann  Svt^e,        Paft.  ju  3ac; 

Stephanus  5?cmpc ,  Theol.  Bac. 

Paft.juCatr> 
3oac&tm  Jvancf  c ,  Paft.  ju  ^ic. 
M.  3o5ann  ©av^cn ,      Paft.  $u  ^t 

M.  Nic.  Q5u(Iovp ,  Led.  Sec.  unb 

f})v.  im  !^om. 


J^envfcf;^avtn#, 
0}?avcu^5(lbacj, 
Servatius  ^(J^evbc^, 
Jacobus  Laurentii , 

3oi)ann(55u(]von?, 
3of;ann5tomc, 
NicoIausDJambom, 
^evman5S#(t)/ 


Q3v.  ju  ^ef* 
q3i:.su^ef. 
^r.ju  3ac, 

Q3v.su  m» 
$v.ju€at^; 

Q3v.su  m 
Q3r.su  €atr> 


Reimarusbe(bcv£(nt)en, 

Paft.su©c6n 

Matthias5?V03CV,  Paft.  sum  Jg).  ©ci^ 


b  z 


Joan- 


12 


A.  in9. 


A.  if4o. 


trvM^lt 
fyz*  Ijoannes  ^pinus ,  D.  Superint, 


fV. 


M.3o5ann:3r(^e/ 


Paft.ju3ac. 


Steplianus  ^cmpe  /  Theol.  Bac. 

P^li  JU  €atf> 

Soa^im  gvancfi ,         Paft,  ju  9}ic. 

M.So^ann  Q3ar^e,      Paft.  ju^)et. 

M.Nic.  $SufiOVp,Lea.  Sec.  unl) 

Paft.^om. 


^envic&  JE)arfmic|>,  ^v.  ^u  <S.  ^et 

'^mw^  m^ ,  Q3v.  su  ©.  ^ct. 

Servatius  €0i}ert)e(J ,  ^r.  ju  ©.  3ac. 

Jac.Laurentii ,  ^r.  JU  97ic. 

3o{ianaQ5u(!vow,  t '  ^<^^% 

3i>^ann  Slamme , "  ^r.  ju  3ac 

I 

Nic.DJambow,  ?iv.ju5^(c 

^Jg)evman?Sigfel\),  95r.ju(£atlb. 


Si  ^*   Reimarus  bti  t)iX  2mUn , 

Paft.ju©eorj). 


h.  a. 


Joannes  -ffipinus ,  D.  Superint. 

S)om. 
M.  3o^ann  SriOe,    Paft.  ju  ©.  3ac, 

Stephanus^empe,  Th.Bac. 

Paft.ju€aff)* 
t  23.  oaob. 


m^ 


'■i. 


Matthias  S^xb^if,  Paft.  jum  ^t^eip. 


P7* 

n2. 

h.  a. 

Opejn 


3oac5im5rancfe, 
M.^of^ann^ar^e, 


Paft.su  ^f^ic. 
Paft.  ju  Q)et 


M.  Nic.  $Suftorp,  Lea.  Sec.  unt) 

t:  Paft.jum-^om» 

M.  So^ann  Erederus ,  L.  S.  unt) 

Paft-^um^om* 

J^enricf)  JEjarenoid; ,    ^r.  ju  ©.  ^et 
CiJlarcu^  ?ilt)a(j ,        $v.  ju  ©.  «Pet. 

Servatius^ijertJe^,  ^Jv.JU©.  2^U 
Jac.  Laurentii ,  ^V*  JU  5^iC 

3o5ann5lamme,         ^v.iu3ac. 

Nicolaus  9\ambott)/       ^v.  ju  57ic* 

^evman  ^iffel&>,        ^t.  iu  Cat^ 

Reimaras  bei  l)er  Sint)etT, 

Paft.  jM@eor0, 

t  25«Noveiubr., 
Matthias^voiiev ,  Paft.  jum  J&.  ®eifr 
Sebaftian  gveitOifc.  €atl^ 

Joati- 


A.   If^T. 


A.  if42. 


rt 


trvc€\)lt\ 
S3^ 


f34. 


Johannes  ^pinus»  Di  Superint. 

S)om. 

M.  3o6ann  5rf4e,  Paft.  ju  ©♦  ^ac. 
3oacJ!>im  SrancFe,  Paft.  ju  97ic. 
M.  3of;ann  ^^ur^e,       Paft-iu  ^cf. 


h.  a.    M.  Joachim  Weftphalus , 

Paft.  SU  datl). 


f40« 


M.3of>annFredenis,L.S.  unb 

Faft,5um5)om. 


Xpenrtc&  Jg)arti\)ic&,     ^r.  ju  ©♦  ^et. 

0?arcu^  5llt)a^ ,         ^r.  }u  ©.  ^et. 

lervatius^53ert)e^,  ^r.su^,3ac. 

j-A^»     Jac.  Laurentii  ^  ^r.  5U  ©♦  57ic. 

129.    3«>5anngfamme,         ^r.ju3ac. 
lyu    NiclXambomi  ^V4u9}ic. 

j  3 1.    ^erman  ^i^ftlb ,        ^r.  ju  €atf> 
f ,3  j.    5j)jqrt5Jag  ^roeuer, Paft.  jum  ^.©eifl, 
f4o.  pcbaflian^reitag,       ^r.juCotb» 
k.a.  M.^o^nn^d^elfe,  Paft.ju^eorg. 


crvre^It 

n4> 

5*4^  ♦ 
f40. 


Joannes  iEpinus ,  D;  Superint. 

S)om. 
M.  3o5an  Srtile,  Paft.  ju  @,  Sac. 
3oad:)im  grancfe ,  Paft.  ju  ^ic, 
M.  3obanf]  ©ari^e,       Paft.  $u  ^et. 

M.  Joachim  Weftphalus., 

Paft.  JU  (lCitf). 

M.  ^Ol^ann  Frederus ,  L.  S.  unD 

Paft.jum^om. 


fi7« 
fi9« 

S40* 

14». 
h.a. 

?0?lc&. 


?5mrid;  J^iartaM'd;/     g3r.  ju  <S.  ^et. 

03?arcujJ  ?!(baij ,,        QJi\  ^u  @.  ^et.- 
t  ^:5}Z.Julii. 

Servatius  ^^^ertie^,  ^r.ju^.iSac. 

JacobusLaurentii,,   $r.JU©.5^\ 

3o5ann  Sfamme,  5}r.  ju  3at» 
NicDtambenj,  $r.su5^ic, 

^permann  ^i^fm,  ^r.  ju  €at&, 
0??att()ia^  ^roeDer,Paft.  jum  ^.©ei(}; 
^bafiian  greita^,  Q3r.  ju  Cat$. 
M.  3of;ann  :&ogelf  e ,  ©eor^  h,  a.  ^tt* 
>OTein^aif&  ^rc^r ,     Paft.5u  ©eor^* 


by 


^ 


14 

f40. 


S^7* 
S^% 

fJ2» 

f4*» 


A.  !f4J. 


JoannesiEpinus,  D.Superint 


3oad;tm  grnncfe, 


S)om. 
Paft.  ju  3ac. 
Paft.ju97ic. 


I  crtpc^lt 


M.  3ol)ann  C^jar^^c ,        Paft.  ju  Q3ct 
gehtum?»??ic(?.wtici\ 

M.  Joach.  Weftphalus, 

Paft.JuCatf). 
M.  3  O^cmn  Frederus ,  L.  S.  mh 

Paft.  jum  Dom. 


Servatiusgggerbe^, 
Jac.  Laurentii, 

3of;anng[amme, 

NicDvam&ott), 

^cvmanQ3i^feli), 

WUttf)ia^  5^roejjcv,  Paft.  jum  ^p.^eijl 

«^ebaHiun  gveitacj ,       ^"Pr.  ju  (latly 

M.  3of)ann  ^po^elfe,  Q3eov^  (42.^et. 

^O^^cin^avb  ivvo^ev ,    Paft.  ju  Q>jov(j 


^v.  ju  ^>et. 
^v.  ju  3ac. 
q3v.su  5^ic 
^v.  ju  3ac. 
^v.  ju  07ic. 
Q3r.su  €atl). 


f4i» 

r4o» 


f27» 
f29. 

f52. 

f4o* 
f4i. 

f42. 

h.  a. 


if 


A.  if44. 


Johannes  iEpinus,  D.Superint. 

^om. 
M.3o5ann3ri^c,        Paft.ju3ac. 

t  29.Sept. 

3oad;im  Srancf  e ,         Paft.  ju  97ic. 
M.  Joachim  Weftphalus , 

Paft.su  €atf> 
M.^o^annFrederus,  L.S.unt) 

Paft.sumS^om. 


^enricf;  ^arfmic^, 

Servatius  €()(}crDC(J , 
Jac.Laurentii, 
3of;annSIamme, 
Nic.  Diambom ,  f 
^evman^^i^fclb. 


«Pv.ju^et. 
^V.5u3«c, 
^v.suO^ic. 
^>r.  su  3ac. 
«}3r.  su  07ic. 
^v*  i\\  €atf}. 


^attl)\a^  ^roejjev,  Paft.  sum  .S).®cijl. 
<^eba(lian  grcita^ ,  ^r.  su  €atf> 
M.  3of;ann  ^po^elf  c ,  Q5mQ  (42*  ^f  t. 
^:)^cinf;avD  5vv6(]cr ,  Paft.  ju  ©cov^. 
M.  ^i(cman  €mm  1       ^J*-  $"  ^^^* 


l 


> 


A.  if^f» 


A.  if4^. 


if 


f4i 


f40 


P7 
fi9 

na 

fH 
f40 
f4i 

f4i 

f45 
h.a. 

Cllern 

h.a. 


crTOc^lti 


Joannes^pinus,  D.Superint.  fji 

S)om. 


3oac&im  ^m^t ,        Paft.  ju  57ic 

M.3oacf;im  Weftphalus , 

Paft.su  ^iC. 

M.  3of;anu  Frederus  >  L.  S.  unt) 

Paft.  :^om. 


Ser  vatius  (^ijger&e^ ,       ^r.  ju  3ac 

Jac.  Laurentii ,  ^r.  JU  O^ic 

3oI;ann  glanmie ,  ^r.  ju  ,3ac 

.S)er  man  ?Bigfe(& ,  ^r.  ju  (Saf  I). 
*:9?att5ia^  ^roe^er/Paft.  jum  .fp.©ci(t. 
©eballian  %xi\ic^Q ,  QJr.  ^u  €atf> 
M.  3o5ann  JE)d{)e(f  e ,  (55eorg  (42.  Q3et. 
0)?einf;art)  ^roger ,  Paft.  ju  ©eor^ 
M.  ^ileman  ^ppin^ ,  ^,  ju  ^et, 
€afpar  Jg)acf  ratf; ,  $r.  ju  9ac. 

3oac{)im  ^ucf enbieter j    QJr.  ju  0^ic. 


f?i 
f4i 

f4o 


fi7 

f29 

fji 

f5? 
f40 

f4i 

f42 

f43 
f4f 
f4f 


Joannes  /^pinus ,  D.  Superint. 

S)om. 


3oacf;im5rancfe 


Paft.ju^ic. 


M.  3oacI;im  Weftphalus, 

Paft.  su  €atf> 

M.3of)ann  Frederus,  L.S.  un^ 

Paft.^om. 


^enricf;  .^arti^icf;,  q3r.  ju  (g.  $et. 
Servatius  (g^(jerte^ ,  ^r.  ju  3ac, 
Jac.Laurentii,  ^^r.JU^ic. 

jo^ann  glamme ,  ^r.  ju  3ac. 

.?)erman^iffeft),  ^r.suCat^. 
^oXi[)\<x^  i^roc0er,Paft.  $um  .S).©ei(lt 
^ebaflian  greitacj ,  ^r.  ju  (2^atf). 
M.  3obann  J^o^elf  e ,  ©eorg  (42.  ^tu 
\D?cinl^arb  5tri5flcr ,     Paft.  ju  ©eor^» 

M.  ^ileman  ^m^  1  ^^*  Ju  ^«f  ♦ 
(^afpar  Jg)acf  rat6 ,  ^r.  ju  ©.  3ac. 
3oac[)im  ^ucfenbieter ,    ^r.  ju  9?ic. 


Jo- 


i6 


A>  1^47- 


fj2      joannesiEpinus,  D.Superint. 


f4i 

;4o 


f29 
f?2 

fn 

f40 

f4i 

f42 

f44 
f4f 

f4f 

h.  a. 

h.a. 

3o&* 


3oact)im5rancf«, 


!5)om. 
Paft.  ju  9?ic 


M.3oncf)Un  Weftphalus , 

Paft.ju  €at5. 

M.  3or;ann  ©ar^e,       Paft.  jugac. 

M.3of;annFreclerus,  L.S.  unb 

Paft.jum^om, 
i\jivt)n>egberuffen. 


trvo(\flt 

fjl 

f4t 


f46 
h.  a. 
h  a. 


Jpenrid)  J^arftvid)  ,^r.  su^ef. 
Servatius  SgjjerDed ,       ^r.  ju  3ac. 
Jac.Laurentii,  Q3r.su5^ic.  f^7 

3o5ann3lamnie,  ^r.juQac.  ^29 
Jperman  ^i^felD ,  f  Sept.  Catb.  f  ?  5 
^att^ia^  jtroegcr/  Paft.  jum  ^.(53eijl.  f 40 
(Sebajliangreitaij ,  ^'}>r.  ju  €at5.j  f 42 
M.  3obann  ^^jd^elfe ,  Q3eorg  (42.  ^cf ,  f 44 
\<}?ein5art)^n3(jer/  Paft.ju@eorg.  s^S 
M.  '^ilemann  Spping ,  ^r.  ju  ^er.!  f  47 
(Safpar  J&acfrat^,  q3r.  ju 3c;c.j  ^47 

3oac{):m  ^ucfenbiefer ,  f  97ic.lh.a. 
3oI)ann  ^e\)enter ,       ^r.  su  9^ic. i  h.  a. 

©cor^  Tappius ,     Paft.  JU  C^JJar.  ?}?•  h.  a. 


A.  if4S. 


Joannes  ^pinus  >  D.  Superint. 


3onc&im3rancfe, 


S^om. 
Paft.ju5^ic. 


M.3oact)imWeftphalus, 

Paft.judaf^. 

M.  3or;ann  ^arfte ,       Paft.  ju  3ac. 

M.  3obann  ^6^^^ ,     Paft.  ju  ^cf. 

M.^aufu^t)on(Si^en/  L.  s.unt) 

.Paft,:7)ott|, 


.?)enrid!)  XparftiM'e^ ,  Jpr.  ju  ^ef. 

Servatius  (gggcrDe^ ,  «JJr.  ju  3ac. 

Jac.  Laurentii ,  ^v,  JU  5^ic. 

3of)ann  Jlamme ,  ^r.  ju  3ctc. 
0??attf;ia^  ^roeaer,Paft.  jum  J&.©ei(l. 

@cba|]ian  grcitag ,  «33r.  ju  Cat^. 

^:[)?einbart)  ^roger ,  Paft.  ju  (Deor^j» 

M.  ^ileman  €ppin0,  «)3r.  ju  ^ef. 


€afpar.t)acfratf>, 


Q^r.juSac. 


3o()ann  ^eeenfer,  (gebf  t>on()ier)97ic. 

'25eor9Tappius,  M.M.)    h.a.  ^at^. 

X)ircf  3ur(jen^ ,  *       Paft.  ju  3ob* 

(?onrai)  Q)erlacb ,  ^>r,  ju  Caf^. 

JAlexanderMeppenfis,    •        57ic. 


*  ©Olljl  ©ircf  grrfe/  Sa'Cfljail©t(\tJe/  TheoJorleus  Gcorgii ,   ThcoiIoricusJairusPhrirms. 


Jo- 


f4r 


f46 

f48 

h.  a. 

ijMaj 


S^7 
f40 

f42 

f44 
S^S 
f47 
f48 
548 
f48 
h.a. 

CRcvn 

h.  a. 


A.  if49» 


Joannes  iEpinus ,  D.  Superint. 

S)om. 


A.  iffo. 


«r 


3oad[)imSrancFe; 


Paft.  ju  97tc 


M.3oad;im  Weftphalus , 

Paft.  JU  (latl). 

M.  3o(;ann  (^avf^e ,       Paft.  ju  Qac. 

M.  So^ann  ^d^elf  e ,     Paft.  ju  ^ef. 

M.^ault)on©(?en,  L.s.un^ 

Paft.  5um  i^om. 

JuC[>?ai\9??aflt).ordiniret, 


^enricf)  ^arfiWd),     ^r.  ju  (g*  ^ef . 
Servatius  Sgcjeibe^,       ^r.  ju  ^ac. 

Jac.Laurentii,  f  ^r.;«^ic. 

3o()ann3(amme,  ^r.ju^ac. 

0??attf)ia^  j^roeger/Paft.  jum  J&.©eift. 
(^ebaOian  grcitacj,       «}3r.  ju  Catf^* 
?}?cinf)ait)  ^rdger, 
M.Q:iIeman^ppin^, 
(JafparJpacfrat^, 

Ge.Tappius,  MM.) 

Dietevid?  3  lircjen^, 
^onvai)©erIacf), 

Alex.  Meppenfis, 

M.  Joach.  ^e^ener, 

Paft.  ju  C!}?ar.  ^l 

ordin.  d.  i^.Maji. 

Hubertus?^ilant),^r4u57ic, 


Paft.  ju  ©eor^. 

^r.ju^et. 

^r.  ju  @.  3ac. 

(48.  ^<\tf). 

Paft.ju3oft. 

Q3r.  ju  €Qth* 

9>r.jum 


errve^lt 
f3i 

f?i 
f4i 

f46 

f48 
f48 


fi9 

f?? 
f40 

f42 

f44 
f4f 
f47 
f48 
f48 
f48 
f49 

f49 


Joannes  iEpinus  1  D.  Superint. 

5Dom* 
3oac5im  SJrancf  e ,        Paft.  ju  S7(c* 

M.  Joachim  Weftphalus , 

Paft.ju€atr;. 

M.  3of;ann  <55ar^e",      Paft.  ju  3ac. 

M.  3of)ann  .fpogelf  e ,      Paft.  ju  ^et, 

M.«paul  uon€ii|en,  L.s.unt) 

Paft.5umSom# 


^enricT;  ^axtimd) ,  ^l  ju  (S.  ^tt 

Ser  vatius  ^0^ert)e^ ,  ?Jr.  ju  3ac. 

3of)ann3[amme,  ^r.ju^ac, 
^mf)iae  ^roe^er^Paft.  jum  J^.®  eif!. 

<Scba(lian  greita^ ,  $r.  ju  iiatf). 

0}?einf)arb  ^ro^er ,  Paft.  ju  ©eor^. 

M.  ^ifeman  €mm  1  93r.  ju  ^ef. 


M.^ifeman€ppin(j( 

Cafpar  .fpacf  ratf; , .  ^Jr.  ju  3ac. 

Ge.  Tappius ,  MM.)  (48.  (l({t{)^ 

Theodor.  Georgii ,  Paft.  JU  3'5&« 

€onrat)  ©erfac^ ,  $r.  ju  (Satl^. 

Alex.  Meppenfis ,  ^r*  JU  €a(^» 

M.joach.^e0ener, 

Paft.  ju  sj}?ar.  ^, 

Hubertus  33ilant) ,  ^3^  JU  07(C. 


Joan- 


19 


A.    IffT. 


Si^.     Johannes  ^pinus ,  D.  Superint. 

im  S)om« 


54S 

h.a. 
f48 


Pafl:.ju5]l'C. 


5^9 

540 

f4* 

J44 

f4r 

f47 
148 
f4S 
549 

549 
h.  a. 

h.a. 


3oad[)tm  SJr^ncFe, 

t  Quinquag. 

M.  Joach.  Weftphalus , 

Paft.jueot^. 

M.3o5anrt©av^e,  ad  h.a.  3ac. 
M.  3of;ann  ^oQtlft ,     Paft.  ju  ^ef . 

Theodor.  Georgil,        Paft.  JU  9)ic. 

M.ijJaulioon^^ert,  L.s.un^ 

,  Paft.  !4^0m. 

$cnvi(^  J^avftt)tc6 ,         ^v,  ju  ^et. 

Servatius  g^()cvbe^ ,         ^V,  JU  3aC. 

3of;anng(amme,  ^v.  ju^ac 

Matthias  ^^vogev ,  Paft.  jum  S$*  ©Ct  jl. 

^ebajltan  gvelta^ ,  Q3v.  ju  €atf> 
^etn()avt)  5tv6jiev ,  Paft.  ju  ©eov^. 
M.^i(eman€ppin0,ad  ii.oa.  ^et 
Cafpav  JE)acfvat5,  ad  1 1.  Odtob.  3ac. 

iGe.Tappius,  MM.)        (48.  ^<M\) 

(Sonvat)  @ev(^c() ,         ^v.  ju  €at5. 

Alex.  Meppenfis ,  ^r.  JU  5^ic. 

M.  Joach.  ^egencv ,  Paft.  ju  3}?av.  CO?. 

ordin.  ij.Maji. 

Hubertus  ^KanD ,  ^v.  JU  9}ic. 

3of)ann^ovt)i(5,  Paft.ju@.J^iob. 

f  ^evman  t)on  J^attnoDcv ,        ^et. 
'.|    t  t)en  t)vitten  2agcina*t^>5a0. 

U^evmanSmvei  3ac. 


tvvotWt 

r4i 

f48 

rn 

h.a. 
f48 


P9 

n3 

f40 

f42 

f47 
f48 

f48 
H9 
f49 
Vfi 

fn 

h.a. 
h.a. 


A.  iffi. 

Joannes.^pinus,  D.Superint. 

S)om. 

M.3oac5imWeftphaIus, 

Paft.  su€atf> 
M.  3o5ann  J^ogeff  e ,    Paft.  ju.  ^et. 

Theodor.  Georgii ,        Paft.  ju  9^iC. 

M.  3of)ann  ^oMix ,    Paft.  ju  3ac. 

M.^auli)on  gi^en,  L.s.unb 

Paft.  S)onn 


«g)envicf;  J^artmid? ,  ^v.  ju  ^et. 

Servatius  ^(jflevbc^,         ^V.  JU  3ciC» 

3of)ann  gfamme ,  ^w  ju  3a(» 
Matthias5?v6sev,  Paft.  jum  Jg).  Q5eifr 
(geba  j^ian  ^xtitag ,  ^v.  ju  €at5. 
^?ein5avt)  ^votjev ,     Paft.  ju  ©eov^. 

Ge.  Tappius ,  MM.)         (48.  €atf). 

Convat)  ©eviact) ,  g)v.  ju  (Satf). 

Alex.  Meppenfis ,  ^v.  JU  37iC, 

M,  Joach.  ^e^enev ,  Paft.  ju  ^ax,  ^)h 
Hubertus  SBiiauD,  ^v.  JU  S^ic. 

3of^ann  ^ovt)tj5,  Paft.  ju  J^iob. 
.^jevman  ^mm ,  ^,  ju  ^ac. 

M.Nicol.^avjlmann,  Paft.ju3o6. 

30.  Aprii.ordiniret. 

3oaci;im  ^Wagbcbuvii ,     Q)v.  ju  ^er. 


Jo- 


A.  irrj. 


A.  iff4. 


«^ 


tvxocl^U 


S  i  z     Johannes  iEpinus ,  D.  Superint. 

S)om. 

t  ij.  Maji. 

$•41      M.  3oacj)llU  Wjeftphalus , 

Paft.  JU  Sat^. 

;48     M.3of;annJ&6gc(Pc/     Paft.ju^et. 

f  f  i       rheod.  Georgii ,  Paft.  JU  07iC. 

f  r  2     M.  3of;anii  ^obcfci* ,    Paft.  ju  ^ac. 

f 48     M  ^auf  iJon  ©^cn ,  L.  s.  unD 

Paft.jum5)om. 

-  -  ^m\(^  .?)arttvic&,        ^r,  ju  ^ct. 

Servatius  S^cjcrDc^ ,      ^r/  ju  3ac, 

f  i9  3o5ann  glammc ,        ^r.  ju  ^ae. 

f  5  5  ':>?Mtt^{a^  :^rocijcr,  Paft.  jum  J&.®  ci(i. 

f  40  ©cbajlian  grcitac| ,       ^r.  ju  <li\X\), 

W^  ^m^ox\)  ^KOOfix ,     Paft.ju@eors. 

f47  Ge.Tappius,  MM.)       (48.  Catf> 

f4S     €onrat)©crfacf;,  ^^r.ju  Cat^. 

f48      Alex.Meppenfis,  ^r.ju5^ic. 

f  49     M.  Joach.  ^e^cncr,  Paft.  ju  ^ar.  50?. 

Hubertus  ^Sifanb,        ^x.iw^iu 

Sot.^^^orbi^,  ((ie^tDonf;icr)  .&iob 

.?)crman  ©a>at?e ,  ^r.  \\x  3nc. 

M.  Nicol.  ?^ar(]man ,    Paft.  ju  305. 
3oacS)im  ^a^bcbur^ ,     ^x.  \\\  $et, 


I  ern?e|)It 
f48 

f48 


T49 


P9 

fH 

f4o 

f42 

f47 
f48 
f48 
f49 
f49 
ffi 
ff* 
ffa 


M.  Joach.  Weftphalus , 

Paft.  ju  Safft; 
vi.  3o^ann  JE)(5i)c(f  c ,     Paft.  ju  «35ct 

Teodor.  Georgii,  Paft.  JU  ^^^ic. 

M.  3of)ann  q5(^t)cFcr ,    Paft.  ju  3ac. 

M.  q3auf  i>on  Si^crt ,  L.  s.  unb 

Paft,jumS)om» 


^enricf;  ^(xxtxoli) ,         ^r.  ju  ^ef* 

Servatius  S^^erDc^/         ^r,  JU^OC» 

3o5ann5(amme,         $r.ju3ac. 

Matthias  ^rd^CV ,  Paft.  jum  ^.  ® ci(!. 

vgcbaflian  SJrcitaij ,       Q3r.  ju  Sat&. 
S!}?ein5art)  5?rd^cr ,     Paft.  ju  ©  cor^. 

Ge.Tappius,MM.)       (48.  Catf;. 

Conral)  ©cr(acf; ,  ^r.  ju  €at&, 

Alex.  Meppenfis ,  Q3r.  JU  57ic. 

M.  Joach.  ^egcncr ,  Paft.  ju  ?0?ar.  ^, 
Hubertus  ?Si(ant),  ^r.  JU  57iC. 

^erman  ©tvai^e ,         $r.  ju  3ac. 
M.NicoI.$Sar|]matt,  t4*oa.  3oJr 
3oac&im  Wag^cbur^,     g3r.  ju  ^cf. 
c  2  M.93awl 


20 


A.  irff. 


cncce^Itl 

h.  a.    j  M.  ^aul  m  Sileit ,  Supenntend. 


f4i 

jr48 


^^9 
f3? 

f4o 

f47 

f48 

f48 

f49 

f49 

ffi 

ffi 
h.  a. 
j.Apr 
h.a. 


M,  Joach.  Weftphalus , 

Paft.ju€atf). 

M.  3o()ann  ^6QtlU ,      Paft.  ju  ^ef . 

Theod.  Georgii ,  Paft.  ju  5^ic. 

M.  So^aun  ^oDefcr,    Paft.  ju  3af. 


cr\»c[)lt 
fff 

f4i 

f48 

ffi 

ffi 
h.a. 


^penrlcf;  ^axM^,  ^i%  su  ^et. 
Servatius  ^ggerbe^ ,  ^r.  ju  3ac. 
3o5ann  5(anime ,  ^r.  ju  3ac. 
^MlMe  5?roeger,  Paft.  jum  .S).@ci|i. 
(geba(!ian  5Jreita(j ,  ^r.  ju  €at5. 
g}?ein5ari)  j^ro^er ,  Paft.  ju  ©eorg. 
Ge.Tappius.MM.)       (48-  €atf;. 

^onrab  ©er(ad;,  ^r.  ju  Catf). 

AlexanderMeppenfis,    ■         97ic. 

M.  Joach.  ^egener ,  Paft.  ju  ^Ux,  ^. 

HubertusfSilant),  t4«Martii  ^ic. 

f;erman@mat)e,  ^r.ju^ac. 

3oacf;im  CiJ^agtieburo,     ^r.  ju  ^et. 

3o5ann  Zarius ,  ^r .  ju  5^ic. 

So^annSiibecf/        -    -      ^ic. 


29 
40 

4^ 
47 
48 
48 
51 

f2 
ff 
ff 

h.a. 


A.   iff(j. 

^au{  \)on  €i(Jcn ,  D.  unb  Superint. 

S)om. 

M.  Joach.  Weftphalus, 

Paft.  JU  €atf> 

M.  3of;ann  ^oQtlU ,      Paft.  ju  ^tt 

Theod.  Georgii ,  Paft.  JU  5^iC. 

M.  3o5ann  Q5ot)ef er ,    Paft.  ju  3ac. 
M.  Joach.  ^ecjener ,  Paft.  jum  ^om» 


^enricf)  ^arttvii^,     ^r.  ju  <5.  ^et» 

f  h.  a.autfq. 

Servatius  (Jggerte^,  ^r.  JU  ©.3(^^» 
3obann  g(amme ,  «pr.  ju  3ac. 
Matthias  ^x6gtx ,  Paft.  jum  ^p.©ei(?. 
@eba|lian  greitajj ,  ^r.  ju  Catf> 
?)?^ein()arD  5trdijer ,  Paft.  ju  ©eorg. 
Ge.  Tappius,MM.)      (48.  €atf> 

^onrat)  ©erlac() ,  $r.  ju  €at5» 

Alex.  Meppenfis ,  ^r.  JU  97ic. 

.?)er  man  (^tvaDe ,  ^r.  ju  3ac. 

3oacf;im  ?0?aflt»ebur^ ,     q)r.  ju  'JJet. 

^O^ann  Zarius ,  (57ic.)  h.a.  3o5.' 

3of)ann£ubecf,  .  ^r.ju^f^ic. 

tvjrt)  h.  a,  um  Cfiern  einflefuftrt. 

Rumold.  Waltheri , 

Paft.ju^ar.5!)?. 


9^aul 


crtre^U 
SSf 

141 

f48 


f29 

f35 

f40 

f42 

5*48 
f48 

ni 

ff» 

fff 
fff 
ff^ 

h.  a. 


A.  US7'  

'13aul  t)iM1  ^l^ert ,  D.unbSuper. 

M.3oac()iniWeftphalus, 

Paft.judatf). 

M.  3Df)ann  jr;)i^(jelf  e ,      Paft.  ju  T>ct. 

Theodor.Georgii ,        Paft.  JU  97tC. 

M.3oI;ann  Q^dDefer,    Paft.  ju  ^ac. 
M.Joach.^ecjener/  Paft.  jum  S!)om. 


A.  TffS. 


ii 


Servatius  ^cj^er^e^,  ^r.ju(S/Sac« 
3o5ann  glanmie ,  ^r.  ju  3ac 

^:i}^attl)ia(^<i?roec}er,Paft.  jum  Jg).Q)eJ(t. 


®eba|]iangreita0, 
^einf;arbJtro(3er, 
Ge.  Tappius,  MM.) 

€onrat)  ©erfac^ , 

Alex.  Meppenfis , 

^erman^wa^e, 
3oac{)lm?D?a(3l)ebur^, 

JoannesZarius,  S7ic) 

3o!)ann£ubecf, 


q3r.  ju  €at6. 

Paft.juQJeor^. 

(48.  ^atl). 

^r.ju^atf). 
^r^u^ic. 
^r.ju  3ac. 
^r.ju^33et 
(f6.  3of> 
$r.ju57ic 


Rumold.  Waltheri, 

Paft.ju0}?ar.9}? 

Joan.Trajeainus,    (Utre^t)  gjet.l^;,^- 

'   n.  a. 


crtpc|)lt 
fff 

f4i 

f48 
ffi 
ff2 
ff6 


fi9 
fH 
f40 
f4i 
f47 
f48 
f48 
ffi 
ffi 
fff 
fff 
ff6 


Q3aufu^t)onSi^en/  D.unbSuper 

2)om. 

M.  Joachim  Weftphalus , 

Paft.  JU  Sat5. 

M.3of)annJ^oc)€ffe,  f  i.Nov.  ^et. 

Theod.  Georgii ,  Paft.  JU  57lc. 

M.  3obann  ^obef  er ,    Paft.  ju  ^ac. 

M.  Joach.  ^egener,  L.  S.  unt) 

Paft.  jum.T)om» 


ff7 

h.  a. 

Oflern 


Servatius^^^erbe^,  ^r.ju^.S^^» 
Sobanngfamme,  ^r.jw^cic. 

^attlm^  5?roe(3er,  Paft.  jum  Jp.^eifr 
©ebafilan  greita^ ,  ^r.  ju  (latf), 
0)?eint)arD  j^rd^jer ,  Paft.  ju  ®eor0. 
©eorgTappius,  M.M.)  (28. €at5» 
€ourat)Q3erfact),  «Pr.ju  €at5» 

Alex.  Meppenfis ,  ^r.  JU  5f^ic» 

^perman  ^)x>m ,  f  ^r.  ^u  3«c, 
3oacI;im53}?ajjDebur3,(big^|in.)53ef. 

JohannesZarius,(97iC.)  (f6. 3i^5» 

3of)ann£ubecf,  (gebt)Jonf;ier)  5^tc. 

Rumold.Wakheri, 

Joan.  Trajeainus,  ^}3r,  JU  ^et. 

Fauft.Nic.Willichius,  ^r.JU0?iC. 


Francifc.^arin^f, 

3acob  ^xoQttf 
um!i3o^anni^. 


^r.ju^et. 
Q3r.iu3ac. 


c  5 


^au( 


22 


A.  iff9. 


SSS    iPauI.i)onSi^en,  D.unDSuper. 

5Dom, 


r4i 

li.  a* 


f29 

140 

r42 
r48 

f48 

rrr 
rrr 

h.a. 


M.  Joachim  Weflphalus , 

Paft.  JU  €atf> 

Theodor.  Georgii ,        Paft.  JU  Tlic, 

M.  3ol)am  ^dbef  ev ,    Paft.  ju  3cic. 

Jo.  Crifpinus,  I^aft.JU^et. 

M.joach.^c^ener,  L.s.unl) 

Paft.iumS)om. 


Servatius^^ijerbe^/  Q3r.ju®.  3ac. 
3ol^ann  Slamme,  fpr.  ju  3ac 

Matthias  ^^rojjer ,  Paft.  jum  ^.  @et(t. 
(Sebajlian  Sreifa^  ^  ^r.  ju  €atf). 
^einf^arb  5?ri3jjer ,  Paft.  ju  ©eorg. 
Ge.Tappius,  MM.)       (48.  €at^. 

€onral)©erfacf;, 

Alex.  Meppenfis, 
Jo.  Zarius ,  57ic.) 

Rumold.  Waltiieri, 

Paft.  JU  ?l}?ar.  ^i. 

Jo.  Trajeainus ,  $r.  JU  ©.  ^^et. 
Fauft.  Nic.  Willichius ,  «fr.  JU  ^ic. 

Francifc.  «^arinsf ,  «33r.  ju  @.  ^et. 
Jacob.^rdger,  $r.ju(5»3ac. 
^enrici;  §arttvic& ;         ^r.  ju  ^et. 


ertPc^Uj 

f4t 
ffi 


Q3r.  ju  Catfc. 
«)>r.suO]ic. 

(f6.  3cf> 


^9 

?? 

40 

42 

47 
48 

48 
ff 
f6 

f7 
f8 
f8 
f8 
f9 


A.  if^o. 

^auftjonSi^en,  D.imt>Super. 

©ora. 

M.  Joach.  Weftplialus , 

Paft.  iU  €at6* 

Theodor.  Georgii ,        Paft.  JU  9)iC. 

M.  ^o^ann  ^Sdbefcr ,    Paft.  ju  3a<. 

Joann.  Crifpinus,  Paft.  ju  ^ef. 

M.  Joach.  ^e^encr ,  L.  s.  unb 

Paft,sum!Dom* 


Servatius  ^(j^erbc^,       «J3r.  ju  3ac. 
3of;ann  Jlamme,  Q3r.  ju  3ac. 

^')}attt)ia$  ^roe()er,Paft.  jum  ^.©ciff. 

Sebaftian  Jrcita^.  ^atf). 

^ein^arb  Stro^er ,     Paft.  ju  ©corg. 

Ge.Tappius,MM.)       (48.  ^atf)* 

(lonrat)  @erlac& ,  ^r.ju  €at5. 

Alex.  Meppenfis ,  ^3r.  JU  97ic. 

Joann.  Zarius,97iC.)  (f^.^O^ 
Rumold.  Waltheri, 

Paft.  ju  0)?ar.  ?D?. 

Jo.  Trajeainus ,  ^r.  JU  q3et. 

Fauft.  N  ic.  Willichius ,  .«)3r.  JU  5^ic. 

Francilc.  Q^arin^jf ,  ^r.  JU  ^3ct. 

Jacob.5tro0er,  ^r.ju^ac. 

pcnrici;  S^axtm(^,  ^r.  ju  ^ct. 


Paul. 


rtoc^lt 

sss 

Sii 
SSi 

ss^ 
n6 


f^9  " 
f40 

J42 

S^7 
f48 

f48 
fff 
ff6 

ff7 
ff8 

ff8 
ffS 

ff9 

h.  a. 

ORevn 


A.  if6i. 

]>ault)0n^l^en/  D.unbSupermt. 

2)oni. 

M.  Joach.  Weftphalus , 

Paft.  JU  (^atf). 

Theodor.Georgii,f if.Nov.  07ic. 

M.  3of?ann  ^^oDef ev ,    Paft.  ju  3ac. 

Johannes  Crifpinus ,      Paft.  JU  ^ct 

M.Joach.*^cflenev/  L.s.uni)' 

Paft.  jum  S)oni. 


A.  ir^2. 


2? 


fff 


f4i 

fja 

ff9 
h.a. 
II.  Ja. 

ff6 


Servatius  ^CJ^Ctbe^  /        ^l*.  JU  3ac. 

3o^ann  Slamme ,  ^r.  ju  3ac. 

^Mttl)ia$  ^xbQix,  Paft.  jum  J^p.  (^ei|l. 
vSDcbaflian  gvcitao ,  ^v.  ju  €atf). 
?0?ein5avl)  ^vd^cv ,     Paft.  ju  ©cov^. 

Georg.Tappius,  MM.)  (48.  ^Htt), 

(JonvaD  ©evlacf; ,  Q3v.  ju  (^atf). 

Alex.  Meppenfis,  Q3v.  JuOlic. 

3o5an2arius,  Nic.)  (j:6.  3o.^, 
Rumold.Waltheri, 

Paft.5u9}?av.^. 

Joh.  Trajeainus ,  q3v.  JU  ^Ct. 

Fauft.Nic.Willichius,  ^V.JU^f^ic. 
Francifc.  fSavin^f  /  ^v.  JU  ^et. 

3acob  ^voQtXf  5pv.jn3ac. 

J;5enric&^avtn){(},  f  ^r.ju^Pet. 
M.  3aeob  tf;or  mbktt,  (Molitor) 

Sac. 


f29 

f35 
f40 

r42 

f47 
f48 
f48 
ff6 

f^? 
ff8 
ffS 
ff8 
f6i 
h.  a. 

Ollern 

Trin. 


Joh. 


^aul  uon  ^i^en  ,D.  unb  Superint. 

S)om* 
jjcl^t  t)on  f)iev. 

M.  Joach.  Weftphalus, 

Paft.  JU  (Satf). 

M.  3of)ann  ^^obcf  cv ,     Paft.  ju  3ac. 

3of)ann  Crifpinus ,        Paft.  JU  ^ct. 
3of;ann  Zarius ,  Paft.  ju  5^ic. 

M.joach.  ^e^cnev/  L.s.unb 

Paft.  jum  ^m* 


Servatius  (gjj^evbc^ ,        ^V.  JU  3^^. 

3of)ann  glamme ,  ^^^v.  ju  3^u 

^^'natthicie  Jv  vd^cv,  Paft.  ;;um  Jg).  @el(l» 

t)ancfctum^fin9(lenab. 
i^ebaftian  gvcitag ,       ^v.  ju  ^atf). 
=)}?cinf)avb  ^vi^ciev ,     Paft.  ju  ©eovg* 

GeorgTappius,  MM.)     (48* Cat^» 

donvab  (55cvfad; ,         qjv.  ju  €atf)* 

Alex.  Meppenfis ,  ^V.  JU  S^liC» 

Rumold.  Waltheri , 

Paft.  JU  ?02av.  ^, 

Joh.  Trajeainus ,  f|3v.  JU  ^tU 

Fauft.  Nic.  Willichius ,   q>V.  JU  5^iC. 
Francifc.^Saving^  ^V.JU^Ct. 

3acob^vdner,  ^v.ju^ac. 

M.  3acob t^ov  ^d()fen,   ^v.  ju 3ac. 

M.Jodocus€ovt5umme/  ^v.ju3ac. 

M.^cvman^^vu^gemann, 

Paft.ju3or> 

M.  ^a\)ib^en^tovn, 

Paft.jum^.®ei^ 


M.  Joa- 


24 


A.  if^j. 


f4i       M.Joach.Weftphalus 


f29 

f40 

•f42 

5*47 
f48 

n8 
f6i 

f62 
f62 

f6z 


Paft.  JU  Cat^. 
M.  3oftcinn  ^d^cf  er ,     Paft.  ju  3ac 

3:of;ann  Crifpinus ,         Paft.  JU  ^tL 
Joh.  Zarius,  Paft.JU^iC. 

.vf.joach.^ecjcner,L.s.unt) 

Paft.jum!4)om. 


Servatius  €()3crt)ed ,  ^r.  ju  3ac. 

3ohann  Jlamme ,  ^r.  ju  3ac. 

aebaOian  'Snitag ,  ^r,  ju  €atf). 

>0?einl)arb  5lr6ger ,  Paft.  ju  ®  eor  (}. 

GeorgTappius,MM)     48.  (€afl). 

^onrat)(55erIacf; ,  ^r.juCatl). 

Alex  Meppenfis ,  ^r.  JU  ^tC. 

llumoId.Waltheri, 

Paft.JU^D?ar.9??. 

Jo.  Trajeainus,  «Pr.JU^ct. 

Fauft.Nic.Willichius,    ^r.SU^iC 

Francifcus  Q3aring^ ,       ad  h.  a.  ^^Ct. 

3acob  j^ro^cr ,  «)3r,su3ae. 

3acob  tI)or  ^DUWn ,      ^v.  ju  3ac. 

M .  Jodoc.  (^ort^um ,       ^r.  ju  3ac, 

M.  Jperman  ^rugoemann , 

Paft.  ju  305, 

M.!^at>it)^en^l^orn, 

Paft.  jumJ^.@eijl. 


erwc^lt 

rra 
rr9 

f62 

rr6 


y 


f29 

f4o 

f42 

r47 

r48 
r48 
rr^ 

rj7 
sss 
rrs 
r6i 
^62 
^61 

h.    e!. 

0(lern 
30^. 

h.a. 


A.  1^64. 

M.  Joach.  Weftphalus, 

Paft.  su  Caf5. 

M.  3of)ann  ?356bef  er ,    Paft.  ju  3ac. 

t  4»  Nov. 
3o^aim  Crifpinus ,         Paft.  JU  ^tt 
Johann.  Zarius,  Paft.JU^tC. 

M.  Joach.  ^e^cner ,  L.  s.  unt) 

Paft.jum!^mt 

Servatius^^gerbed,  t^r«Nov.3ac. 

3o^anngIamme,  ^r.ju^ac. 

©ebaOiangrcitag,  t  ^^^fr» 

9}?ein5art)  ^xoQtv ,      Paft.  ju  ©eorg. 

Georg.  Tappius,  MM.)     (4  8.  €atf). 

€onrat)©crlac5 ,  ^r.  ju  ^atl^. 

Alex.  Meppenfis ,  Q>r.  JU  ^ic. 

HumoId.Waltheri, 

Paft.  JU  «))?ar.  m 

Jo.Trajeainus,  ^r.ju^ct» 

Fauft.  Nic.  Willichius ,  j^t.  JU  9lic. 

3acob5trdi}cr,  '^Pr.  ju3ac. 

3acob  f f)or  C^df)! cn,  1 1 7*  ^^'ov.  3ac. 

M.  Jodoc.  €or  tt)um ,       ^r.  su  3ac. 

M..rperman^:^rug3emann, 

Paft.  5U  3o^ 

M.  S)amt)^cm^f)orn, 

Paft.  jum  J^p.©ei(l. 

mdjatl  dkimw ,  Q3r.  ju  ^et. 

3of)ann  ^O^agt^cbur^ ,    ^r.  ju  (^atf), 
I M.  ^anml  JEpelDber^ ,     ^r.  su  ^ct, 


ff9 
$•62 

h.  a. 

I.NOV 

n6 


fi9 

f42 

f47 
H8 
f48 

ffS 
f  62 

f62 

r^4 
J64 

h.  a. 

28  oa 

13  No. 
Dec. 


A.  if6f. 

M.  Joach.  Weftphalus, 

Paft.JU  Cat^. 

JoannesCrifpinus,        Paft.jll^et. 

JoannesZarius,  t  50.  Apr.       5^JC. 

1  Cyriacus  Siemens ,      Paft.  ^U  3ac. 

j  M.  2)ai?it>  l>endf;oi*n,  Paft.  ju  ^iu 

M.Joach.'^ei)CmV/  L.s.unD 

Paft.  ium!^om. 

3of^ann  Sfamme ,  ^r.  ju  3ac. 

mi  n^arD  ^roger ,  Paft.  ju  ©eor^. 
Ge.Tappius,  MM.)  f  (48-  <S«fb*' 
Convab@erlac(),  q3v.ju(s:atf).' 

Alex.  Meppenfis ,  ^l^V.  JU  ^^^ic. 

Rumold.  Waltheri,  f  22.  Aug. 

Paft.ju^av.ffO?. 

Jo.  Trajeainus ,  ^r,  Jtl  ^et. 

F.  N.  Willichius ,  f  i  f .  Sept     5^ic. 

3acob^rogev,  ^v.juSac 

M.Jodoc€ovtf)um,  Q>v,su3ac. 
M.  .£)erm.^vuggeman,t  5  i-Aug. 

Paft.$u3o5. 

^tc&ae(€fetnow,  «pv.iu'13et. 

305. 0}?ac)t)ebuv0;  tu.Sept.  Catf). 
M.(5am.J^clDber(),  t  »o.Sept.  ^et. 
C^vifiian  (^rt)pf) ,  q3v.  ju  €ntf), 

um  ^J^banni^. 

Cf)vill.  ^af)rent)Ovf ,  Q3v.  ju  €atf>. 
Paulus  ^pavttvicf; ,  ^v.  ju  ^et. 

Bened.SvOCi),  ^V.JU^ic 

€afpavv5on  (^vet^ert/ 

Paft.jum  5p.©eip. 
al.^^vei^nev. 

29  D€c  M.  3of;ann  ^bie^  /  Paft-  ju  5i}?av.  97^. 


A.    Tf^^. 


*f 


<rvrc()lc 
f4» 

ff9 

f6r 

f(5f 
ff6 


M.  Joach.  Weftphalus , 

Paft.  JU  ^atf^ 

Jo.  Crifpinus,  1 17.  Oaobr.     ^tU 
Cyriacus  Siemens ,       Paft.  JU  3aC» 

M.  :t)ai>ib  >T>en{f  f)Ovn ,    Paft.  ju  9^ic. 

M.Joach.^^eseiKV,  L.S.unt) 

Paft.jum:^i)m* 


29 

42 
48 

48 

f7 
f8 
62 
64 
6f 
6f 
6f 
6f 
6f 

6f 
h.  a. 

h.  a. 
gMaj 


3of)anngfamme, 
\9)einl)avt»5?rogev, 
€onva^  ©evfad) , 

Alex.  Meppenfis, 
Jo.  Trajedinus , 
Jac.^vdgev, 

M.jodoc.  Covtf^um, 
^D?ic&aef(£feinom, 

€Wian©vi)p5/ 
€f;vi(1.9?af)venbovf, 

^]>auf^pavtmi0. 


^v.^u3ac 

Paft.  ju  (55eovg» 

«)>v.  su  Catf)* 

«33v.jum* 
$v.su(2!.^et. 

^v.ju3ac. 

^v.  ju  3ac. 

^v.  ju  q3et. 
«Pv.  ju  Cat^. 

^v.juCat^. 

^v.}u«J3et. 

^v.  ju  5^ic. 


Bened.  ^ocl) , 

Cafp.  ©vit^ncv ,     Paft.  jum  Jg).  Q5ei(l. 
M.  3ol)ann  ^l^te^ ,  Paft.  ju  CO?av.  8D?. 

introdudus. 

3o5ann  t)on  Siit^eo ,   Paft.  ju  3of;. 


M.Jo»» 


crvotljlt 


s^r 

h.  a> 
S5^ 


SA^ 
f48 
148 
S17 

J64 
f6f 

y6f 
j6f 

566 


A.  iy^7. 

M.  Joach.lWeftpha]us, 

Paft.  yix  Caf  &. 

Cyriacus  Siemens ,       Paft.  Jli  3ac. 

M.  ^ai)i^  q3en^5ovn ,    Paft.  511 97i'c. 

|m.  Nicol.  @(apf;Olfl ,    Paft.  \w  ^et. 

M.  Joach.  ^e^enev ,  L.  s.  unl) 

Paft.sum!^om. 


f4i 


f67 

ff6 


'I>?emf;arb^ri53er/ 
^onvat)Q5er(ac&, 

AlexMeppenfiS; 
Jo.  Traje£tinus, 

3acob^r%r, 

M.jodoc.€ort5um, 

0^?icf;ae((2!(cinoiv, 

^^vipian^vipf;, 

'^f)vi^^af)vent)ov(f, 

PaulusJg)av(n)i^, 


Paft.JU©eOV0.  f4i 

^v.ju€a({).  f48 

,«33v.ju97ic.  f48 

gjv.ju^ct  ff7 

93v,su3ac.  ffS 

«Pr.ju3ac.  f^i 

«Pv.ju^et.  f64 

q>r.juCa(f)»  f^f 

55v.su€atf;Jf^r 

^v.ju^pet.lf^f 

^v.su9}ic.If6f 

f^f 


Bened.  5?0c!), 

(gafp.^rt^ner,  ^.®.)  (6g.  97ic. 
M.3o5ann^5ie^,  Paft.ju^ar.an. 
M3o^ann»»S)«t6en,  Paft.}u3of> 


f^f 


f66 


A.  if^S. 

M.  Joachim  Weftphalus , 

Paft.ju€afr> 

Cyriacus  Siemens",        Paft.  ju  3ac* 

M.  ^at)it)  Q3en^5ovn ,     Paft.  |u  97ic* 
M.  Nicol.  ^tapf;OV(l ,     Paft.  ju  ^tt* 

M.  Joach.^esener ,  L.  s.  unb 

Paft.jum^om». 


9??ein5avb  Jtvd^er,  Paft.  ju  ©eovg* 
€onvat)@ev(ac6,  qjv.juCat^^ 

Alex.  Meppenfis,  f  ^v.  JU  (S^at^* 
Jo.Trajeainus,  ^V.JU^et» 

3acol)^ri5ijev,  ^v.su^ac 

M.  Jodoc.  Covt^um ,  ^r.  ju  3ac» 

CO?icr;ae(€(einon),  ^Jr.juqJet* 

€5vi(Iian@rip6,  ^r/ju  Cat^, 

€f;riflian  57af)renl)orf,  53r.  ju  (lixify. 

Paulus  ^artwicf;,  ^r/ju  53et» 

Bened.  5tOC&,  $r4U57iC. 

€afi)ar@ri6ner,  J&.©.)  (6«*  m^. 
M.So5ann^f;ie^,  Paft.juS^ar.50^ 
M.3o&annt>.S)»it^en,  Paft.tu3o6. 


trxoe^U 

S6s 
S6? 
SS^ 

r4i 


M.^L^acllfm  Weftphalus, 

Paft.  JU  CcU^. 

M.  Cyriacus  Siemens ,  Paft.  jii  ^ac. 

M.  S)at)iD  ^eiij^l^cvrt ,    Paft.  ju  ^ic 

M.  Nic.  @fapf)Or(t,        Paft.  ju  ^et. 

M.  Joach.  ^e^eiiev/  L.  s.  unt) 

Paft.pn®om* 

.9??cin^ar{)  5?rd^er ,     Paft.  5«  ©eor0. 
Dancfet5e(}en0??i$ae(ab. 


A.  if^d. 


^r 


f48 

ff7 

ffS 
S6i 

f64 
f6f 
f^f 
f^f 
f^f 

f^f 
f6f 

h.a. 

tim 


€onrat)<^er(ac5, 

« 

Joan.  Trajedtinus , 

3aco5  ^roger, 
M.jodoc.iSortl^um/ 
Mich.  Cfcinoiv, 
€f;ri(]ian  @ri)p5, 
€5nfr  57a()renDor(F, 
Paulus  J^arftt)i0, 


$r4u€atf> 
^r.ju^ef. 
^r.ju^ac. 
QJr.ju^ac. 

^r.juCaff). 
^r.  ju  (Satf;, 

^r.  ju  ^"Pef. 

^u  ju  5^(c. 


crxDe^It 
f4i 

f^f 
f^f 
S67 
SS^ 


Bened.  ^od^ , 
Cafp.  ©ri^ner ,  ^,  ©.)  C6g.  9?ic. 
M.3o5ann^ie^,  Paft.ju?a?ar.g}?. 
M.3o^anni).!^ut5en,  Paft.ju3of> 

Mart.  .?)eit)fampff,  Paft.  jum.5.  Q5cift. 

^ennin^^ic^^ret^e,  Paft.ju^^Jeor^. 


f48 

ff7 
ffS 

f64 
f6f 
f^f 
f^f 
S6s 
f^f 
f^f 

f^9 
f^9 


M.Joach.Weftphalus, 

Paft.ju(yaf!|, 

M.  Cyriacus  Siemens ,  Paft.  ju  3aCi 
M.  !I)at?ib  ^ensf^orn ,  Paft.  ju  9}(c. 
M.  Nic.  (5tapf)or(I ,  Paft.  ju  ^ef^ 
M.joach.5:e(jener,  Paft.jumS)ow, 


Conrab^erlacf;, 

Joan.Trajedlinus, 

3acobj^rd()er, 

M.jodoc.Cortf;um, 
Mich.  C(e(non) , 
C5ri(l(an®r^pf;, 
€f)r((l.  5^af;renborf, 
PauIusJ^artit)((j, 


?r.ju€^t&, 
Q3r.ju^]3et* 
«Pr.ju^ac. 
^r.ju  3ac» 
9)r.ju3)ef» 

^r.  ju  Cat^. 

Q3r.ju€atl^* 
^r.ju^ef. 

^r.sum 


jBened.  S^od^, 

i 

Carp.(33n^ner,  .?).©.)  (6g.  m 
M.3of;ann55(e^,  Paft.su^?ar.3^. 
M.3o5annt>.:^utf;en,  Paft.ju3of;» 
Mart.  .?)e(t)famp(f,  Paft.  jum  ^?).Q5c((l. 
^endin^  W3\f^Qxm,  Paft.  ju  ©eorj* 


d  z 


M.Joa« 


V 


28_ 

h.  a. 

S67 


f48' 

sss 

sH 
s^s 
s^s 

S^S 
S^S 
f6f 
f66 
f69 
569 
h.a. 

305. 


A.  if7i. 

M.Joacb.Weftphalus,  Super. 
Cyriacus  Siemens ,        Paft.  JU  3ac. 

M.  !Dat?ib  ^Vn^^ovn ,     Paft.  ju  ^lc. 

M.  Nicol.  (Stapf)Ov|l ,    Paft.  ju  ^et. 

M.  Joach.  ^c^encv,  L.  S.  unb 

Paft.jum^Dm. 


€onrab®er(acr;, 

Jo.  Trajedinus, 
Jacob.  ^rO(3ei', 


«Pr.  ju  (2:at5* 
«Pr.  ju  e.  ^et. 
^r.  ju  iS.  ^ac 


^r.  ju  3ac. 

^r.ju^et. 
«)3r4u€atf> 
^w  ju  Catf». 

^r.su^et 


M.Jodoc.Cortf)um, 
Mich.  C(einom , 
(S^rijlian  @rt)pf); 
€f)ri(t.07af;rent)orff, 
Paulus  .5)arttt)i3 , 

Bened.j^ocf;, 
Cafp.  (55ri(2ner ,  ^*  ©.)  (68.  97ic, 
M.  3o()ann  ^^ie^ ,  Paft.  ju  ^ar.  ^^ 
M.3of)anni)*^ut5en,  Paft.juSof). 
Mart.  .S)eitf  ampff  ,Paft.  jum  JE).  (53ei(]. 
^ennln32GSicf)9rei)e,  Paft.  ju  ©eorjj. 
Theodor.  (giemen^ ,      ^r.  ju  3ac. 


crcce^lt 

r6f 

f6f 

f67 
h.  a. 

ff6 


f48 
SS7 
ffS 

f62 

f64 
f6f 

S^S 
f6f 
f6f 
r6f 
f6f 
f66 
f69 
f69 

f?! 
h.a. 


A.  if72. 

M.  Joach.  Weftpbalus ,  Super. 

^om. 

M.  CyriacusSiemens,  Paft.ju^ac. 
M.^atoib  ^ensT)Orn,  Paft.ju97ic. 
M.Nic.@tapf)or(l,       Paft.  ju^et. 

M«  Georg.  Stammichius , 

Paft.  ju  datf). 

M.Joach.  ^e^ener,  L.S.unt) 

Paft.  jumi^om» 


q>r.  ju  Sat5» 

«Pr.  su  ^et. 

^r.iu3«c. 

^r.ju3ac. 

«Pr.  su  ^})ef . 
qjr.  ju  €atf). 
^r.ju  (Sat^. 


Conrab<25erfacf), 
Joan.Trajedtinus, 

3acob  jl^rd()er, 

M.Jodoc.(^ortf)um, 

Mich.  (3;(einott> , 

€ri(lianQ5rpp^, 

€5riji»  Ola^renDorff, 

Paulus  J£)artn)ig ,  (gef)t  Don  5icr)  ^et. 

Bened.^OCf;,  ^r.JU  57iC. 

Cafp.Q^ri^nrr,  ^.©.)  (68.  yiic. 
M.3o5qnn^f)ie^,  Paft.ju?a?ar.O}?. 
M.3of)ann\).^ut5en,  Paft.ju^o^ 
Mart.  ^eibfampff,  Paft.  jum  ^.©eifl 
Jg^ennin^  2GBicI)9re\)c ,  Paft.  ju  ©eorfj. 
Theod.  (^iemen^ ,  ^r.  ju  3ac. 
S^mxi(i)  grebe(ant) ,         ^u  ju  ^et. 


M.Joa- 


(rtre|)lt 

f7i 

n6 


f48 
fy7 

n8 

f64 
f6f 
f6f 
f6f 
f6f 
f^f 

f<^9 
f69 

f7' 


A.  if7?' 

M.  Joach.  Weftphalus,  Super. 

S)om, 

Cyriacus  Siemens ,  Paft.  JU  ^QC. 
M.  2)aDit>  gjen^f;orn ,  Paft.  ju  97ic. 
M.  Nicol.  @tapf;ov(l ,  Paft.  ju  ^ct. 
M.Ge.  Stammichius,  Paft.JuCatf; 

M.joach.  ^ecjencr,  L.s.unb 

Paft.  jum  X)om. 


A.  if74. 


*9 


€onrab©ev(ad;, 

Joh.  Trajedinus, 

3acob  ^voger, 

M.Jodoc.Covtf)Um, 
Mich.  C(elnott), 

€f)vi(!.  5^a5venborff , 


^r.ju  €at5. 

g3r.juQ3et. 

Q3r.  jn  3ac. 

Q3r.ju3ac. 

QJr.  su  ^et 
«Pr.  $u  €atf> 
$r.  ju  €at5. 

^r.ju57ic. 


Bened.5?od;, 
Cafp.  ©ri^ner ,  ^.  ©.)  (68.  9?ic. 
M.joach.^5ie^,  Paft.ju?a?ar.sO?. 
M.3^of)anni).^ut5en,  Paft.ju3of;. 
Mart.  Jg)eibf  ampff,  Paft.  jum  ^.  ®eifl. 
^enning^ic^greee,  Paft.ju@eor0. 
Thedor.  ^iemen^ ,       ^r.  ju  3ac. 


f7i    •S)enric^gvebe(anb,         !}5v,ju^et« 


rt»c^lt| 

71 

6f 
6f 
67 

7^ 
f6 


48 

f7 
f8 
62 

64 
6f 

^f 
6f 
^f 
6f 
66 

^9 
69 

71 

7* 


M.  Joach.  Weftphalus,  Super. 
t  1 6.  Jan.  S)om. 

CyriacusSiemens,         Paft.  ju^ac» 

M.  "^a^ii^)  Q3en(^f;ovn ,     Paft.  ju  97ic. 

M.  Nicol.  (^tapt)Ov|l,     Paft.  ju  ^et. 

M.  Ge.Stammichius,  Paft.ju  (£at^, 

M.  Joagh.  ^egenev,  L.  s.  unb 

Paft.  jumJ^om» 

iSonvab  ©evfacf;,        "  ^r.  ju  (lc^tf), 

Joh.Trajeainus,  «33r.JU^C(. 

jacob^rdijer,  Q^r.juSac» 

M.  Jodocus  ^ortjum  /  <J3n  ju  3ac. 

Mich.  €(einom ,  Q3r.  ju  ^ct* 

€f)xifm  ©ri;pf) ,  ^l  ju  €(it^. 

€i&ri(l.  57af)renbor(f ,  g3r.  ju  €atf> 

Bened.^OC^,  ^upx^iC, 

Cafp.  ©ri^ner ,  J^.  @.)  (68*  m 
M.  3o5ann  ^f;ie^,  Paft.  ju  ?a?ar. «»?» 
M.  3o5ann  V).  I^iitten ,  Paft.  ju  3o5. 
Mart.  i;)eibfamp(f,  Paft.  jum  J^.®ei(l. 
J^enning  "^BicJ^^rctJc ,  Paft.  ju  ©eor0. 
Theodor.  ©icmcn^  f      *33r.  ju  3aCt 


J£^cnvic&  Srcbcfanb/ 


$r.  ju  ^et. 
Sy. 


30 

J74 


A.  if7f. 


A.  ir7»'5« 


ss^ 


f48 

SS7 

sss 

SH 
S^S 

s^s 
s^s 
s^s 
s^s 

f66 

171 


Cyriacus  Siemens ,  D.  unb  Super. 

M.  ^at)ib  ^cnsbovrt,    Paft.  su  97ic 
M.  Nicol.  ©tapf)t)r|! ,    Paft.  ju  ^et. 


5*7*      M.Ge.  Stammichius;,  Paft.juCat(% 


M.  Joach. Scijemv/  L.  s.  unt) 

Paft.jumS)om* 


€onrab(55ev[ac5, 

Joan.Trajei^iniis, 

3acob5?v65er, 

M.Jodoc^Covf^um, 

Mich.£(einom, 

lX5vt(lian  Griphus , 

^f)vifl.9laT;vent)ov(f, 


^v.ju^atf). 

^v.ju^et. 

5^r.ju3ac. 

^V4u3ac. 

Q3v.ju^tt. 
^v.juCatl;. 
^v,ju(2:at5. 
«Pv.  ju  ^ic. 


sss 


Bened.  ^OC^, 

Cafp.  ^ri^ner ,  ^p.  05.)     (68.  ^ic. 

M.  3o()ann  ^l?ic^ ,  Paft.  ju  ^av.  ?)}^. 

M.3o5anni>.S)utl&en,  Paft.ju3of). 

Mart.  Jpeibfamplf,  Paft.  jum  ^.  (55ei|i 
^penning  ^icj^gvette ,  Paft.  ju  ^Jcorg. 
Theodor.  ©iemcn^,  ^r.  su]3ac. 
I^envid;  Srebefanb ,         ^v.  ju  ^"Pet. 


f7i 

*  alias  Hcnniehius, 


r74 
s^s 

S^7 

f72 

h.  a. 
SS6 

f48 
n7 

ssn 

S^S 

s^s 
f^r 
s6s 
s^s 

S66 

f69 
S6<) 

S7i 

S72 


Syriacus  S^iemens ,  D.  unb  Super. 
t  ij.Mar.  !^om^ 

M,  ^(^\>il)  ^en^^OVrt/  Sen.  24.  Nov. 

M.  Nicol.  ©tapfjOVll  /     Paft^  JU  ^iU 
M.  Ge.Stammichius,  Paft.ju  €at^. 

M.3of)ann  J^ennefen,'^Paft.ju3ac. 

M.Joach.^^ecjenev,  L.s.unb 

Paft.  jum  !4)om*. 

(^^onvab  ^evfac^ ,  ^v.  ju  (latf}> 

Joan.  Trajedinus ,  g3r.  JU  ^cf» 

Sacobj^rd^er,  ^r.juSac. 

M.  jodoc.  (^ovt^um ,      ^r.  ju  3ac. 
Mich.  (SfeinoiD,  •  ^r.ju^l^ef. 

€f)ri(lian(35rt;p5,  .  i3r.ju€af&. 
€5vi|lian  97af)venbov(f ,  ^v.  ju  (Saff;. 

Bened.iToc&,  '      ^r.ju97tc. 

Cafp.^rilner,  ^.©.)     (68-  ^ic. 

M.3o5ann^f)te^,  Paft.ju?)}?ar.s»?. 

M.3of)ann\).!^ua)en,  Paft.juSo^. 

vlart.  J^eibf  ampfF,,Paft.  jum  ^.  <^t\% 
5)ennin3  225id)flret)e ,  Paft.  ju  ©eor^. 
Theodor.^iemcn^ ,  ^r.  ju  Saci" 
.Tpcnricl)  grcbelanb ,         ^r.  ju  ^et. 

M.  ;^a* 


A.  im- 


A.  ipg. 


?i 


f76 


f^7 

f7i 

ff6 


f48 

ry7 
f6r 

f6f 


56f 

J69 

f7i 
J7a 

b.a. 


M.  !^flt)lt)  ^"Pcn^^i^rn  /  Senior  ^k. 

M.  Nic.  ©fapf^orlt ,      Paft.  ju  ^et. 

M.Ge.Stammichius,  Paft.ju  €at(). 

M.  3o5ann  ^oennefen ,   Pafl.  ju  3oc. 

M.  Joach.  •^e^jener ,  L.  s.  unl) 

Paft.  jum  !4)om* 


ervpcblt 
f76 

f67 

f72 
f76 
ff6 


Coni:a&Q3evlac!?, 

Joan.Trajedinus, 

^acob^rdcjei', 
M.jodoc.  Cort^um, 
Mich.(S(einon?, 
(2:^rinianQ5ri>5, 
€5ri^  5^a5ren&orff , 


f^f     iBened.5?04) 


qjr.juCaff;. 

QJr.ju^et. 

?3r.  ju  3ac, 

$r.su,3ac. 

Q3r,  su  ^et. 
^r/ju  €atl> 
Q3r.  ju  Cat^. 

^r.  ju  07ic. 


Cafp.^rifener,  ^.©.)  (68,  5^ic. 
M.  3of)ann  ^t^ie^ ,  Paft.  ju  ?9?ar.  ?!?;. 
M.3o5annt).SDut5en,  Paft.su  3of> 
Mart.  J£)eit)famp(f,  Paft.  lumJTp.  @ei(l. 
^penninij  9a3icf;^r ei)e ,  Paft.  ja  ©eor^j. 
Theodor.  ®  iemen^ ,  9Jr.  ju  3ac. 
^enrid;  grebelanb ,  ad  3 .  Reg.  q)et. 
M.  Dav.  Wolderus ,       ^r.  JU  $et. 


r48 

rj7 

ffS 

f^4 
J6f 

f^f 
f^f 

f^f 
f66 

f^9 
f69 
f7i 

f77 


M.  !^a\)iD  ^en{^f;orn ,     Senior  9)ic, 
M.  Nic.  (^tap^orp ,      Paft.  ju  ^et. 

M.  Ge.  Stammichius,Paft.JuSatf> 

M.  3of)ann  ^ennef en ,   Paft.  ju  3ac, 

M»  joach.  '^c^ener ,  l.  s.  unb 

Paft.  jum  S)om» 


(llonral)  ©erfa^ , 

Joan.  Trajedlinus , 

3acobj^rd()er, 
M.jodoc.  Cortf;um, 
Mich.C(einon>, 
(^OrillianGriphus, 
€f;rifl.  ^^atrenborff, 


93r.  ju  ^(Xif). 

^r.ju^Pet. 

^r.  su  3ac. 

9>r4u3ac. 

^r,jiu  «Pet. 
Q3r.ju€atf;, 
Q3r.  \\\  m\). 

^r.jum 


Bened.^OC^, 

Cafp.@ri^ner,J&,©.)  i^^.  m 
M.3o5ann^5ie^,  Paft.ju?0?ar.^» 
M.  3of;ann  ».  "^ntl^m ,  Paft.  ju  3of> 
Mart.  JE)eibfampS  P^ft-  jum.?).®ei(!. 
J£)ennin0^icf;5ret)e/  Paft.su^eor^» 


Theod.(^iemen^, 

f  d.  ig.Sept. 


^r*ju3ac, 

M.  Dav.  Wolderus ,        ^r.  ju  ^et 

M.Da. 


5* 


A.  ir79. 


S7^  '  M.^a'oib^m^f)m,  Senior     ^k. 


S7i 
S7^ 
SS^ 

f48 
SS7 

f6y 
r6j 
s^s 
s^s 
i^s 

f69 
f69 

177 
h.a. 


M.  Nicol.  <BmW^  /     Paft.  ju  ^Ct. 
fi8«Sept. 

M.  Ge.  Stammichius ,  Paft.  JU  €atf> 

M.  3o()ann  J&enncf en  /    Paft.  ju  3ac. 

M.Joach.^cgener/  L.s.unb 

Paft.sum^^om 


(s:onrat)"®er(acJ>,  . 

Joan.  Trajedinus » 
3acob  ^ri^^er, 
M.jodocCortl^um/ 
Mich.^(einon)/ 
€5rWanQ5ri;pf), 
€()r(ll.  9)a&rctit)orflF, 


«Pr.ju  Cat(). 
«Pr.ju^et. 
Q3r.  ju  3ac, 
^r.ju^ac. 
«pr.ju^et. 
^r.ju  €at(> 
i3r.  ju  (lcii\). 
^r.ju97ic. 


Bened.  ^od;, 
Cafp.^nerjner,  ^.  ©.)  (68-  O^ic. 
M.  3o()ann  ^(;ie^,  Paft.  ju  5^ar.  ^% 
M.  3o5ann  5?.  !^utf)en,  Paft.  ju  3of), 
Mart.  Jpeibfampff,  Paft.  jum  J>p.@eiil. 
^penning  ^ic&grete,  Paft.  ju  ©corg. 
M.  Dav.  Wolderus ,       ^r.  JU  ^et 

Conftans  5vorpemacf;er ,  ^r.  ju  3ac. 

al.  Corvenis, 


ixxx>tWt 
h.a. 

f7a 

S7^ 

h.  a. 

7.Aug. 


A.  if8o. 
M.  2)a50il)  ^cn^torn ,  Superint. 

l^om* 

M.  Ge.  Stammichius »  Paft.  JU  €arl^» 

M.  3of;ann  ^enncFen ,  Paft.  ju  3ac» 
M.  Joach.  ^e^^encr,       Paft.  ju^ef* 


f48 
SS7 

s^s 
s^s 
s^s 
s^s 

f^9 

f69 

f77 
f79 


^onrat)  @er(acl^,  Q3rju(yat&. 

Joan.  Trajcainus ,     ^r.  JU  <S.  ^Ct» 

3acoE)  j?ri5ser,  ^r.su3ac. 

M.Jodoc€ortf;umt  ^r.ju^.^ac» 
Mich.TOnom,  ^r.ju^ct. 

^WmQ^mf),  «Pr.juCatl^. 
€()rifl.  97a5rcni)orf,     «Pr.  ju  €ar(). 

Bened.j^OC^,  ^r.ju07ic. 

Cafp.  (53ric|ncr ,  ^p.  (5J.)  (^8.  m. 
N.  3of)ann^5ie^,  Paft.  ju  ^?ar.  o:)?. 
M.3of;anni).^ut(;en,  Paft.ju3o&* 
Martin.  JE)ci^famp|f , 

Paft.jum^.(33ei(l. 
J^cnning^idjijrctc,  Paft.  juQ)eor3. 

M.  Dav.  Wolderus ,        ^r.  JU  ^tt 

Conftans  .^or^^iadjcr ,  ^r.juSac. 

M.  2)a^ 


f76 

f8o 

h.a. 
i8.  Ja. 

tni 
Majo. 


A.   ifgi. 

M.!^aS?it)$cn^l^Dm,  Superint. 
M.Gc.Stammichius,  Paft.jii  Catf;. 

M.  3ol?ann  ^enncf eti /    Paft.  ju  3ac. 

M.  Joach.  ^cgcncr  /       Paft.  ju  ^ef . 

M.  $Scrn()arl)  Q3a(jet ,     Paft.  ju  97ic. 
eincjcfuf^rtDcnjo.Mart. 

M.  Joach.  Wernerus ,  L.  S.  unb 

Paft.5um!4)om. 


A.  ifgi. 


i% 


ff7 

f69 

f77 

f79 

h.  a. 

Oftcrn 
i4«Ap.'3o6annArpius, 


^r.juCaff;. 

Q3r.ju^c(, 
^v.  ju  3ac. 

^r.ju^pct. 
$r.  ju  €atf> 
QJr.  ju  €at[> 

q^r.su^ic. 


(5:onrab®er(ac&, 

Joan.  Trajedtinus » 

3acob  j^ri^gcr, 
Mich.(3;(cinon>, 
€f)ri|]ian©n;pr), 
€f;ri|].  ^'^afjrenborff, 

Bened.  ^od;, 

Cafp.  ©rie6ncr ,  ^.  ©.)    (68.  57ic. 

M.  3of)ann  ?:(;ic^,  Paft.  ju  5})ar.  0)^. 

M.  3o()ann  t).  S)ut(>en,  Paft.  ju  3of;. 

Mart.  JE)cibfamp(F,  Paft.  jum  ^.©ei|l. 
^pcnning  S[Gicb(}ret)e,  Paft.  ju  ©eorg. 
M.  Dav.  Wolderus ,  ^r.  ju  ^et. 
Conftans5^orDcmad;er,  Q3r.su  3ac. 
3of}ann  Ofenbru^^e,     9)r.  ju  9^ic. 

Q3r.su  3ac. 


f8o 

f7^ 
fSo 

f8i 


f48 

ff7 
ffS 
f64 

f6f 
f^f 
f6f 
f6f 
f6f 

r66 

f^9 
f69 

f77 
f79 
f8i 
fSi 


M.3at)ib^en^5^rn,  Superlnt. 

S)om. 

M.  Ge.  Stammichius ,  Paft.  ju  Sar J» 

M.  3of;ann  ^ennef en ,  Paft.  ju  3ac» 
M.  Joach.  ^e^encr ,  Paft.  ju  ^e^ 
M.  ^ernl^arb  ^aQtt ,    Paft.  ju  9?ic. 

M.  Joach.  Wernerus , 

Paft.  jum  ©om. 


Sonrab  ©crfad; ,  $r  ju  (Iatr> 

Joan.  Trajeainus ,     ^r.  JU  ©.  ^Cf, 

3acob  ;^ri5ijer ,  1 1 9.  Sept.       3ac. 
Mich.^(cinom,  ^r.ju^ct, 

(y^ripian  ©rppl^ ,         q3r.  ju  Catf;. 
(2:f;ri(!.  S^a^rcnborf ,     ^r.  ju  €atf> 

Bened.^Od;,t  ^to.julii.  ^r.JuWc 

Cafp.  ©ric^ncr,  J&.  ©.>    (68.  m. 

N.  3o^ann56ie^,  Paft.ju?^ar.53??. 

M.3o5annt).S^ut()en,  Paft.juSo^. 

Mart.  ^eibfamp/f,  Paft.^jum  J&.(55eilT. 
^enning^SSidj^rc&e,  Paft.  ju©eor^. 

M.  Dav.  Wolderus ,        ^x.  ju  ^tU 

Conftans  ^orbemacber,  ^r.ju3a(^* 
Sof^annOfcnbru^^e,  Q3r.  ju  07ic. 
3o5annArpius,  ^r.juSac. 

c  M.  2)a? 


H 


A.  ifg^ 


trwtW 


S7i 

575 

$81 


f48 

f6f 

fb'9 

f^9 

f77 
579 
181 

J8i 


M.  Ge.  Stammichius ,  Paft.  ju  €atf)* 

M.  3of;ann  ^ennefen,    Paft.  ju  ^ac. 

M.Joach.^eoener,        Paft.ju^et. 

M.  ?^ernf;c}vb  ^ciQtt,    Paft.  ju  Cy?lc, 

M.  Jpach.  ^erner ,  L.  s.  unt) 

Paft.  5um^j)ni. 


Conrat^  (l^erfac^ ,         «}3r.  ju  (Saf  f> 

Jo.  Trajeainus  ,         Q^r.^JU  @.  ^et 

?0?id;ae(  €(einon) ,  ^r.  ^u  jsti 

(H)xifim  @rr)p& ,  Q3r.  ju  Cat^ 
€f;ri|l.  5^a5rcnt)orf,  ^r.  ju  €atf> 
Cafp.  Q)\:ifimx ,  Paft.  jum  .5.  ©eiO 
M.  3o5ann^f;ie^,  Paft.  su  5}?ar.  ^}?. 
3o5ann  Don  :^utf)en ,  Paft.  ju  3of; 
Mart.  5peit)f  nmpff,  Paft.  ^um  Jp.@eift 
;?)enniHi3  "^Bicf^i^rei^e,  Paft.juC^eorg. 
M.  Dav.  Wolcierus ,  '^x.  JU  i>et. 
Conft.  ^orftemac^er,  ^r.  ju  3ac. 
3of)ann  Ofenbrui3(|e,      ^r.  ju9]ic. 

Joh.Arpius,  ^r.JU^ac. 

paulus5?eirer,*  ^r.juSac, 

*  alias  Casfar* 


A    Tf^4. 
)8o     M.  :^auib  13en^f;orn ,  Superint 

S)Ottt 


r7i 

j8o 
f8i 


48 

r7 

64 

69 

^9 

77 
79 
81 
81 

S^ 
h<a. 


M.Ge.  StaVnmichius,  Pa ft.  JU  (S^atJ* 

M.  QoC^ann  ^cimefcn ,  Paft.  \\\  Zc^t[), 

M,  Joach.  ^e(jencr ,       Paft.  ju  ^et» 

M.  ^ernfjart»  ^m^ ,     Paft.  ju  ^Wl 

M.  Joach.  ^erner  /  L.  s.  imb 

Paft.  sum  "^m* 


Conrat)  <15er(ac^ ,  ^r.  ju  Cat^, 

Joh.  Trajedinus ,  f  3 1.  Aug.      ^ef. 

Mich.  ^leinom,  ^Xi  jul^et. 

(S5ri|lian  ©n)p5 ,  ^r.su€atf> 
€5ri(l.  a?a5ren^orff ,  ^r.  ju  Cat^* 
Cafp.  ©ri^ner ,  J^.  05.)  (68.  9?ic, 
M.Joach.^^ie^,  Paft.jug}?ar.SQ?. 
M.3of)anni).!4^ut6en,  Paft.juSol^, 
Mart.  Jpetbfamplf/  Paft.  $um .?).  @ei|?t 
^enninc}  ^ic|)sre\)e ,  Paft.  ju  ©eor^. 

M.  Dav.  Wolderus  ,        $r.  JU  ^ef* 

Conft.  ^or\)emacf;er ,  ^r.  ju  3ac. 
M.  3of}ann  Ofenbruf|(je,  Q>r.  ^u  ^ic. 

Joh  Arpius,  ^r.$u3ac. 

Paulus5?eifer,  ^r»su3ae,, 

4)ai)ibQ3ac)ce,  ^r.ju^ic. 


M.S)a# 


h.  a. 
27.JU. 


r48 

f6f 

y66 

y69 
J69 

5-77 
f79 
f8i 
fSi 
f85 

f84 
h.a. 


A.  ifgf. 

M.  25at)lt)^enof;om/  Supennt. 

\U  Ge.  Stammichius ,  Paft.juCatI> 

M.3of;mm^cmie!en,  Paft.ju3ac. 

M.  35ern6avt)  QDa^jct ,    Paft.  ju  3^ic. 

M.  Joach.  ^erncr,     Paft.  ju^et. 

rDlr&d.  6.Jul.neb|I 
M.  Cafp.  Ludolphi  eingcfuf^re^ 


A.  i<8^. 


tf 


crtre^ltj 
f8o     I 

f72 

J67 
f8r 
f8f 


^r.juCatf). 

«Pr.ju^l>et. 

q3r.  $u  €atf> 

Q)r.  ju  Cat5. 

(68.  -^iC. 


Conrab©erfac5, 

Mich.  Cleinotv, 

Cf)ri|^ian  ©ri^pf;, 

(5:f)rifl.  07af;renDorff  / 

Cafp.  ©riliner ,  ^,  (55.) 

M.  3o(;ann  ^^ie^ ,  Paft.  ju?>??ar.  ^ll 

M.3of)annt).2)ut5en,  Paft.juQof;. 

Mart.  J^eibf  ampff  ,Paft.  jum  J£)»  Q)ei(]. 

Jpennin9^ic^()rei)e,  Paft.  ju  (33eorij. 

M.Dav.Woiderus,        ^r.JU^Ct. 

Conft.  5\  on^emacf;er ,      ^r.  su  3ac. 
Qic^annOfenbruggc,      ^r.ju97ic. 

Joh.Arpius, 

Paulus^eifer, 

M.Cafp.LudoIphi, 
introd.  d.  6.  Julii. 


^r.  JU  3ac. 
^r*su3ac. 
Q>r.  $u  ^ic. 
^r.  5u  $et. 


48 
64 

^f 
^f 
6f 

6f 
66 

69 

77 
79 
81 
81 
83 
84 
8f 


M.J^^aDib^lJeniJ^»^»^»,  Supetint. 

S)om. 

M.  Ge.  Stammichius ,  Paft.  jju  (S^atf;* 

M.  3of;ann  ^enncf en ,    Paft.  ju  3ac* 
M.  Q5ern^art)  Q}fl(jet ,     Paft.  ju  5Ric, 

M.Joach.2BmiCV,        Paft.ju^et» 


Conrab  (Serfac^  ^  ^r.  ju  (^atf;, 

'lyiiM  (yfeinow,  q3r.  ju  ^^ct, 

€5ri|h'an  (^rppf; ,  ^v.  ju  ^atf), 
€f;ri|l.  ^a5rent)0vf ,  q)r.  ju  ^at^. 
Cafp.Q)ri^nn\  .?).©.)  (68.  97it. 
M.3[of;ann  '^fcie^,  f  a^.Nov.  ?0?.  9}?. 
M.3of;anni).3)ut5cn,  Paft.juSof;* 
Mart.  JE)eit)famp(f,  Paft.  jimi  Jp.©etf! 
.S)ennin0  2GBicI;9rei>e ,  Paft.  ju  ©eorg> 

M.  Dad.  Wolderus,       ^r^U^et. 

Conft.^ommacf;ev, 
3of;annC)fenbru9ge, 

Joh.  Arpius, 
Paulus  ^eifcv, 

M.Cafp.LudoIphi, 


^v.  ju  3ac* 
^v.$u5^ic. 
^v.juSac* 
^v.su3ac. 
q3v.tum 
^v.su^et. 


e  % 


M.3)a# 


tttctHt 

r8o 


^72 

fSt 

h.a. 


A.  ifg^ ^ 

M.^at)it)^en^5ovn,  Superint. 
M.Ge.Stammichius;  Paft.ju€rttf). 

M.3o5anrtJ>petimfen,  Paft.  ju3ac. 
M.  ?^evnf;avt)  Q5ai)ef,Paft.  su  ^ic» 
M.  Joach.  ^evner  ,Paft.  ju  ^et. 

M.  Marcus  Ivo ,       Paft.  jum  S)Om. 


A.  ifgg. 


1 III    I 


crwc^lt; 

f  80      M.  ^atib  ^en^OVn,  Superint 


S7^ 

T76 

fSi 
fSi 

y87 


148 

f6f 

f6; 
f6f 
j66 
J69 
f69 
f77 
T79 
fSi 
fSi 
f85 

f84 
f8T 
h.  a. 


^v.  ju  €at5. 

«Pv.su  ^et, 

«Pv.  ju  €atf> 

^v.  ju  Catf). 

(68.  0^ic. 


(Zonrab^^tvfacf;, 

Mich.Cfeinott), 

€f)vijh'an  ©vppf) , 

(S^vifr  57al)ven^ov(f , 

Cafp.  ©vi^ncv ,  ^.  03.) 

M.  3of)ann  t).  !^utf)en ,  Paft.  ju  3of). 

Mart.  J^eibf  ampff,  Paft.  jum  ^p.@ei|l 

^ennin()^ic()svet)e,  Paft.  ^u  Q5eov9. 

M.  Dav.  Wolderus ,       ^V.  JU  ^^et. 

Conft,^ovi)emac6ev,      ^v.ju3ac. 
3'4f)annOfenbvu5ge, 

jQn.  Arpius , 

Paulusjvcifer, 

5)av)it)Q3a9et, 

M.Cafp.Ludolphi, 


^V.  lil  ^H, 

Q3v.ju3ac. 


f48 
f64 

f6f 
f6f 

f69 

f77 

f79 
T8i 
f8i 


^v.ju3ac.  y85 
^v.  ju  97ic. 
«Pv.  ju  ^et. 


M.  S^mi^  ^oop ,  Paft.  ju  5}?av.  5^. 


M.  Ge.  Stammichius ,  Paft.  JU  €at^. 

M.  3of;ann  ^ennef en ,  Paft.  ju  3ac. 
M.  iSevnf;avb  ^dQttf  Paft.  ju  C^ic. 
M.  Joach.  SSBevner,       Paft.  ju  ^et. 

M.  Marcus  Ivo ,       Paft.  jum  ^om. 


(2:onrab®evfad;,  ^r.juCat^. 
Mich.€Ieinott),t  ^v.ju^pet. 

Svi(itan©vi)p5,  Q3v.  ju  (Sat^. 

€5vi^  01a(n'enDovff ,  ^v.  ju  Cat^. 
Cafp.  ©vi^ner ,  ^.  ©.)  (68.  ^k. 
M.  3o5ann  Don  S:)utf)en,Paft.  ju  3o5» 
Mart.  J^eit)f  ampff,  Paft.  jum  •&.  ©eijT. 
,?)ennin3  SDicfcgregc ,  Paft.  ju  ©eorij. 


f84 
f8f 

f87 
h.a. 


M.Dav.Wolderus, 

Conft.5tov\)emad;cr, 
3of)annCfenbruj}0e, 

Joh.  Arpius , 
Paulusi^eifer, 

M.Cafp.Ludolphi, 

M.  Jg)enr.  5vOop ,     Paft.  julCOJar.  ^. 
Jac.^erenberu,  Q)r.ju^et* 


^r.  ju  «Pet. 
^r.ju3ac. 
^r.^um 
^r.su3ac. 
^r.  ju  3ac. 
^r.ju^^ic. 
^r.ju^ct. 


M.S)a^ 


trvct^lt  ' 

SSo     M.$Dai)it)^cn^^Ol'tt/  Superint 


A.  If90. 


17 


f7» 

J8i 
fSi 

f87 


f48 

ffe'f 

f^9 
f69 

f77 

f79 
fSi 
f8i 
f85 

f84 
f8f 

f87 
f88 


M.  Ge.Stammichius,Pafhiu€at{). 

M.  3o(^nn  J£)cnnefen ,  Paft.oni3ac. 
M.  Q5evn5ar t)  ^acjef ,  Paft.  ju  57ic. 
M.joach.  ^erner/  adh.a.  ^ef. 
M.  Marcus  Ivo ,       Paft,  jum  ^m 


€onrab  ®  er(a* ,  ^r.  ^u  ^atf). 
€Ori(lian  Griphus ,  q3r.  ju  €af  f> 
€f)rt|t.  9^a5renDor(f,  ^r.  ju  Caflf). 
Cafp.  ©ri^ner ,  Jp.©.)  (68.  57ic 
M.3Dl^annt).5Dut5en,  Paft.ju3o(> 
Mart.  J£)eit)fampff,  Paft.  jum^.^eijl. 
^ennin^^Bic&orcDe,  Paft.su  ©eor^. 

M.  Dav.  Wolderus ,        ^r.  JU  ^ef . 

Conft,  ^ort)emacf;er, 
3o6annCfenbruij^e, 

Joh.Arpius, 

Paulus^eifer, 

;^at)it)Q3asef, 

M.  Cafp.  Ludolphi, 

M.  Jpenricj)  ^oop ,  Paft.  ju  ^ar.  ^, 
Jac.  2Gerenl>er^ ,  ^r.ju^ef. 


Q3r.  ju  3ac. 
^r.  su  ^ic. 
^r.ju^ac. 
^r.ju^ac. 
^r.ju^^ic. 
^r.  ju  q3ef. 


crtre^It 
y8o 

f7i 
f7^ 
f8i 
h.a. 

f87 


f48 
f6f 

f^f 
f6f 
^66 
f69 
f69 
f77 
f79 
f8i 
f8i 
f85 
f84 
f8f 
J87 

y88 


M.!^aDib^en^l^orn,  Superint. 

im  2)om, 

M.  Ge.  Stammichius ,  Paft.  ju  Caf^ 

M.^o^annJ^ennefen,  Paft.juSac» 
M.  ^Sernl^ari)  SJogcf ,  Paft.  ju  ^ic, 
3o^ann  ©d)efl6ammer ,  Paft.  ju  ^ct* 

M.  Marcus  Ivo ,       Paft.  jum  S)om. 


(Imab  ®  er(ac() ,  «pr.  ju  (2!atr). 
C^riflian  @rip& ,  ^r.  ju  (Satl^. 
€6ri|l.  ^a^renborfF,  jsu  ju  Caf^. 
Cafp.^ri^ner,  .fp.©.)  (68.  91ic. 
M.  3o5ann  ».  ^ut^en,-  Paft.  ju  305, 
Mart.ipeibfamplf,  Paft.jum^;).@ei|i. 
J^enning  S[Qi^Qvm ,  Paft.  ju  ©cori). 

M.  Dav.  W^derus ,       ^v.  JU^Cf. 

Conft.^ortoad[)er, 

3o(;annCfenbru^gc, 

Joh.Arpius, 
Paulus^etfcr, 
:4)abibQ3agef, 
M.Cafp.Ludolphi, 

M.Jg)enrtd;^^op,  Paft.ju^ar.Q}?. 
Jac.  SfBerenbcr0  Q3r.  ju  ^cf. 


|3r.  su  3ae. 
q3r.  ju  ^ic. 
^r.juSac. 
i3r.  ju  3ac. 
^r.su^tc. 
^r.ju^cf. 


e  5 


M.  Sa^ 


^^ 


S7^ 
S7^ 

.JS7 


f48 
S6s 

y6r 

f69 
f69 

r77 
f79 
T8i 

5*85 
f84 
T8f 

J87 
y88 


M.^at)|t)$cn^feOl'n,  Supednt. 
M.  Ge.  Stammichius ,  Paft.  ju  ^atf> 

M.  3o5ann  Jg)enncf cn ,  Paft.  ju  3ac, 
M.  ^^ernfxut)  QSagcf ,  Paft.  ju  9?ic. 
3of;ann  (^c^cflf^ammcv ,  Paft.  ju  ^pet 

M.MarcusIvo,    .   Paft.jum^om. 


f72 

SSi 
f9o 

f87 


€onrab  ©cvfac§ ,  ^v»  ju  (Satf) 

€fcn'|^ian  Griphus ,        Q5r.  ju  €atl; 
€5nH.  57af;vcnt)or|f ,      ^r.  ju  €atf) 
Cafp.  ^vi^ncv ,  J^p.  05,)      i6s.  ^k. 
M.3o5annD.5)utf)cn,  Paft.ju^of), 
Mart.  .S)eit)famp(f,  Paft.  jum  ^p.  ©ci  jl. 
J^cnnin{jS[Bicf)3vct)c,  Paft.juQ5cov{}. 

M.  Dav.  Wolderus ,        «J>V.  JU  ^^ct. 

Conft.5?ov»cmacl)cv, 
3o5annOfcnbvu()5c, 

Joh.  Arpius , 
Paulus  ^teifcv , 
.^at)ii)^a3ct, 

M.Cafp.  Ludolphi, 

M.J^envic[;^oop,  Paft.ju9??av.C0?. 
Jac.  ^(veo£)ev^,  ^x.  in  ^et. 


I 


H8 

f6r 
f6r 

f69 
^69 

r77 
s)3v4u3ac.  f79 
^v.su97ic.  rsi 
^5v.su3ac.  rgi 

^v.suSacJrS} 
^v.su5^ic.jf84 

g3v.su ^ct.  r8r 

r87 
r88 


A.  if92. 

■J      IIIW— »  ^—11«»——« 

M.^ai)il)Q3en(5tortt,  Superint. 

S)om» 

M.  Ge.  Stammichius ,  Paft.  JU  (^at^* 

M.3of;attn.5>ennefen,  Paft.  ju^a^» 
M  Q5evn5art)  Q3agef ,  Paft.  ju  9^ic, 
jojann  ©4>eflf;ammev ,  Paft.  ju  ^tu 
M.MarcusivQ,      P^ft.jumSonn 


Conrab  ©crfac^ ,  q3v.  ju  ^atj. 

Cf)vlflian  ©vnpl^ ,  ^v.  ju  €atf> 
€5vi|]ian  97af)vcnt)ov|f ,  q3r.  ju  €atf). 
Cafp.^vi^nev,  Jg).©.)  (68.  9^ic. 
M.3o5attttD.^ut()cn,  Paft.  5^305* 
Mart.  J^cit)fampff,Paft.  jum  J^.  @eifl« 
J^ennin^  213icf;^vet)c ,  Paft.  ju  ©eov^. 

M.  Dav.  Wolderus ,        ^V.  JU  ^Ct 

Conft.  .^ovDemacf;cv 
3of}anttCfenbvu5(|e, 

Joh.  Arpius, 

PaulusS?eifev, 
'l5aDit)Q3a(jet, 

M.Cafp.Ludolphi, 

M.5;)envid)5?oop,  Paft.ju^O^av.C)^. 
Jac.  sa^evenM  Q3v,jug3er. 


5)3v.  su3ac. 
«)3v.ju9?ic. 
^v.  su  3ac. 
^v.juSaCo 
«33v.  ju  57ic. 
«33v.ju^ct. 


U,^^f 


S80 


M.Ge.Stammichius,  h.  a.  Sen.  Catf;. 

M.go^ann^cnmfcn/  Paft.ju3<Jc. 
M.  s^cvn!?arD  QSa^ef,  Paft.  jn^ic. 
3o5ann  ©c{)cn5ammcr ,  Paft.  ju  ^et 

M.  Marcus  Ivo ,        Paft.  jum  S5om. 


€onra()©cr(aci)^,  ^r.juM> 
€f;n'|lian  @ri>f),  ^r.juiSat^. 
Cf^ripian^a^rcHbiHf ,  ^r.  ju €at\). 
Cafp.@ri^ncr,J?),@.)  (68.  ^ic. 
M.3o5annt).:4)utf;en,  Paft.juSof;. 
Mart.^ei^fampff,  Paft.jumJp.®eij]. 
?)cnnitt^  ^icf).grct)e ,  Paft.  $u  &m(}. 
M.  Dav.  WoWerus ,  $r.  JU  ^et 
Conft.^or5)emacf;er, 
3of;ann  Ofenbrilijge, 

Joh.  Arpius, 

Paulus^eifer,' 
:^ai)it)^agef, 

M.  Cafp.  Ludolphi, 

M.^enric^5?oop,  Paff.  ju  CD^ar.  ?0?. 
Jac.^Bevenbcr^,  ^x.in^tt 


A.  15*94. 


J9 


cnrc^lt/ 


^r.  ju:3ac. 

«Pr.ju^ic. 
Q3r.ju3ac. 

^r.  ju  3ac. 
«Pr.  ju  ^ic 

?Jr.ju$cf. 


r95 

f90 
f87 


48 
6S 
65- 
6f 
66 
69 
69 

77 
79 
81 
81 
85 
84 
8f 

87 
88 


M.  Ge.  Stammichius ,  Sen.  mb 

Paft.ju€(Jt5. 

M.So^ann^cnncfen,  Paft.ju3ac. 
M.Q^crnl^arb^^Sagef,  Paft.5u5f^ic. 
3of;ann<ScJea^ammer,  Paft.  ju^et. 

M.  Marcus  Ivo ,       Paft.  jum  !^Onn 


«Sonrabi^erfq^^,  ^v.juSatf;. 
€l)xifiian  @rlp5 ,  ^r.  ju  £ati). 

€(;ri|l.  ^af;ren&or(f ,  ^r.  ju  (Jiatr;» 
Cafp.  ®  ri^ner ,  f  2.  Maji*  5^ic^ 
M.3o5anni?.S^ut5en,  Paft.su:3o&* 
Mart.  .^eibfampff,  Paft.  jum  ^.^iifi. 
|}enning233ic5(3ret)e,  Paft.ju^cor^. 

M.  Dav.  Wolderus ,       ^X,  $U  ^ef* 

Conft.  5vormmad;er, 
3o6annOfcnbru()3e,' 
3of)ann  Arpius , 
Paulus.^eifev, 
'Dat[)it)':^a9et, 

M.Cafp.  Ludolphi, 

M..S)envico^oop,  Paft.}uO:??ar.?a?. 
Jac.^crcnbcr^,  ^r.ju^er» 


^r.ju3ac. 
^r.  su  ^ic. 
^v^juSac. 
^V4u3ac. 
f  r.  su  ^ic. 
^v.su^et. 


M.Ge*. 


V 


49 

h.a. 

y87 


r48 

f69 
f69 

f77 
f79 

rsi 

fSi 
J85 

y84 

J87 
f88 
h.  a. 
h.  a. 

s.oa. 


A.  iy9f* 

M.  Ge.  Stammichius ,  Sen.  unl) 

Pafl.  JU  €atl> 

^i.3o§.-S)etinefen,  td.25.Jan.  ^ac. 

vl.  Q^ernf^arb  ^a^ce ,    Paft.  ju  5^ic. 

jfo^ann  ^d)dlf)mmtx,  Paft.  ju  ^ct. 

Lucas  de  Coloniis ,       Paft.  JU  3^^. 
aliast)0n€6flm 

vl.  Marcus  Ivo ,        Paft.  ^um  ©om. 


(Sonrab®er(ac6,  ^r.suCafl) 
€f)ril]tan  ©rip5 ,  «Pr.  ju  €atf> 

€f)ri|l.  9^q5rcnt)or(r,  ^r.  iu  €af  f> 
M.  3o[;ann  »on  5)ufcn ,  Paft.  ju  3of). 
Mart.  J£)cit»f  ampff,  Paft.  jum  .S).@ci|i. 
^ctining  'iH3icI;5rei^c ,  Paft.  ju  ©cor,q. 

M.  Dav.  Wolderus ,      ^r.  JU  «}>Ct. 

Conft.^or^cmaci)er, 
3of)annCfenbru50e, 
^o^ann  Arpius , 
Paulus  ^cifcr, 
!5)ambQ3agcf, 

M.  Cafp.  Ludolphi ,  1 1 8-  Febr.  ^tt 

M.J&enric&^oop,  Paft.ju?0?ar.s5}?;. 
JacSBerenbcro,  ^r.ju^et. 

M.21(berfMer,  ^r^su^ic. 
^crner^eflcner/  ^r.ju^et. 


crwc^lt 

f90 

f9f 
f87 


^r.ju3ac. 
^r.ju9]ic. 
^r.juSac 
^r.  su  3^ic. 
.«}3r.ju97ic. 


48 
6f 
6f 
66 
69 
69 

'77 
79 
8i 

81 

85 
84 
S7 
88 

9f 
9f 


A.  if9<j. 

M.  Ge.  Stammichius ,  Sen.  unb 

Paft.  ju  (^af [>. , 

M.  S8e£4arb  Q}agcf ,    Paft.  ju  9^ic, 
3of;ann  (2cf;c((5ammer ,  Paft.  ju  ^ef» 

Lucas  de  Coloniis ,        Paft.JU  3^^^  • 
M.  Marcus  Ivo ,        Paft.  jum  5Dom. 


j' 


€onrab^rfac(),  t  njun.  €aff). 
S^rijlian  Griplius ,  ^v.  ju  ^atf)* 
€f)ri|l.  57a5rcnbor(f ,  ^r.  ju  €atf> 
M.  3of)ann  »on  .1)ufcn ,  Paft.  ju  3of>. 
Mart.  jrpcibfamp(f,  Paft.  jum  S;t,(3i\f, 
Jpcnninc)  ^ictgrct^e,  Paft.ju@eorg. 
M.  Dav.  Wolderus ,       Q3r.  JU  ^Cf. 

Conft.^ori)emacf)er, 

3of)annOf£»ibru00e, 

3of)ann  Arpius , 

Paulus  ^cifer, 

5)aDibQ3a^ef, 

M.  jrpenric&  5toop ,  Paft.  ju  9}Jar.  ^l 

Jac.^erenberc),  ^r.ju^ef. 

M.5llbert^3}?oacr,  ^r.ju07ic. 


«Pr.juSac. 
^r.juO^ic, 
^r.juSac. 
^r.juSflc. 
fpr.ju^ic. 


'^erner  ^cscner 


^r.  ju  ^ef. 


I 


M.Gc. 


187 


f6f 

i6r 

J69 

f77 
f79 
f8i 
f8i 
f85 
f84 
587 
f88 
f8f 
f9f 


A.  if97. 

M.  Ge.  Stammichius ,  Sen.  unb 

Paft.  ju  Catf)» 

M.  ^:^ernf)avt)  ^^a()ct ,     Paft.  ju  97ic. 

johanti  (Sc()e((f;ammev,  Paft.  jii  ^et. 

Lucas  de  Coloniis ,        Paft.  JU  3aC» 
M.Marcuslvo,        Paft.iumS!)Om 


ertve^U 
f9} 

581 

)90 

f9r 

f87' 


vlf)vt|]tan  ^rip5 ,  ^r.  ju  (Satf> 

€5nR.97n5rent)or(f,t  27.Feb.  ^atl). 
U.  3of)ann  Don  "X^utm ,  Emer.  3of). 
Mart.  JpetbPampff,  f  f.Aug.Jp.@eift. 
J^etinin0  '^Bicf^srei^e ,  Paft.  ju  ©eor^. 

M.  Dav.  Woldorus ,  ^r.  JU  '^tt 
Conft.  5tori)emad?er,  f  26. Jul.  3ac. 
3ol)ann  Cfaibriicjge ,  ']3r.  ju  9^ic* 
3o6ann  Arpius,t  24.Aug.  ju3ac, 
'Paulus  5vcifer,  «Pr.ju3ac. 

i^^^atJtDQjacjet,  ^r.ju^ic. 

M.^enrid)^oop,  Paft.  ju  0}?ar.  ?0?. 
Jac.  '^erenber(j ,  ^r.  ju  ^et. 

M.  SKbert  ^MU^ ,  t  '7-  Sept.  ju  Ttic. 
-^Bcrner  '^egener ,  ^r.  ju  ^et. 


^5 J^"-  3o5fln  ?D?eter ,  ^x.  ju  Cat^. 


h.  a. 


M.  ^penrid?  Diumpc ,      Paft.  ju  3of). 

4  Sept. A^,  |)g,^^,  Stammichius ,  T3r.  JU  (latf). 

2.  oa.  j^enricf;@ef)ufen,         ^r.  ju  3ac. 


A.  if9g.  fi 

M.  Ge.  StammichiH&^  Sen.  im& 

f^      Paft.ju^atf^ 

M.  58ern5«rl)  ^aQtt ,    Paft.  ju  57i«. 
3of)ann  @cf)eaf)ammer ,  Paft.  ju  ^et, 

LucasdeCoIoniis»         Paft.Ju3<V» 
M.  Marcus  Ivo ,        Paft.  jum  S)om. 


f6f 
f69 

f77 
f8i 

f85 
f84 

fS7 
f88 

f9r 
f97 
f97 
f97 

f97 

II.  Jun. 

16.  Jul. 
22Sep 
26.N0 


C^rtjlianGnphus,  fi.Aug.  ^at^, 
Jpenning^BtcfcijreDe,  Paft.ju©eorg. 
M.  Dav.  Wolderus ,        «)3r.  $U  ^et* 

3o()ann  Ofenbni^^e ,  ^r.  ju  ^ic 
Paulus  ^eifer,  53r.ju3ac. 

Dai)it)Q3a3et,  ^v.iu^ic, 

M.  JTpenricf;  5toop ,  Paft.  ju  g??ar.  ^')i. 
Jac.^erenberg,  ^r.ju^pet. 

^Serner  Itgtmt ,  ^r.  ju  ^et. 

3o6ann?)}?eier,  ^r.ju  (^at^* 

M.  S^mii^  Oiumpc ,  Paft.  ju  3of). 
M.  J^enr.  Stammichius ,  ^r.  JU  (lcitl), 
^enricf)  @ef)ufen^  |3r.  ju  3ac» 

Cafpar  ®  cl)f  uf)e ,  <)3r,  lu  ^ic, 

® eorg  Q5erent)e^ ,  ^r.  ju  3ac, 

3of)ann  ^ringer,  Paft.  jum  J^.(55ei(l. 
M.  Joach.  Gryphius ,     ^x,  JU  ^dt^, 


M.Gc 


4^ 
f87 


569 

5-77 
f8i 
f8j 

y84 

f87 

r88 

597 
T97 
597 
597 
598 
598 
598 
598 


A,  1599. 
M.  Ge.Stammichius,Paft.|SU^at5. 

M.  5Sernf)art)  QJa^ee ,    Paft.  ^u  m. 

M.Joach.2[Genier,  adh.a.  ^tt 
Lucas  de  Coloniis ,  Paft.  JU  ^ac. 
M.  Marcus  Ivo ,       Paft,  jum  !^0m. 


593 
581 
f90 

f9f 
f87 


^tmm  ^icf^^veije ,  Paft.  ju  ©eor$3 

M.  Dav.  Wolderus,  ^x,  JU  ^et 

3of>ann  Ofenbvuij^e ,  ^r.  ju  07ic. 

Paulus^eifer,  ^r.ju3ac 

!^a\?it>q5a()ef,  ^r.ju97ic 
M.  JTpenrid;  5^oop ,  Paft.  ju  0}?ar.  ^ 

Jac. 'SSerenbervj ,  Q>r.ju^ef. 

^erner^egener,  «)>r.juq3et 

3o5ann?0?eier,  g5r.iu€atf). 

M.  ^enric&Ovump,  Paft.juSol) 

M.  .?)enr.  Stammichius ,  ^r.  JU  ^({tl). 

Jpenric&(Sef)ufen,  ^r.su^ac 

Cafpar  ed;luf)e ,  ^r.  ju  0?ic 

Georg.  Q5erenDe^,  ^r.  ju  3ac. 

3of)ann  ^ringer,  Paft.  jum  J£).©eij}. 
M.  Joach.  ©ripf; ,         ^r.  ju  Catf;. 


f^9 
f77 
fSi 

f83 
f84 
SS7 
f88 

f9f 

f97 
f97 
f97 
f97 
f98 

f98 
f98 
f98 


"  A.  1^00. 

M.Ge.Stammichius,  Senior  Cat^. 
fd.  22.Febr. 

M.  ?Bernf)arb  ^aQit ,    Paft.  ju  9^ic. 
3of)ann  <Sd;enf;ammer ,  Paft.  ju  ^it 

Lucas  de  Coloniis ,      [Paft.  JU  ^ac. 
M,  Marcus  Ivo ,        Paft.  jum  !^onn 


^ennfn^  ^icf^reDe,  Paft.  ju  ©eor^. 

M.  Dav.  Wolderus ,        ^r.  JU  ^tU 

3of)ann  Cfenbru^c)e,  ^r,  ju  ^k* 
Paulus^eifer,  «Pr.ju3ac. 

^a^fbO^acjef,  ^r.juS^^ic. 

M.  JTpenrid;  5\  oop ,  Paft.  ju  ^ar.  OJ?. 
jac.  SBerenber^  ^r.  ju  ^tU 

^ernev^egener,  ^r.ju^et. 

3o5ann  ^Mtv  ,■  ^r.  ju  ^<M\)* 

M.  ^enricj)  .!)vump ,  Paft.  ju  3o^ 
M.^enr.  Stammichius,  ^r.  ju  Cat^* 
Jpenricl)  (^e^ufen ,  ^r.  ju  3ac. 

€afp.@c()Iuf;e,  ^r.jum 

Georg.Q3erent)e^,  t^^-Sept.  3ac. 
3of)ann  ^[Brinjjer,  Paft.  jum  ^.  ®  ei(?. 
M.Joach.Q5vip&/         ^r.SuCat^. 


^.  ^ertt* 


6qo 
h.a. 

S77 

f84 
f87 
58S 

J9r 

f97 
f57 
^97 
f97 
f9S 
r98 


M.JSernljarD^^aijet,  Senior    97ic. 
3o5ami  (5cf;ca5rtmmcv ,  Pafl.  ju  l)ct. 

LucasdeCoIoniis,       Paft.jn^ac 
Phil.NicoIaijD.  Paft.ju  €(!([) 

VI.  Marcus  Ivo ,        Paft.jum^wn. 

i;)cnnin3  ^i/^^reDe ,  Paft.  ju  ® eor^. 

M.  Dav.  Wolderus ,        ^x.  JU  ^Ct 

3of;ann  OfmbxuQgt ,     ^u  ju  5^ic. 
Paulus^clfcr,  ^r.ju^ac 

:^at)it)q5a9et,  ^r.juO^ic 

M.^cnric&^oop,  Paft.ju^ar.5}?. 
Jac.^erenbcr^,  ^r.ju^et 

.^erncr  '^e^cner ,  ^r.  ju  ^et. 

3or;ann?0?cier,  ^r.ju(^at() 

M.  .^enrid;  Oiump,  Paft.  ju  3o(). 
M.  .fpenr.  Stammichius ,  Q3r.  ju  (Satf; 
^enricf;<Sc(;nifen,  Q3r.ju3ac. 

€afparec|?(uf;e,  $r.ju9lic. 

3of;ann  ^riniier,Paft.^um.5.©eifl. 
M.Joach.@rip5,         ^r.juCatf;. 

^r.iu^ac. 


A.  1^02. 


4; 


irvcel)lt 
600 

r87 


r98 


f69 

f77 
fgi 

r85 
f84 
SS7 

sss 

f9f 
f97 
f97 
f97 
f97 
f98 
f98 

f98 
601 


M.  $Sern^rt)  ^a^ct ,  Senior    S^ic 
3of;ann  (Sc&cfltammer ,  Paft.  ju  ^et» 

Lucas  de  Coloniis ,        Paft.  ju  3ac» 
PhiI.NicoIai,D.  Paft.ju€atf> 

M.MarcusIvo,       Paft.JumSom» 


^cnnfrt3^lc5(jrei)e,  Paft.ju^cor^. 

M.  Dav.  Wolderus ,       ^r.  JU  ^tU 

3of;ann  Ofenbr%c ,  $r,  ju  9^ic. 

Paulus^eifer,  ^r.ju3ac* 

':4)ai)it)q3a5et,  ^r.jum 
M.^enrlc&^oop',  Paft.ju^O^ar^so?, 

Jac.QBerenbcr^,  ^r.ju^et. 

IBcrncr  ^cjjener ,  Q3r.  ju  ^tU 

3of)ann?0Mer,  Q3r.su  Catf;» 

M.  Jg)cnric&  fSump,  Paft.  ju  ^of;. 

M.  .^enr.Stammichius,  ^r.$u€atj. 
^tmid)  @ef;ufett ,  Q3r.  ju  3ac. 

(Eafpar  ©c&fiifce,  ^v.  ju  9?ic. 

3o^ann  SDringer,  Paft.  jum  .?),©ei(t. 
M.  Joach.  ©ripf; ,  ^r.  ju  Cat^. 
NicoL  ^tiKfefejf ,         ^r.  ju  3ac. 


fx 


M.  «Sern. 


44 

€00 
5-90 

601 

fS7 


A.  T^o;. 


crwcIjU 


J69 

S77 
SSi 

f85 

f84 
/87 
f§8 

f9f 
f97 

f97 
J97 
f97 
f98 
f98 
f98 
601 


M.^evn^arb^aijct,  Senior    97ia  600 
3of;ann  (^djtilhawmx ,  Paft.  ju  ''^tU 

LucasdeColoniis,        Paft.JU^ac. 
FhiI.NicoIai,D.  Paft.^lCath. 

M.  Marcus  Ivo ,        Paft.  jum  S)Cm. 


^cnning  2Bi*3vc»e ,  Emer.  ^cor0. 

M.  Dav.  Wolderus ,  ^X,  JU  ^ct. 

3o5ann  Ofenbrug^c,  ^x.  ju  ^- 

Paulus  ^cifcv ,  ^r.  ju  3ac 

®aDit)Q}a3c(,  ^r.ju  5*7ic. 
M.^pcnrid;^ooj>,  Paft.  su^ar,  ^. 

Jac.^crcnberg,  ^Pr.ju^^et. 

2Bcrncr^e(3encr,  ^r.ju^et. 

3o5ann  ^Tltkt ,  fpr.  ju  (Satr> 

M.  ^enricl)  Diump ,  Paft.  ju  3o() 

M.  ^enr.  Stammichius ,  ^V-  JU  Catf).  f  97 


f9f 
601 

f87 

f77 
f8i 
fSj 
f84 
f87 
f88 

f9f 
f97 
f97 
f97 


^r.ju^ac.  n8 
fJ^r.juO^ic.  f98 


^enrid)^ebufcn, 
Cafpar  @d)Iu5e, 
3of)ann  SOBrinser ,  Paft.  jum  ^.©eifr 
M.Joach.^rip^,  «Pr.ju€atf). 
Nicol.  (gtacfeleff,  ^r.su3ac. 

Paft.ju^eor^. 


28.Mlji'S)enric&^ape, 


f98 

601 

h.  a. 

iZ.Scpt. 


A.   »604. 

M  ?^rvnf)art)'^agct,  Senior    97fc* 
3of)ann  ^d)eflf)ammer ,  Paft.  ju  ^et. 

LucasdeColoniis,        Paft.  JU^aC. 
Phil.Nicolai,D.  Paft.JuSatl). 

M.  Marcus  Ivo ,         Paft.  jum  !4)0m. 

M.  Dav.  Wolderus,  f  i  i.Dec.  ^tt 

3of)ann  Cfenbrug^e,      ^r.  ju  ^iu 

Paulusfcifer,  Q3r.ju3ac.. 

t)ai)it)^:^a()ct,  ^w^u^it. 

M.J>;)enric&^oop,  Paft.ju^ar.?0?. 

jac.  ^ercnberflr  *33r.ju^et 

ISGerner  ^cj^ener,  ^r. iii^tU 

3o5annC)}?eier,  «Pr.ju€atf). 

M.  S^tmid)  Ovump ,       Paft.  ju  3o5» 

M.  J^enr.  Stammichius ,  «Pr.  ju  €at^* 

.g)enrid)ecf)ufcn,  ^x.iu^M. 

€afpar@d)(uf)e,  fr.jum 

3of)ann  ^ringcr,  Paft.  jum  ^.&ti^. 

M.  Joach.  ©ripf) ,  t  i6.Sept.  ju  ^atl^. 

Nicol.©tafe(eff,  ^v.suSac. 

^enricb^^ape,  Paft.ju^eorg. 

M.  Pet.^(insenbcv5,  Paft.ju93?ic^. 

M.^Scrn; 


A.   i6of» 

600  M.  Q3ern5art)^agef,  Senior    ^k.  600 
S30    3ol).(Sd[)cll^ammer,     Paft.ju^et.  f9o 

f9f      LucasdeColoniis,        Paft.JuSac.  r9f 

601  Piiil.Nicolai,  D.         Paft.  JU  Satf^  60 1 
J  87      Vi.  Marcus  I vo ,       Paft.  jum  ^om.  S  87 


A.  160S. 


4f 


y8j 

f84 

y87 

f88 

5^S 

J97 

197 

f97 

f97 

f98 

f98 

601 

60^ 

604 

i^.Feb 

9.Apr. 

a^Sep 


3o6ann  Ofenbrui^gc ,  ^r.  ju  97tc. 
Paulus^eifcr,  ^r.ju^ac. 

^ambqSaijet,  «)>r.ju97ic. 

M.JTpenric^^oop,  Paft.  ju  ^ar.  9:)^ 
Jac.  -^erenberu,  «pr,su^l3et. 

-^erner  ^cgener ,  ^r.  ju  ^et. 

3o5annC[^eicr,  ^r.juCatb- 

M.  ipenricl)  Dvump ,  Paft.  ju  3o(). 
M.  Jg)enr.  Stammichius ,  ^}3r,  jn  €at(). 

^enric&  ©efeufcn,  t  lyjan.  }u3«c 
€afp.  <Sd}(ubc ,  «Pr.ju  ^ic. 

3of)ann  ^SBrin^er  ,Paft.  jum  J&.^eijl. 
^Jicol.  etaf  eieff ,  Q^r.ju^ac. 

Jpenric^  ^mr  P^ft-  J"  ®eorg. 

M.  Pet.  ^lingenljcr^ ,  Paft.  ju  OTJicb. 
M.  ^erman  £an(ic ,  ^r.  ju  Catf). 
M.  Nicol.  @tapf)Or(l ,  ^r.  ju  ^ct. 
^ernf;arl)  @c!)rdt)cr ,      -^r.  ju  3ac. 


f83 
f84 
f87 
SSS 

r^r 

f97 
f97 
f97 
f98 
f98 
601 
Gqi 
604 

60  f 
6cf 

7.Sept 
lO.Oct 


M.^ern5arbQ}a()ct,  Sen.  0^ic. 
3o5ann  @cl;e((f;ammer ,  Paft.  ju^et. 

LucasdeColoniis,  Paft.Su3«C. 
Phil.Nicolai,  D.  Paft.JuCatf). 
M.  Marcus  Ivo ,       Paft.  jum  ^^om. 


3of}ann  Ofenbru^jjc,  ^r.  ju ^k. 
Paulus  j\:eifer,  ^r.ju3«c^ 

!^a\)it)S^a0et,  «Pr.ju^ic. 

M..5)enricf;5toop,  Paft.ju^ar.sj)^. 
Jac.  QOBerenberg ,  QJr.ju^et. 

^Oerner  ^c^ener ,  Q3r.  ju  ^ef. 

3cf;ann  ^m,  adij.Mart.  €atf). 
M.  Jpenr.  ^vump ,         Paft.  ju  3«>&* 

M.  S^im,  Stammichius ,  ^r.  JU  ^(\t\)* 

€afp.ec&(uf;c,t2i.Jul.  ^r.jum 
3of)ann  ^Bringer,  Paft.  jum  ^p«©ei(!. 
Nic.@'tafefeft,  ^r.gu^ac. 

J^penric^  ^apc ,  Paft.  ju  ©eorg. 

M.Pet.5?iin()enberg,  Paft.  ju  ?D?icf). 
M.  ^perman  Cangc ,  ^r.  ju  Catf;. 
M,  Nic.  ©tapborjl,  «)>r.  ju  ^l^ef. 
'^ernf;arl)  @cf;r(Jt)cr ,  ^x,  ju  '^ac, 
M.  Ge.  !^ei)efcn ,  ^x.  ju  i^lat^. 

M.Joach.S)amfc,         9^r.ju5^ic. 


f  J 


M.  Q5crm 


4«_ 

600 

f9f 
601 

SS7 


r85 

f84 
f87 
f88 

r9r 

f97 
f97 

r98 

60 1 

604 
60  f 
60  f 
60  f 
6c6 
60^ 


A.  1^07. 

M.$Sernf;arb^a()et,  Senior    97(c. 
Jo^ann  <^d)dlf)m\mx ,  Paft.  ju  ^et. 

LucasdeColoniis,        Paft.  jvi  3fac. 
Phil.Nicolai,D.  Paft.ju€af(?. 

VI.  Marcus  Ivo ,       Paft..  jum  !^0m . 


3o5annOfenBru0i)e/  ^py.jucj^jc, 
Paulus  ^elfer ,  ^r.  ju  3ac. 

DawibOSasef,  ^r.juO^tc 

M.Jg)enricf;5?oop,  Paft.ju^ar.?^. 
Jac.  "SlOcrenberiJ ,  ^r.  ju  ^Pet. 

2Berner '^egener,  ^r.  ju  ^et. 

M.  Jg)cnrtcf;  Uiump ,  Paft.  ju  ^oh- 
M.  J^enr.  Stammichius ,  ^r.  ju  €atl^, 
Jobann  ^Crincjer ,  Paft.  jum  J^.^eijl. 
Nicol.  ©tacreleff,  ^r.  ju^ac. 

^tmii^  ^ape ,  Paft.  ju  &mg- 

M.  Pee.  ^itn^enber^ ,  Paft.  ju  ^^^^Zicf). 
M.  .gjcrman^an^e,  ^r.  ju€atf). 
M.  Nic.  @tap5orjT,  «pr.  ju  ^et. 
^^ern^arb  @cf;r6t)er ,  ^r.  ju  3ae. 
M.Ge.S)eDefen,  ^r.ju^at^. 

M.  joach.  S)amf e ,        $r.  ju  ^tc. 


cna?€|)lt 

600 

f9r 

(30  I 

f87 


81 
8J 
84 
87 
88 
9f 
97 
97 
98 
601 

604 

60  f 

6of 

60  f 

606 

606 

h.a. 
if.Sep 


A.  i^og. 

M.Q5ern^ari) QJanet.,  Senior  ^ic, 
3o5ann  ©ci)efI5ammer ,  Paft.  ju  ^tU 

Lucas  de  Coloniis ,  Paft.  JU  Qac 
Phil.  Nicolai,  D  f  z6.  Oetob.  ^atf), 
M.  Marcus  Ivo ,        Paft*  jum  Sonu 


3o5ann  Ofenbrii^^e ,      ^r.  ju  O^c, 
Paulus  5lelfer,  ^r.ju^ac» 

::Dat)tbQ}ac)et,  ^v^miu 

M.JTpenric^Jtoopy  Paft.  ju  90?ar.  ?i}?. 
Jac.^erenber^,  ^r.ju^l^et. 


^Berner  '^egener. 


^v.  ju  ^tt 


M.  J^enric^  Dvump ,  Paft.  ju  3o5* 
M.  ^enr.  Stammichius ,  ^r.  ju  Cat^. 
3o5ann  2QBrtn(|er,  Paft.  jum  J^.  ©eift 
Nicol.  ©tacreleff ,  «Pr.juSac. 

JE)enricf;  ^ape ,  Paft.  ju  Q5eor0* 

M.  Pet.  5(ltnc)enber(j ,    Paft.  ju  ?0?ic^« 
M.  Jg)erman  £an(]e ,        Q3r.  ju  ^atf> 
M.NicoI.@tapf)Or|?, 
Q5crn5arb®d?rdt)er, 
M.Ge.!^ebefen, 
M.joach.55amfc, 
M.Joach.  ^en^bor»/ 


*r.  ju  ^et. 

9^r.ju3ac. 
^r.  ju  €Qtf). 

^r.  ju  ^ic. 
^r.  ju  mh* 


fubfcripfit  Legibus ,  d.  lo.Od. 


M.  ^m 


cnvc^lt 
600 

b.a. 

21>  Sept. 

f87 


A.   1^09« 

M.jSernr^arbQJa^ct,  Senior   57ic 
3o5ann  (Scr;efl5amma* ,  Paft.  ju  ^ct, 

LucasdeCoIoniis,        Pafl:.ju3ac. 

t)ancft5iirer#albeyab  24«  oa. 

M.  Jac.  Reineccius ,     Paft.ju€a(f> 
M.  Marcus  Ivo ,        Paft.  jum  S)om. 


A.  1^10. 


47 


f83 

f84 
T87 
f88 
f9f 
f97 
f98 
601 

60^ 

604 

6cf 

606 

6q6 

«08 
.a. 

»9.  Mart  I  _ 

i7.oai 


3i>0ann  Ofenbru^e,  Emer.  57ic. 
Paulus^dfer,  t3<^-M  Q>r*iu3cic. 
5)a»it)Q3asef,  ^r.juS^ic. 

M.  J^enr.  ^oop ,  Paft.  ju  ^ar.  50? 
Jac.  SQBerenbevij ,  Emer.  ^r.ju^et. 
^^erner  ^ejjcner ,  Q3r.  ju  ^et. 

M.  JE)enr.  OJump ,  Paft.  ju  3o() 
3of;antt  ^rin^er,  Paft.  jum  J^.^eifi. 
Nicol.  ©tacfeleff,  adh.  a.  Q3r.  juSaf. 
Jg)enrid;  ^ape ,  Paft.  ju  ©eorg. 

M.  Pet.  ^lingenber^,  f  26.  Aug.  Sffiid), 
M.  J5ertnan  ^an^e ,  q>r.  ju  €at(?. 
'M.Nic.(Stopbov(t,  q3r.su  ^et. 
'^evnf;art)@d;voDev, 
M.Ge.SDei)efen, 
M.Joach.3)amfe, 
M.Joach.^en^born, 

ac.  SOBevenber^, 


M.Samb*%)^emafei 


^r.ju3ac. 

93r.su  i2:atf;. 

^r.  ju  9)ic. 

^r.juCatf;. 

q3r.su  97ic^ 

q3r.su  W* 

q3r.ju3ac 


600 
690 

(i^O 

h.a. 
17.  Jwi. 
f87 


f84 
f87 
S3S 
f97 
f98 
603 
60  j" 
605" 
60  f 

606 

^08 
603 

609 

609 
h.  a. 

i7.Ma|i 
h.  a. 


M.  55ern5av& ^a^et,  Senior   3^ic. 
3o&ann  ®cr;eflf;ammev,  Paft.  su  q3«t. 

Jac.  Reineccius ,  Paft.  su  €atf> 

M.  Jac.  Fabricius ,  Paft.  $u  ^M* 

M.  Marcus  Ivo ,        Paft.  sum  Som« 


'^at^i&qjacjet,  q3v.su  m 

M.  ^mv.  5^oop ,    Paft.  su  «»?av.  ^, 
^evnev5:esenev,  q3v.su  q3ett 

M.  Jg)envid;  Dvump ,  Paft.  su  3o5, 
3of;ann  ^SBvingev,  Paft.  sum  ^,  ©ei^ 
.fpenvic^  q3ape ,  Paft,  su  ©eov0^ 
M.  J£)evman  ^an^e,  q3v.  su  (latf), 
M.  Nic.  ©tapl^ovll,  q3v.  su  q3ct* 
Q^evn5avi)©cbv<JDev, 
M.Ge.^et)efen, 
M.joach.SDamfe, 
M.joaci^q3en^f)ovn, 
3o^ann^c()mit), 
Jac.  ^Uevenbevg , 
M.Samb.Sangemafe, 

Hieron.  ©d;ac6t, 

M.  ]oach.  \>,  ^inMn ,  Paft.  su  m^, 

M^jBevtt^ 


q3v.su  3ac* 

q3v.  su  mf). 

q3r.su  5^ic* 
q3v.  su  Cati^, 
q3v.su  07ic. 
q3v.su  q3et.* 
9^v,su3ac, 

q3v.su  3ac* 


600 


A.  i6rr. 


A.  i6iz. 


f9o 

610 
f87 


f48 
f87 

f97 
f98 
60; 

60  f 
6of 
606 
606 
608 
.609 
609 
609 
610 
^io 

h.a. 

tj.jan. 


M.Q5ern5ar&Q5agct,  Senior    9}lc. 
3of;ann  (Scjcn^ammev ,  Paft.  ju  ^et. 

Jac.  Reineccius ,  Paft.  JU  €atf> 

M.  Jac.  Fabricius ,  Paft.  JU  3ac. 

M.  Marcus  Ivo ,       Paft.  jum  !4)»>m. 


600 
f90 
609 
610 

f87 


^aDibOJagcf,  «Pv.jum. 

M.  ^envic&  i?t)op ,  Paft.  ju  g}?av.  9}?. 
-:a3evnev  ^egencv ,  ^v,  ju  ^et. 

M.  ^envic&  Diump ,  Paft.  ju  30^. 
3o5ann  SDQvinjjcv,  Paft.  jum  ^p.Q^cill. 
^penvic^  ^apc ,  Paft.  ^u  ©covj). 

M.  Jg)evman  £ani)e ,  Q3v.  ju  €atf). 
M.  Nic.  (gtap^ovfl ,  Q5v.  ju  ^ct 
^cvn5avb^cl?v5t)ev, 
M.Ge.l^cDcFen, 
M.Joach.^amfe, 
M.Joach.^pcn^^ovn, 
3of)ann©cI;mit>, 
Jac.  ^cvenbevg , 
M.£amb.£angcmafe, 

Hieron.©c&ac^t, 

M.  Joach. ».  QSinDcIn ,  Paft.  5U  Md). 

IM.  Chdft.  Camerarius , 

.  Paft.  sum  ^Gai;f. 


^v.su3ac. 
^v.  ju  datb^ 
^v.ju9)ic. 
^v.  ju  mi). 
«J>v.ju07ic. 
^v.  ju  ^ct. 
«Pv.  ju^ac. 
Q3v.su  3ac. 


f48 

r«7 
r9r 

f97 
f98 

605 

60  f 

6of 
60  j" 
606 
606 
608 
609 
609 
609 
610 
610 
611 


M.  Q$evnf;avb  Q3a^et ,  Senior   '^k. 
3o5ann  (gci^cai^ammcv,  Paft.  ju  ^ct» 

Jac.  Reineccius ,  Paft.  Ju;€at(K 

M.  Jac.  Fabricius,  Paft.  ju  3ac. 

M.  Marcus  Jyo  ,       Paft.  jum  S)om. 


4)at)i&Q}a(|et,  ^v.ju5^tc. 

M.J^cnvicf;  5?oop,  f  }•  Aug.  ^ax.  ^* 
^Ccvnev  ^egcnev ,  ^v.  ju  ^tt 

M.  J^cnvic5  9{ump ,  Paft.  ju  3of^ 
3of)ann  9J[Gvin9cv,Paft.sum^.©cifr 
Jg)envici;^ape,  Paft.^u^cov^» 
M.  J^cvman  2atm ,  ^v,  ju  ^h' 
M.  Nicoi.  ©tapbovfl ,  ^v.  su  ^ct. 
Q3cvnbavt)©*v6bcv, 
M.  Ge.  ^cbccf  en , 
M.joach.^amfe, 
M.  Joach.  spen^bovn ,'  ^v.  ju  €atf). 
3obann(^cl;mit),  .  ^v.juO^ic. 
Jac.'iBcvcnbcv0,  ^v.iuqjet. 

M.  ^mb.  Can^cmaf  e ,      ^v.  ju  3«c. 

Hieron.©cbacbt,  ^v.JuSaC; 

M.  Joach.  ^.  QJinbcln,  Paft.  $U  W^. 
M.Chrift.Camerarius, 

•Paft.jumSBavf. 


Mi^CVN 


^v.  su  3ac. 

«Pv.  ju  €atf). 

sjjv.  su  ^k. 


N8.  3itt »04ett  f  pjg.  47.  woUc  &<t  55ndj()int)cv  Dag  mt  mi^fd)nei&e«/  imHifp  «u  b«< 


ertcel^It 
600 

SS7 


s^s 

S^7 

60  f 

60  f 
606 
606 
608 
609 
609 
609 
610 
610 
611 

h.a. 
2.Maj 


A.  1615» 
M.  ^ern5ai'S)  ^dQtt,  Senior     ^ic, 

t  15.  NOY. 

3o5ann  ©cSca&amnKr ,  Paft.  ju  ^ce. 

Jac.  Reineccius ,  f  2  g.  Jun.  JU  €at^. 
M.  Jac.  Fabricius ,  Paft.  JU  3ac. 

M,  Marcus  Ivo ,       Paft.  JUttt  ®0m» 


A.  1^14. 


45 


t)at>it)  Q}acjef ,  q3r.su  ^tc. 

^crner  ^e^jener ,  ^r.  ju  ^cf . 

M.  JE)cnricf)  Dvump ,  Paft.  ju  305. 
3of;ann  ^rin^cr,  Paft.  jum  ip.@cifr 
J£)eni'icl?  ^pc ,  P^ft.  ju  (^coro. 

M.  J£)erman  ^an^je ,  ^r.  ju  Cat^. 
M.  Nic.  ©f  aptorjl ,  ^r.  ju  ^ef. 
^^ern5art)<Sci)r6Dcr, 
M.Ge.^ebefen, 
M.Joach.S)amfc, 

M.Joach.«)3en^5<>i'n/ 
3o5ann@c|?miD, 

Jac.233crenber(j, 

M.^amb.Can^emafe, 

Hieron.©c|?ac()f, 

M.  Joach.  t).Q3inbc(n,  Paft.ju^icJ), 

M.  Chrift.  Camerarius , 

Paft.  jum  2QBai)f. 
M,sig.Phil.(Scf;cn6ammcr, 


^r.ju  3ac. 
¥v.  ju  (5:af  ^. 
Q^r.ju^J^ic. 
^r.juCaf^. 
5)3r.ju9f^ic. 
^r.ju^ef. 
^Pr.ju^ac. 
Q3r.ju3ac. 


610 

h.  a. 
i.Maj. 

SS7 


3o|ann©c5cfl5ammcr,Semor  ^tu 

M.  Jac.  Fabricius ,  Paft.  JU  3aC. 
M.  Mart.  Willichius ,  Paft.JuCaff)» 
M.  Marcus  Ivo ,       Paft.  jum  SOrtf* 


SH 
SdS 

S39 

605 

60  f 
60  f 

60  f 

€06 
606 

6q2 
609 
609 
609 
610 
610 
611 

61^ 


!^at)ibQ}agef,  ^r^ju  9]ic* 

^crncr  ^c^ener,  ^r.ju^cf. 

M.  .^enricf;  Oiump ,  Paft.  ju  3ol^. 
3o5ann  ^Crincjer,  Paft.  jum  .&.@cii 
^enricf;  ^ape ,  Paft.  ju  ©cor^. 

M.  ,g)er  man  Can^e ,       53r.  ju  €af  ^ 
M.Nicol.®fapf;or(!, 
JScrnfjarb^i^rtte, 
M.Ge.^el)cfen, 
M.joach.S)amfe, 
M.joach.^endf;orn, 

3o5ann(Sc5mit),         ^..„ 

(jac.  ^erenbcrg,  ^cfO  Cn*^-^* 
M.(!amb.Sangcmafe,  t2.Maji  3ac» 
Hicron.  ©cfeac&f ,  ^r.  ju  3ac. 
M.  Joach. ».  ^inbcfn,  Paft.  ju  ^tc&, 

M.  Chrift.  Camerarius , 

Paft.jum2Q(Japf, 

M.  Sig.  Phil.  ®  ^cflf;ammcr , 

q3r,ju^ef. 


^r.ju^ef. 
^r.  ju  3«c. 
Q3r.3uCaf^, 
Q3r.su  57ic. 
^r.sueaf^. 
$r.  su  57ic. 


S 


3«?^ 


erwc^ltj 
6is 


614 
h.a. 

184 
f9f 

f97 

f98 
60} 

60  s 

60  s 
606 

6o€ 

608 
609 
609 
610 
610 
611 

615 

h.  a. 


3o5mm©c&caf;ammev/  Senior^eL 

M.Jac.Fabricius',    '     Paft.Jll^ac, 

M.Mart.Wiliichius,  Paft.  JU  (S^fltf). 

M.  Nic.  J^arbf  cpf ,        Paft.  JU  5^ic. 
fubfcripfit.  27.  Martii. 

M.  Marcus  Ivo ,        Paft.  jum  !^om. 


Dat)iDQ5a^cf,  pr4uC»}ic. 

^erncr  ^escner ,  pr.  ju  ^et. 

M.j^em%Ovump,         Paft.ju3ob. 

3o5ann  ^rinser,  Paft.  jum  .?).©eill. 

Jpenricf;  ^apc,         Paft.  ju  ©cor^. 

M.  .5)erman  ^an^e ,        pr.  ju  €atl> 

\i.Nic.(Stap5or(?, 

'^ernf^art)  (^cl)v6t)er, 

M.  Ge.  :i^e^ecf  en , 

M.Joach.S^amfc, 

M.joach.^^^en^f^orn, 

3ol;ann  ©cf)mit), 

Jac.  2[Berenbcrg,  pct.)  (i  j.  ^.m 

Hieron.  ©cf?ac[)t ,  Q>r.  ju  ^ac 

M.  Joach.  t).  Q3int)eln ,  Paft.  ju  ^Tlid). 
M.  Chrift.  Camerarius, 

Paft.  jum  Wm 
M.Sig.Phil.  ©cf;enf)ammcr, 

^r.  su  ^£t. 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

9>r4u3acJ^iJ' 


pr.  ^u  ^et 

pr.  ju  3ac. 
«)>r.  ju  €atf) 

«33r.  ju  07ic 
«Pr.ju  €at(\ 

pr.  ju  5^  tc. 


ervTC^It 
610 


614 
6is 

fS7 

f84 
r9f 
f97 

f98 

^05 

6of 

oOf 

-Sof 

^06 

606 

^08 
$09 

609 
610 
610 
(^ii 


61  j 


A.     I<7l5. 

3of)ann  ©cf;c(I5ammcr ,  Senior  «pef. 

M.  Jac.  Frabricius ,         Paft.  JU  3aC» 

(;d(tam  25.  Trln.  fetnc2ibi)an? 
cfuncjd^^preMgt, 

M.  Mart.  Willichius ,  Paft.  JU  (lcitf), 

M.  Nic.  Jg)artf opf,  Paft.  JU  ^IC 

M.  Marcus  Ivo ,       Paft.  jum  I^om. 

^aDibOJa^et,  pr.ju^f^ic. 

^erner  ^ccjcncr,  pr.  ju  ^cf* 

M.  ^enrief;  Dvump ,       Paft.  ju  3ol^. 

3o5ann  ^^^rtngcr,  Paft.  jum  ^.©cf  jT. 

«S)enricJ)  ^3ape,         Paft.  ju  Q)corg. 

M.  Jg)crman  ^ange^        pr.  ju  €at^. 

M.  Nic.  ©tap^orf?,  pr.  ju  ^ef. 

^ern^arD@c^r6bcr,  pr.ju^a^*. 

M.  Ge.  :^eDtfcn ,  pr.  ju  Cat^. 

M.  Joach.  !4)amf  c ,  pr.  ju  97tc. 

M.  Joach.  ^$€^050^ ,  pr.  ju  €atf> 

3of)ann  (gc^mit) ,  Pr.  ju  ^rjic. 

Jac.m-cnber0,pe(.)  (i^C0?,?9?. 

Hieron.  (gc()acf;( ,  pr*  ju  3ac. 

M.  Joach.  t).  ^tnbc(n,  Paft.  ju  ?l)^icf;. 

M.  Chrift.  Can:ierarius , 

Paft.  jum  2J3at)f. 

M.  Sig.Phil.  @cf;ef(f;ammcr , 

«Pr.ju^ef. 

M.  Jo.Ado]ph.  Fabriciusj^r.  JU  3ac» 


613 

Gis 
h.a. 

22  April 

yS7 


SS4- 

f98 

60  f 
60  f 
60  f 
6c6 
606 
608 
609 
609 
610 
6ro 
611 

6lf 


A.  1^17. 

M.  Mait.  Willichius ,  Paft.  JU  datf;. 
M.  Nic.  Jg)avtf opf ,  Paft.  ju  97ic, 
M.  Sever.  ®  cf;Iueer ,  Paft.  ju  ^tc 
M.  Marcus  Ivo ,        Paft.  jum  !^0m. 


A.  i^ig. 


fi 


I  crwc^lt 

6ir 

617 

f87 


1)aiM'b  QJa^ef ,  «pr^u^^fc. 

^efner^^e^ener,  ^r.ju^^et, 

M.  J^cnricf;  Diump ,  Paft.  ju  3o5. 
3o5ann  2Qrin()ey ,  Paft.  jum  J&.^eiR. 
^enricl)  ^ape ,  Paft.  ju  ©eor^. 

M.  ^tmm  ^anjje ,  Q3r.  ju  €at(). 
M.  Nic.  ©tap5or(? ,  «pr.  ju  ^et. 
^^evn^art)  @cf;rd&er/  ^r.ju^ac. 
M.Ge.SDetefen, 
M.joacli.S^amfe, 
M.  Joach.  Q3en0()orn 
3o5ann@cf?mil)t, 
Jac.^evenber(),^et.)  (i^.^M, 
Hieron.  ©cjadx ,  ^r.  ju  3ac. 

M.  Joach.  i).  s^inbeln ,  Paft.  ju  ^id;. 
M.  Chrift.  Camerarius , 

Paft.jum^at;f. 
Sig.  Phil.  @d;enf)ammer ,  ^r.  su  ^3et. 
M.  Jo.  Adolph.  Fabricius 

^x.  su  Sac. 


^r.ju^ic. 

^r.ju  Cat^. 

^v.su5f^ic. 


f84 
f9f 
f97 
f98 

60  s 
60  s 
6of 
606 
606 
608 
609 
609 
^io 
6ro 
611 

6if 

6.Sept 
I.  Nov. 
h.  a. 
20.  Dec. 


3o5ann@c&eflr;ammer,  Senior  ^tU 

M.  Mart.  Willichius ,  Paft.  JU  ^atfK 

M.  Nic.  JE)arbf  opf ,        Paft.  ju  ^ic. 

M.  Sever.  ©c^ditev,       Paft.  JU  3aC, 
M.  Marcus  Ivo ,       Paft.  jum  ^Ottt» 


^at)ib  Q}a^et ,  f  ^  f .  Maji.  ^3r.  ju  m. 

^Berner  ^c^encr ,  f  ?  -Jan.  «)3r.  ju  y^it 

M.JP)enric&Ovump,       Paft.ju^of)» 
3ol^ann  ^vinger,  Paft.  jum  ^.  @ei(!, 

5;enric&  ^apc ,  Paft.  ju  Q^mg. 

M.  J^erman  ^mgtf        g3r.  ju  €atf> 

M.  Nicol.  ©tap^orf! ,      $r.  ju  ^ct. 

Q5ern5art)@d)rot)er, 

M.Ge.S^ebcfcn, 

M.joach.S)amfe, 

M.Joach.^cn^f)orn, 

3o5ann(ScJmit>t, 

Jac.  ^^Jerenber^ ,  ^et.   ( i  ? .  C>??.  5??, 

Hieron.  (Scf;ad;t,t  jO-Mart.  JU^aC 

M.  Joach.  \).  Q3int)efn,  Paft.  ju  5}?lc6. 
M.  Chrift.  Camerarius , 

Paft.sum^at;f, 
Sig.  Phil.  (Sc&eflbammer ,  ^r.  ju  ^Pet. 

MT  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

^r,  ju  3ac. 

fM.Joach.Arpius,        ^r«JU$ef. 

J  M.  3of)aim  3d9er/      $r.  j«3ac. 

j      fubfcripfitLegibusd.ij.Dec. 

LJg)cnri*  Daftbvius ,     ^r^ju  ^ic, 

g  2  S^'^ 


^r.juSac. 

^l\  JU  ^Qtf). 

^r.  ju  m. 

^r.  ju  €atf^ 

^v.ju  9?ic. 


f87 


A.  1619. 

3o^©ctcn5ammer,  Senior   «pct 

M.  Mart.  WiHichius ,  Paft.  JU  (Sat^. 
\f .  Nic.  Jg)arbf  opf ,  Paft.  ju  Wc. 
M.  Sever.  ©d;(ufcr,  Paft.  JU  3ac. 
M.  Marcus  Ivo ,       Paft.  jum  S)Om. 


f97 
605 

60  y 

^06 
606 
6og 
609 
609 
610 
611 

61$ 

€if 

€18 
6»8 
6tS 

h.  a. 
la.  Dec 


Paft.SUgo^. 


ewoe^lt 
61  i 

6if 

617 

^S7 


Paft.  ju  ©eorj). 
Q3r.  ju  €atf> 

«3>r.  ju  ^et. 

*r.su3ac. 
^r.ju  €at5. 

«Pr.juf)]lc. 
^r.  ju  €at[). 

Q3r.jum 


M.J^ettr.^ump, 

J^cnncft$ai)e, 

M.^crmanto5e, 

M.Nic.@tapf)orff, 

?Scrnf)arD(gcf;ri5Dcr, 

M.Ge.5)ct)efcn, 

M.Joach.  !5>amfe, 

M.Joach.q>en^f>orn, 

3of)ann  (^c^mj^, 

Jac.233erenber3,^ct.)  (n.»mO}^. 

M.  Joach.  i).  ^inbeln ,  Paft.  ju  0??icf;. 

M.  Chrift.  Camerarius » 

Paft.  jum  SSGapf. 
M.  Sig.  Phil.  (Sc&caf;ammer , 

«}>r.ju«J3ct. 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

^v.ju3ac. 

M.Joach.Arpius,  ^r.JU^^Ct. 

M.  3o5ann  S.apcr ,        ^r.  ju  3ac. 
.5)enricI;DafroVius,         ^r.juS^ic. 

fubfcripfit  h.  a.d.  29.  Jan. 

M.3of;<»nnt)0ot)cr$ul)e, 

Paft4um$.Q5ei|]. 


^97 
60J 

60  f 
60  f 
60  f 
606 
606 
608 
609 
609 
610 
611 

615 
gif 


618 
618 
618 
619 


A.  1^20. 

3of).(Sci)c((^ammer,  Senior    ^tt 

t  27.  Dec. 
M.  Mart.  Willichius ,  Paft.  JU  (latf). 
M.  Nic.  ^arbf  opf ,         Paft.  JU  Wc 
M.  Se  ver.  ©cf;f  liter ,      Paft.  ju  3ac. 
M.  Marcus  Ivo ,      Paft.  jum  S!)Om« 


^r.  su  ^ct. 
«Pr.juSac^ 
5>r.ju  €at5. 
$r.  3u  9?{c. 
«pr.  ju  €at^. 
^r.  ju  9?ic. 


M.  ^tmi^  Dvump ,  Paft.  ju  3o5. 
.5)cnric[)^^ape,  Paft.ju(55eor0. 

M.  J^crman  Zm^t ,       ^r.  ju  datl), 
M.Nicol.@tap5orjl, 
Q5crnf)ari)@cl)r5t)cr/ 
M.Ge.S^et)cfen, 
M.Joach.3)amfe, 
M.Joach.«Pen0f)orn, 
3of)ann(BdimiiDt, 
Jac.20Bcrenbcrg,«Pet.)  (15. 9)^.0)?« 
M.  Joach.  t).  Q5inDcf  n ,  Paft.  ju  ^i^)* 
M.  Chrift.  Camerarius , 

Paft.  jum  ^apf. 
M.  Sig.  Phil.  ®ci)elff;ammer , 

?Jr4u«Pef. 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

^r.su3<»c. 

M.  Joach.  Arpius,  ^r.JU  ^Ct. 

M.  3of)ann  Sd^cr ,  ?^r.  ju  3ac. 
^tmid)  Daffovius,  f)r.  ju  5^jc. 
M.3of;annt)onDcr^uDe, 

Paft.iwmJE).@eJft. 


M«  Mart. 


ervcefylt 
614 


h.a« 
12,  Aug. 


A.  1^2  T. 

M.  Mart.  Willichius ,  h,  a.  Sen.^at^. 

M.  Nic.  Jg)art)f 0|)|f , .     Paft.  ju  07ic. 

M.  Sever.  ©c&IlifCV ,       Paft.  JU  3ac. 

M.Valcnt.  cSQublian/     Paft.  JU  ^Ct, 
rubfcripf.  29.  Dec. 

M.MarcusIvOf       Paft.^um^Om. 


Paft.Ju3o5. 
Paft.  ju  ©eorg. 

^r.  ju  (Sat^ 

^r.  ju  ^et. 

«Pr.  ju  3ac. 
^r.  5u  Catf). 

«Pr.susyiic. 
^r.  ju  €atf). 

«Pr.ju^^ic. 


M.J5)enrtcf;9Jumj>, 

Jg)enricf;^apc, 

M.^ermantogc, 

M.Nic.(gtapf)orll, 

^^crnf>©d[)r5t)cr, 

M.Ge.S)e&efen, 

M.Joach.S)amfc, 

M.  Joach.  ^en^5orn 

3o^aim  ©(^mib , 

Jac.  ^ercnberg ,  q>ct.)  (15.  '^,^. 

M.  Joach.t).Q)inbc(n,  Paft.|ju5)?ic&. 

M.  Chrift»  Camerarius , 

Paft.  sum  SffiaDf. 
M.Sig.  Phil.©cI)cU5ammer, 

^r.ju^JJet. 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius, 

^r.ju3ac. 

M.  Joach.  Arpius,  $Pr.  JU  q>Ct. 

M.  3of)ann  3dgcr ,         ^r.  jn  3ac. 
jr;)enr.  Daftbvius ,  ^r.  ju  9tit 

M.  3ol^ann  m  t)cr  Jg)u&e ,  ^,  ©cifr 


621 

617 
621 
SS7 


r97 

605 
60$" 
6of 
60  f 
606 
6c6 
608 
609 
609 
610 
611 

615 

6is 

6ig 
618 
618 

h.  a. 

7.Apr. 


A.  1622.  f| 

M.Mart.Willichius,Scnior  ^<{tf). 
M.  Nicol.  Jg)arDf  opff ,  Paft.  ju  9^iC. 
M.  Sever.  Oc&lutcr ,      Paft.  JU  3aC. 

M.  Valent.  2Cubrian ,  Paft.  JU  ^ct. 
M,  Marcus  Ivo ,      Paft.  jum  Som. 


M.  J^cnr.  9Jump ,  Paft.  ju  3ol^» 
J^cnrtct  ^apc ,  Paft.  ju  ©corg. 

M.  J£)crman  Sangc ,  f  7-  Nov.  (2atf> 
M.  Nic.  @tap6or|l ,  «pr«  ju  ^ct. 
»^crnf).@cf;rot)cr,  t^«  Dec.  ^ac, 
M.Ge.S^ebcfcn,  ^r.ju  Cat^. 

M.  Joach.  ^atnfe,  ^r.  ju  5^ic, 
M.  Joach.  «pen^f)orn ,  ^r.  ju  €atf> 
3of)ann  (Scf;mib ,  $r.  ju  5^ic. 
Jac.  ^crcnbcrg ,  q3ct.)  (ij.sj}?.?)}?. 
M.  Joach.  i).  ^inbcfn ,  Paft.  ju  ?0?icf;. 

M.  Chrift.  Camerarius , 

Paft.jumSa?apf. 
M.  Sig.  Phil.  ©c&cn^ammcr , 

^r.5U^ct. 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

«Pr.ju^ac. 

M.Joach.Arpius,  ^r.juf^ct. 

M.  3of)ann  3dgcr ,  $r.  ju  3ac. 
^enr  ic&  DafTovius ,         ^r.  ju  ^ic. 

M.  Gc.  Otto ,       Paft.  jum  .£).  ©cifl. 


g  5 


M.Mart. 


f4 


A.  162;. 


62  r     'm.  Mart.  Willichius ,  Senior  datl). 


6if 
617 
621 

SS7 


S^7 
605 

605* 

606 

606 

608 

609 

609 

610 

611 

6ig 

61S 

61S 
61S 
6ig 
622 
h.  a. 

Nov. 


M.  Nic.  J^avbf opf ,  Paft.  JU  5^ic. 
M.Severinus^c!?(Ufcr,  Paft.juSac, 
M.  Valent.  Sajubvian ,  Paft.  JU  ^et 
M.  Marcus  Ivo ,       Paft.  juttl  S)om. 


M.  ^mxi^  Oiump ,  Paft.  su  ^o^. 
^enrld?  ^ape ,  Paft.  ju  ©eorj]. 

M.  Nic.  @tapf)or|t ,  ^u  su  ^et. 
M.  Ge.  !|)ebef  en ,  «}3r.ju  Catfe 

M.  Joach.  S^iamf  en ,  ^r,  ja  ^  tc. 
M.  Joach.  q>en^I)orrt,  ^v.  su(Satf). 
3of)ann  ®cl)mft)t ,  ^r.ju  9?ic. 
Jac.  ^erenber^ ,  5j3et.)   (13.5}^«}}?. 

f  29.  Jan. 

M.  Joach.  t).  Q}ini)eln ,  Paft.  ju  ^id)* 
M.  Chrift.  Camerarius , 

Paft.  sum  2[Gat;f. 
M.  Sig.  Phil.  (Scf)enix4mmer , 

q)r.juq5et. 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

^r.  ju  3ac. 
M.  Joach.  Arpius ,  ^r,  ^u  ^]}et. 

M.  3of)ann  gdger ,  ^r.  ju  3ac, 
^^penrid;  Daftbvius ,  ^r.  ju  97ie. 
M.  Ge.  Otto ,  Paft.  jum  Jp.  Q5ii\l 
M.  q5crn^*  ^icfe ,  ^r.  ju  €atf), 
fubfcripfit^^.Sept. 

M.  3obann  (5c&r6t)er ,    ^r»  ju  3ac. 
fubfcripfitd.  ig.Dec. 


crvocJ^lt 
621 

6ir 
617 
621 

SS7 


A.  1624. 

M.Mart.Willichius,  Senior  Catf). 
M.  Nicol.  5part)f opf ,     Paft.  JU  ^7ic; 

M.  Se  ver.  (Sd;(uter ,     Paft.  ju  3ac» 

M.Valent.^Uhiatt,    Paft.JU«Pee. 
M.  Marcus  Ivo ,        Paft.  jum  S)Om. 


■  i 

f  97     M.  .?)cnrtd)  Dvump,      Paft.  ju  3of). 
605     ^enric&^apc,  Paft.  ju  (^jeorg, 

60  r     M.  Nic.  (Stap5or(l ,         Q3r.  ja^ct. 

605  M.Ge.^et)efen,  ^v.juCatf). 

606  M.Joach.S^amfcn,        ^r.juO^ic» 

608  M.  Joach.  ^eu^f)orn ,    ^r.  ju  €atf). 

609  3o[)ann  ©cf)mit) ,         ^r.  ju  ^lic, 

610  M.  Joach.X).Q3inDe(n,  Paft.$u?»??ic&* 

611  M.  Chrift.  Camerarius , 

Paft.  jum  ^a^f. 
615     M.  Sig.  Phil.  (5c^enf)ammer, 

q^r.juq^et* 

6 1  f      M.  lo.  Adolph.  Fabricius , 

$r.ju3ac. 

6 1 8  |M.  Joach.  Arpius ,           ^w  JU  ^et. 

6 1 8  M.  3of)ann  ^dgcr ,         «)>r.  in^2^u 

618  .?)cnrtd)DaiTovius.         «)3r.ju5^ic. 

622  M.Ge.Otto,  tif^Febr.     ^.(5)ei|i 

625  M.5^crnf)arb  -^iefc,      ^r.  ju(3:atf). 

62X  M.3o[)ann(Sct)rct)er,    ^r.  ju^ac. 

h.  a.  M.  Cafp.^rungc,  Paft.  ju  ^ar.  ^. 

4.  Jan.      t'  ?o-  J^"-  ^  ^ 

4.Mart  M.  @erf)arb  J^acf  man,  Paft.  ju  m^» 
29SepM.3of;,TO(Ier,  Paft.  jum  ^.©cij!, 


[M.  Mar^; 


421 

€is 
€17 
€n 

SZ7 


^97 
603 

6of 
606 
606 
608 
609 
610 

611 

6is 

^iS 

618 

62; 

624 
624 


M.  Mart.  Willichius ,  Senior  QCatf), 
M.  Nic.  JTpcivbPopf ,  Paft.  JU  97iC 
M.  Se  ver.  (^dbfiif  cr ,  Paft.  jii  ^ac. 
M.  Valent.  ^iibriait ,  1 7.  Sept.  Q>et. 
M.  Marcus  Ivo ,       Paft.  lum  S)om. 


A,  1616. 


ff 


crtreblrj 

621      M.Mart.Willichius,Senior  Catf> 


g3r.  ju  €at5. 

^r.  su  57ic. 
'J^r.ju  (s:at(). 

Q3r.  ju  07ic. 
s):?icl;. 


M.  J^cnrfcr;  ^{ump,       Paff.  ju^of). 
^penric^  ^ape ,  Paft.  ju  ©eoro. 

M.  Nic.  (5tap5or(^ ,       Jpy^  ji,  sj3ef^ 

M.Ge.^ebefen, 
M.Joach.^amfe, 
M.joach.  ^en^ftorn, 
3of)ann@c&mit), 
M.Joach.  i[).<33inl)efn, 

t^i.Aug. 
M.  Chrift.  Camerarius , 

Paft.jum^a^f. 
M.Sig.Phil.  ©c!?e(I5ammcr, 

^r.ju^et. 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

^r.juQac, 

vJ.Joach.Arpius, 

M.3o5ann3d^er, 

penric^Daftbvius, 

M.«Sernf)ar&-:ZCiefc, 

M.3o5ann@^ro&er, 

M.  ©er^art)  ^acfmaa,Paft^"  ju  9}?7^. 

M.3of;ann2^ua(r,  ^.©cifl. 


6is 

617 

h.  a. 

27.  Ap, 

f87 


^r.ju  pet. 
^r.  ju  3«c. 
^r.  ju  ^ic. 
'JJr.suCatf). 
^r,ju3oc. 


r97 

60  f 

606 
606 

608 

609 

611 


615 

6ir 

618 
618 


M.  Nic.  J^arbf  opf,         Paft.  ju  ^k. 

M.  Sever.  ©d;lutcr ,       Paft.  JU  3aC. 

Johannes?9?uner,  U  ^ct» 

fubfcripfit  i^.Julii.^ 

M.  Marcuslvo ,        Paft.  JumS)Om. 
t  2i.Jun. 


Paft.Ju3or> 


Paft.ju^eor^. 

^r.ju^et, 

qjr.  ju  datf^. 

^r.jum 


M.  .^cnnd;  DJump , 

t   i^.  Aug, 

-5cnrid;^apc, 
M.Nic.(gtap5or|T, 
M.Ge.^cbefen, 
M.  Joach.  ^anffe, 
M.  Joach.  q3emf  f)orn ,    q>r.  ju  €atf> 
3o5(mn  @ct)mit) ,  ^r.  ju  Wc 

M.  Chrift,  Camerarius ,  ^apfenf).) 

(h.a.  M^* 
el.  2T.Jan.  t^^.Junii. 

M.Sig.Phil.  ©c^elllammcr, 

^r.ju^Jc^ 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

^r.ju3ac. 

M.  Joarh.Arpius, 

M.3o5ann3%r/ 


618    /.^cnrtc^Daftovius,. 


625 
623 
624 
624 
h.a. 
i6Ap. 
1 6  Jui. 
g.Sept 


^r.  su  ^ct. 
^r.ju^ac. 
^r,  |u  97ic. 

3ac. 


M.  Q5ernf)arb  '^QBicfe , 

M.  3o5cmn  (Scf)rdi)cr , 

M.  @erf>  ^pacf  mann ,  Paft.  ^u  C0?.1d^, 

M.3of5ann?ajuIIcr,  .?).@ej|l. 

M.  Nic.  S)reier ,  Adj.  ju  ^ifj^, 

t  I  r.  Sept. 

M.  Paulus  Srcfe,     Paft.  jum  ^(n;f. 
M.Jod.EdzardiClaneeusj      ^iil)^ 

M.Mart, 


f^  A.  1027. 

62 1      M.  Mart.  Willichius ,  Senior  (latf). 
61 S     M.  Nic.  ^ai&f opf,         Paft.ju9?lc. 

^17     M.  Se  ver.  ©cf;Iu(er ,     Paft.  ju  ^ac. 

^i^    3o5ann  9M(ev  ,L.      Paft.su  «JJet 

h.a.  @evf;arb©ra»e,L.L  S.unt) 
2?-M«t.  Paft.jumS)cni. 

ftibfcripfit  ultimo  Maitii. 


6^0} 

606 
606 

608 
609 
613 

€is 

618 
618 
618 

621 

614. 
624 

626 
62^ 


h.  a. 

24.  JUD 


^peni*tc&  T3apc ,  Paft.  ju  ©ecvg. 
M.  Nic.  ®  tap&ov(l ,  ^r.  ju  ^a. 
M.  Ge.  !^ebefen ,  'Q3r.5n(^at5. 
M.  Joach.  ^mU ,  ^r.  ju  5^ic. 
M.  Joach.  ^:pen^f)orn ,  ^r.  ju  ^af  f). 
3o5ann  @ci)mil) ,  ^l>r,  ju  ^tc. 

M.  Sig.  Phil.  iScf;£nf)ammer , 

^v.  su.^cL 
M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

^V4u3ac. 
M.  Joach.  Arpius ,  *]>v.  SU  '^iU 

M.  3o5ann  3dsev ,  ^v.  ju  3ac. 
^envic^  Daflbvius,  «|>v.  ju  ^7tc. 
M.q5evn5.^tere,  ^v.juCatl). 
M.  3of)ann  (gcf;vt5Dev,  f  2 1 .  Jan.  3ac. 

alias  d.  20.  Febr. 
M.  ©ev5.  ^acf  mann ,  Paft.  ju  9}?.  ?!}?. 
M.  3of;ann  sj^^ullev, 

Paft.jumJ&.©ct|l. 
M.  Paul.  gvefe,  Paft.  sum  SSjayf. 
M.  Jod.  Edzardi  Glana^us , 

Paft.JU?0?ict). 


6zi 
6is 

617 
626 
627 


M.  3ot>ann  ^uvban ,    Paft.  ju  ^of;. 

fubfcriprit  20.  Julii. 

13.  sept»  M.  ^ngelb,  ®  tveiti^ovR ,  Paft.  ju  ^idj 


6if 

618 
618 

618 

624 

624 

626 
626 

627 
627 

h.  a. 

)o  Mart 


A.  1628. 

M.  Mart.  Wiilichius ,  Senior  (latf), 
M.  Nic.  Jg)avt)f  Opf ,  Paft.  JU  m. 

M.  Sever.  (Scjjfutev ,      Paft.  JU  3ac. 

3of;ann  ^utler,  L,  unbPaft.  ju^^et, 

®ev5avt)©ra^e,  L.L.s.unD 

Paft.jumSom» 


^o  5  ^envicf)  ^ape ,          Paft.  ju  ©eovg» 

6of  M.Nic.  (2tapf)0v|l,        ^v.  ju^et. 

606  M.  Ge.  5)e^efen ,  f  ^g.Maji.  ju  Cat^. 

606  M.  Joach.  S^amf  e ,         ^v.  ju  97ic. 

608  M.  Joach.  q>en^()Ovn ,    ^v.  ju  €at^. 

609  3o5ann  @d)mtD ,  ^]3v.|u97ic. 
6 « 5  M.  Sig.  Phil.  @c!?enf)ammev , 

^v.ju^ef. 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

^v.juSac. 

M.  Joach.  Arpius ,  ^r.  JU  ^et. 

M.  3of)ann  adgev ,  ^r.  ju  3ac» 
.fpenrtd)  Daffovius ,  ^r.  ju  ^ic. 
M.  q^ern^art)  ^tcfe ,  «)3r.  su  €atf). 
M.  ©erf).  J&acf  mann ,  Paft.  |u  ^^  ^. 
M.  3o5ann  O^^iiUcr, 

Paft.  jum  $.  ©et|}. 
M.  Paulus  grefe ,     Paft.  sum  iiCapf. 

M.  Jod.  Edzardi  Glaivxus , 

Paft.ju53;ic&. 

M.  3o5ann  ^urban ,  Paft.  ju  3oI). 
M.  (gngelb.  ©treit^orll,        CO?tc&. 

t^j.Jan.. 

3o^ann  Q3te(?er ,  Adjunaus  $u  SOJId;. 
21.  sept.|M.  Joach.  ^Savtel^ ,       ^v.  ju  3ac. 

M.Mart. 


A.   1629* 

ertre^Uj 

621      M.  Mart.Willichius,  Senior  (latf). 

M.  Nic.  J&arDfopf^         Paft.jii97tC. 

M.  Sever.  (gd^ditcr ,      Paft.  ju  3aC» 

^ohatin  0:)?ii[ler  ,L.        Paft.  ju  ^cf, 

(^evOart)©rauc,L.L  S.unb 

Paft.  ium!4)onK 


A.  i^jo. 


si 


24.  lan. 
24.0ft. 


^cnrtc^  Q>apc , f  i  s.  Jun.  ju  ©eor^. 
M.  Nic.  (Stapf)Drft ,  ^r.  ju  ^ct. 
M.  Joach.  ^amh ,  $r.  ju  97ic. 
M.Joach.''!P£n^l^orn,  f  i  g.Sept.  ^atf). 
3o5ann  siScbmit) ,  f  6.  Maji.  ju  ^ic. 
M.  Sig.  Phil.  ©cl;eUf;aramer , 

^r.  ju  ^cf. 
M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

^r.ju^ac. 
M.  Joach.  Arpius,  q)v.  JU  ^|)et. 

M.  3obann  3dger ,  $r.  ju  3ac. 
jpenrJd)  Daftbvius,  fJ3r.  ju  flk, 
M.  q3ern5.  -IBJcfc ,  «Pr.  ju  €atl). 
M.  ©er^.  JTpacf  mann ,  Paft.  ju  ^3?.  ?)D?. 
M.  3o5atin  ^iidcr, 

Paft.  jum  5p.©ei|l. 
M.  Paul.  ^refe,       Paft.  jum  3iUai)f 

M.  Jod.  Edzardi  Glanseus , 

Paft.JuSD?ic{). 

M.  3o5ann  '^urban ,  Paft.  ju  3o(). 
3o{)anu^icrter,  Adjund.  ju\DJtd;. 
M.  Joach.  J^arf  e(^ ,         ^v.  ju  3ac, 

Jodocus  Capdla ,  ^r.  JU  (latf), 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  JU  ©COVg. 


enve^It 
62  [ 

617 

627 


M.  Mart.  Willichius ,  Senior  Catf). 

M.  Nic.  ^arbf  opf ,       Paft.  ju  ^ic. 

M.  Sever.  (gd;(ufcr ,       Paft.  JU  3a^» 

3of;ann  gO^iiaer,  L.  unt)  Paft.  ju  ^]>ct* 

©crf;art)  @vat)c ,  L.  L.  S.  unt) 

Paft.jum!4)oin» 


M.  Nic.  ©tapf;or|I ,  ^r.  ju  ^cf. 
M.  Joach.  ^amf  e ,  ^v.  ju  5^ic* 
M.  Sig.  Phil.  ©c!)eflf;ammer, 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

M.  Joach.  Arpius ,  «J>r.  JU  ^cf* 

M.  3ol)ann  3dger ,  ^r.  ju  3ac» 
^enrid;  Daflovius ,  ^r.  ju  57ic. 
M.  ^:^ern5art)  QKicfc ,  ^r.  ju  €af5. 
M.  ©erf).  J&acf  mann ,  Paft.  ju  ^.  5[^^ 
M.  3o6ann  ^?u(Icr, 

Paft.  jum  ^,  ©eifl. 
M.  Paulus  Srcfc ,     Paft.  jum  SJBapf. 

M.  Jod.  Edzardi  GlarKEus , 

Paft.SU?9?ic&» 

M.  3o5ann  ^urban ,  Paft.  ju  3of). 
3c(?ann  Q5ic|lcr ,  Adjunaus  ju  ^td;« 
M.  Joach.  Q3arte(^,        ^pr.  ju^ac. 

Jodocus  Capella,  ^r.JU^af^. 

M.Franc.Simonis,     Paft.ju^cor^* 


f8 


A.  i(>;r. 


M.Mart.Willichius,Senior  €atf>l  621 


621 

€27 


€05' 

61  f 

€18 
€18 
625 

624 

624 
626 
626 

627 
628 
628 
629 

629 
^50 
;o 


M.  Nic.  ^aMopf,        Paft.  JU  9?ic» 
M.  Severinus  ^(^^luUtf  Paft.  JU  ^ac, 

3of)mnmm,  L.     Paft.ju^ef. 

@erf;ar&©iw,  L.L.s.unt> 

Paft.iuml^om. 


M.  Nic.  ®rapf;or(! ,        ^r.  ju  ^ef. 

M.  Joach.  !7)amf  ert ,       ^r.  ja  ^7ic. 

M.Sig.  Phil.(5c(?emxmmier, 

^v.  su  ^et. 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius, 

^r.  JU  3ac. 

M.Joach.Arpius,  t  ig.Aug.     ^it. 

M.  3of;ann  ^dger ,        Q3r.  ju  3ac. 

J^enricf;  Daftovius ,         ^r.  ju  ^ic. 

M.  Q5ern5.  ^iefe ,       «Pr.  ju  €atf). 

M.@er5arb^acfman,Paft.  su^2}?.0}l 

^oBann  5Q?uaer ,  Paft. jum  Jp.  ©eif^. 
M.  Paul.  grej^ ,      Paft.  jum  2Bat;f. 

M.  Jod.  Edzardi  Gianaeus , 

Paft.ju  9}?id;. 
M.  3of)ami  '^urban ,  Paft.  ju  3of;. 
3of)ann  Q5ie|]er ,  Adjuna.  ju  ^))}i6y- 
M.  Joach.  ^artei^,  ^r.  ^u  ^ac 
Jod,ocus  Capella,  ^r.  JU  ^atf;. 

M.Franc.Simonis,     Paft.Ju©eorg. 

M.  3ol)ann  (^temann ,    ^r.  ju  ^J^ic. 
,M.  ^enrid;  Janichius  >    ^r.  ju  €atf). 


61  y 
617 

627 


(305" 
615 

6is 

618 
618 
625 
624 
624 

626 
626 

627 
628 

628 
629 
'629 
650 
650 
h.a. 


A.  1(5;!. 
M.  Mart.Willichius,  Senior  Catl^. 

M.  Nicol.  5parbf  opf ,     Paft.  ju  O^^ic. 

M.  Sever.  (^djfuter ,       Paft.  JU  3aC* 

3o5ann  ^MUix,  L.     Paft.  ju  ^et 

® er^arb  ©rat?e ,  L.  L.  s.  unt) 

Paft.$um©om» 


M.  Nic.  @fapf;or  (! ,        ^t  ju  ^et. 

M.  Joach.  3)amf  en ,       ^r.  ju  97ic» 

VI.  Sig.  Phil.  (Sc!)enf;ammer , 

^r.  su  ^et* 

VI.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

q>r.su3ac. 
M.  3of;ann  Sdcjer ,  ^r.  ju  3cic* 
Jp^enric^Daftbvius^  ^r.ju^lic» 
M.  Q3ern5art)  2Ciefe,  ^r.  ju  (lc\tf% 
M.  ^er^arb  §<icfman,  Paft.  ^vi^M* 
M.  3of;.  C)}?uner ,  Paft.  jum  ip.©ei|l. 
M.Paulus  5?refe,    Paft.  jum  ^apf. 

M.  Jod.  Edzardi  Glanaeus , 

Paft.  ^U  m^* 

M.  3of)ann  Q:urban ,  Paft.  ju  3o&» 
3of)ann^iefter,  Adjuna.  ju  s)7iic&» 
M.Joach.  ^Sartel^,         Q3r.  ju  3ae^ 

Jodocus  Capella,  ^r.  JU  ^(\tf)* 

M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  JU  ©eorg* 

M.  3of)ann  ©teman ,  ^r.  ju  97ic. 
M..^enric()Janichius,  ^r.  juCatl^. 
M.  3ol)ann.  Daftbvius ,  ^r.  ju  ^et» 
fubrcripfit  d. 23.  Junii. 

M.Mart. 


A.  1^55. 

6zi      M.  Mart.  Willichius ,  Senior  €a(f> 
t  I.  Junii. 


A.  1^54.^ 


r^ 


6is 

617 
626 
617 

60  s 

6c6 

613 
61S 

618 
618 
625 
624 
624 
626 
626 

627 
628 
628 
629 
629 
630 
650 
632 


M.  Nic.  J^nrbf  opf , 

h.  a.  Senior. 


Paft.JU^iC, 


M  Se  ver.  (gcWilfcr ,       Paft.  Jii  ^fflC. 

3of;ann  ?D^rU«cr  /  L.      Paft.  ju  «Pet 

^erOavD^^ratJe,  L.L.s.uni) 

Paft.3um^om. 

M.  Nic.  (^.tapBorjI ,       ^r.  ju  ^et 

M.  Joach.!4)amfc,         ^r*  ju  5^ic. 

M.  Sig.Phil.  ®cl;efl()aaimer, 

qjr.ju^et 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

^r*  su  3ac. 
M.  3Dl)ann  3dger,  ^r.  su  3ac. 
Jpenricf;  Daftbvius,  ^t,  ju  ^}k, 
M.  ^:Sernf)art)  '^iefe ,  ^r.  ju  €atf; 
M.  ©ert)avt)  J^acf  man,Paft>.  ju  9??.^. 
M.  3of)ann  ^uiUx,  ^,  ©eijl 

M.  Paul.  gvefe ,      Paft.  jum  ^ai)f 

M.  Jod.  Edzardi  Glana^ys , 

Paft.jugj^icb. 

M.  3of;ann  ^urban ,  Paft.  ju  3of). 
3of;ann  ^iejler ,  Adjund.  ju  '^M^i), 
M.  Joach.  ^Sartef^ ,        ^r.  ju  3flc. 

Jodocus  Capella,  ^x,  JU  (Eatf). 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  ju  ©COr^. 

M.  3o!)«nn  Oeman ,  ,  ^r.  ju  3^ic. 
M.  ^envicf)  Janichius,  ^r.  ju  €atf;, 
M.  3of;ann  Uaflbvius ,    $r.  su  $et. 


ertvc()It 

617 
626 
627 


606 

6is 

618 

618 

623 
^24 
624 

^2^ 
626 

627 
628 
628 
629 
629 
630 
630 

6iz 


M.Nic.Jg)arbfopf,  Senior  ^iu 
M.  Se  ver.  @c[)f  liter ,  Paft.  JU  3ac; 
Johannes?!}^U(fer,  L*  $ef# 

®  er^arb  ©rat)e  ,L.  L.  S.  un& 

Paft.jumS)ottn 


M.  Nic.  (Sf  a))r)or  f! ,  «JJr.  ju  «)3ef . 
M.  Joach.  ^amfe,  ^r.  juO^ic, 
M.Sig.  Phii.  i^c^efl5cimmer, 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

^r.ju3ac. 
M.3o5ann3d3er,        g^r.ju^ac. 

^mxid)  Daftovius ,  ^r.  ju  m. 

M.^:Sernf)arD2a3iefe,  (l<{t^, 

M.  ©er5.  JTpacf  mann ,  Paft.  ju  ^?.  ^, 
M.3of)annSD?uffer,  ^^,m(i. 

M.  Paulus  grefe,     Paft.  sum  ^a»;f« 

M.Jod.Edzardi  Glanaeus, 

Paft.  SU  50?(c5. 

M.  3of)ann  ^urban,  Paft.  ju^o^. 
3o5ann^'eper,  Adjuna.jusX)?ie^. 
■4.  Joach.  ^artef^ ,        ^r.  ju  3ac* 

jodocus  Capella,  Q3r.  JU  €at§« 

M.  Franc.  Simonis,     Paft.  ju  ©eor^^ 

M.3of)ann  ©teman,     «Pr^u^^ic» 

M.  J^cnrid;  Janichius,     ^r.  JU  (l(it()f 

M.3o^annDairovius,   ^x.iu^tu 


h:^ 


M.  Nici 


A.  i5;f. 

M.Nic^avbfopf,  Senior         «J7iC. 

M.  Sever.  ©dbliifer,      Paft.  ju  3ac. 
3o()ann  CO^iiaev  L.  Paft.  ju  ^ct 

M.  Jacob.  ^VOffc ,  ^V,  SU  €atf). 

fubfcriprit^^.April. 

€17    '  @ev5avl)  ©vat)c ,  L.  L.  s.  unt) 

Paft.ium!^oni. 


h.a. 


60S 

607 
61  j 

618 
618 
625 
€24 
624 
626 
62.6 

^27 

€28 
628 

629 
629 
6;o 
650 
€32 


A.  16?  6. 

j  crwe^lt 
63?      M.Nic.5;)avbfopf,  Senior         0}iC. 

M.Sever.<^cI;(utev,        Paft.Ju3«C. 

3o^ann?D?ulIev,  L.      Paft.ju^]3et 

M.jacob.©vo|Te,         «33v.  ju  €atf). 

©ev^avt)  ©vaDc ,  L.  L.  s.  unt) 

Paft.$um2)om. 


M.Nic.(Sfapf)Ov|!,        ^v.su^et, 

M.  Joach.  !^amEe ,         ^v.  $u^ic. 

M  Sig.  Piiil.  @cf>cfl(;ammev , 

Q>v.  $u  ^et. 

M.  Jo.  Adolpii.  Fabricius , 

^r.  ju  ^ac, 

M  3of)ann  3<^'j3ev ,         ^v.  ju  3ac 

Jpenvicl;  Daftbvius,         ^v.  ju  ^ic. 

M.  q5evn5avt)  '^Biefe ,      Q)v.  ju  (^iatl). 

M.@evf>  J;)acfmann,  Paft.  ju  ^:0?.  0}?. 

M.3o5ann  C>Tai(Iev,Paft.  jum^.(55eifi. 

M.  Paul.  gvefe ,       Paft.  jum  ^a\)i 

M.  Jod.  Edzardi  Glanasus , 

Paft.  JU  md\ 

M.3o5ann^ur(ih,  Paft.  ju3o(). 
3o5«nn  Q^iefter ,  Adjuna.  ju  'D?id). 
M.  Joacb.  Q3avte(d ,        f)3v.  ju  ^ac. 

JodocusCapelia,  ^V.  JuCarf). 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  ^U  (55eorg. 

M.  3o()anrt  ^teman ,  ^v.  ju-^ic. 
M.  Jpenvid)  Janichius ,  ^v.  ju  Catf). 
M.  3of)ann  Daftbvius  >    Q3v.  ju  ^et. 


617 
^26 

627 


60  s 

607 

613 

6if 

618 
6ig 
623 
624 
624 
626 
626 

627 

628 
628 
629 
629 
630 
630 
632 


M.  Nicol.  @fap5ov(T ,     ^v.  ju  ^et. 

M.  Joach.  .T)amfe ,         ^v.  ju  ^f^ic* 

M.  Sig.  Phil.  i^ct)e(I()ammev , 

^v.ju^et. 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

«Pv.ju3ac. 
M.  3o(?ann  3dgev ,  ^>v.  ju  3ac. 
ipenric&  Daffovius,  ^v.  ju  97ic. 
M.  ^evnf)avD  223iefe ,  ^v.  ju  €af5» 
M.  @erf).  Jpacfmaiui ,  Paft.  ju  ^.  ?[)?. 
M.3o()ann?)}?ul(ev,Paft.iumJ*p.@ei|t. 
M.  Paul.  grefe ,  Paft.  jum  ^a^f. 
M.Jod.  Edzardi  Glanaeus , 

Paft.  ju  m^, 

M.  3o()ann  '^uvban ,  Paft.  |u  3o5» 
3o()ann  ,^r^ieftev ,  Adjuna.  ju  ^D?id). 
M.  Joach.  ^md$ ,         ^v.  ju  3ac« 

JodocusCapelia,  ^V.JUiSatf). 

M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  ju  ©eOVjCJ. 

M.  3o5ann  ®  teman ,  ^x.  ju  ^ic, 
M.  i^enrid)  Janichius ,  ^w  ju  (latf). 
M.  3cf;anH  Daffovius ,     Q3v.  ju  ^J3et. 

M.  Nic. 


crweblt 

617 

627 


60  s 

606 

615 

6ig 
6ig 
623 
624 
624 
626 
€16 

627 

628 
628 
629 
62'^ 
630 
650 
632 


A.  1637. 

M.Nicol.  ^art)fcp(f,  Senior     'i)7:C. 

M.  Sever.  ©cMlif  ev ,  Paft.  JU  3ac. 

3of)flnn93?uflcr,  L.  Paft.ju^lVt 

M.  Jacob.  ©roffe ,  ^r.  ju  Cat(> 

(^crt^art)  ©nm,  L.L.S.unt) 

Paft.5um5!)om. 


A.  1638. 


61 


M.  Nic.  (gfop&orp ,       «Pr.  ju  «JJet 

M.Joach.^^amfe,    t     ^13r.ju07ic. 

M.  Sig.  Phil.  @c6enf)ammer , 

^y.SU^3)et. 

M.  Jo.  Adolph.Fabricius , 

i^r,ju3ac. 
M.3o5ann3d{)cr,  ^r.ju^ac. 
^cnric()Dafrovius,  ^r.ju^^ic. 
M.  q^ernb.  ^iefe,  ^r.juCatl). 
M.(53erbart)  .§)acfman,Paft.  ju  '1}}M. 
M.3of:ann  g}?u(ler,Paft.  ium^p.Q5ei(i. 
M.  Paul.  grcfe ,       Paft,  jum  ^2a3ai;f. 

M.  Jod.  Edzardi  Glanaeus , 

Paft.JU  ?9?id) 

M.  3of;anH  ^ur6an ,     Paft.  ju  3o5. 

S^^ann  *^ie|lcr ,  Adjunft.  ju  9}?id;. 
M.  Joach.  Q3artel^,  ^r.ju3ac. 

JodocusCapelia,  ^r.JuCatl^. 

M.Franc.Simonis,     Paft.  ju^eorg. 

M.  3of)ann  ^gteman ,  ^w  ju  ^ic. 
M.  Jpenvicl)  Janichius ,  ^^r.  jn  ^<\tf). 
M.  3«^ixmn  Daflbvius ,    ^r.^iU  ^et. 


crtpcl;lt' 

617 
626 

63r 

627 


M.  Nic.  5par'0fcpff ,  Senior        9?iC. 

M.  Sever.  @d[^(utcr ,       Paft.  JU  3flC. 

3of;ann9??u(Ier,  L.      Paft.ju^et. 

M.  Jacob.  ©roJTe ,        Paft.  ju  (Satf> 

©crftart)  @rat)c ,  L.  L.  S.  unl) 

Paft.  jum  !^om, 


60  f 

61  f 

618 

618 
625 
624 
624 
626 
626 

627 
628 

628 
629 
629 
650 

630 
632 

h.  a. 
ig, Fcbr 


M.  Nic.  ®  tapf)or  |T ,        ^w  ju  ^ct» 

M.  Sig.  Phil.  @d;c(l5ammer , 

^Pr.  ju  ^Jet. 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius, 

^r.ju3ac. 
vf  3of)ann  ^d^tx,  ^r.  ju  3ac. 
4Denr.  Daftbvius ,  «pr.  ju  97ic, 

M.Q3crnf;art)  -ICiefc,  ^r.  ju  (^atft. 
M.  ©crf).  J£)acf  mann ,  Paft.  ju  50?.  ?(}?. 
M.3o5ann  s»?u((er,Paft.  jum.?).®eifr 
M.  Paul.  JJrefc ,       Paft.  jum  ^apf» 

M.  Jod.  Edzardi  Glana^us , 

Paft.ju«}}?ic5« 
M.  3o5ann  '^urban ,  Paft.  ju  306. 
3of)ann  ^^iejler ,  Adjuntl.  ju  ?0?icl). 
M.  Joach.  ^artcf^,         ^13r.  ju  S^c. 

JodocusCapella,  ^r.  JU  €atf). 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  \[\  ®eora. 

M.  3of)ann  ©cman ,  ^>r.  ju  ^'}\c. 
M.  ^enrid)  Janichius ,  ^r,  ju  (Zaff). 
M.  3of)ann  Daft^ovius ,    ^r.  ^u  -iJct. 

Bened.Palenius,  ^r.JU^lC. 

fubfcripfit^.  Martii. 


h  J 


M.Nic. 


6i 

ttXCt})lt 

6z6 

6i7 


60S 
615 

618 
618 
611 
624 
624 
626 
616 

62^ 
628 
628 
629 
629 
630 

650 
632 
63S 


A.  1639. 

M.  Nic.  J^avbfopf ,  Senior        mic. 

M.  Sever.  (^cr;futei',      Pafi.  ju  ^ac 

3of;annC>^?uan',  L.      Paft.ju^et. 

M.  Jacob.  ©rolTe ,       Paft.  ju  (£atf> 

@erf;avi)  ©vai^e ,  L.  L.  s.  unb 

Paft.  jum  !4!)on]. 


M.  Nicol.  ©tap5ov(i ,  ^v*  ju  ^et. 
Sig.  Phil.  @cbeat)ammev ,  ^v»  ju  ^et. 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

^v,  ju  3ac. 
M.3oI}ann3a>v,  ^v.juSac. 
Jpenvic&DafTovius,  ^v.ju^ic, 
M.  Q5evnt)avt)  ^IBiefe ,  ^v.  ju  ^ath. 
M.  ©ev()avb  J&acfman^Paft.  ju  5}?.?0?. 
M.^obann  ?)??unev/Paft.  jumJ^p.(^eifl. 
M.  Paul.  grefc ,       Paft.  jum  ^lOapf 

M.  Jod.  Edzardi  Gianxus , 

Paft.  JU  ?>}?jd;. 

M.  3of;ann  ^uvban ,  f  29.  Sept.  ^ol). 

3of)ann  ^iejlev ,  Adjuna.  ju  ^IM), 

M.  Joach.  «^avtel^ ,        ^v.  ju  3«c. 

Jodocus  Capella ,  ^v.  JU  €atf}. 

M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  JU  ©COVj}. 

M.  3oI)ann  (Steman ,     ^Jv.  ju  57ic. 

M.  Jipenvicf)  Janichius ,  ^X.  JU  ^atf). 
M.  3ol)ann  Daftbvius  I  ^53  V.  ^U  ^Ht 
Bened»  Palenius ,  ^v.  JU  07ic. 


633 

626 
627 


60  f 
613 
^if 

618 
618 

623 
624 
624 

626 
626 

628 
628 
629 
629 
630 
630 
632 
63S 
3,Maji. 


A.  1^40. 

M.  Nic.  J&arbf OJ>f ,  Senior        ^f^ic. 
M.  Sever.  ©cf)iufey ,      Paft.  JU  5^(c. 

3of;ann?S}?iiaer,  L.      Paft.^u^et. 

M.  Jacob.  ©voffe ,       Paft.  ju  €aff;» 

@erf;art)®vai)e,  L.L.S.unt) 

Paft.jum!^om« 


M.  Nic.  (^ta))5ov(t ,  ^v.  ju  «J3e(. 
Sig.  Phil.  @cl)eaf)ammev ,  ^pr.  ju  ^ijef. 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius, 

(  $v.  ju  3ac. 

M.  ^o\)mm  Sdgev ,  ^r.  ju  3ac« 
^enrtcf;  Daftbvius ,  «pr.  ju  O^ic* 
M.  Q3cvn5arb  SlBiefc ,  «33v.  ju  Catf). 
M.@er6art).£)acfman/Paft.  jus)7?.9??. 
M.3of)ann  ^uaev,Paft.  jum^.^eifr 

f  14.  Jun. 

M.  Paul.  gvefe ,       Paft.  sum  ^at;f 

M.  Jod.  Edzardi  GlansEUS, 

Paft.ju03?icf;. 
3of)ann  ^:^^ie|?er ,  Adjuna.  lU  ^Ta^, 
M.  Joach.  ^^avtel^ ,        ^l^v.  ^u  3ac. 

JodocusCapella,  «33v.5uCat&. 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  JU  ©eor(J. 

M.  3of;ann  ^teman,  ^v.  ju  97ic. 
M.  Jgienrid;  Janichius ,  ^v.  ju  (latl), 
M.3o^ann  Daflbvius,    ^xJp  ^et. 

Bened.  Palenius,  ^V.Ju97lC. 

M.  Nicol.  ©taphovjl ,     Paft.  JU  3ol;. 
fubfc.d.  j.Junii. 

M.  Nic 


€6f 

6if 

618 
623 

624 

6r6 

628 
628 
629 
629 

650 

630 
632 

658 

640 


A.  1641. 

M.Nic.  J£)ai"bFcj)f,  Senior         5^ic. 
M.  Sever.  (gc&IiiteiV      Pafl:.  JU  3ac. 

306(111  n  COnincv ,  L.       Paft.  jii  ^ct 

M.  Jacob.  ©i'0|Tc ,         Paft.  Jll  ^ati). 

®cvf;av&©mDe,L.L.S.im^ 

Paft.3nmS)om. 


A.  1642. 


^? 


M.  Nic.  ©tapf)Ov(I ,  ^v*  in  $et. 
M.  Sig.  Phil.  ©c^eaf;amnicv , 

«3>v.jtt$ct 

M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

^v.jugac. 
M.3o5ann3d3ev,         g>v.ju3<Jc. 

penvic^  Daftovius ,  ^v,  JU  0?ic. 

M.  Q5evnf)art)  ^icfc,  ^v,  ju  ^atf). 
M.  @evl)art)  JpacfmanyPaft.^u  ^X^^} 
M.  Paul.  gvefe ,       Paft.  jum  223ai)f 

M.  Jod.  EdzardiGlanseus, 

Paft.  |U  md)^ 
3o5antt  ^kflcv ,  Adjuna.  ju  ?D?id[). 
M.  Joach.  ^^Savtef^,        ^v.  ju  3ac 

Jodocus  Capella,  ^x,  JU  (Eatf). 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  ju  ©COVg 

M.  3of)ann  (gtemanti ,  ^v.  ju  9?ic. 
M.  J^envic^  Janichius ,  ^^v.  ju  €atf), 
M.  3of)ann  Daftbvius ,     ^Nv.  su  -^^ct. 

Bened.  Palenius  ,  ^r.  JU  ^ic 

M.  Nic.  (5tapf)0Vfl,  Paft.  Ju3of> 
M.Steph.SchuItetus, 

Paft.  jum^&t  Q5ei)]. 

fubfcripfit^o.  Nov. 


crwc^It 
^3  5 

617 
626 


60  f 
6r  j 

618 
618 
^25 
624 
616 
CzG 

628 
628 
629 
629 

650 
630 
6;z 

640 
641 


M.  Nic.  Jg)avt>f epf ,  Senior         9]ic* 
M.  Sever.  (^d^lutCV ,       Paft.  JU  3tJC* 

3of)ann  ?):?uaev ,  D.      Paft.  ju  ^ef. 

M.  Jacob.  (l)VOlIe ,        Paft.  JU  €at&» 

©evf;avt)  ©vaije ,  L.  L.  S.  unb 

Paft.jum.'^om» 


M.Nic.@tap5iMfl,  t  T7.Mart.  ^ef. 
M.  Sig.  Phil.  (gd;cnf;ammev, 

^v.isu  ^ee. 

M.  Job.  Adolph.  Fabricius , 

^v.ju3ac. 
M.  3of)ann  ^d(^tt ,  ^v.^u  3aCr 
Jg)envic&  Daft"o  vius,  ^v.  ju  0}ic. 
M.  Q5evnf)av&  ^Oiefe ,  ^v.  su  datf). 
M.  ©evf)av&  J5)acf  man,Paft.ju  SD?.  ?a?4 
M.  Paulus  gvefc ,  Paft.  ^um  ^apf. 
M.  Jod.  Edzardi  Glan^us , 

Paft.JU?l}?ic&. 

3o6ann  Q5ie(Iev,  Adjuna.  ju  ^ic&* 
M.  Joach.  ^^avtel^^        ^v.  ju  3ac» 

Jodocus  Capella,  ^v.  }U  dat^* 

M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  JU  ® eov^. 

M.  3of;ann  (^temann ,  ^v.  ju  5^ic. 
M.  ^cnrid;  Janichius,  ^v.  ju  €atf;» 
M.  3of)ann  Daftbvius ,    ^l^v.  n\  ^et. 

Bened.  Palenius ,  ^r.  JU  5^ic. 

M.  Nic.  etapf)Ov|T,  Paft.  ju  305. 
M.Steph.Schultetus, 

Paft.  ium  ^.Q3ei(?. 


M.  Nic 


64 
€rcoc\)\t 

617 

627 


A.  164J. 


erwc^lt 


615 


'6rf 

^18 
618 
625 
624 
'626 
626 

628 
628 
629 
629 
630 
650 

6)2 

658 
640 
641 

19.Feb. 


M.Nlc.£)rtrblopf,  Senior         0^tc.  635 

I 
M.Sever.lSd)(utcr,       Paft.jii3ac.l  ^  '7 

3o5ann^MIer,D.       Paft.su^^ct 

M.  Jacob.  ©rcffe ,        Paft.  ju  (latl) 


33crf;art)  ©rat^e,  L.L.S.uni) 

Paft,  5um  !4)om. 


626 

()27 


M.  Sig.  Phil.  ©c&efl^ammer , 

qjr.ju^et 

t  27.  Aug. 
M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

«33r.  ju  3ac 
M.3o5ann3d^er;  Q3r.ju3ac 
Jpenrici)  DafTovius,  ^r.  ju  §7ic. 

M.  '^evnbari)  2Biefe ,  ^r.  ju  (Safl). 
M.  @iTl)arb  ^atf  man/Paft.  ju  ?)}?.  O}?- 
M.  Paul.  grefe ,  Puft.  jum  ^^IBanf 
M.  Jod.  Edzardi  GlanJEus, 

Paft.  JU  0}?tcf}. 

3of)ann  ?Bie(ler,  Adjund.  ju  ^Q^icI). 
M.  Joach.  Q5arte(^,  f  17- Aug.  3ac. 

Jodocus  Capella ,  ^r.  JU  €latl>. 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  JU  (^COr^. 

M.  3o()ann  ©teman ,  '^r.  ju  9^ic. 
M.  J£)enrtct)  Janichius ,  ^r.  ju  €atf>. 
M,  3oI)ann  Daft^ovius ,    'i)r.  ju  '^tt 

Bened.Palenius,  ^r.JU^^lC. 

M.  Nic.  @tapf)Or|I ,  Paft.  JU  3oI). 
M.Steph.Schultetus, 

Paft.sum^.@et|]. 
M.  Cafpar.  ^^OJufler ,         ^)r.  $11  fa, 
lubrc.d.24.  Febr. 


6if 

618 

618 
62^ 
624 
626 
626 

Gz% 
629 
629 

630 
65C 
652 

6j8 

640 
641 

645 
7-Jul- 

ii.Aug, 


A.  1644. 

M.  Nic.  Jparbfopf,  Senior        97k. 

M.  Sever.  ^djiutcr ,      Paft.  jij  3ac. 

3o()ann  ^l^^ufler ,  D.       Paft.  ju  ']3et 

M.  Jocab.  ©rojfe ,  ^x.  ju  datf;. 

@erf)ari)  (3mt ,  L.  L.  S.  unb 

Paft.  jum  !^om. 


M.  Jo.  Adolph,  Fabricius  t 

q3r.  m  3<tC. 
M.  3of)ann  3d(ier ,  ^Xw  ju  3ac. 
^enric^Dafrovius,  ^r  ju9?ic. 

M.  Q5ern()ari)  ^tefe ,  ^r.  ju  €atf). 
M.  @erf)arb  J£)acf  man,Paft.  ju  ^nM.- 
M.  Paul.  ^refe ,       Paft.  sum  ^2Gai)f. 

M.  Jod.  Edzardi  Glanseus , 

Paft.  ju  Mcih 

3of)ann  Q3iefter ,  Adjund.  ju  >)}?ic^. 

JodocusCapella,  ^r.ju  Sat^. 

M.  Franc.  Simonis ,  Pafl.  ju  ©eorg. 
M.  3L>()(^nn  (^temann ,    ""^r.  ju  5^tc. 

M.  Jpcnrid)Janichius, 
M.  3of)ann  DafTovius , 
Bened.  Palenius, 
M.  Nic.@tap()Or|l, 
M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.sum.?).©ei|l. 
M.  Cafp.  miiM ,  a>r.  ^u  ^]3ct. 

M.  Jgierman  0.  T3ctfum ,  ^^r.  ju  J3et. 

fubfcripfitd.  i6.Aug. 
M.Joach.©d)u(^e,        ^r.ju^ac. 
fubfcripfit  d.  i  o.  Sept. 


M.  Nic. 


«)3r.  5U  (iatl% 

^r.  ju  ')3et. 

^1)r.5u  97tc. 

Paft.ju3ol). 


626 

6?f 

627 


4iy 

618 
618 
62; 
624 
626 
626 

628 
628 
629 
629 
650 
650 

6$2 

658 
640 
641 

644 
644 


A.  i54f. 

M.  Nic.  $art)f cpf,  Senior        5^ic. 
M.  Sever.  (gcl;(utcr ,        Paft.  JU  ^ac. 

3o§ann  0}?uaev ,  D.      Paft.  ju  ^Vet 

M.  Jacob.  (Br# ,        Paft.  ju  Catf;. 

•v53erf;avD  ©raDC/  L.L.S.unt) 

Paft.  jum^om. 


A.  1^4^, 


6t 


M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

1>r.  su  3ac. 
M.  3o&anH  3d(jer ,  ^r.  $u  3  ac. 
Jpenrid;  Daflbvius ,  f  8-  Jul.  37tc. 
M.  Q3ernl)avD  mt\i ,  ^Pr.  ju  Catl). 
M.  @evl)ar&  .g^acf  man;Paft.  ju  9}?.  5}?. 
M.  Paul.  grefe ,  Paft.  jum  ^apf. 
M.  Jod.  Edzardi  Glanjeus , 

Paft.ju5)}?icf;. 
3of)ann  Q^iefter,  Adjundt.  ju  SQ?id;. 
M.  Joach.  '^artel^,  f  i^.Aug.  ^ac. 

JodocusCapella,  ^r.JuCatf), 

M.Franc.  Simonis,     Paft.Ju@eorg, 

M.  3of)ann  '^teman ,  q3r.  ju  ^ic. 
M.jr)enricI)Janichius,  Q^v.juCatO. 
M.  3of)ann  Daft"ovius ,    >}3r.  su  '^tt 

Bened.Paienius,  ^r.Ju^ic. 

M.  Nic.(Stap5or|t,  Paft.ju  ^ol). 
M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.jumJg).©ei|l. 
M.Carpar.^D^uRer,  «]Jr.  ju^et. 
M.  .^erm.  t)on  Q>etf um,  ^r.  ju  ^et. 
M.  Joach.  ©cl;u(^e ,        ^r.  ju^ac. 


enix>e|)U 

617 
626 

627 


6is 

6iS 
623 
624 
626 
626 

6zS 
629 
629 
650 
650 
652 

6j8 
640 
641 

(J45 
644 
644 

I2.Ap 


M.Nic.J5)avbPopf,  Senior        9JlC. 
M.  Sever.  ©c[)fu(er ,       Paft.  ju'3ac, 

3or)ann  ^uffer ,  D.      Paft.  ju  ^tt 

M.  jacob.  ®rolTc ,       Paft.  ju  €a(f;* 

@cr^ar&  ^xm ,  L.  L.  S.  unt) 

Paft.  jum  S)Ottt* 


M.  Jo.  Adolph.  Fabricius ; 

^v.iu  3ac» 
M.3or)ann3d0cr,  ^r.ju^ac, 
M.  q^ernbarD  :^iefe ,  q3r.  ju  €atf)* 
M.  @erf)art)  J^acf  man,Paft.  ju  9}?.s»?. 
M.PauI.Srefc,       Paft.jum2DSa|)f. 

M.  Jod.  Edzardi  Gianseus , 

Paft.  JU  ?0?ic&. 

3of)ann  Q5le(ler ,  Adjuna.  ju  0}?ic5* 

Jodocus  Capella,  ^r.  JU  €atl^. 

M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  ju  ©eorg» 

M.  3of)ann  (Sfcmann ,  «}3r.  ju  9^ic. 
M.  J;)enric|)  Janichius ,  ^r.  ju  ^aff;, 
M.  3of)ann  Daflbvius ,    «))r.  ju  ^e^ 

Bened.Palenius,  ^r.JU  ^ic» 

M.  Nic.  ©tap^orjl ,  Paft.  $u  3of;» 
M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.jum.5.@cifl. 
M.Carp.g}?uaerg,  .*r.ju«Pce. 
M.  ^txman  t).  ^etf um ,  0r.  ju  ^et 
'M.  Joach.  ©cbul^c ,  ijJr.  su  3ac 
.g)cnrid;  (gtapf)or(l,  5>r.  ju^Jif, 
fubfcripfit  eodem  menfe. 


M.Nic. 


A.  1647. 


envei)It 


A.  164^. 


Icrwc 
646 


63  f     M.  Jacob.  ©roHe ,       Paft.  ju  Cat^. 

I  g.jul.  Nj.  Gottfr.  Gefius ,         Paft.  JU  ^iC 
rubfc.  29.  Oftobr. 

«^7  <Sevf;a);t>  @mt)e ,  L.  L.  s.  unb 

Paft.jum:^om. 


^18 
624 
626 

628 
629 

629 

650 
650 

6;2 

640 
641 

64; 
644 
€44 
646 
jC.Jttl. 


626 

647 
627 


61; 


M.  Joh.  Adolph.  Fabricius , 

*v.  su  3ac 
M.  3o5ann  3d^ev ,  ^r.  ju  3«c. 
M.  3)evn5ov^  -lOiefe ,  ^v.  ju  €atf). 
M.  ©ev^avi)  JE)acf  man,Paft.  ju  CO?.CO?. 

f  17.  Jan. 

M.  Paulus  grefc ,     Paft.  jum  ^ai;f. 

M.  Jod.  Edzardi  Glanasus , 

Paft.SU?l}Jic!?.[g^g 

gobann^tefier,  Adjuna.  ju  9)^id). 

Jodocus  Gapella,  ^w  JU  €atl), 

M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  JU  ©eorg. 

M.  3o(>ann  (^temann ,  ^r.  ju  9}ic. 
M.^envtd) Janichius,  «)>r. JU €at!)> 
M.  3o5ann  DafTovius ,  ^t.  m  T>et. 
Bened.Palenius,  «)>r4u9}!C 

iM.  Nic.  ©tapf)or(l ,  Paft.  ju  3oI> 
M.Steph.Schultetus, 

Paft.  jum  J»p.@et|]. 
M.Carp.9}?iiaer,  ^r.ju^l^et. 

M.  JE)erm.  »on  ^etf um ,  ^r,  ju  ^"Pet. 
M.  Joach.  ©d)u(^e ,  ^r.  ju  3ac. 
^enricf)  iStap5or|?,  ^r.  ju  97ic, 
IM.  Ge.  5Seutin ,    Paft.  iU  ^^(W.  ^^ 


6ig 
62J 

626 
626 


629 

629 
630 
650 

658 

640 
641 

645 
644 
644 
646 

647 


M.  Sever.  ^c()Iuter ,  Senior     3aC« 
t  *  6.  Jul. 

3o5ann  ^MiUx ,  D.  h.  a.  Sen.  ^tU 
M.  Jacob.  (3)ro|Te,  Paft.  ju  €atf> 
M.  Gottfr.  Gefius ,        Paft.  ju  ^lc» 

©er()avi)  Q^xm/  L.L.s.unb 

Patt.inm5)om. 


M.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

^r.juSac. 
M.  3o5ann  Sd^ev,  ^r.  ju  3ac. 
M.  ^Sern^arb  2Giefe,  $r.  su  (latf). 
M.  Paul.  grefe ,       Paft.  jum  Sa3ai)f. 

M.  Jod.  Edzardi  Glanseus , 

Paft.guCDW. 

3o5ann5^iener,  Adjund.  ju  ?9?ic&» 

Jodocus  Capella,  ^u  JU  Catf> 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  JU  dSJeorg. 

M.  3o6ann  (gtemann ,    JPr.  ju jy?tc. 

M.^enrtC^Janichius, 

M.3ol)annDaftbvius, 

Bened.Palenius, 

M.Nic.®tapf)OVJT, 

M.Steph.Schultetus, 

Paft.jumJ^.@et(!. 
M.Cafp.s):^uaer,  ^r.ju^Pef. 

M.  .g)erm.  t)on  ^etf um ,    ^r.  ju  ^tU 

M.  Joach.  (^(i)\lltii ,         q>r.  SU  3<^C. 

S^tmi^  ©tap5or(],        ^r.  ju  57tc. 
M.  Ge.  g3eutln ,     Paft.  iu  ?«;^0V.  §??♦ 


^r.  ju  (Xatf^ 
^r.jH^Pet* 
«Pr.  ju  ^iu 

Paft.5u3of> 


648 
2.  Feb, 

^47. 
627 


6is 

618 

616 
626 

628 
629 
629 
650 
630 

6j2 

6;8 

640 
641 

644 
644 

64^ 

647 

Mart. 


A.   1^49. 

^0f)<xm^M{Uv ,  D.  Senior      «Pef. 

M.  Jacob.  @ro|Te  /        Paft.  JU  <latf). 

Ni.  Gottfr.  Gefius,        Paft.  ju  57iC. 

Jo.  Balth.  Schuppius,  D..        3^C. 
fubrc.  i^.Julii. 

(Serf;avt)®iW,L.L.S.unb 

Paft.jumS)om. 


A.  iC^o, 


«r 


crxci^ltl 

648     bol^amt^liaer,  D.  Senior       ^U 


VI.  Jo.  Adolph.  Fabricius , 

M.  ^o^ann  Sdcjcr ,  ^v.  ju  3ac. 
M.  Q5ernl)ari)  ^^iHJiefe ,  ^r.  ju  ^atl). 
M.  Paul.  giefe ,       Paft.  juni  ":H3ai;f. 

M.  Jod.  Edzardi  GlaniEus  , 

Paft.JU^td;. 

3o^ann?^ie(ler,  Adjuna.ju?l}?id;. 

JodocusCapella,  ^}3r.ju€at5. 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  ju  ®eorg. 

M.  3oI)ann  sgteman ,  ^r.  ju  ^ic. 
M.Jpenrid)Janichius,  ^r.ju  €at5. 
M.  3of)ann  Daflbvius ,     ^r.  ju  ^et 

Bened.  Palenius ,  ^r.  JU  ^JJic. 

M.  Nic.  sgtap5or|i ,  Paft.  ju  ^O^. 
M.Steph.  Schultetus, 

Paft.jum.?).©ei|l. 
'M.Cafp.^MIer,  ^r.ju^et. 

M.  .^erm.  m\  q3etf um ,  «})r.  ju  ^tt 
M.  Joach.  @d)u(|e ,  $r.  ju  3ac. 
J^enrid)(^fapI)orft,  f  n.Febr.  ^ic. 
M.  Ge.  i^eiitirt ,      Paft.  ju  ^ax.  ^, 

3o5ann  ©urlanb,  Adjuna:.  su5)?ic^. 

fubfcripfit  lO.April. 

M.Ge.Jparbfopf,         ^r.juTOc* 

fubfc.  27.  Julii. 


^5f 

^47 
649 

^27 


61  s 

62; 

626 

62S 
629 
629 
650 
650 
652 

658 
040 
641 

64} 
644 
644 
647 
649 
649 


M.  Jacob.  ©roffe ,  Paft.  ju  €at^* 
M.Gottfr.Gefias,  Paft.5u9]iC» 
Jo.  Balth«Schuppius,  D. 

Paft.ju3act 

^er^arb  ©raue ,  L.  L.  S.  unb 

Paft.  jum  S)omi 


M.  Jo.  Adolph.  Fabricius ,       ^ 

^r.juSae, 

t  29.  Odobr. 

M.  3of)ann  3d^er ,  «Pr.  ju  3ac, 
M.  5^crnl)arb  SGBiefe ,  ^r.  ju  ^f), 
M.  Paul.  grefe ,       Paft.  jum  ^apf, 

M.  Jod.  Edzardi  Glanseus , 

Paft.juSD?icr;* 
3or)ann5^ie(!er,  Adjunft.  ju  ?0?ic&. 

JodocusCapella,  ^r.JU  Cat^» 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  ju  ©eor^* 

M.  3o5ann  ©teman,      ^^r.  ju  ^ic* 

M.^enric^Janichius,  ^t4\l€att)^ 
M.  3o5ann  Daflbvius ,    ^r.  ju  ^et» 

Bened.  Palenius ,  ^r.  JU  ^iC^ 

M.  Nicol.  @tapl)0r(l ,  Paft.  JU  3oI> 
M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.jum.?).(55ei(!. 
M.  Cafp.  ?0?ufler ,  «Pr.ju^cf* 

M.  Jf;)erm.  Don  ^3etf um ,  ^r.  ju  1)et. 
M.  Joach.  (5cf;uli^e ,  $r.  ju  3ac, 
M.  Ge.  Q5eiitin ,  Paft.  ju  9}?ar.  ^71, 
3of)ann  (^urlanb,  Adjund.  ju  ?[^ic&. 
M.Ge.J^arbfopf,         Q3nsu5?ic. 


1 1 


o^ 


S^ 


A.  I^fT. 


A.  I(?f2. 


617 


€i8' 
€2; 
626 
Gi^ 

€28; 
629 

^29 
6;o 
650 

632 

^40 

64? 
644 
644 
647 
€49 
649 

l^. JUD. 


3o()ann^}?uaev,D.    Senior   .Q3et 

M.  Jacob.  @i'0(Te ,        Paft.  JU  (£atl> 
M.  Gottfr.  Gefius ,  «Pr.  JU  07ic. 

Jo.  Balth.  Schuppius,  D.  Paft.  JU^ac 

©er5art)©rat)e,  L.L.s.unt) 

Paft.jum^om. 


:  «. 


648 

«47 
649 
627 


M.  go^nnn  3dj]er,        ^r.  ju  3ac 

M.  Q5ern5ari)  ^iefe  ^     ^x.  ju  €at() 

M.  Paul.  SJrefe ,       Paft.  jum  3[Bai;f 

M.  Jod.  Edzardi  Glanaeus , 

Paft.  ju  Wlid) 

3o5annQ5iel]er,  Adjuna.ju  ?Q?id) 

JodocusCapella,,  ^r.JU^atf). 

M.  Franc.  Simonis ,.     Paft.  JUi^eor^. 

M.  Qof^ann  (^teman ,  ^r.  ^u  97ic 
M.  J^ietiric^  Janichius ,  ^r.  ju  Catl; 
M.  3o()ann  Daftbvius ,  ^r.  ju  ^et 
Bened.Palenius,  ^r  ju97ic 

M.Nic.  <@ta))5orfl ,  Paft.  ju  3o(). 
M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.  jum  S^f,  ©eijl 
M.Carp.?D7uaer,  ^r.ju^et. 

M.  S;)ixm,  t)on  ^13etFum,  ^r.  ju  '^tx 
M.  Joach.  ^c6u% ,  ^r.  ju  3ac 
M.  Ge.«^£UtitT,  Paft.  juOTJar.  93?. 
3o5ann  @urfanb,,  Adjundt.  ju07?ic5. 
M.  Ge.  .&art)f  opf,  ^r.  ju  07ic. 

M.  Vincent.  CruII ,  '^x.  JU  3«^. 

fubfcripfit  d.  8«  Julii. 


^18 
62J 
626 
626 

628 
629 
629 
6p 

650 
652 

658 

640 
641 

645 
644 
644 
647 
649 
649 
6;! 


3of)ann5}?uaer,  D.     Senior  ^ee. 

M.  Jacob..  ©rolfe ,  1 1 4.  Sept.  (l(ii\), 
M.  Gottfr.  Gefius ,  Paft.  JU  07iC 
Jo.  Balth.  Schuppius,  D.  Paft.  JU  ^ac 

^erf;art)  Q5ra\)e ,  L.  L.  s.  un^ 

Paft.$um^om. 


M,  3of)ann  3ds«v  /  ^v.  su  3ac. 
M.  Q5evnf)art)  223iefe ,  ^r.  ju  Cat^. 
M.  Paul.  grefe,       Paft.  jum  Sa^avf. 

M.  Jod.  Edzardi  Glanxus , 

Paft.  ju  m^. 

3of)ann  ^iejler,  Adjuna.  ju  ^D^id). 

JodocusCapella,  Q3r.JU  €at^ 

M.Franc.Simonis,    Paft.JU^eor^. 

M.  3o5ann  (^f  eman ,  ^x,  ju  97ic, 
M.  ^enrid)  Janichius ,  ^x.  ju  (laif:)* 
M.  3of)ann  DalTovius ,    ^r.  ju  ^et, 

Bened.  Palenius ,  f  i .  Julii.  ^ic. 
M.  Nic.  @tapf)Orfl ,  1 24.  Mart.  3of;. 
M.Steph.  Schultetus, 

Paft.  jum  JTp.  ©ei(l» 
M.Cafp.^uaer,  ^r.ju^et. 

M.  J^erm.  v>on  ^etf um ,  ^r.  ju  ^et. 
M.  Joach.  (^ct)u(^e ,  $r.  ju  3ac. 
M.  Ge.  Q3eittin ,  Paft.  ju  ?0?ar. «)}?, 
3of)ann  ©urfant) ,  Adjuna.  ju  CO?id). 
M.  Ge.  J&arbf opf  C|3r.  ju  57ic. 

M.  Vicent.(2run,  $r.ju3ac. 


crire[)It 
648 

.649 
427 


A.  i^f?. 

3ol^ann  CO?uaer ,  D.    Scnior    ^cf, 

M.  Gottfr.  Gelius ,        Paft.  JU  97ic. 
Jo.  Balth.  Schuppius  ,  D. 

raft.  JU  3ac. 


A.  i^f4. 


€9 


Jo.  Corfinius ,  D. 
fubfc.  4.Julii. 


Paft.  JU  €atf> 


(^cif;av&  Q)rat)e,  L.L.S.un& 

Paft.jum:5)om. 


crwc^lt 
648 

647 
649 

^27 


^16 

62? 
626 
626 

62g 

629 
629 
650 
650 
6;2 
641 

645 

644 
644 
647 
^9 
649 

«n 

6.  Jan. 
h.a. 


M.  So^ann  3d^er ,  ^r.  ju  3ac 
M.  i^evn^.  ^iefe/  «pr.  ju  €at5 
M.  Paul.  grefe ,       Paft.  jum  '213ai;f. 

M.  Jod.  Edzardi  Glanaeus , 

Paft.  5U  md). 

3o5annQ5ie(ler,  Adjuna.  ju  ?i}?icf). 

Jodocus  CapelJa,  ^r.  JU  (Idtf). 

M.  Franc.  Simonis  >    Paft.  JU  ©eorg. 

M.  3o()ann  ©teman ,  ^r.  ju  97ic. 
M.  J>j)enricl)  Janichius ,  ^r.  jn  (latf)- 
M.  3o()ann  Daftbvius ,  ^r.  ju  ^et 
M.Steph.Schultetus, 

Paft.  jum  ^.  ©eijl 
M.Cafp.?muffer,  «33r.ju^et 

M.  J^evm.  tjon  ']>etfum ,  ^v,  ju  ^et 
M.  Joach.  (^c^ul^c ,  $r.  ju ^ac 
M  Ge.  ^:^eutin ,  Paft.  ju  g}?ar.  ^, 
Sof)ann  ©uvlant),  Adjuna.  ju  ^id) 
M.  Ge.  ^avbf  opf ,  q3r.  ju  ^ic. 

M.Vincent.€vua,  l3v.ju3ac. 

M.  305.  ?ecf  lenbuvg ,    Paft.  ju  30!) 

fubfcr.26.  Jan. 

M.  .^en  vic&  ^uct5o(| ,     ^r,  ju  ^tc. 
fubfc.  I  f .  April, 


618 
62; 
626 
626 


62S 
629 
629 

650 
630 

6^2 

641 

645 
644 
644 
647 
649 
649 
6ri 

6n 
.6fj 


3of;ann«3}?ufIer,D.  Senior  ^ef* 

M.  Gottfr.  Gelius,         Paft,  ju  57tC. . 

Jo.  Balth.  Schuppius ,  D. 

Paft.ju3ac.  > 

Jo.  Corfinius ,  D.         Paft.  JU  €atf> 

©cr5art>  ©rave ,  L.  L.  S.  unt) 

Paft.jumS)om, 


M.  3of)ann  3d^er ,  ^r.  ju  3«c. 
M.  ?55ern(>arD  ^iefe ,  ^r,  ju  (latf)* 
M.  Paul.  Srefe ,       Paft.  jum  ^ai^ft 

M.  Jod.  Edzardi  Gfanaeus , 

Paft.JU^iC&. 

3o5ann5Sie(}err  Adjuna.ju?0^'cf> 

Jodocus  Capella,  ^r.  JU  €atf> 

M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  JU  Q5eOrg* 

M.  3otann  (Steman ,     ^r.  ju  97ic. 

M.  fymid)  Janichius ,  ^r.  ju  €atf). 
M.3o()ann  Daftovius ,    ^r.  ju  ^ct* 

M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.  jum  Jg).  ©et(T. 
M.Cafp.fOluaer,  q3r.juT)ct. 

M.  Jfpevm.  \)on  '^Petfum ,  ^v.  ju  ^et. 
M.  Joach.  ed^uiric,  ^r.ju3ac. 
M.  Ge.  ^:^cuftn;  Paft.  JU  ^Mv.  9}?. 
>()ann  (^uvlant),  Adjuna.  ju^ic&. 
\i  Ge,  Jpavbfopf,  ^r.  ju  ^ic. 

M.  Vincent.  CvuH,  ^V.  JU  3ac. 

M.  3o().  Qrecflenbuvcj ,  Paft.  ju  3o6* 
M.  ,^cnvic^  ^:^d;^o(|,     ^v.  ju  ^ic. 

i  5  ^Cff 


73 
648 

6z7 


€18 
62; 
626 
626 

628 
^29 
629 
650 
6;o 
6;2 

644 
644 

647 
649 

649 

6n 

6J5 


A.  loff. 

3o[;ann  ^lMa-,  D.    Senior    «3>et. 

M.  Gottfr.  Gefius ,         Paft.  ju  ^lc. 

Jo.  Balth.  Schuppius ,  D. 

Paft.Ju3(JC. 

Jo.  Corfinius ,  D.         Paft.  JU  ^af^. 

®erf;avt)©rat>e,  L.L.S.unb 

Paft.sum^oni, 


crwc^lt 
648 

6'47 
^49 

61'^ 


M-  Sobann  3d^av  ^r.  ju  3ac. 
M.  ^crnf)avb  ^tefc ,  ^v.  ju  €aef). 
M.  Paul.  ^refe ,      Paft.  jum  ^apf 

M.  Jod.  Edzardi  Glanaeus , 

Paft.  JU  g}?l'd). 

3o5ann  5^ie|^er ,  Ad juna.  su  '^ilM). 

Jodocus  Capellu,  ^V.  JU  ^latl). 

M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  JU  @eOV(). 

M.  3ol)ann  (gtcman ,      «pr.  ju  g^jc. 

M.^Cin*icf)Janichius,  jii.  Dec.  (Eaf  f). 

M.  3o5ann  Daftb viu* ,    q>v.  $u  ^ef . 

M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.sumJ&.Q5eifl. 
M.Cafp.Mer,  ^v^ju^Det. 

M.  Jg)erm.  m\  ^ef f um ,  l3r.  ju  ^et. 
M.Joach.ecI)uli§e,  ^r.5u3ac. 
M.  Ge.  >:Seutin ,  Paft.  ju  OJZav.  m. 
3of)ann  (guvlant) ,  Adjund.ju  ^M). 
M.  Ge.  .t)arbf  opf ,         ^v.  su  5^ic. 

M.  Vincent.  CvuU ,  $V.  JU  3ac. 

M.  305.  ^ecf  (enbuv^ ,  Paft.  ju  3o[). 
M.  J£)envi^  ^uct{)Ol§ ,     Q)r.  ju  5^ic. 


5i8 
625 
616 
626 

628 

629 
629 

641 

^45 
644 
644 
647 
649 
649 

6ri 

<^f5 


A.  i6f6. 

u    »1  I       I.   ■  I  ...  t«      I   I  I 

Johannes5}?14((ey,  D.  Senior    ^tt 
M.Gottfr.Gefius,  Paft.ju9?ic* 

Jo.  Balth.  Schuppius ,  D. 

Paft.ju3ac,    , 

Jo.  Corfinius  >  D.         Paft.5uCafl^« 

@erJar&®vat^e,L.L.s.un&: 

Paft.SUm^Ott)» 


M.  3of;ann  3?ajier ,  ^r.  lu  Sac, 
M.jSevn^avb^iefe,  Caf^ 

'm.  Paulus  gvefc,     Paft.  jum  *2a^ai;f, 

M.Jod.  Edzardi  Glanseus, 

Paft.JU?0?icr> 

3of)ann5Siellcv,  Adjuna.ju^?ic&. 

jodocus  Capella,  ^V.  JU  (iQtf), 

M.Franc.Simonis,     Paft.SU©eoV0» 

M.3o^ann  ©feman,  ^v.ju^^ic. 
M.  3of)ann  Daflbvius ,  ^v.  su  ^cf^ 
M.Steph.Schultetus, 

Paft.  jum  ^.  ®ei(?* 

M.Cafp.?0?ufleV;  Q3v4u^ct, 

M.  ^cvm.  Don  ^etfum,  ^r.  511  -pef. 
M.  Joach.  @cl)u(^e ,  ^v.  ju  3ac» 
M.  Ge.  fBeutin ,  Paft.  ju  ^Tlax.  ^. 
3of).  ©urlanb ,  Adjuna.  ju  m^). 
M.  Ge.  Jpavt)f opf ,  'l^v.  ju  97ic. 
M.  Vincent.  Cvufl,  $V.  JU  3ac. 
M.  3of).  ^ecflenbuv^ ,  Paft.  ju  30^. 
M.$envid)Q5uc6W/ 


i8.Dcc.!^of)annguvfeni 


«Pv.5u97ic* 
qjv^uCaff). 
3^^ 


648 


A.  16 S7* 

^C>f)am  ^ulUx ,  D.     Scnior    ^tU 

M.  Gottfr.  Gefius ,         Paft.  JU  ^ic^ 

Jo.  Balth.  Schuppius,  D. 

Paft.ju3ac. 

Jo.  Corfinius ,  D.         ^r.  SU.Catf;. 

®erl^rtv&©iW/  L.L.S.unt) 

Paft.iumS)oim 


A.  i^jfg. 


71 


erwc^Itf 
648 


647 
649 

6x7 


M.  3or;anu  Sdger ,  «)3r.Su  3ac. 
M.  Q3crn5arD  ^lBicfe ,  ^r.  ju  €arf), 
M.Paulus  Srefe,*  Paft.  sum  ^apf 

M.  Jod.  Edzardi  Glanaeus , 

Paft.SU?0?icl). 

3o()ann^ie|]er,  Adjund.  ju  ^ic^. 
Jodocus  Capella,  ^r.  ju  Cotf;. 

M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  JU  ©eorg. 

M.  ^ofeann  ©teman ,  ^r.  ju  5^ic. 
M.  3ol>ann  Daftovius ,    ^r.  $u  ^et. 

M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.  jum  ^.  @et(l. 
M.Cafp.Mrer,  q>r4U?^ct 

M.  J£)crm.  t)on  ^'}>effum ,  $r.  ju  ^ct. 
M.  Joach.  v£9c()ul^c ,  ^r.  ju  3ac. 
M.  Ge.  Q3cutin ,  Paft.  ju  ^av.  ^. 
3o5ann  (Sur/ant) ,      Adj.  ju  ^Hli^i), 


649    iM.Ge.^arbfopf, 
M.Vinc.^rulI, 
^^•3c>5.^ecf(enbur0, 
M.^cnridb^uc^tiol^, 
So^ann  giirfen, 

fubfcr.  9.  Jant 


^r.su9?ic 
^x.  ju  3ac. 

Paft.ju3ol% 
^r.  su  ^ic. 

^r.ju  (2:atl;. 


*  ©if^e  bfe  ©^rtfft  fo  fn  e.  €af p.  X^nrn 
^n9pff8eU6ettvori)(R* 


618 
625 
626 
626 

628 
629 
629 

650 
652 
641 

^43 
644 

644 

647 

649 

649 

6s6 


3of)ann  5^Uttcr ,  D.     Senior    ^tu 

M.  Gottfr.  Geaus ,         Paft.  ju  ^ic. 

Jo.  Balth.  Schuppius,  D. 

Paft.ju9^iC» 

Jo.  Corfinius ,  D.        Paft.  ju  Catf;. 

®erf;art)©rat)e,  L.L.S.unb 

Paft.jum!X)om, 


^'  3«>r;ann  3d(]ev ,  ^r.  ju  3ac, 
M.^Bern^.  SBiefc,  ^r.juCat^. 
M.  Paul.  grefc ,      Paft.  jum  2Sai?f* 

M.  Jod.  Edzardi  Glanasus, 

Paft.  JU  md). 

3of)ann^ief!er,   Adjuna.$uC[)?ic&» 

Jodocus  Capella,  ^r.  JU  €iitf), 

M.Franc.Simonis,     Paft.JU@eor^. 

M.  3i>f)ann  (gtemann ,  ^r.  ju  yiiu 
A.  3o5ann  Daflbvius ,  ^r.  ju  ^ct. 
vl.Steph.Schultetus, 

Paft.  jum  ^.  ©eifr 

M.Cafp.CO^uIfer,  q^r.ju^ef. 

vl.  .yperm.  Don  ^etfum ,  ^r.  ju  l3et, 
M.  Joach.  (5cl;u(^c ,  $r.  ju  3ac, 
M.  Ge.  Q5eutin ,  Paft.  ju  eOZar.  ^« 
3o5ann  ^ur(ant),  AdJ.  ju  9}?id[)* 
M.  Ge.  Jpart)f  opf ,  $r.  ju  5?ic» 

M.Vinc.CruH,  1>r.5u3ac, 

M.  305.  ^ccf (enbur^ ,  Paft.  $u  go^. 
M.  ^enrid;  ^ud;f)0l6,  ^i^'  J"  ^^i^* 
3o^ann  gwrfen,  Q3r.  ju  €atf;» 


«^ 


-iJ"^' 


7^ 

encre^It{ 
648 

M7 
649 


618 
62? 
626 

626 

€28 
629 
629 

6;2 
641 

645 
644 
644 
647 
649 
649 

6n 
6n 

6y^ 


A.  i6f9. 

3cf;mm?D?uaer,D.    Senior  q3e(. 

\i.  Gottfr.  Gefms ,        Paft.  ju  97ic. 

jo6-  ^Oiil),  Schuppius ,  D.      3ac. 

jof;ann  Corfinius,  D.    «pr,  ju  (la\\)* 

^erf)arti©vai)e/  L.L.S.unt) 

Paft.iumS)om. 


M.  3of)ann  Sd^er ,  ^r.ju  3ac. 
M.  ^:Sevnf)arD  ^tBiefe ,  f  29.  Jui.  (l(ki[), 
M.Paul.grefe,  f  4.  Dec.  jum  ^iCapf 

M.  Jod.  Edzardi  Glan^us  > 

Paft.JU?0?tcf). 

3o5ann  Q3ie|ler ,  Adjunftus  ju  '^x&j* 

Jodocus  Capella,  ^v.  JU  ^atf). 

M.Franc.Simonis,    Paft.  ju  Q)eovc! 

M.  3o5ann  ©teman ,      ^r.  ju  O^ic. 

M.  3of).  DafTo  vius ,  «Pv.  5U  ^et- 

M.Stepii.  Sciiultetus, 

Paft.jum5p.!®eif] 
M.Cafp.?»Mler,  ^r.juq^et. 

M.  Jperm.  tton  ']3effum ,  $r.  su  ^et. 
M.  Joacli.  ©d)ul^e ,  ^r.  ju  3ac. 
M.  Ge.  Q^cutin ,  Paft.  \\x  ^Hax.  ^, 
3oI?ann  @ur(anb,  Adjund.  ju  ^id). 
M.Ge.  J^a  vDfopf,  q3v.ju97ic. 

M.  Vincent.  ^ruff,  «J>r.  JU  3ac. 

M.  3of)ann  ^ecf  ienbur(j  ,Paft.  \\\  3of). 
M.  $enric&  Q5ud)f)0lfj ,  ^r.  ju  9?ic. 
3of)ann  giirfen ,  $r,  ju  €atf> 


crwe^lt 
648 

^49 

S27 


62S 
629 
629 
650 

052 
641 

^4? 
644 

644 

647 

649 

649 

6fi 

6n 

6f6 

i8  Mart 

e.  d. 


h.  a. 


A.  1660. 

3o5ann  ^O^iiffer ,  D.       Senior  ^ct. 

M.  Gottfr.  Gedus ,        Paft.  \\x  ^ic. 

3of)ann?^a(tf).(Scf)upp,D.  ju3ac, 

3of)annCorfinius,D.  Paft.juCatf). 

®  erf)arl)  ©rat>e ,  L.  L.  s.  unt) 

,Paft.  jum  !^om. 


618     M.3or)ann3ci^er,         ^nju^ac. 

626      M.  Jod.  Edzardi  Gianseus , 

Paft.ju^ic&. 

3o5annQ3ie(Icr,  Adjuna.ju?0?ic^. 

JodocusCapelia,  j  28.  Febr.  ju  (yatf). 
M.Franc.Simonis,     Paft.  ju  ®eor.(J. 

M.  3of)ann  (gtemann ,  ^x.  ju  Ttiu 
M.  3of)ann  Daflbvius ,  «Jr.  ju  ^et. 
M.  Stephi.  Schiultetus , 

Paft.jumJ^.©et|I. 
M.Cafp.?0?u(fer,  ^r.ju^et* 

M.  jperm.  t)on  ^T^etfum ,  $r.  ju  ^ct. 
M.  Joacii.  (Sc()uf|c ,  ^r.  ju  3ac. 
M.  Ge.  Q5eutin ,  Paft.  ju  9??ar.  9}?. 
3of)ann  ©urfanl),  Adjuna.  ju  ^^ic&. 
M.  Ge.  JE)arbf  opf ,  Q>r.  ju  97ic. 

M.Vicent.M,  fr.JH^aC. 

M.  3of)ann  '^ecnenbur^,  Paft.  ju  305. 
M.  Jpenrtc5  Q5ud)l^of§  ,\\e.  Jan.  97ic. 
3of)ann5urfen,  q^r.  ju  €0^5. 

M.  Vicent.  ^eterfcn ,     ^x.  ju  €atf). 

fubfcripfit  d.  25.  Mart. 

M..5)enrid;€fmcn^or|?,  q3r.su  ^at^. 

fubfcriplitjo.  Mart. 
9.  Apr.  Albert.  (gcf)aar ,    Paft.  jum  39Sa^f. 
fubfcripfit  d.  27.  Apri\ 
M.  Hieron.  ^MWiX ,         ^%  JU  97tC. 
fubfcripfit  d.  21.  Sept. 

3d^ 


648 


647 
6z7 


6iS 
626 

61S 

6zi) 

632 

641 

645 
644 
6^4 
647 
649 
649 

6f5 

6f6> 
660 
660 
660 

660 


A.  16^1. 

"» ■  ■■■■  I  ■■, 

3oNin^u^^^<^;D*     Senior    ^et 

M.  Gottfr.  Gefius ,        Paft,  ju  57ic* 

jof),  ^afff).  Schuppius ,  D.      3ac. 
t  16.  Jul. 

jOf)atmCorfinius,D.  Pafl.JuCat^» 

(^evf)avt)©iat)C/  L.  L.  s.  unb 

Paa.|HmS)om. 


M.3o5ann3d5ev,        ^r/su^ac. 

M.  Jod.  Edzardi  GIat>2eus, 

Paft.JU^(Cf). 

^onann  Q3ic|ler ,  Adjundus  ju  COlid;. 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  JU  (2)eOV(J. 

M.3o^ann@teman,      ^}Jr«$u97ic. 

M.  30I).  Daftovius ,  ^v»  $U  ^l)et. 

xM.Steph.  Schultetus, 

Paft.jum^.:©el(!. 
M.Cafp.^Mev,  q>v.juT>et. 

M.  Jperm.  \)on  ^Vctfum ,  ^x.  ju  -j3et. 
M.  Joach.  (Sc()ul^e,  ^v.  ju  3ac. 
M.  Ge.  ^^eiif  in ,  Paft.  ju  9)?av.  ^. 
3ol)ann  ©uvlanb,  Adjund.  ju  0?iid;. 
M.  Ge.  .^^arbPopf ,  «pv.  ju  'Ttic 

M.  Vincent.  (S^rud,  '^p^^  jy  3^^. 

M.  3of)ann  ^eflienbuv0,Paft.  ju3o5. 
3ol)annguvfen,  ^t.^n^atf). 

M.  Vincent.q^etevfen ,  ^J)r.  ju  ^at^. 
M.  .5)eHj\  (Sfmenf)or(t ,  ^r.  ju  (2:atb. 
Silbert  ^d)aar ,  Paft.  jum  ^ai)f. 
M.  Hieron.  O^uffev ,         >J3r*  JU  9^(C. 


A.  ii^^t. 


71 


647 
649 

h.  a. 

j.Aug, 

627 


618 
6z6 

628 
629 
6;o 
6p 
641 

645 

644 
644 
647 
649 
649 
6fi 

^n 

6f6 
660 
660 
660 
660 


3oN»»  5!?luffer ,  D.        Senior  ^ef. 
M.  Gottfr.  Gefius ,        Paft.  ju  57(^1 

3of)annCorfinius,D.  Paft.juCaef;* 

Cafp.  Mauritius ,  D.      Paft.  JU  3c^C, 
fubfcr.  jo.Odobr. 

®  erf)art)  ^xm ,  L.  L.  s.  m\> 

Paft.jumSon»# 


M.3or)ann3d(iev,        ^r,ju3«, 

M.  Jod.  Edzardi  Glanseus , 

Paft.ju?^i(5. 

^jo&ann  Q3ief!er ,  Adjuna.  ju  ^ic&. 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  ju  ©eOV^, 

M.  3of)ann  (^temann ,  ^r.  ju  ^ic. 
M.  3of)ann  Daftbvius ,    «pr.  |u  ^et. 

M.Steph.SchuItetus, 

Paft.3umJ&v©e(f!. 
M.  Cafp.  5}?uffer ,  5}>r.  ju  ijet. 

M.  j^erm.  t)on  ^etPum ,  ^r.  ju  $ef, 
M.  Joach.  (gcjuf^e ,  «Pr.  ju  3ac. 
M.  Ge.  «^eiitin ,  Paft.  ju  s))?ar.  ^. 
3of)ann  (gurfanb,  Adjunft.  ju  sj}?(4 
M.  Ge.  ^arbf  opf ,  ^r.  ju  m. 

M.Vicent.(Srun,  q^r.ju^ac. 

M.  3of)ann  '^ecrienbur^,  Paft.  ju  3of;. 
3of)ann  gurfen ,  ^r.  ju  mb' 

M.  Vicent.  «Jieterfen ,  ^r.  ju  ^atl). 
M.  ^mxid)  gimen^orfl ,  ^r.^i  €aff;. 
Albert.  (gefjaar ,  Paft.  jum  3Bai)f. 
M.  Hieron.  ^uUtv ,        ^x.  JU  ^ic. 


c^ 


30^ 


74 

«27 


A.  i66;» 

3i>5min  OlJJuaer,  D.  Scnior  5J3(t 
M.  Gottfr.  Gefius ,  Paft.  JU  9}k, 
Jo.  Corfinius,  D. 
Cafp.  Mauritius ,  D. 


630 

(;2 

644 
€44 

649 
649 

€60 
660 
660 
46o 


Paft.  JU  €atf> 
Paft.ju3ac. 


©e^5avD@vat)e,  L.L.s.unt) 

Paft.ium^Dm. 


648 

647 

662 
627 


M.  3or)ann  3dpr ,       ^r.  s«  3ac. 

M.  Jod.  Edzardi  Glanaeus , 

Paft.ju9]7id} 

3of)annQ5ief!er,   Adjuna.5u?mid[^ 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.jw  ©eorg. 

M.  3o5ann  ©tcmann ,  ^i%  ju  97tc 
M.^obannDairovius,  .^r.^u^et. 
M.Steph.Schuketus, 

Paft.  jum  ^.  ©ei)l 

M.  Cafp.  ^O^uaer ,  ^r.  ju  ^et 

M.  J&erm.  m\  «Petf um ,    «Pr.  ju  ^et. 

M.  Joaeh.  <^i)W\%t ,  1>v.  JU  3ac. 
M.  Ge.  Q3eutin ,  Paft.  ju  ^ar.  ^,. 
3o5ann  (^urlant),  Adj.  ju  m^. 
M.  Ge.  .5)art)f  opf ,  ^r.su97ic. 

M.Vinc.^ruH,  1>r-ju3( 

M.3o5.^ect"!enb«rg,  Paft.5u3o(). 
3o5anngurfeB,  ^r.ju^ai 

M.  Vinc.  ^etevfen ,  ^r.  ju  (1<M\). 
M.  Jpenr.  (gimentorjl ,  ^r.  ju  €<kih> 
2ftbert  ©d)aar ,  Paft.  jum  g08ai;f. 
M^Hiev.^O^wner^  ^r^ju^^ic. 


A.  1(364. 

.!■  I  ■iiiiawiiii  I        1   ■  -        ■!    ■     .      I-  I  ■  r  I  Mi   II  1*11 

Johannes?>??u(Ier,  D.  Senior  ^ef. 
M.  Gottfr.  Gefius,  Paft.  ju  97ic. 
Jo.  Corfinius ,  D.  f  1 9  Maji.  ^OXl)* 
Cafp.  Mauritius ,  D.       Paft.  JU  3aC» 

©«r^arD  ©rauc,  L.  L.  S.  unb 

Paft.jumS)pnn 


618 
626 

628 

629 

650 

6;2 
641 

645 
644 
644 
647 
649 
649 
6n 

6n 

6f6 

660 
660 
660 
660 

h.a. 
7.  Aug. 


M.  5of)0nn  3d^er ,        ^r.  ju  3ac» 

M.  Jod.  Edzardi  Glanceus , 

Paft.  5U  ^td). 

3o5ann  ^teOer ,  Adjuna.  ju  ^ic&. 

I  20.  Junii. 
M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  JU  ©eor^. 

M,  3of)aHn  ©teman,  ^V.  ya  ^ic. 
M.  3ol;ann  Daftbvius ,  ^r.  ju  ^et. 
M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.5umJE).®eif?. 
M.Cafp.sD?u[{cr,  ^r.ju^pct. 

M.  Jg)erm.  t)on  ^etf um ,  5^r,  ju  ^et. 
M.  Joacli.  (gd;ul|e ,  <pr.  ju  3ac. 
M.  Ge.  «;5eutin ,  Paft.  ju  0??ar.  CO?. 
3obann@ur(ant>,  Adj.  iu^}?ic&« 
M.  Ge.  JE)art)f  opf ,  q3r.  ju  S7ic» 

M.Vinc.(2run,  <Pr.ju3ac 

M.  305.  ^ecf  lenbur^ ,    Paft.  ju  30^. 
3of)ann  guvfen, 
M.  Vinc.  ^eterfen , 
M..^enr.€fmen5or|l, 
21lbcrt@d^aar,      Paft.jum'2Ba^f. 
M.  Hieron.  ^utter ,        ^r.  ju  97ic* 
fM.^enr.<55ra^muaer,Adj.5uS3??jct). 

j      fubfc.  i9.Aug. 

]  M.  Mich.  t).  Cppenbufc& ,     9)?ic&. 

\^    fubfc.26.Aug. 

3^^ 


«Pr.ju  €atl). 
^r.  ju  (l(x% 
^r.ju  €at5. 


A.  i66f. 

I     iM- ' r"^T n— I 

648     3i^l)am  ^Mtv  f  D.    Senior    ^ct 

647     M.  Gottfr.  Geaus ,         Paft.  JU  9?iC 

661     Cafp.  Mauritius ,  D.       Paft.  JU  3«C. 

h.a.   ^a»tbJ?[ug,D.  Paft. JU (yat^. 

i9-Feb.     (ubrcriplit  i  f .  Junii. 


A.  1C66. 


7r 


6a^7 


618 
626 

629 
6jo 
6;2 
641 

64} 

644 
644 

647 
649 

649 

6n 

6f6 

660 
660 
660 
660 
664 
^64 


©crf;aiD@i'at)e/  L.  L.  s.  unb 

Paft.jumSom. 


trcocJ)lt 
648 

647 

662 

66f 

627 


M.  3ol)ann  3dger,         ^r.  ju  Sac. 

M.  Jod.  Edzardi  Glanseus , 

Paft.jug}:{cb. 
M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  ju  Q5eOl*5. 

M.  3oI;ann  @f  eman ,  ,^r.  $u  Ttic. 
M.^o^ann  Daftbvius,    ^r.ju^et. 

M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.jum^.^eill. 
M.Carp.s))?uaer,  «}5r.$uQ3et. 

M.  ^txm.  t)on  ^etf um ,  Q3r.  ju  ^et. 
M.  Joach.  ^d;ul^e ,  ^r.  ju  3L«c. 
M.  Ge.  ^Seutin ,  Paft.  ju  ^ax.  ^. 
3of;ann  ©urlanJ) ,  Adjunft.ju  3)?icJ. 
M.  Ge.  .fparbfopf ,         qjr.jum 

M.  Vincent.  CruU ,         ^r.  JU  3ac. 

M.  305.  Q:ecf  (enbur^ ,  Paft.  ju  3o(;. 
3o5ann  guvfen ,  «Pr.  ju  (£at^. 

M.  Vinc.  ^l>ef  erfen ,  ^4>r.  ju  (Sath. 
M.  Jpenr.  ^(men()or|? ,  ^r.  ju  Satf;. 
2i(bert  (^cf^aar ,  Paft.  jum  2Gapf. 
M.Hier.^ufler,  «pr^uS^tc 

M.  .^enr.  (55ra^muf(er ,  Adj.  ju  ^td?. 
M.  Mich,t>,Oppenbufc[),       Si^^icj;. 


618 
626 

629 

650 
632 
641 

645 
644 
644 
647 
649 
649 

6fi 

6f5 
6f6 
660 
660 
660 
660 
664 
664 


3o6annSI}?uf!er,D.    Senior   q>ef. 

M.  Gottfr.  Gefms ,         Paft.  JU  WC. 
Cafp.  Mauritius ,  D.      Paft.  ju  ^C^C* 

DaDit)5^(u0,  D.         Paft.ju€atl^» 

Q5erf;arl)  ^xm ,  L.  L.  S.  unl> 

Paft.jumS>om. 


M.  3o5ann  ^a^er ,        ^r.  ju  3ac. 

M.  Jod.  Edzardi  Glanaeus, 

Paft.  JU  m(^)* 
M.  Franc.  Simonis,     Paft.  $U  ©eorg» 

M.3ol^nn  ©teman,  ^r.ju 97fc. 
M.  3o5ann  Diftbvius ,    ^r.  ju  ^tt 

M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.  jum  Jg).  ®ei(l. 

M.Cafp.?0?uner,  ^r.ju^Pef. 

M.  Jg)erm.  i>on  ^etf um,  ^h  ju  ^ee. 
M.  Joach.  (Scf;u(^e ,  ^r.  ju  3<^c. 
M.  Ge.  q5euttn ,  Paft.  ju  SQ?ar.  ^, 
305.  ©urlanD ,  Adjuna.  ju  5Q?(d;. 
M.  Ge.  JTparDFopf ,  ^Jr.  ju  9)iC. 

M.  Vincent.  (^^ruff ,         «jpr.  JU  3aC 

M.  3of).  ^ecf (enbur^ ,  Paft.  ju  3of;. 
3of;ann  gurfen ,  ^r.  ju  (latff. 

M.  Vincent.  Q)eterfen,  ^r.  ju  (Sat6. 
M.  ^enr.  (g(men5or|l ,  «pr.  ju  ^at^ 
'2I(bert  ^d;aar ,  Paft.  jum  ^ai)f» 
M.Hier.OMler,  Q3r.jum 

M.  Jg)enr.  ©ra^nniffer ,  Adj.  ju  5}?i<^. 
M.  Mich.  \>.  Oppenbufc!? ,       C9?ic&. 


76_ 

C17 


€18 


£29 

641 

643 

644 

644 

649 
649 

6n 

6f6 
660 
^60 
660 
660 
664 
664 


A.  1667. 

3of;aftn^uaer,D.  Scnior  ^et. 
M.Gottfr.Gefius,  Paft.Jll5^tC» 
Cafp.  Mauritius,  D 
S)aS)iD  5?(U(|,D. 


Pafl:.ju3ac. 

Paft.su  Catf> 


(^cvOai:t)@rai>e,L.L.s.unb 

Paft.pn;4)oni. 


crtrc^lt 

648 

66s 

627 


M.  3o5antt  Sd^er ,  Emer.    ju  3ac 

M.  Jod.  Edzardi  Glanaeus , 

Paft.  5U  ^?ic!) 
f  24.  Martli. 

M.  Franc.  Simonls ,    Paft.  JU  ©eorc}. 

M.  3of)ann  (gteman ,     ^r,  ju  ^r^ic. 

M.  3of)ann  Daftbvius ,    ^r.  ju  ^et 

M.Steph.Schdtetus, 

Paft.  jum  ^.  ©ei|] 

M.Cafp.Mfer,  ^r.ju^it. 

M.  .?)evm.  \)on  ^13etfum ,  i>r.  ju  ^et 
M.  Joach.  @d)ul^e ,  ^r.  ju  ^ac 
M.  Ge.  Q5euttn ,  Paft.  ju  >)}?ar.  ^1>?. 
3of)ann  ©tnlan^  Adjund.  ju  ?»}?id) 
M.  Ge.  ^avbf  opf,  ^r.  ju  97ic. 

M.Vincent.CvuII,  ^r.Ju3GC 

M.  3of>  '^ecf  (enbuvg ,  Paft.  ju  3o(). 
3of>ann  giivfen ,  ^r.  ju  €at(). 

M.  Vinc.  ^eterfen ,  f  1 7.  Dec.  €at(). 
M.  J;)inr.  €(menf;or}i,  ^r.  juSatf). 
^21(bert  @c5aar,  Paft.  jum  ^IBavf 
M.Hier.CO^uHer,  ^l^r.juO^ic. 

M.  ^inr.  ©ra^miiffer,  Adj.  ju  ?D?id). 
M.  Mich.;t)»  Dppenbufcf;,       Q^icl;,, 


A.  1668. 

3of;ann  ?0?iU(er,D.    Senior    ^tt 
M.Gottfr.GefiBs,  Paft.ju^^ic. 

Cafp.Mauritius,D.       Paft.SU^ac. 

^at)it)^(ug,D.  Paft.gu(SatI> 

©ev&avb©vai?e/  L.L.s.unt) 

Paft.juml^^om. 


629  M.Franc.Simonis,     Paft.  ju  Q3eor^* 

630  M.3o5ann®teman,      q>r.ju^ic. 

652    M.  3o!)ann  Daftovius ,    ^r.  ju  ^ef ♦ 

641      M.Steph.Schultetus, 

Paft.  jum  ^,  ©eif^, 

^45  M.Cafp.s)}?ufler,          Q3r,  suq3et. 

644  M.  Jfperm.  J)on  ^Htf um ,    $r.  ju  '^iU 

644  M.Joach.  ^5q)u(fie,       ^r.ju^ac. 

(^47  M.  Ge.  ^:Seutin ,     Paft.  jiv?0?ar.  ?0?, 

649  3of)ann  @uv(ant),  Adjund.  ju  ?9?tc&. 

649  M.Ge..S)art)fcpf,           qjr.ju  9?ic. 

6n      M.Vincent.Cvuff,  ^r.JuSaC. 

6f;     M.3o5.Q:ecf{fnburij,  Paft.ju3o5. 
6  f  6     3o()ann  gurfen ,  ^v.  su  (Xatf). 

660  M.  J;)cnr.  €(menl)Ov(! ,  1)v.  ju  €at^. 
660  ^l(bevt^d)aar,  Paft.  jum  QLBat;f» 
660  IM.  Hieron.g^^uflcr ,  ^r.  JU  ^lu. 
664  M,.5)inr.©ra^mu(fer,  Adj.juS5}?ic&» 
664  M.  Mich.  x>.  Oppenbufc^ ,  CO?ic&. 
h.a.  M.Pet.3d0er,  ^v.juSac. 

i^.Marr.     fubfcripfit  jo.  Mart. 

16.  Aug.  Matth.  i^iejler ,  ^y,  ju  ^atf)* 

fubfc.  28.Aug. 


648 


64} 
644 
644 
647 
649 
649 

6n 
6n 

6f6 
660 

660 
660 
664 
664 

(;6g 

66S 

h.a. 
15.  Ngv 


A.  1669. 

3ol;ann  ^TMUv ,  D.  Senior  ^ct 
M.  Gottfr.  Gefius ,  Paft.  JU  ^ic. 
Carp.Mauritius,  D.      Paft.Ju3QC. 

S)a\)i&5t(u(),  D.         Paft.ju  Catf> 

©cr5arl)(5)rat)c,  L.L.S.unt) 

Paft.iumS)om. 


A.  1670. 


77 


M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  JU  Q^COVg. 

M.  3o()ann  ©tcman ,  ^r.  ju  57ic. 
M.  3of)ann  Daftbvius ,    ^r.  ju  ^et. 

M.  Steph,  Schultetus , 

Paft.  jum  Jg).  ©ei(l. 

M.Carp.?5}?ufrcr,  ^r.ju  ^ct. 

M.  S^ixm,  Dou  i^etfum ,    ^r.  ju  ^et. 

M.  Joach.^c()Ul6c,  ^r.Ju3«C. 
M.  Ge.  ?3cutin ,  1 2  6.  Martii.  ^.  5??. 
3of)ann  @uv'cint),  Adjundt.  ju  CO?ic&. 


crtrc^It 

648 

€61 
627 


629 
650 
6;2 
641 

643 
644 
644 
649 
649 


^v.su07ic.!6fi 


^r.ju3ac. 

Paft.ju3of). 
''13r.  ju  €atf). 
^r.  ju  mf)> 


M.Ge.J£:>arbfcpf, 

M.Vincent.^ruff, 

M.3o5.^ccflenbur^, 
Sof^annguifcn, 
M,  J;)env.  @U'Cnf;cr|t, 
^llbfit  vgcf)aar ,  Paft.jum  ^Bapf. 
M.  Hieron.  ^??iilfcr ,  ^v.  ju  07ic. 
M.^cm\  ©ra8'mu(Icr,  Adj.  ju  ?»}?icf). 
M.  Mich.  \\  Oppenbufc!) ,  ^icfe. 
M.Pet.3d(]ev,  ^v.  ju3ac. 

Matth.q3ie(lcr,  ^r.ju  €at5. 

Ge.  Haccius ,  L-     Paft.  ^U  ?!}iar»50^ 
fubfcnpfit  ij.Dec» 


6n 

6f6 

660 

66c 

660 

664 

664 

668 

668 
669 


3of;ann^U((cr,  D.  Senior  ^tt 
M.  Gottfr.  Gefius ,  Paft.  JU  07iC. 
Cafp.  Mauritius ,  D.      Paft.ju^aC 

.^amb5?(ug,  D.        Paft.ju€at^. 

©crf;art)  Q5raDc ,  L.  L.  S.  unt) 

Paft.sumS)om. 


M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  JU  ©COr^, 

M.  3o5ann  (gt  eman ,      ^r.  ju  ^k* 
M.  3of;ann  Daftbvius ,    Q>r.  ju  ^H^tt 

M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.jum^p.©eifr 

M.Carp.g}?urfer,  qjr.ju^en 

M.  J^crm.  t)on  ^ctfum ,    ^r.  ju  ^cf* 

M.  Joach.  @ctuf|e ,       ^r.  ju  3ac« 

3of;ann  ©urfanb ,  Adjunft.  ju  ^id)* 

M.  Ge.  .Tparbf opf  ^x.  ju  0?ic. 

M.Vicent.€ru(f,  ^r.ju3ac 

M.  3o5ann  $ccf  fenbur(j,  Paft.  ju  3of;» 

3of;aim  Surfen ,  ^r.  ju  Catl^. 

M.  J^cnricb  ^fmcnf;or(l ,  ^r.  ju  €at5. 

^(bert  ®cf;aar,      Paft.  jum  3Baf;f. 

M.  Hieron.  CO?uffer,       ^r.  ju  ^ic. 

M.  j^cnr.  ©laCmuffer ,  Adj.  ju  s)?^'c(>. 

M.Mibh.t).Oppenbufc!),  Adj.gj?ic^, 

|M.  Pet.  3dgcr ,  ^u  ju  3ac. 

Watth.^ieflcrj  ^V.,5u€at5. 

Ge.  Haccius ,  L,     Paft.  ju  ^Jfar.  ^l}. 

^  i  3c^' 


78 

648 
647 
662 

627 


629 
650 
6^1 
641 

64^ 
644 
644 
649 
649 

6n 

6f6 

66c 

660 

660 
664 
664 
668 
66S 
6€^ 

h.  a. 
6.  Aug, 


A.   1671. 

^Of^am^uUtV,  D.  Senior  ^tt 
M.  Gottfr.  Gefius ,  Paft.  JU  97iC. 
Cafp.  Mauritius ,  D.       Paft.  JU  3«C. 

Da»it)^lu9,D.         Paft.su€at(). 

^erf;avt)  ©vaue,  L.  L.  s.  unb 

Paft.iumS)om. 


crwc^lt 
648 

647 
662 
66f 

627 


M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  JU  ®tC>t§. 

M.  3oi^ann  ©teman ,  ^r.  ju  ^ic. 
vi.  3of)ann  Daftbvius ,     Q3v.^u  ^et 

M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.jum$.©cifi. 

M.Cafp.OMler,  gjr.ju^et 

M.  .g)evm.  t)on  ^etf um ,    ^v.  ju  ^et. 

M.joach.©c6u(^e,       ^v.su3«c. 

3o5ann  ©uviant),  Adjuna.  ju  ^ici? 

M.  Ge.  ^avbf  opf,         ^i\  su  ^J<^ 

M.Vinc.(yvua,  ^v.juSac. 

M.  3of>  ^ecflenbuv^,    Paft.  ju  3cf). 

3of)annSuvfen,  ^x.^udatl)^ 

M.J£)enr.€(men5ov(t,  ^v.iu€at(> 

5IIbevt  <Scf)aav ,  1 26,  Apr.     ^ai)f. 

M.Hier.s5}?uaev,  ^v.ju97ic. 

M.  ipenv.  ©vas^miiaev ,  Adj.  ju  OD?icl). 
M.Mich.\).0|)peni)ufc&,  9)?id). 
M.Pet.  3d9ev,  ^v.5u3ac, 

Matth.s^ieller,  ^x.^n^lath. 

Ge.  Haccius ,  L.     Paft.  JU  £fJ?av.  ?D?. 
M.  Ulric.  ^ecfev,     Paft.  jum  ^0)\J 
fubfcr.  ig.Aug* 


629 
650 
652 
641 

64; 
644 
(S44 
649 
(S49 

6n 

6f6 
660 
660 
6(34 
664 
668 
668 
669 
671 


A.   1671. 

3o5ann?D?uaer,  D.  Senior      ^cf. 

t  29.  Sept. 

M.  Gottfr.  Gefius ,  Paft.  JU  57iC. 
Cafp.  Mauritius ,  D.  Paft.5u3<^C» 
Dauit)  5t(us ,  D.  Paft.  ju  Cdt^. 

@ev5ari)@vai)e,  L.L.S.unt) 

Paft.  jum^om. 


M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  JU  Q5eOVg. 

M.  3o&ann  ^teman,  ^v.  ju  5^ic. 
M.  3o5ann  Daftbvius ,    ^r.  ju  ^ef. 

M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.sum.S>.Q3eil!. 

M.Cafp.OJ^uaev,  q)r.ju^e(. 

M.  J^erm.  Don  ^etfum ,    ^v.  ju  ^et. 

M.  Joach.  (gd)ui^e,       ^v.  5u3ac. 

3of)ann  ©uvlanb,  Adjuna:.  ju  50?icfr. 

M.  Ge.  J^avbf  opf ,  $v.  ju  9^ic, 

M.Vinc.(yrua,  QJv.juSac 

M.  3of).^ecf(enbuv0,    Paft.ju  3of). 

3cf)ann  guvfen ,  ^v.  ju  (latf). 

M.  J^env.  (g(men5ovl^,    ^v.  ju  d^at^. 

M.  Hieron.  S):)?uaev ,         ^V.  JU  97iC. 

M..^env.^ra^muaev,  Adj.  ju  CS)?ic{). 
si  Mich.  t).  Oppenbufcf) ,  CO^icI;. 
M.Pet.3(ij^ev,  iM'.ju3ac. 

Matth.Q3ieflev,  ^v.juiSlatb. 

Ge.  Haccius ,  L.    Paft.  JU  ?0?a V.  ?0?. 

M.uiric^ecfev,    Paft.sum^aDf. 

M.Gott- 


crivc^lt 

66  s 
h  a. 

7.  Sept, 

627 


62^ 
650 
6}i 
641 

644 
649 

^60 
660 
664 
664 

£68 
668 
669 
671 


A.    167^. 

M.Gottfr.Gefius,  Senior        57ic. 
Cafp.Mauritius,  D.      Paft.JU^ac. 

:X)at)it)^fu(3,D.  Paft.iu€arib. 

M.  J^erm.  Don  ^etf um,  Paft.  ju  ^c(. 

rubfcripfit  d.  1 9.  Sept. 

<5)ev5art)  ©rat)c,  L.L.S.un^ 

Paft.  jumS^om. 


A.  1674. 


79 


(rive|)It 

672 

6^2 


675 
627 


M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  JU  ^COr^. 

M.  goftann  ©temann ,    ^r.  ju  ^^^ic» 
M.  3ol)ahn  Daftb  vius ,    qjr*  ju  ^et 

M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.  jum  Jg).  Q5ci(l. 

M.Cafp.g}?uaer,  ^r.iu^3et. 

M.  Joach.  (gc()u(^e ,       ^r.  ju  3ac. 

3o5ann  ©urlant) ,      Paft.  ju  CO?ic&. 

M.  Ge.  J^ari)f  opf ,  $r.  ju  ^ic, 

M.Vinc.Crua,  ^r.ju3ac.; 

M.3o5.Q:ecf(cnbur5,    Paft.ju3o5. 

3ol^ann  gurfen ,  f  1 1.  Sept.    ^atl). 

M.  J^enr.  €(menl)orl} ,    ^r.  ju  Catf). 

M.Hieron.?l)?uaer,        «}3r.jum 

M.J^inr.^raemuaer,  Adj. iw^kl). 

M.  Mich.  t).  Oppenbufd; ,        9}?id> 

M.PetSdscr,  qjr.juSac. 

Matth.Q5icfter,  ^r.ju  Cat^. 

Ge.  Haccius ,  L.     Paft.  JU  ^dV.  ^. 

M,  Ulricus  ® ccf cr ,  Paft.  ^unv  Saja^f 


M.  Gottfr,  Gefius ,  Senior        ^ic* 
Cafp.Mauritius,  D.      Paft.ju^ac. 
66 f     3)auil)^(u(),  D.         Paft.ju  Cat&. 


629 
650 
632 
641 

64; 
644 
649 
649 

6n 

6r5 

660 

660 
664 
664 

668 
668 
669 
671 
h.  a. 

4.  Jan. 
2Z.Mart. 


M.  J5erm,  Don  ^ctf ura,  Paft.  ju  ^ct. 

@cr[;arb  ©rai>c ,  L.  L.  S.  un^ 

Paft.jum!^cm, 


M.  Franc.  Simonis ,  Paft.  ju  @eor(J. 
M.  3o()ann  ©tcmann ,  fpr.  ju  ^ic. 
M.  So^ann  Daftbvius ,    ^r.  ju  ^ct« 

M.  Steph.  Schultetus , 

Paft.  jum  ^Mifi. 

M.Cafp.55}?uacr,  «Pr.ju^ct. 

M.  Joach.  ©d;u(^e ,  ^r.  ju  3ac* 

3or;ann  ©ur(anb ,  Paft.  ju  ^id). 

M.  Gc.  J^arbf  opf , 

M.Vinc.^rua, 

M.^o^.^ecflcnbur^, 

M.  Jg)enr.  ^lmen5or(l ,  ^r.  ju  (latf). 

M.  Hieron.  ^ulkv ,  «Pr.  jn  ^(\tf). 
M.  .fpinr.  Q)ra(?muaer ,  Adj.  ju  ^id)* 
M.  Mich.  Don  Cppenbufdb  /  0])?icb* 
M.  Pet.  3a^er ,  ^r.  ju  Sa^» 

Matth.^:^iejler,  ^r.ju^arft. 

Ge.  Haccius ,  L.    Paft.  ju  9)?ar.  ^. 

M.  Ulricus  l^ecfer ,  Paft.  jum  Wat)f, 
M.  Cafp.  Theod.  gmfen ,  ^r.  ju  ^ct. 

fubfcripfit  d.  50.  Jan. 
M.  Pet.SchuItetus ,        ^x.  JU  Cat^» 

fubfcripfitd,  j.April. 

M.  Gott- 


«Pr.jum 

^r.ju3ac. 

Paft.ju3o5« 


A.  i67f. 


A.  1C7S, 


ttxos^lti 

672 

61Y 


629 
650 
652 

645 
644 
649 
649 

6n 

6n 
660 

660 
664 
664 

66g 
66g 
669 
671 

674 
674 

h.  a. 

rJ.Mait, 


M.Gottfr.Gefius,  Senior        ^k. 

Carp.Mauritius,D. ti4.Apr.  ^ac, 

^ai)i&5?(u^,  D.  Paft.siiCatl). 

M.  J^erm.  t)on  ^etf um ,  Paft.  ju  ^et 

^evf)avb®rai)e,D.  unb 

Paft.  jumJ^om. 

t  lo.Martii. 
M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  JU  ©eovg. 

M.  3o()ann  (^teman ,  ^Pv.  ju  ^ic. 
M.  3  o^ann  Daftb  vius ,  ^w  ju  'Vef- 
M.Carp.?aju(Ier,ti3-Sept.  Q3et. 
M.Joach.®d;ul6e,  «Pv.ju^et 
3o^ann  (guvlanb ,  Paft.  ju  ?0^tcl; 
M.Ge.J^avbfopf,  ^r.su97ic. 

M.  Vinc.  (yvud ,  t  U-  Nov.  3ac. 
M.  Sof).  ^ecflenbuv^ ,  Paft.  ju  So^. 
M.  ^env.  (g(men()cvl],  ^x.  ju  (£atf;. 
M.  Hieron.  ?D?u[Iev,  ^w  lU^it 
M.  5penv.  ©vagmudev ,  Adj.  ju  ^^'cl; 
M.  Mich.  i),  Oppenbufcf; ,  Adj.  ?}?icl;. 
M.  Pet.  3d()er ,.  •  ^v.ju3ac. 

Matth.  q3iertev ,  ^v.  ju  ^Qtl% 

Ge.Haccius ,  L.     Paft,  ju  0}?av.  5}/ 

M.  Ulric.  S)ccfcr     Paft.  jum  2Bai)f. 

M.  Cafp.  Theod.  guvfen ,  ^v.  ju  ^]3et. 

Ni.  Pet.  Schultetus ,       ^r.  JU  (^at^. 

M.  Laur.^ojlefl ,    Paft.  jum|).(^ei(i. 
rubfcripfit  14.  Maji. 


672 

h.  a. 

27.  Apr. 


M.Gottfr.Gefius,  Senior        9^iC. 

^at)it)  5|{ug ,  D.         Paft.  ju  €atf>. 
M.  jpevm.  uon  ^etf  um  /Paft.  jum  ^et» 

Chrift.  Sig.  Wolfius ,  L  L.  S.  unD 

Paft.jumS)om. 


629 
650 
652 

644 
649 
649 

6f5 

660 
660 
664 

66d 

k 

668 
668 
669 
671 
674 
674 

67  f 
h.a. 

^O.April 
23.Aug. 


M.  Franc.  Simonis,  Paft.  JU^eOVg, 
M.  3of).  (Steman ,  1 9-  Aug.  9)ic. 
M.  3o5«nn  Daftb vius ,  ^r.  su  ^et. 
M.  Joach.  (Scf)u(^e ,  ^v.  JU  3«c. 
3o()ann  (SurlanD ,  Paft.  §u  0}^icf;. 
M.Ge.JpavDfopf,  -  «Pv.ju9^!C. 
M.  3of)ann  ^ecf  (enbuvg,Paft.  ju  30&. 
M.  .5)envi(^  €(menf)Ov(l,  ^v.  ju  Cdt6. 

M.  Hieron.  9}?u([er ,        ^r.  JU  ^ic. 

M.  .g)enr.  ©va^mufter ,  Adj.  ju  ^ic&. 
M.MIch.  ». Oppenbufc^ ,  ^id^. 
M,  ^l>et.  Sdger ,  ^v.5u3ac. 

Matth.^Sietler,  Q3r.ju  €at(). 

Ge.  Haccius ,  L.     Pail.  JU  9^Mv.  ^?. 

M.  Ulric.  liDecFev ,    Paft.  jum  ^aDf. 

M.  Cafp.  Theod.  guvfen ,  ^V.  SU  ^ct. 

M.  Pet.  Schultetus ,       ^-v.  ju  €atf). 

M.  Laur.  ^ojlefl ,  Paft.  jum  ^.  ©eiH. 

M.  3of)ann  Q}af  e ,         q>v.  ju  ^pet. 
fubfc.  ig.Maii. 

Cafp.  Pet.  J^uifeman,     ^v.  ju  3ac. 

fubfc.  i^.Sept. 

M.Gott- 


A.  1677. 


A.  1^78. 


672 
676 


629 
6;2 

644 
649 

649 

660 
660 
664 
664 

668 
668 
669 
671 

674 

674 

67  f 

676 

676 
h.  a. 

iX.Fcbr. 


M.Gottfr.Gefius,  Senior  5^{c. 
:5)at)i&  i^Iu^,  D.  Paft.iu(yatf> 
M.  ^erm.  m\  ^ctf iim ,  Paft.  ju  ^cf . 

Chrift.  Sig.  Wdlfius ,  L  L.  S.  unt) ' 

Paft.jumS)om. 


cncce|)U 
67* 

66; 

h.  a. 
67G 


M.  Franc.  Simonis ,    Pafl.  JU  ^COt^. 

M.  3of)ann  DafTo  vius ,  ^i\  ju  ^ct» 
M.  Joach.  ^c&ul^e ,  ^r.  ju  ^et. 
3of}anu  ©uvfanl) ,     Paf  t.  ju  5}?(c!). 

t  8.Jun. 

M.  Ge.  ^art)!  opf ,  ^r.  ju  5^ic. 

M.  3of>  ^ccffcnburcj ,  Paft.  ju  So^. 
M.^penr.  €(menf)or(l,    ^r.  $u  Catf> 

M.  Hieron.  ^uUtX,        ^r.  JU  5^ic. 

M.  J£)enr.  <5)ra§muner ,  Adj.  ju  ?[)^id; 
M.Mich.i^.Oppcnbujcf;,  Adj.^O^icf;. 
M.Pet.gdger,  ^r.ju^ac. 

Matth.  ^iejter ,  ^r,  ju  Catf;. 

Ge.  Haccius ,  L.     Paft.  ju  ^W,  ^. 

M.  Ulric.  ^ecf  er  Paft.  jum  20Sapf. 
M.  Cafp.  Theod.  gilrfen ,  ^r.  ju  ^et. 

M.  Pet.  Schultetus ,  ^r.  JU  €atl^. 
M.  Laur.  ^ol^eU ,    Paft.  jumi)-©ci|l 

M.3of;annQ}afc,  ^r.  ju^ct. 
Cafp.  Pet.  .^uffeman ,  ^r.  ju  3ac. 
Nicol.  £angevf)ati^ ,  L.     ^r.  jU.  ^ic» 

iubfcriprit  d,  24.  Apr, 


629 
652 
644 
649 

660 
660 
664 
664 

66S 
662 
669 
671 
674 
674 

67  f 

676 

676 

677 

h.  a. 

9  Jun. 


M.Gottfr.Gefius,  Schi^r        tfliC* 

Dai)it)^fus,D.  Paft.iu(2:atr> 
M.  ^crm.  Don  ^ctf  um  ,Paft.  jum^e(. 
Anton.  OJcifer ,  L.        Paft.  ju  3ac« 

Chr.Sig.Wolfius,L.    L.S.unD 

Paft.jumSonn 


M.Franc.Simonis,    Emer.  ©eor^, 

M.  3o5ann  Dairovius ,  ^r.  ju  ^ct* 
M.  Joach.  @c^uf|e  /  ^x\  ju  3ac. 
M.  Ge.  ^arbf  opf,  q3r.jum 

M.  3of;ann  ^ccffcnbur0,Paft.su3ol^« 
M.  jrpenric^  ^fmen^orft ,  ^r.  ju  Catf;. 

M.Hieron.  9}?uffcr,         «}>r.SuS^tC. 

M.5penr.@ra^miiffer,  Adj.ju^ic&. 
M.  Mich.  ^.  Oppenbufc& ,  ^id^, 
M.^ct.3ac}er,  ^r.ju^ac* 

Matth.Q5ie|ler,  «)3r.ju  €at&. 

Ge.  Haccius ,  L.    Paft.  ju  ^ar.  ^. 

M.  Ulric.  S)ecf cr ,  Paft.  jum  2Gai)t 
M.  Cafp.  Theod.  giirfcn ,  ^r.  ju  ^ct* 
M.  Pet.  Schultetus ,  «}3r.  JU  <lat^. 
M.Laur.^Ofleff,  Paft.  jum  ^).  ©ci^ 

M.3o()annQ5afe/        ^r.ju^pet. 

Cafp.  Pet.  JE)uIfeman ,  ^r.  ju  3ac. 

sf  icol.  £an()erf)and ,  L.  ^v,  ju  9?ic. 

VI.  Hier.  ^a^man ,  ^v,  ju  ^}?ic&. 
fubfc.  ag.Jun. 

1  M.Gott- 


tvwe^\t\ 
6^6 


A.  1679. 

M^Gottfr.Gefius,  Senior        ^k, 
f  2.  Sept. 

^mti  5?(U0  /  D.  h.  a*  Senior    ^atf> 

M.J^erm.DOtt^petfum,  Pafl:.ju5pef. 

Anton.  d\n{tt ,  L.  Paft.  JU  3ac. 

Chr.  Sig,  Wolfius ,  L.  L.  S.  un& 

Paft.jum^om 


^52 

644 
649 
6fJ 

660 

660 

4^4 

€64 

66g 
66g 
669 

671 
674 

674 

«7r 
676 

£76 

677 
678 

h.  a. 
ilDcc. 


679 

675 

h.a. 

22.Fcbr, 
7,  Mart, 

67^ 


M.  3of)ann  Daflro  vius ,  «^r.  ju  ^et, 
:>I.  Joach.  (^c[)u{rje ,  «Pr.  ju  3ac. 
M.Ge.^avt)fcpf,  t^3-Jul-  iu5f]ic. 
M.  3of).  ^ecflenbur^ ,  Paft.  ju  3o5- 
M.  .?)enr.  €(men()or(t ,  q3r.  ju  Sat(). 
M.  Hieron.  gjJuder ,  ^r.  ju  ^f^ic. 
M. J^jnr.©ra^muner,  Adj. \\\^l\\d). 
M.  Mich.  t).  Oppenbufd; ,  ?0^ic(> 
M.  Pet.  3dger ,  ^r.  ju  3ac, 


652 

644 

66c 
660 
664 
664 
668 
668 


Matth.  q3ie(ler ,  ^r.  ju  €af  ()..67 1 

Ge.  Haccius ,  L.     Paft.  JU  ^C\X,  ^l 

M.Uiricus^ecfer,  Paft.^umSOBapf 
M.  Cafp.  Theod.  gurfeu ,  ^r.  ju  ^|3et. 
M.  Petr.  Schultetus ,  ^r.  ju  datl), 
M.  Laur.  T3o(]e(( ,  Paft.  jum  Jp.  ®ei(^. 
M.3o()ann^afe,  ^r.ju^ct. 
Cafp.  Pet.  Jpuifeman ,  ^r.  ju  3ac. 
Nicol.  £an0ev()ang ,  L.  ^r.  su  9?ic.. 
M.  Hier.^pa^man,  ^id). 

M,  Franc.  Simoais ,    Paft.  JU  (^eorg. 


674 
674 
67  f 
676 
676 

678 
679 

h.  a. 

l.Fcbr. 
5.  Scpt. 


A.  i58o. 
!^a^i&^(U^,  D.    Senior        ^otj* 

M.J^erm.Don^etfum,  Paft.ju^t 
Ant.9?eifer,  L.  Paft.juSac* 

Nicol.  ^angerBan^ ,  L.    Paft.  j«  9^ie« 

fi.ibfc.  Cal.  Martii. 

Ge.  Haccius ,  L.         Paft.  §u  CO?ic&* 
fijbfcripfit  ig.Martii. 

Chr,  Sig.  Wolfius ,  D.  L.  S.  unt) 

Paft.jum!i)om. 


M.  3o5tJnn  Daftbvius ,    «Pr.  ju  ^ef. 

M.  Joach.  ©c()U(^e ,         ^pf.  ji,  c^Qc, 

M.  305.  ^ecf  (enbur(j ,  Paft.  ju  3of> 
M.  Jpenr.  €(men5or(l ,  ^r.  ju  €atf> 
M.  Kieroii.  ?0?u(ler ,  ^r.  jn  (lati)* 
M.  J^inr.  @ra0°mu(ler ,  Adj.  ju  0}?ic^« 
M.  Mich.  Don  Cppenbufd) ,  C^iic^. 
M.Pet.3d0er,  '^r.^u^ac. 

Matth.^Siefler,  ^r.ju  ^at^. 

M.Ulricus!^ecfer,  Paft.  jum  2Bai)f. 

M.  Cafp.  Theod.  Jurfen ,  ^W  JU  ^tU 
M.Pet.Schultetus,  ^r.JuCatl^* 
M.  Laur.  ^oiiiil ,  Paft*  JUm  ^  ©eijl. 
M.  3o()ann  Q}af  e ,  ^r.ju^et. 
Cafp.  Pet.  JTpuifeman,  $r.  ju  3ac. 
M.  Hier.  ^a^man ,  ^\d% 

M.Franc.  Simonis»    Paft.JU^eorg» 
fubfc.  9.  Jan. 

M.3o()ann^ape, 

fubfcr.  i^.Febr. 

;55et(ei)^ecfman, 
fubfcr.  8.  Oaob.. 


^r.jum 
^\\i\x^\{. 


©a^ 


679     !4)at)ib  5^fU(j ;  D.  Senior  ^af ^. 

! 

67  ?     M.  J^erni.  1%  Q3ctf  iim  /     Paft.  ju  ^et 


A.  I^g2. 


«r 


678 
680 

676 


«;2 

644 

660 
660 
664 
664 
668 
668 
671 
674 
674 
67  f 
676 
676 

^7S 
679 
680 
6S0 
h.  a. 
g.Jan, 


Anton.  dxtifiV ,  U         Paft.  JU  3ac. 

Nicol.  £an3erl;au^,  L.  Paft.  ju  9l{c. 

Ge.  Haccius,  L.  Paft.  JU  ^ld;. 

Chr.  Sig.  Wolfius ,  D.  L.  S.  unb 

Paft.ium2)om. 


M.  3or)«nn  Daflbvius ,    «}3r.  ju  ^et 

t  18.  Aug. 

M.joach.@($ul^e,  ^r.ju^ac. 
JM.  30&.  ^ecf lenburg ,  Paft.  ju  3o^. 
'M.  Jpenr.  (5(menl^or(l ,  ^r.  ju  €atf). 
|M.Hier.?0?u(ler,  ^r.ju^^ic 

|m.  S;iim.  ©ra^miider ,  Adj.  ju  s)}^ic^. 
;M.  Mich.  D.  Oppcnbufc^ ,  9}?ic^. 
M.Pet.  3dger,  ^r.ju^ac. 

Mattli.s^iefler,  ^r.ju^atf). 

M.  Ulric.  !43ecfer,  Paft.  jum  '2Bai;f. 
M.  Cafp.  Theod.  Surf^,  ^r.  ju  ^et. 
M.  Petr.Schultetus ,      ^r.  JU  Satf). 

M.  Laur.  ^oM ,  Paft.  jum .?).  ©eif!. 
M.  3of)ann  Q3af  e ,  ^r.  ju  ^et 
Cafp.  Pet.  ^ulfemait ,  ^r.  ju  3ac, 
M.Hier.^agman,  .  ^'yiid).. 

M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  JU  (^eor^. 

M.  3of)anu  ^ape ,  ^r.  ju  ^ic. 
Detlct)  ^ecf  man ,  ^r.  ju  ^ic. 

Petr.  @ci)e(e ,        Paft.  ju  gjjar»  ® . 
fubfcr.d.iy.Febr. 


ierYve|)U 

675 

678 
680 
680 
676 


644 
6f5 
660 
660 
664 
664 
668 
668 
671 
674 
674 

67f 
676 

676 

678 
679 
680 
680 
681 
h.  a. 
I2»Feb. 


^a^  ^fu^ ,  D.  Senior         Ca(r>; 
M.  J^erm.  t?.  ^ttlmi,  f  2 1 .  Dec.  ^tt 

Anton.5Xeifcr,L.  Paft.su 3ae»   ' 

Nic.  ^ancjer^an^,  L.      Paft.su  ^ic* 

Ge.  Haccius ,  L.         Paft.  JU  Wic^* 
Ghr.  Sig.  Wolfius ,  D.  L.  S.  unt) 

Paft.sum!?)om» 


M.Joach.(Scf)Uf6e,ti7-Aug.  3aC. 
M.3of).^ecf(cnbur0,  Paft.ju  3of). 
M.  ^enr.  €(mcn5or|],  ^r.  ju  (Satf). 
M.  Hieron.  C^uIIcr ,  ^r.  JU  97ic» 
M.  .^enr.  ©ra^muller ,  Adj.  ju  ^M). 
M.  Mich.  i).  Cppenbufcf; ,  ^id), 
M.  Pet.  3aoer,  ,t  1 8-  Nov.  3ac« 
Matth.Q3icflcr,  ^r.ju^atf). 

M.  Ulric.  ^tdtv ,  Paft.  jum  '^lCai^f, 
M.  Cafp.  Theod.  $?urfcn ,  q>r.  ju  «J>et. 

M.  Petr.  Schultetus ,      «JJr.  JU  ^atf), 

M.Laur.^oM,  Paft.sumJ&^^eijT, 
M.3o6ann  Q5afe,  ^r.su^cf, 
Cafp.  Pet.  J£)uifeman,  $r.  ju  3ac. 
M.Hier.«})agman,  ^ic&» 

M  Franc.  Simonis,     Paft.  JU  ©COr^» 

M.  3of)ann  ^ape,  ^r.  ju  ^ic, 

Det(ei)  ^ccf  man ,  ^v.^u  ^ic, 

Petr.  ©c^ele,  Paft.  ju  9:>?ar.?a?* 

M.3o5ann£an0e,  ^rtju^et, 

fubfc.  3.  Martii. 


1  2 


^c^ 


I4_ 

h.a. 
676 


660 
660 
«64 

668 
671 

674 
674 

67  r 

676 

678 
679 

680 
680 
681 
682 

h.a. 

28.]an, 
10.  Maj, 

17  Ju»» 


A.  1^8;* 

©ai)ib,^(U0,  D.   Senior         ^(itl), 
Anton.  DvClfer  /  L.         Paft.  JU  ^ac. 

Nicol.^an^evf^an^/L.  Paft.ju 5*710. 

Ge.  Haccius ,  L.         Paft.  ju  ^}kl). 

Sam.©d;u(rK/D.  Paft.JU^et. 

Chr.Sig.Womus,D.  L.S.unb 

Paft.jumi^om 


r 


A.  i(>84. 


M.3o^?:ecf(ento^,  'Paft.ju3o(; 
M.  5;)eni:.€(men()0if ,  ^r.ju  €at[>. 
M.  Hieron.  ^umx ,         ^r.  ju  ^ic. 

M.^emv  ©ra^mu((er,  Adj.  ju  5)))lcl; 

f  i^.Jan. 

M.  Mich.  u.  Oppenbufcf) ,  50?icb. 
Matth.Q5iefler,  ^r^u  (Sat^) 

M.  Ulric.  S)ecf er ,  Paft.  jum  ^aijf 
M.  Cafp.  Theod.  giirfen ,  ^n  ju  ^et. 
M.  Pet.  Schultetus ,  q3r.  JU  ^at() 
M.  Laur.  qjojled ,  Paft.  jum  ^>  ©ci|] 

M.  3o()ann  Q3afe,  ^r.^u  ^ct. 
Cafp.  Pet.  Jputfeman ,  ^r,  ju  3nc. 
M.Hier.  q^agman,  ^id)- 

M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  JU  ©corn 

M.  ^o^ann  ^ape ,  ^r.  ju  97ic 
^ct(eo  ^ecf  man ,  l3r.  ju  O^ic 

Petr.  ©cbe{e ,  Paft.  ju  ^D?ar.  ?0? 
M.  3o(;ann  M^t ,         ^r.  ju  ^et. 

Chrift.  Mauritius,  «}>r«  JU  3ac. 

M.  (S()ri(iop(>^rutnmerl]et)e,  ju3ac. 

fubfcr.  ig.Junii. 
M.  Euftachius  ^OeteU  ,  ^M)> 

fubfcr«d.6.Julii. 


679 

678 
680 
680 

68? 

h.  a. 

h.  a. 
?!•  Aug. 

28.  Dcc. 
676 


6n 

6.60 
660 
664 

668 

671 
647 

674. 
67S 
676 
676 

678 

679 
680 
680 

681 

682 

685 

685 

685 
h.  a. 
5.oao. 

23»Nov 


S>a\5ib  5t(u<3 ,  D.  Senior  (latf). 

Anton.  Oieifer ,  L.  Paft.  ju  3ac. 
Nic.  £an0erl)an^ ,  L.  f^S-Jan»  -^c» 
Ge.  Haccius ,  L.  Paft.  ju  ^tdD» 

1 12.  (aliasi7.)Apr. 
Sam.  ©c^ul^e ,  D.  Paft.  JU  ^Ct. 

fubfcr.  d.  iS.Jan. 

3o()ann  ^Cincf  (er ,      Paft.  ju  md). 

fubfcr.  d.  ;  I .  Odlobr. 

3o()ann  ^cnr.  Horbius ,  Paft.  ju  07ic. 
Ciir.  Sig.  Wolfius ,  D.  L.  S.  unt) 

Paft.jum!^om* 


M.  3o6ann  ^ccf.(en5ur,cj,  Paft.  ju  3o(). 
M.  ^enricb  ^(n)en()or(l ,  ^r.  ju  datb, 
M.  Hieron.  CD?u(Ier ,  ^r.  ju  ^ic, 
M.  Mich.  t).  Oppcnbufd; ,  Adj.  g}?ic&. 
Matth.  Q5ie|ier ,  «)>r.  ju  ^atl^. 

M.U]ric.!X)ccfer,ti7.Nov.  SOBapf, 
M.  Cafp.Theod.  gurfen,  ^L  ju  ^er* 

1 1  j.Mart. 
M.  Petr.  Schultetus ,      ^r.  JU  ddtf)* 
M.  Laur.  ^^oflen,  Paft.  jum  ^.  ©cifl. 

M.  3of;ann  Q3afe ,  «)3r.  ju  ^et. 

Cafp.  Pet.  Jpulfeman ,  $r*  ju  3ac. 
M.Hier.^agman,  CO?id;. 

M.Franc.Simonis,    Paft.  ju©eOrg» 

M.  3o()ann  Q3ape ,  Q3r.  ju  ^ic. 

^etlct)^ecrman,  fiS.Julii.  ^ic, 
Pet.  (gdE>e(e ,  Paft.  ju  ^ax.  ?)}?♦ 
M.  3ot>ann  ^an^e,  ^r.  ju  ^ef. 

Chrift.  Mauritius ,  ^r.  JU  3ac* 

M.  €5n'(lop()  ^:35rummer(let)e ,  ju  3ac» 

t  d.6.Jun. 

M.Euftaciiius5?oeten,  ^r.ju5!}?id&. 
3acob@encf,  Q3r.ju^et. 

fubkr.  i7.0aob. 
M.  ©cr|)art)  ipinfcf; ,        ^v\  ju  3ac. 
fubfcr.d  j.Dec. 


679 
683 

684 
h.  a. 


660 
664 

668 

674 

67  f 
676 

676 

678 

679 

680 

681 

68  j 
68j 
684 

684 
h.  a. 

Ip.Jul. 

II.  oa. 


A.  i68f. 

X)a»itK5llU0;D.  Senior         Catf> 
Anton.  diiifiX ,  D.  Paft.  ju  ^ac. 

Sam.  ecl;uirae ,  D.  Paft.  JU  ^ct. 

So()ann  2[Blncf  (er ,     Paft.  $u  3}?icf;. 

305.  J&enr.  Horbius ,     Paft.  JU  5^tC. 
fubfcr.  d.  3.  Apr. 

Chr.  Sig.  Wolfius ,  D.  L.  S.  unb 

Paft.  jum  ^om. 


A.  168^. 


8r 


679 
678 
68? 
684 

684 

h.  a. 
24.  oa. 

676 


M.  305.  ?ecf (enbur^ ,  Paft.  ju  3of). 
M. J^tnr.  0mcnf)or|l,  ^r.  juiSatf). 
M.Hier.C^uIIer,  ^r.ju^^ic. 

M.  Mich.  \>.  OppenbufcO ,  9??icl;. 
Matth.^ie|ier,  ^r.juCatf). 

M.  Pet.  Schultetus ,  ^r.  JU  Satf). 
M.Laur.^ofiell,  Paft.  jum  J^.  ©ei|}. 
M.3of)ann<^afe,  ^r.ju^ct. 
Cafp.  Pet.  .^iilfcman ,  ^r.  ju  3ac. 
M.Hier.^a^man,  CO?icf> 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  JU  ^eorg. 

M.  3o5ann  ^a^t ,  ^r.  ^u  5^ic. 

Petr.  @d}ele ,  Paft.  ju  ?0?ar.  9^?. 
M.  3ol)ann  ^ancje ,  ^r.  ju  T}ct. 

Chrift.  Mauritius,  q>r.  JU  3ac. 

M.  Euftachius  ^OCten ,  0??icb. 

3acob^encf,  ^r.ju^et. 

M.  ©crbarl)  J&infc6 ,  $r.  ju  3ac. 
M.  5Ibra5.  J^incf elman ,    9^r.  ju  5^ic 

fubfcr.  1 4.  Aug. 
M.  €f)rijl.  f  fu(j ,      Paft.  \m  ^ai)f. 
fubfcr.2}.0£tob. 


660 
660 
664 

668 

674 

67  f 
676 

676 

678 
679 
680 

681 
682 

683 

683 

684 
684 

68f 

68f 


!^at)ib:^fU(),D.  Senior  Catf), 

Anton.9{cifer,p.  f  i^.Apr.  3ac. 
Sam.©c^uI^e,D.  Paft.ju^Ct* 

3of;ann  SlBincf  fer ,  Paft.  ju  ^ic&. 
3of?*  ^enr.  Horbius ,  Paft.  ju  9?ic, 
3of).  5rib.  ^ai;cr ,  D.    Paft.  ju  3ac. 

fubfcr.  14.  Dec. 
Chr.  Sig.  Wolfius ,  D.  L.  S.  unt) 

Paft.  lum  ^om. 


M.  305.  ^ecf (enbur^ ,  Paft.  ju  3o5. 
M.  J^cnr.  €imenbor(!,    Q3r.  ju  <l(\th. 

M.  Hieron.  '^mx ,         ^x.  JU  ^Mu 

M.  Mich.  t).  Oppenbuf^ ,       CWicf^* 

t  28.  Oaobr. 

Matth.Q3ie(lcr,  <)3r.  ju  Satf). 

M.  Petr.  Schultetus ,  ^r.  JU  datf). 
M.Laur.«J)o(ieII,  Paft.  jum  ^p.  @ei(l. 
M.  Sobaim  Q}afc ,  ^r.  ju  ^cf. 
Cafp.  Pet  Jpiilfcman ,  ^r.  ju  3ac. 
M.Hier.^aJman,  ^i^. 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  JU  ©COr^* 

M.3of)ann^ape,  ^r.iuOf^ic, 

Pet.  ^cbelc ,  Paft.  ju  9)?ar.  ?0?. 
M.  3of)ann  Cange ,  ^r.  ju  ^ef. 

Chrift.Mauritius,  Q3r.ju3ac. 

M.  Euftachius  ^OCtcn,  9}?icb. 

3acob@cncf, 

M.@erbari)J^infc&, 

M.  ^brab.  JDincfelman ,    «}3r.  ju  9^ic. 

M.  (s:5ri(l.  ^lug ,     Paft.  m  ^ai;f. 


«}3r.  su  q3ef. 
^r.ju3ac. 


1  5 


2)0^ 


i6 

684 
686 

676 


A.  1687, 


6r; 
660 

660 

668 

674 

67  f 
676 

676 
678 

679 

680 

681 
682 

68} 
685 
684 

684 

68r 

68  f 
h.a. 

i.Maj. 


3)aDl&i?(u^;D.  Senior  ^<\tl). 

Sam.  (^d)\i^t ,  D.  Paft.  511  ^tt 

^o^ann  2Gincf(ei*,      Paft.  ju  ^M\). 

Sof),  ^ent:*  Horbius ,     Paft.  ju  97(C. 

3of).  Snb.  ^Mt?cv ,  D.   Paft.  ju  3ac, 

Chr.  Sig,  Wolfius ,  D.  L.  S.  un^ 

Paft.jum!^om* 


M.  305.  ^ccf fenburcj ,  Paft.  ju  3of). 

M.  ^enr,  ^lmen^orfl ,  ^x,  ju  €0^5. 

M.  Hier.  ^MiUv ,  ^r.  ju  ^lc. 

Matth.Q5ieflcr,  ^^r.sudaff). 

M.  Petr.  Schultetus ,  ^i\  ju  Catft. 
M.  Laur.  ^oftefl ,  Paft.  jum  S^),  ©eifi. 

M.3o5annQ}afc,  ^r^u^Pet 

Cafp.  Petr.  .^ulfemann ,  i^w  ju  3ac. 
M.  Hier.  ^agmann.,     ^r.  ju  ?Q?icf). 

M.  Fraiic.  Simonis ,     Paft.  JU  @eOV0. 

M.  Sobann  ^ape,  ^r.  ju  97ic. 

Petr.  @cf;e(e ,  Paft.  ju  9])?ar.  0}?. 
M.  3o5ann  San^c ,  ^r.  ju  ^ct. 
€5nl^ii^n  Mauritius ,  ^r.  ju  3ac. 
M.Euftachius5\oeten,  ^r.5u^D?tcf). 
3acob©etKf,  C13r.ju^l3et 

M.@erf).J^infcf),  ^r^uSac 

^ibrab.  ^incfelman,  valed.  57tc. 
M.  €f)ri|].  ^luij ,  Paft.  jum  '^iBat^f. 
Phil.Frid.girntabev,    $r.ju^?icl\ 

fubfc  i^.Jun. 


erwe^It 

679 

685 
684 

684 

686 

h.a. 
28.0ft. 

676 


6r5 
660 
660 

668 

674 
67f 
676 
676 
678 

679 

680 

681 
682 

685 
685 
684 
684 
68f 

687 
h.  a. 
25.Mart, 

9.  Scpt, 


A.  i688» 

©ai)i& ^Iu0,D.  Senior  €atf> 

t  14.  April. 


Sam.(Sd&Ul|e,D.  b.a.Senior  ^tt 

3ol^antt  233incf  fei: ,     Paft.  ju  S}?ic&» 

3of).  J&env.  Horbius ,     Paft.  ju  ^ic, 

305.  Srib.  ^apev,  D.    Paft.  ju  3ac. 
^lbva^.  J£)incfefman,  D.  Paft.  ju  €at&. 

Chr.  Sig.  Wolfius  5  D.  L.S.un& 

Paft.jumS)om. 


M.  305.  ^ecffenbuv^ ,  Paft.  ju  3of)* 
M.  jpenr.  €(menf)orjl ,  $v.  ju  Satf). 
xM.Hier.?)}?uIfev,  q3v.ju97ic, 

Matth.«^ie|tcv,  5j>v^su  ^at^. 

M.  Pet.  Schultetus ,  ^w  JU  €atf)* 
M. Laur.^oflen,  Paft. jutuip. ©ei(!. 
M.3oI)annQ5afe,  ^v.su^T3ef. 

Catp.  Pet.  Jg)ulfemann,  ^v.juSac» 
M.  Hier.  ^af  mann ,     ^v*  ju  ?)?^ic&* 

M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  JU  ©eOV^* 

M.  3o5ann  ^ape ,  ^v.  ju  ^ic, 
Petr.  ^cf;ele ,  Paft.  ju  ???ar.  ?0?» 
M.  3of)ann  ^an^e ,  ^v,  ju  %)tt» 
Cf)viliian  Mauritius ,      $v.  ju  3ac, 

M.  Euftachius ,  j^OCtett  ,^V.  JU  ^?ic&« 

3acob©encf,  ^v.ju^et* 

M.  ^evf).  Jg)infc() ,  f  10.  April.  3ac. 
M.  (lhxi\l  ^lm  I  Paft.  ^um  2Bat)f. 
Phii.  Frid.  glvnf^aber ,  Q3v.  ju  ^i(i). 
M.  .?)cnr.  S)ornemantt ,    ^r.  ju  9?ic. 

fLibfc.2f.Maji. 

M.3o5.3ac.5^Iu0,       $v.su3(^c^ 

fubfc.  i^.Sept. 

'Sam. 


A.    i^g^. 

cnre^It 

68  8     jSam.  ©c()U(^e ,  D.  Senior 


A.  1^90. 


nr 


^tU 


€88 
h.a. 


3i>5atin  QKincf  (ev ,  Paft.  ju  CO^icf). 
3of>  Jg)cnr.  Horbius  ,  Pafl.  ju  07ic. 
3of>  Jrit).  O^apcr ,  D.  Paft.  ju  ^ac 
5lt>raf>  Jpincf efnian ,  D.  Paft.  ju  ^at^f). 

fubfc.d.^.Febr. 
Chr.  Sig.  Wolfiws ,  D.  L.  S.  unb 

Paft.jum^om. 


ertt>c5lt 

684 
686 


M.3o5.?ecF(en6ur^,  Paft.ju3o^. 

M.  J^cnr.  (Hmmf)oxfi ,  q>r.  ju  €a(&. 

M.Hier.g)?ufler,  ^r.jum 

Matth.5Siefler,  5)>r.ju  Cat^. 

M.  Petr.  Schultetus ,  ^r.  JU  (^at^. 
M.  Laur.  ^o(]eri ,  Paft.  jum .?).  ©eifr 

M.3ol^annQ3afc,  $r.juq>et. 

Cafp.  Pet.  J^iKfemann,  ?Jr.  ju  3ac. 
M.  Hier.  «pagnmnn,  COJid;, 

M.Franc.Simonis,     Paft.JU^eorg. 

M.  3o5ann  ^ape ,  ^r.  ju  97ic. 

Petr.(gc&e(e,  Paft.ju^ar.s?}?. 
M.  3ol^ann  ^an^e ,  ^r.  ju  ^ef. 

Chrift.  Mauritius ,  ^r.  JU  3ac 

M.  Euftachiusj^oeten,  s3}?icf). 

3acob©encf,  9)r.iu^et. 

M.  (J5vi(!.  ^(u^ ,  Paft.  sum  ^anf. 
Phil.  Frid.  girn^aber,  g3r.  ju  ^?id). 
M.  .£)enr,  !t)orneman ,  ^r.  ju  ^ic. 
M.3o^.3ac,^(u0,      g)r4u3ac. 


660 
660 
664 
674 

676 
676 

678 
679 

680 

681 
682 

683 
685 

684 
68f 

687 
688 
688 
h.  a. 
7.  Dce, 


Sam.©d;u(^e,D.  Senix^r    ^et, 

3o6ann  23Sincf  (er ,     Paft.  $u  m^. 

3of>  .S^enr.  Horbius  ,      Paft.  ju  9}ic. 

305.  grit).  S!}?a);er,  D.    Paft.  ju  3ac/ 
Slbra^.  JE)incFe(man,  D.  Paft.  ju  ^i,]tf), 

Chr.  Sig.  Wolfius ,  D.  L.  S.  un& 

Paft.ium^om. 


M.  305.  ?:ecf  (enbur^ ,  Paft.  ju  Sof;. 

M.  .§enr.  €(menf;or(? ,  ^r.  ju  Catl^. 

M.  Hieron,  ^ufler  ^  Q3r.  ju  5^ic 

Matth.q^iejler^  ^r.ju  Cat&^ 

M.  Pet.  Sehultetus ,  ^r.  JU  mt)* 
M. Laur.  ^oflefl,  Paft. ^um^).  ©eiji 
M.  3o5atin  Q5aFe ,  ^r.  ju  ^et* 
Caf p.  Petr.  .^uifeman,  ^r.  ju  3ctc* 
M.  Hier.  ^agman ,       ^r.  ju  ^?icf;. 

M.  Frane.  Simonis ,    Paft.  JU  @eor0» 

M.  So^ann^ape,  ^x.  ju  Wc* 
Petr.  ^c6e{e ,  Paft.  ju  ^aw^. 
M.  3o()ann  2mQtf         ^r.  ju  ^>et* 

Chrift.  Mauritius ,  ^r.  JU  3aC. 

M.  Euftachius  ^octen  ^  ^r.  5u  ^:9iid;i 
3ncob©encf,  ^r.juq3et. 

M.  Cf^rift.  ^lug  f  Paft.  jum  2Gai)f. 
iPhil.  Frid.  girnf;aber ,  ^r.  ju  ?0?tc5; 
M. Jf}enr.  ^ornemam^,  ^r.  ju  07ic. 
M.3o5.3«c..^(uij,  ^>r.ju3«c. 
€rnel]  Wup(;art),        5)r.  ^uOJ^ic!); 


88 

crwe^ltj 

688 

684 

684 
686 

676 


6n 

660 

660 
668 
674 

67  f 

676 

676 

678 

679 

680 
681 
68i 
685 

68j 

684 
68f 

687 
688 
688  ^ 
690 


A.  1691. 

Sam.(Sc!)U(iaC,D.  Senior   ^it 

3of;ann  Wndkt,     Paft.  ju  md), 

3of>  ^tm.  Horbius ,      Pafl.  JU  ^tc. 

30&.  griD,  ^aper ,  D.    Paft.  ju  3ac. 
2l(>va5.  '?)tncfe(man ,  D.  Paft.  ju  €atl^. 

Clir.  Sig.  Wolfius ,  D  L.  S.  unt) 

Paft.  jumSDom. 


crwe^lt 
688 

684 

684 

686 

688 
676 


M.  3of;ann  "^ecf  (enbur^,  Paft.  ju  3of). 
M.  ^^enrid;  ©menfeorjl ,  ^v.  ju  (^atf). 
M.Hieron.Wler,  «Pr.jum 
^atth.Q3ie(ler,  fpr.  ju  (S^at^. 

M.  Pet.  Schultetus ,  ^v,  ju  (Satf). 
M.Laur.^oflea,  Paft.  jum  ^p.  ©eij^ 

M.3of)annQ3afe,  ^r.ju^et. 
Cafp.  Pet.  ^u(feman ,  ^r.  ju  3«c. 
M.  Hier.  ^agman ,       ^r.  ju  ^id) 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  Ju  ®eor(}. 

M.  3o()ann  qjape,  ^r.ju^ic 

Petr.  (gd?e(e,  Paft.  jii  0)?ar.  ?D? 

M.3o5ami^anse,  ^r.ju^l3et. 

Chrift.  Mauritius ,  ^pr.  JU  3ac. 

M.  Euftachius  ^vOeteu ,  ^r.  |U  ^idh 

3acob®encf,  ^J3r.ju^et. 
M.  (yf)ri|i  5l(ug ,     Paft.  jum  ^2Gai)f. 

Pliil.  Frid.  girn^aber ,  ^r.  ju  ?>}?tc[) 
M..?)enr.Sorneman, 
M.3of).3ac.5^(u(j, 
€rne|]  ?Q^u^5ar&, 
fubfcr.  6.  Febr. 


^r.^u^ic. 
*v.  ju  3ac. 
$v,ju3)Jic!?. 


6f? 

660 
660 
668 
674 

67  r 

676 

676 

678 

679 

680 

681 

68i 

683 
685 

684 

68f 

687 
688 
688 
69Q 


A.  1692. 
Sam.(^CJu(|e,D.  Senior    qjet. 

3of)ann  ^tncf  (ev ,     Paft.  ju  ^ic&. 

3of>  ^enr.  Horbius ,      Paft.  JU  ^lc. 

3of>Srii).s3}?ai)ev,D.  Paft.ju^ac. 
^btaf),  .§)incf  e(man ,  D.  Paft.  ju  ^at^. 
Chr.  Sig.  Wolfius ,  D.  L.  S.  unb 

Paft.  sum  S)om« 


M.  3of)ann  ^ec!(enbuv^  ,Paft.  ju  30&. 
M.  $enr.  ^(men^orjl ,  ^r.  ju  (^atl;. 
M.  Hieron.  s))?u((er ,  ^r.  ju  5^ic. 
Matth.55ie(!er,  «Pv.juCatf). 

M.  Petr.  Schultetus ,  ^r.  ju  datf). 
M.  Laur.  «po(}e(( ,  Paft.  jum  |).  (^ei|!. 
M.  3of)ann  ^dt ,  q3r.  ju  ^ef. 
Cafp.  Pet.  Jpuifeman ,     ^r.  su  3ac* 

f  I  f .  Nov. 

M.  Hier.  ^^agmau ,      ^r.  su  md). 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  ju  (^JeOrjj. 

M.  3o()ann  ^ape ,  ^r.  ju  ^ic, 

Petr.  @c(;e(e ,  Paft.  ju  ?9?ar.?)}?. 
M.  3of)ann  2angt,  ^r.  ju  ^ef. 

Chrift.  Mauritius ,  $r.  JU  3aC. 

M.Euftachius5?oeten,  ^r.juO}?tcf;. 

3acob(55£ncf,  «Pr.ju^et. 
M.  Chvijl.  jt(u0 ,     Paft.  sum  i2Bai>f. 

Phil.  Frid.  girn()abcv,  Q)r.  t,n  9}?ic&. 

M.  .f;)cuv.  S)orneman,  ^H'.  ju  07ic. 

M.  30I).  5^c,  mmt  ^u  ju  3ac. 

€r  nejl  O}?u0f;avt) ,  Q3v.  ju  9}?ic&. 


Sam. 


trvcc^it 
6SB 


684 
6g4 

688 
676 


6f5 

660 
660 
66 


^S 


674 

67  f 
676 

676 

678 

679  . 
6vjo 

682 

6^i 
6S4 
68f 

6S7 

688 
688 
690 
h.  a. 

2.  Apr. 
9.  jul. 


A.  169;. 

II   ■  III.  -  ■■ TiirTTiij    ■■■_■— 

Sam.<Sclni(f5e,D.  Senior  ^ef. 

3of;ann  -iGincficr,  Paft.  ju03?icl;. 
jof).^Pcnr.Horbius, ad 2 }.  Nov.^^iC. 
jof).  Jrib.  \a?ai)cr ,  D.  ?aft.  ju  ^ac. 
Jibral).  J&irkf efinan ,  D.  Paft.  ju  Satf). 
Clir.  Sig.  Wolfius ,  D  L.  S.  unb 

Paft.  $um  S^oni. 


\f .  3of)ann  1:ecf  [enburg,  Paft.  ju  3of). 
M.  ^cmicl)  (2lnun()or}f ,  ^]>r. ju  ^atf). 
M.  H:cron.  'O^juHer ,  ^r.  ju  97ic. 
Matth  ^:^iEfier,  ^r.ju  €at^. 

M.  Pet.  Schultetus ,  ^|>r.  JU  Sacf) 
M.Laur.^]>otlea,  Paft.  juni  ^p.  <53ei|i 
M.  3;of)ann  QJafc ,  ^r.  ju  ^^et. 

Caip.  Pet.  ipiilfeman,  ^r.  ju  3ac, 
M.Hier.^^Pvifjman,       ^r.  ju  CO?icf). 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  JU  (J^eor^. 

M.  3ofHinn  i)ape,  ^r.  ju  07ic. 

Pc:tr.  ^d^ele,  Paft.  ju  \))Ui\  9}?. 

M.  3obann  2ar\§tf  ^r.  ju  ipet. 

Chnft.  Mauritius ,  ^r.  JU^ac. 

M.  Euftachius  iToetCH,    ^r.  JU  ^')M% 

jacob®encf,     t«4-Jan.         ^^ct. 

M.  (^brift.  ivlug ,     Paft.  jum  2Gai;f. 

jPhil.  Frid.  Jirnfjaber,  1 28.  Jul.  C»}?icj;. 

{M.  $1  nr.  !Sorneman ,      ^r.  ju  OJic. 

M.3of).3ac.^Iu5,        «})r.ju3ac, 

lemcjl  9?hi^f)arb,         ^r.  ju  m^i). 

3  of).  €f)ri|lopf)  5luerbac&,  ^r.  ju  3ac. 

fublcr.  28.  Apr. 

3of>.91ic.>:SIance,         ^r.juqJct 

fubfcr.  i^.Aug. 


A.  1694. 


85 


crtrc^lt 
688 

684 
686 

688 
676 


6f? 

660 

660 
668 
674 
67f 
676 
676 

678 

679 

680 

681 
682 
68? 
68? 
6Sf 
688 
688 
690 

69? 

69? 
h.  a. 
ig.Mart, 


Sam.©c&Uf^e,D.  Senior  ^et 
3o5ann  ^QBincf  fer ,  Paft.  ju  m^. 
3of).5nl).^ai)er,D.  Paft.ju3ac, 
2lbra5.  JE)incfcfman ,  D.  Paft.  ju  Caf^ 
Chr.  Sig.  Wolfius ,  D.  L.  S.  unD 

Paft.iumS)om# 


iM.  3of)ann  ?ecf  fenbuvc)  ,Paa  ju  30&* 
M.  Jpenr.  (llmmhoiff  ^v,  ju  (£atl). 
M.  Hieron.  ^Wkv ,  «Pr.  JU  Wc, 
Matth.Q3ie(ler,  «})r.  ju  €atf). 

M.  Petr.SchuItetus,  ^v,  JU  Satf). 
M.Laur.^ofiea,  Paft.  jum  ^p.  (;i3et(?» 
M.3of)ann^afe,  ^r.  ju^ef. 
Cafp.  Pet.ipuffeman,  ^r.ju^ac» 
M.  Hier.  '13agman,       ^r.  ju  mk\). 

M.Franc.Sinfionis,     Pafl.  ju  ©eorg* 

M.Sofiann^apc, 
Petr.(5d;efe, 
M.  3o5ann  2anQi, 

Chrift.  Mauritius, 

M.Euftachiusj^oefen,  Q3r.ju9Sicf;. 
M.  €f)rii].5tfu(j,  Paft.jum^apf. 
M.  JPDcnr.  !5)orneman ,  ^r.  ju  Ttic, 
N^.3of).3ac.5?Iu5,  q>r.su3ac. 
^xmii  ^uef)ax\) ,  ^v.  ju  0}?ic&. 
3of).  (2;()rilbpt  2(uerbacf; ,  ju  3ac. 
3of).57ic.Q3facl,  q3r.ju^ef. 

Cafp.vSugin^,  ^x.iumd^. 

fubfcr.  }o.  Martii, 


^r.  ju  m. 
Paft.jusj^ar.^. 
^r.ju^Pef* 
^r.ju3ac. 


m 


Sani. 


90 

^84 
€86 

h.a. 

ip,  Maj. 
676 


A.  169^. 
Sam.  ©c()U(^e  /  D.  Senior  •         ^iU 

3o5ann  ^incffcr ,  Paft.  ju  ^i*» 
3o[>  Jvit).  ?«}?aver ,  D.  Paft.  ju  3ac. 
5lbraf>  JE^incf efman ,  D.  Paft.  ju  €atl> 

f  ii.Febr, 

Joh.Wolfius,  D.        Paft.  JU  ^ic. 
fubfcr.  2.  Aug.     f  14.  Nov. ' 

Chr.Sig.WoIfius,  D.  L.S.unb 

Paft.ium:^oni. 

in  M.3o5.^ecf(enbur^,  Paft.ju3c5. 

€60  M.  J^enr.  ^imentorft ,  Q3r.  ju  €at5. 

€60  M.Hier.C)??uaer,  «Pr.ju^ic. 

66S  Matth.Q5ic|]er,  «}3r.  ju  €at(). 

574  M.  Petr.  Schultetus ,  ^r.ju^atf;. 

675-  M.Laur.f^Joilell,  Paft.  jum  •?).  @ei|l. 

676  M.3o5annQ3afe,  Q3r.ju^})et. 

€78  M.Hier.^agmann,  ^id). 

679  M.Franc.Simonis,    Paft.ju^eor^. 

680  M.3of)ann  ^ape,  t^7-Ju^ii    57ic 

681  Petr.^dKle,        Paft.ju^5}?ar.?D?. 

682  M.3ot)ann£ange,  ^r.ju^et. 

68  j  Chrift.  Mauritius,         ^r.  Ju3^C. 

68?  M.  Euftachius^jloefen,  ^')li(\)- 

68  f  [M.  ^^vtjl.  ^Iu^ ,  Paft.  jum  ^ai)f. 
688  M.  Jpenr.  !^orneman ,  ^^r.  ju  Tdc. 
m  M.  305. 3ac.  5i:iug ;  ^r.ju3ac. 
690  €rne|l«3}?u$^f)arD,  lu^Tiid). 

69  3  3of>-  €f)riOopb  Siuerbacf; ,  m  3ac. 
^9?  3c>().5^ic.^Iancf,  ju^er. 
694  €aft>.5Buf)in^,                 ju?n?icl;. 

b.a.  juftuseortf;um;  iu5^if« 

22,Dcc, 


ercreblt 

688 

684 
6SS 

h.  a. 

p.  Aug, 
676 


660 
660 

668 
674 
67y, 
676 

678 
679 

681 
682 
683 
685 
68f 
688 
688 
690 
693 
69} 
694 

69f 
h.a. 


A.  1696. 
Sam.©(i)Ul^e,D.  Senior         ^et. 

3o6ann  sasincf  ler ,  Paft.  ju  ^ic&* 
3o^5vit>.S>}?ai)er,D.  Paft.ju3ac» 
3o5annQ5oIcfmar,  L.  Paft.$u  €at^ 

fubfcr.d.  i.Dec. 
Chr.  Sig.  Wolfius ,  D.  L.  S.  un& 

Paft.  $um  ^om. 


M.  305.  ^ecFIenburci ,  Paft.  p  3of> 

M.  Jpcnr.  €Imenf;orjI ,  ^r.  ju  Cat5* 

M.  Hieron.  ^^^uller ,  ^r.  ju  ^f^ic. 

Matth.?Bie|}er,  «Pr.ju  €at5» 

M.  Pet.  Schultetus ,  ^r.  ju  €atf> 
M.Laur.^ojieS,  tS-Nov.  ^.@ei|i 

M.3o5ann^afe,  ^r.ju^et. 

M.  Hier.  ^a§man ,  ?r.  ju  sj}?icf;, 

M.  Franc.  Simonis ,    Paft.  JU  ®eorg, 

Petr.  i^d)tlt ,  Paft.  JU  ^ar.  ^, 
M.3of)annSanse,  ^r.juQ>et. 

Chrift.  Mauritius ,  ^W  JU  3aC. 

M.  Euftachius  ^oeteu ,  «)3r.  su  ^M)* 
M.  ^I)ri|l  miu3 ,  Paft.  jum  ^apf. 
M.  .g)cnr.  !?)cvnemann ,  $r.  ju  07ic» 
M.  3of).  3ac.  muQ  I  1>v.  ju  3ac. 
^rneO  ?0ni6()art) ,  Q3r.  ju  md). 
305.  S5ri|lopf)  SluerNc^ ,  ju  3ac. 
3of).9^ic.Q5Iancf,  ju-13et, 

(gafp.  ^^ii  Jin^,  ya^Hi^* 

juftusCovtf)um,    ^       ^r.ju^ic. 
fubfcr.  i3«Martii. 

Sam 


A.    1^97. 

685  Sam.©dvaf^ae,D.    Senior        ^tt 

684    3o^rtnn  ^(ncfler,      Paft.  ju  9?^'*. 

686  3of).Srtt).9??a^ev,D.   Paft.ju3ac. 
696     3of).  QSodf  niar ,  L.     Paft.  ju  €af[> 

h.a.    Franc.  WoIfius,D.        Paft.iU-^(C. 
2.  Maj.      fubfcr.  30.  Julii. 

676      Chr.  Sig.  Wolfius ,  D.  L.  S.  unb 

Paft.5um!4)om. 


A.  i(>9S. 


91 


6r5 
660 

660 

668 
674 
676 
678 

679 

681 
682 

68J 

6S; 
685" 
688 

688 
690 

693 
695 

694 

69f 
h.a. 

2,Aug, 


M.  3of).  Q:ccf (cnburci ,  Paft.  ju  3of). 

M.  ,^cnr.  ^lmen^orjl,  ^r.  ju  (£atf). 

M.Hier.OMIer,  ^r.;u9?ic. 

Matth.q^icflcr,      .  ^r.ju(Satf> 

M.Petr.SchuItetus,  ^r.JU^at^. 

M.  3o5ann  COaf  c ,  ^j^r.  ju  ^]3et. 

M.  Hier.  Q3a§mann ,     ^r.  $u  ^i^, 

M.  Franc.  Simonis ,     Paft.  ju  (55corg. 

Petr.  (Scf;ele ,:  Paft.  ju  ^ar.  ^}?. 
M.  gobann  ^an^je ,  ^Pr.  ju  ^ef. 

^briftian  Mauritius ,  ^x,  ju  3ac. 
,M.  Euftachius j^octen ,  ^r. su ^Tiid;. 
M.  dbviii,  ^(ui) ,  Paft.  jum  ^Gapf. 
iM.  ,5)cnr.  l^orncman ,  ^r.  ju  9??icf;. 
M.3ol).3ac.^(u(j,  ^Pr.su^ac. 
€rnel]^ud()ar&,  ju{>??ic(). 

3o().  ^5ri|lop()  5luerbaci) ,  ju  3ac. 
3o5.5^ic.^:^lance,  ^r.ju^ee. 

(yafp.^uging,  JuO??ic!;. 

juftus(Sortf)um,  ju^iC. 

Ulrlc.  ^iefe ,       Paft.  jum  ^.  ©eif?. 
fubfcr.  20.  Aug. 


etive()U 
688 

684 

686 

696 

697 

676 


660 
660 

674 
676 

678 
679 

681 
682 

685 

68  f 
688 
688 
690 
695 
695 
694 

69  f 

697 

h.a. 
Judica 


Sam.©c6u^^e,D.  Senior         ^tU 

3ol^ann  "^BindUv ,  Paft.  ju  md). 
^of).  5ril).  ^m  ]  D.  Paft.  ju  3,ac* 
3of;antt^ofcfmar,h.a.D.  juCatf;» 

Franc.Wolfius,D.  Paft.JuWC» 
Chr.  Sig.  Wolfius ,  D.  L.  S.  im!) 

Paft.jum^om. 


M.  3of).  ^ecf fenSur^ ,    Paft.  ju  3of>. 
M.  ^enr.  0mm\)ox\l ,    q3r.  ju  (Sat&. 


^r.ju  ^ic, 
^r.  ju  dat^ 
^r.  ju  (Satf). 

^r.ju^e^. 
^r.suO}?ic&. 


M.Hier.9??iifIer, 

Matth.«^ic|}cr, 

M.Pet.Schultetus, 

M.3o(;annQ5are, 
M.Hier.^afmann, 

M.  Franc.  Simonis ,  Paft.  ju  ©eor^. 
Petr.  (^cf;c(e ,  Paft.  ju  ?9?ar.  ^. 
M.3of)ann^an(je,  q3r.ju«}>et. 
€()riruanMauritius,  f  j.Jan.  3ac. 
M.  Euftachius ,  5vOcfen  ,^r.  ju  ?)}?icf;. 
M.C()ri(l.^(U(>,  t25.Jun.  20at;f. 
M.  .g)enr.  ^ornemann ,  ^r.  §u  9}ic. 
^^.3o.^.3ac.5tfu0,  ^r.ju  3ac. 
(2rnejica?u8tart),  $u^ic&. 

305.  Cf)rillopf;  ^luerbac!)  /  Jw  3«c. 
3oI).mQ)(ancf,  Q3r.ju^pet. 
^afp.^iiginij,.  iii^id^* 

juftus(3:ort5um,  $u5^^'c. 

Ulric.^ieff,  Paft.5um.g).@ei|?. 
M.  Franc.  .^arbf  opf,  ju  3ac. 

fubfcr.  1  i.Maji. 

3oac&.  ?0?orgemveij,  Paft.  jum  2aSa  vf. 


m  .2, 


Sam* 


5|A  A.  1^99. 

trvoc^lt 

6SS     Sam.(5cf;uI^C,  D.  Sen  f  jc.  Maj.  ^tt 

^M  3of;ann^mef(ey,h.a.Sen.  ^id) 
^86  3D&/3nl).CD?a^cv,D.  Paft.juSac. 
^96     3o[;ann  Q5o(cf mav ,  D.  Paft.  ju  €at(>. 

697  Franc.  Wolfius ,  D.  Pafl.  ju  ^ic, 
6y6     Chr.Sig.WoIfius,  D.  f  2.  Maji  '^m 

>5-H  Cafp.iSiiplni),  L.S.  unb 

Paft.  jum  !^om 


668 
674 
676 

678 
679 

681 
68z 

685 

68S 

688 
690 
695 
695 
69f 
697 
698 
698 

h.a. 
21.  Jan. 

h.a. 


M.  30&.  ^ecflcnbur^ ,    Paft.  ju  3o( 
M.  Jpinv.  €(meii()ov|l,    $v.  ju  (£atn 


M.Hier.erMlev, 

Matth.^^teflev, 

M.Pet.SchuItetus, 

M.  3o()ann  ^aPe , 

M.Hier.^a^maU/ 

M«Franc.  Simonis, 

Petr.@c|)tle, 

M.3o()ann^ange, 

M.Euftachius  jvoeten, 

M.  J£)env.  '4)orneman , 

M.3o().3ac.5({u(), 

€rnc|l?^u^()avD, 

3o().  (£()viliop()  2(uevbacJ,'')3v'  ju  3ac. 

3o().  97tc.  Q^lancr ,  ^x.  ju  m, 

JuftusCortf)um,  ^r^u^JJic 

Ulric.  -2Biefe ,       Paft.  pm  .fD.  &d\l 

M.  Franc.  Jpavi)fopf,        ^r.  ju  3vH\ 

3i^ac^.  9}?ov()enme3,  Paft.  jum  ^ai;f 

■     2,0.  Jan.  fubfcr. 

Magnus  Oelf  CVl5 ,         Paft.  ju  ^auli. 
fubfcr.  17.  Febr. 


'1(^\'.  ju  97ic 
fPv.  ju  ^arl^. 
^x.  ju  (^Qtb 

^]}v.iU']3ct. 

4:^j?ici), 

Paft.  lu  (^eorg. 
Paft.  ju  ^I)?av.  ^O}?. 
*))v.5U  Dct. 

T3v.ju5^ic 

^r.  ju  3oc. 

^r.ju^I)?tcb. 


crtrc^lt 
699 

686 

696 

697 

h.  ». 
11.  Jul. 

699 
h.  a. 


6fJ 
660 

660 

668 

674 

676 

678 
679 

681 
682 

685 

68» 

688 
6<-;0 

693 

69} 

69f 
697 

698 
698 
699 

h.a. 
9.  Jan, 


A.  1700. 

3o5ann2Bmcflev,  Senior  m^i* 
3o().  dn^*  ^apcr ,  D.  Paft.  ju  3ac. 
3o()ann  Q5olcf mav ,  D.  Paft.ju  €at&. 

Franc.  Wolfius ,  D.       Paft.  JU  ^iu 

(Ihxiii.  ^vumM)o(6,       Paft.  ju  ^et 

fublcr.  1 5.  Nov. 

Wp  Q3u§m(j,  L.S.un^ 

Paft.jum!4)onn 

fubfcr.  22.  Odlob. 


^x.  ju  07iv. 
^v.  su  ^at()« 
^v.5u€af(). 

^v.  5u  ^Def* 
?l}?icl)* 


M.  3o().  '^r ecflenbuvg ,  Paft.  ju  3of), 
M.  Jpenr.  ^(meni)or|l ,  Q}v.  ^u  €at(). 
M.Hieron.9}?ullev, 
Matth.  ^^iefttv, 
M.Pctr.Schultetus, 
M.  3chann'^al'e/ 
M.Hier.^T3afjman, 
M.  Franc.  Simonis ,  Paft.  Ul  ®eOV(j* 
Petv^itele,  f  f •  Dec.  su?)??av.^. 
M.3o()ann£an()c,  f^.Maji.  ^tt 
M.  Euftachius^oeten,  ^i'd). 

M.^^env  :5)ornvman,  ^v,  su97ic. 
M.  3o().  3o.cob  6Tlu0 ,  $v.  ju  3ac. 
(Evneib:}3?u^()art),  iumd). 

30I).  (II)viflop()  Slucvbadf;,  ju  3ac. 
3c[).97iC.QMa:]cf,  ju^et* 

juftusCovthum,  ju^ic. 

Ulric.  ^:iBiefe ,  Paft.  jum  5p.  ©ei|]. 
M.  Franc.  .^^avbf  opf,         $V.  JU  3ac. 

3oacb.  9}?ov(3enme^,Paft.  jum  ^apf» 

Magnus  Oclfev^ ,  f  2.  Aug.      ^auli* 

l  Jul.  H»noch  Oiolofffcn ,    ju  CO^id). 

J      fubfcr.  4.  Febr. 

"!  M.  Juftus  (^teman ,  ^r.  ju  ^cf. 
[     fubfcr.  j.Martii. 


A.  i7or. 
trxvc^lt 

699    3or;ann  ^incf  (ev ,  Senior       ^ef* 

^SS     3d5»  gri^.  CO^apcr,  D.    Paft.  ju  3qc. 
Scf;tt)onl^lcr. 

3of;ann  Q3o(cfmar ,  D.  Paft.  ju  (Satf;. 

Franc.  Wolfius ,  D.      Paft.  ju  97ic. 

Q-Xll.  5^runibf;ol§ ,  h.'a.D.       «JJct. 

€afp.  ^uginij »  L.  S.  unti 

Pafl:.  jum  !^oni. 


A.  1702. 


95 


660 

668 
674 
676 

678 
679 

68? 
688 

688 
690 
69? 
69} 

68f 
697 

698 

698 
7C0 
700 
h.  a. 

26.Scpt. 


Paft.ju30f). 

Q3r.ju€atf> 
^r.ju^fc. 

«Pr.judatf). 

^r.  ju  €atf). 

q3r.5U^ct 

CO?id). 


M.3o5.^ccFlcnburiJ, 
M.  Jpcnr.  ^(men|)or|^, 
M.Hieron.O])?ulIer, 
Mat:th.?^ie(lcr, 
M.  Pet.Schultetus, 

.M.3of)annsSafc, 
M.  Hier.  ^a§man , 
M.  Franc.Simonis,     Paft.  JU  ©COr(] 
M.  Euftachius  j?oetcn ,  ?D7icl; 

M.  Jpcnr.  S^orneman ,  ^r.  ju  57ic. 
M.  3of)  3acob S\l\iQ,  1 2 r-  Sept.  3ac. 
€rncll9}?us()art) ,  ^r.  ju  0}?icf). 
3of).  C()rt(]op()  2lucrbacl) ,  ju  ^ac. 
305. 5^ic.  ^:B(ancf ,  ^v,  ju  ^'|3ct. 

Juftus^ort{)um,  ^r.ju97ic. 

Ulric.  ^lBiefe ,  Paft.  jum .?).  ©eift 
M.  Franc.  J^arbf Opf ,  ^r.  JU  ^ac 
3oacf).  ?D?or(!emvea,Paft.  jum  ^aDf. 
Ju!.  Henoch  DiOlofffcii ,  'l^w  ju  ^id). 
M.  Juft.  (gteman ,  ^r.  ju  Q3ct. 

Franc.Henr.  @d;ontman , 

Paft.ju  T)au{i. 
C^riR.  £ut)tt).  ©ci(cr ,  Paft.  ju  «3}?..9}?. 
fubfcr.  9.  D«c. 


crvrc^lt 
699 

696 

697 
700 
699 


6f5 

660 
660 

668 

674 
676 

6:8 
679 

68? 
688 
690 
69? 
69? 
69f 
697 
698 
698 
700 
700 
701 

70 1 
h.  a. 

zp.Mart 


3of;ann2Cincf(cr,  Senior     ?a?icj. 
3ol)ann  Q3o(cfmar ,  D.  Paft.  ju  (Zatf> 

Franc.  Wolfius ,  D.       Paft.  ju  'Tiic. 

€f;ri(].  ^rumbf;o(^ ,  D.  Paft.  ju  ^cU 

€afp.  ^^iigino/  L-S.unb 

Paft.jum^om» 


M.  3of)ann  ^ccf  (enbur^,  Paft.  ju  3of;. 

t  ?•  Julii» 

M.  JE)enrid)  €(menf)or(l ,  ^r.  ju  (2!at6. 

M.  Hieron.  milUv ,         ^r.  JU  ^iu 

Matth.  Q5ic|ler ,  ^x.^u€atf)* 

M.  Petr.  Schultetus ,  $r.  JU  Catl^. 

M.3of;annQ3afe,  ^v.iu^tU 

M.Hier.^]3agman,  ^M). 

M.Franc.Simonis,  Paft.  ju  ©eorcj» 
M.  Euftachius  ^octcn  r  $r.  JU  ^i^» 
M.J;)cnr.S^orneman,  57ic. 

€rncfl^D?u^f)ari),  CO?id). 

3oh.  €(n'i}]opb  ^luerbac^,  3fic. 
3of).9}!C.Q^(ancf,  ^it. 

|uftusCort()um,  -^ic. 

Uiric.  ^itk ,  Paft.  ^um  ^.  ©ei(i 
VI.  Franc.  ipnrbf  opf,  ^r.  ju  3ac. 
3oad).?[)?or(}enn)e.(?,  Paft.  jum^Bauf. 
Jul.Henoch  Oiolojffen,  ^r.5u9}?ic^. 
M.  Juftus  ^gteman ,  ^pr.  ju  '5>ct. 
Franc.  Henr.  ^d;dneman , 

Paft.ju\l>au(i. 
(lf)x^.  mxt>.  eei(er,  Paft.  ju  9??.m 
Petr.  .5)cnnin(3^ ,  ^  ^r.  ju  3ac. 

fubfcr.  ?i.Maji. 


m  5 


So^ 


94 


A.   170J* 


699    3of;ann^incner,  Senior     ^id). 
3o\)mn  ^o(cf  mar ,  D.  Paft.  ju  dcitl) 

Franc.  Wolfius ,  D.       Paft.  511 97(C. 
(S^rifr  ^ruttibtol^ ,  D.  Paft.  ju  ^et. 


^96 

697 
701 
699 


Cafp^^ugtno,  L.S.unb 

Paft.jumS)om. 


660 

668 

674 
676 

678 

679 

68? 
688 
690 

695 
69J 
69f 

697 
698 

698 

700 

700 
701 

701 
702 

h.a. 
}o.  Dec 


«rtrc^lt 
699 

696 

697 

701 

h.  3. 
jo.Jul. 

699 


M.  .^enr*  €(men5or(! ,  «pr.  ju  ^atf). 
M.Hier.TOler,  q3r.ju9^ic. 

Matth.^Sielin',  ^r.juCatf). 

M.  Petr.Schultetus  ,t  i6.Maj.  Catf). 

M.  3  o()ann  ^af  e ,  ^r.  ju  ^Pet. 
M.Hier.q>agman,  9}?tdj. 

M.  Franc.  Simonis ,  Paft.  JU  ©eorc). 
M.  Euftach.  5?6ten ,  ^r.  ju  9}?ic^. 
M.  .g)enr.  ^orneman ,  i^r.  ju  97ic. 
^rnejisx^u^&art),  SuCD^icIr 

3oI)ann€f)rilK>p5  Sfuerbacf),  ju3ac. 
3o().mQ5(ancf,  «33r4u^]3et. 
Juftus^ortbum,  «Pr.juO^ic. 

Ulric.  ^iefe ,  Paft.  jum .?).  @ei|l 
M  gran^  Jg)ari)!opf ,  ^r.  ju  3ac. 
3oac!).  5}?nrgenn)eg,  Paft.  jum^apf. 
Jul.  Henoch  OJoIofffcn ,  ^r.  ju  ^}kh. 
M.  Juftus@teman,  ^r.  ju  ''33et 
5ran|J^enr»<Sd;dneman, 

Paft.ju^aufi. 
€bri(l.  £ut)m.  ©ei(er ,  Paft.  su  CO?.  ?0?. 
Petr.  .5)enning^ ,  ^r.  ju  3oc» 

2lrnoiD  C0?a(4f;a^n ,      ^r.  ju  (£atl> 


A.  i7®4. 

3of)ann^incffer,  Senior     §!)?icr;» 
jobann^^oicfmar^D.  Paft.ju dat^* 

Franc.  Wolfius ,  D.        Paft.  JW  9}iC, 

Cbrijl.  ^rumbbot^,  D.    Paft.ju«pef. 

3of)ann0{iemer,  D.     Paft.ju3«<^» 
fubfcr.  24.  06tob. 

<2:afp.Q3ugin0/  L.S.unl) 

Paft.  jum  !4)om. 


660 
660 

668 

676 

678 
679 

68; 
688 
690 
695 
693 
69f 
697 
698 
698 
7C0 
700 
701 

701 
702 
70} 
h.  a. 

28.  Dec, 


U.^tm.  S(menbor(l,  f  2o.Maj.  ^atf;. 

M.  Hieron.  ?):)?u((er ,  ^r.  JU  9"iic. 

Matth.  Q5ieper ,  ^r.  ju  €atf). 

M.3obannQ5afe,  ^pr.su^et. 

M.Hier.«}>agman,  ^h^* 

M  Franc.  Simonis,     Paft.  JU  ©eorg. 

M.  Euftach.  5?6ten ,  Q3r.  ju  9}?icf). 
M.  .?)enr.  ^^ornematt,  Q3r.  ju  97ic. 
^rnejls)3?uPb«ib/  ju^icb* 

3ob.  €()ri|]opf)  2iuerbac{),  ^r*  ju  3ac. 
3ob.C^ic.Q3(ance,  ^t.inm* 
Juftus^ortbum,  q3r.jug7tc* 

Ulric.  ^iefe ,  Paft.  jum  ^.  @ei|h 
M.  Franc.  .t)art)fopf,  ^r.  sn^ac. 
3oad;.  ?O?or0enn^e(3,  Patt.  jum  ^3Bat;f. 
Jui.  Henoch  Dvoiotffen ,  ^r.  ju  md)* 
M.  Juftus  (gteman ,  Q3r.  ju  Q3et, 
5ran(|^enr.©ct)5neman, 

Paft.  ju  ^ault. 

€briil.  £ut)n)i9  (geiier,  Paft.  ju  5D?.?*}?. 
Petr.Jpenningd,  ^r.suSac. 

'2lrno(t)  CO?a(^babn ,       ^r.  ju  €at(> 

fublcr.  7.  Martii. 

3acob5??afen^,  ^pr.su^atf;. 

•  30^ 


A.  170;. 


A.  1706. 


9f 


m 


trwc 

€97 
701 
704 
699 

660 
668 
676 

678 
679 
685 
688 
690 
69  j 
695 
69f 
697 

698 
698 
700 
70G 
7C1 


701 
702 
703 
704 
h.  a. 
32Man. 

1.  NOY. 


goftann  ^incfler,  t  r»  Apr.  CO;ic&. 
3o&»  ^olcfmar ,  D.  h.  a.  1 7.  Apr. 

Senior     ^atf). 

Franc.  Wolfius ,  D.       Paft.  ju  57ic. 

<H)vift,^xm)biol^,  D.    Paft.  511  pet 

3o5ann  Oiiemer ;  D.      Paft.  ju  3ac. 

€afp.  Q3upin5y  L.S.  un^ 

Paft.jum^om.. 

V!.Hieron.5JJu((er/t4-Maji.  5Ric. 
Matth.q3ieller,  «pr.juCatb. 

M.3oI;annq3afe,  ^wiu^d. 
vl.  Hier.5j3agman,  ^idh 

VI.  Franc.Simonis,  Emerit.  ju  (^eorfl. 
M.  Euftachius  5^Cdfen ,  pr.  ju  ^ic^. 
M. .5)enr.  •Doineman ,  ju 57ic 

^rneft  CDlu^Oail),  ju  ^O^id;. 

3o^  €5r  it^op5  ^luerbacf) ,  ju  3ac. 
3of).mQ51ancf,  jupet. 

juftus(yortbum ,  pr.  ju  5^ic. 

Ulric.  ^Biefe ,  Paft.  jum  ^.  ©eifl. 
M.  Franc.  Jparbf  opf ,  pr,  ju  3ac. 
3oacf;.  03?or5entT)eg,  Paft.  jum  ^apf 
Jul.  Henoch  ^oloffjen ,  pr.  ju  O^^icl;. 
M.Juftus@(eman,  pr.^upet. 
gran^  S^am,  ^cf;oHeman , 

Paft.  ju  pauli, 
C()ri(l.  tubw.  (geiler,  Paft.  ju  ?D?,  9}?. 
Petr.  J^ennin^^ ,  pr,  ju  3ac- 

2lrnoIt)  ?a?al^5a5n,  pr,  ju  ^ath. 
3acobs3}?afen^,  su€atf). 

fubrcr.27.Febr. 
M.Nicol.©tapf)orlt/    Paft.ju3ob. 

fubfcr.  i^.Apr. 

4)crman  Wolfius,         px^u  ^ic. 
fubicr.  5.Dec# 


crtpc^lt 

7^  f    3of;ann  Q3oIcf mar ,  D.  SenioriSaf^» 

697     Franc.  Wolfius ,  D.       Paft.  ju  ^ic, 

70 1     €&ri(l.  ^rumbf;oI6 ,  D.    Paft.  ju  pet* 

704    ^obam  9{iemer ,  D.      Paft.  ju  3ac» 

h.  a.  Pet.  Theod.  (geelman ,  Paft.  JU WtC&f 
7.Febr,       fubfcr.  30.  Apr. 

^99    €afi>.^ugin3,  L.s.  unb 

Paft.jumS>om» 


668 

676 
678 
685 

688 
690 
695 

695 

69f 
697 

698 
698 

700 
700 
701 

701 

702 
70^ 
704 

70f 
70f 

h.  a. 
l,  Mart, 


^r.ju^atj. 

gjr.  su  ^et. 

^icf). 

Pr.}u?0^ic&» 

Pr.ju57ic, 

ju^icl). 


Matth.^^ieffer, 

M.3oI)anns^aFc, 

M.Hier.^aSman/ 

M.£uftach.5?6ten, 
M..g)enr.!4>orneman/ 
(Srnefl^u^f^arb, 

305.  €5rijlop5  Sluerbad;,  '  iu  3ac* 
3o5.97ic.^Iancr,  jupet 

Juftus  €ortf)imi ,  pr.  ju  ^ic* 

Ulric.  ^iefe ,  Paft.  jum  Jg).  @ii% 
M.  gran^  J^arbf  opf ,  pr.  ju  3ac. 
^oacb.^^D^or^ennjeg,  Paft.  jum  ^a^f» 
Jui.  Henoch  O^oiofffeu ,  pr.  ju  m(^. 
M.  Juft.  ©teman,  pr.  jupet. 

gron^  J^enr.  @c!?dneman , 

Paft.jupaufu 
€6rijl  dubrn.  ©eifcr ,  Paft.  ju  0??.  s)}^ 
Petr.  ^mnittQ^ ,  pr,  ju  3ac, 

2irnoIi)  0:}?aI^I)a5n,  $u^atf). 

3acobC)??afen^,  ^uiSatft* 

M.  Nicol.  Otapf)0r(! ,  Paft.  ju  3ots 
.S)erman  Wolfius ,  pr.  ju  ^,)^lc. 
M.  Nicol.  CD?ufler ,  Paft.  ju  ©eor^, 
fubfcr.  i^.Martii. 


So^ 


6^ 

70; 
697 
701 
701 
7o5 
699 


A.   1707. 


crtpe^U 


3of)ann  Q}olcfmaivD.Semor  €(U5.  70f 


668 
676 

678 

685 
688 
690 
693 
695 

69  f 
697 
698 
698 
700 
700 
701 

701 
702 
703 
704 

70  f 
70f 
706 

h.a. 
26.  Jui). 


Franc  Wolfius ,  D.       Paft.  ju  ^ic. 

€f;rijlian^riim()0{^;  D.  Paft.ju^et. 

^ot)mn  Diiemer ,  D.      Paft.  ju  3ac. 

Pet.  Theod.  ©eelman,  Paft.  5u  ^yiid). 

Xafp.  ^il^ing ,  L.  S.  unt) 

Paft.  jum  S)om. 


\latth.Q3ieftcr,  «Pr.  ju  (Saff). 

M.  3of;ann  ^af e ,  ^r.  ju  ^et. 
M  Hier.  ^pagman ,  ^x.  ju  md). 
M.  Euftachius  j^dten ,  ^r.  $u  ^?icl). 
M.  .g)enr  ^orneman ,  ^r.  ju  ^ic. 
^rnelt  «5}?uj^f;art),  «)3r.  ju  9:^id). 
3of).  €5riftopf)  51  uerbad),  ^r.  ju  3ac 
3of).m.Q3(ancf,  ^rju^per. 

Juftus  Cort[)um ,  ^r.  ju  '^k, 

Uli-ic.  ^iefe,       Paft.  jurn^^.  m(i 

M.  Franc.  .^^arbfopf,  f  22.  Dec.  3ac. 

3oacb,?D2or,()enme(!,  Paft..  jum^ai)f 
Jul.  Henoch  9i0lc(ften/  ^}>r.  ju  ^Tlid), 
M.Juftus^teman,  Q)et. 

Franc.  Henr.  (gc&dneman , 

Paft.  ju^au!i. 
C5riMu&tt).  ® eiler ,  Paft.  ju  ^.  ^^X 
Petr.  ^enningi^  / 1 '  ^'  ^^^^-  3^*^ 
^.^lrnolD  ?D?aI^5af)n ,  a>r.  ju  Sarf). 
3acob9?^afen^,  i^r.juSati). 

M.  Nicol.(gtap5orl],  Paft.ju3cf) 
ipermanWolfius,  ^r.ju  07ic. 
M.Nicol.  ?0?uaer,      Paft.  ju  ©eov(]. 

[Mart.  Adami,  ^r^uSac. 

J       fubfur.  22.  Juiii. 

"i  M.  ■^ouraD  ©rote ,       /33r.  ^u  3ac. 

(,      fubfcr.  2i  Aug. 


697 

701 

70  C 

706 
699 


668 
676 

678 
685 
688 
690 
695 

695 
69f 

697 
698 

700 
700 
7QI 

701 
705 
704 
705- 
70f 
706 
707 
707 


A.  1708. 

3o().  QJolcfmar ,  D.  Senior     ^c^t^, 

Franc.  Wolfius ,  D.       Pafi.  JU  57iC. 

^f)\'ifl,  ^rumb^ofr} ,  D.  ad  4.  Jun.  ^tt 

3o()ann  9vtcmer ,  D.      Paft.  ju  3ac 

Pet.  Theod.  igeelman,  Paft.  $u  9??ic()! 

Cafp.?Su§in0,  L.S.unt) 

Paft.jum^om. 


Matth.q5{e(ler,  Q3r.ju(Sat(). 

M.  3of)atm  Q3af  e ,  ^}>r.  iu  i>et. 
M.  Hier.  5)3aj]man ,  ^r.  ju  9])hd)» 
M.  Euftachiu^  5?5ten ,  ^v.  JU  md). 
M.  ^m.  ^orneman ,  ^r.  ,^u  Tcic. 
^rneft  ^u6f)<\\%  ^r.  ju  ^ic&u 
3o5-  ^f)rif!opI)5(uerbac[)/  ^r.  ju  3ac. 
3of).  97ic.  Q5lancf,  q3r.  ju  ^tu 

Juftus  Cortl)um ,  ^r.  ju  5^ic. 

Uliic.  ^iefe,  Paft.  jum^.  ©eiji. 
3oacf).  ?>??or0em\)ect,  Paft.  jum  ^apf. 
J  ul.  Henoch  Oiolofffen ,  ^33r,  ju  'OIM* 
M.Juftus(gteman,  -]3et. 

Franc.  Henr.  (gid;6neman  / 

Paft.  ju  T3auli. 
€6ri(].£ut)m.eeiler,  Paft.  ju ?D^0}?. 
3lrnolDS)3?aI^I)at)n,  ^r.judat^. 
3acobe>}?afcm^,  ^r.juCarf). 

M.  Nicol.  (gtapborjl,  Paft.  ju  3of). 
Jperman  Woifius ,  ^r.  ju  ^llic, 

M.Nicol.  vOmller,  Paft.ju(:^eor0. 
MartinusAdami,  ^r.JU^aC. 

M.€onrat)©rote,  ^r.ju3ac. 


Sof). 


trxocf^it 

701 
706 
699 


658 
676 

678 
685 
688 
690 
693 
69? 
69f 

697 

698 
698 

700 
700 
701 

701 

702 

705 

704- 

70f 

70f 

706 

707 

707 

h.a. 
24.N0V, 


A.  1709. 

j  trwtW 

3o5antt  Q[}o(cFmar,D.Senior  (latl)!  7^s 

Franc.Wo!fius,D.       Paft. JU ^'^JC.  697 

3of;onn  dlmuv ,  D.  Paft.  ju  3ac.j  7^  i 
Pet.  Theod.  ©celnian,  Paft.  ju  53};jc&.  70^ 
^afp.  35u^in0 ,  ( 3e()(  i)on  ^iev)  !^om. 


A,  1710. 


9r 


Matth.  «^icftCV ,  «33v.  JU  <Satf). 

M.  3o()ann  Q3afe ,  f  28-  Apr.  ju  ^et. 
M  Hier.  ^a^man ,  ^v.iju  ^icf). 
M.  Euftachius  Men ,  ^v.  JU  «S^icf). 
M.  ^env.  ^ovneman,  ^v.ju  ^ic. 
^vneft  ?D?udf)a«it) ,  ^v.  ju  ^ic&. 
3of).  €f)ri|bpf)  2luevbact?,  ^v.  ju  3ac. 
3of).97ic,Q3iancf,  ^]>v.}u53ef. 

Juftus  (s:ovtf)um ,  ^r,  ju  ?^ic. 

Ulric.  SLCiefe ,       Paft.  jum  S^.  (35ei(l. 

M.  Franc.  .t)avi)!opf,  t  ^i-  Dec.  3«^* 
3oac5.9??ov()entt?ei],  Paft.  jum^apf. 
jul.HenochOvolcffen,  ^v.  ju  5)?icf), 
M.Juftus@tcnian,  ^et. 

Franc.  Henr.  (Scfedneman, 

Paft.su  qjauli. 
W\%  ^n^tt?.  ©eilev ,  Paft.  ju  ^l  ^, 
Petr.  Jg)cnnin0^ ,  t  ^  ^-  ^ ebr.  3^^' 
^2lvnolt)  0??al^f)al^n ,  ^x,  ju  (Satf). 
3acob  ^Hafme ,  ^v.  ju  ^atf). 

M.  Nicol.  (Stapf)OV(l,     Paft.  JU^Of). 

Jpevman  Wolfius ,  ^w  ju  ^ic, 
M.  Nicol.  ?!}?unev ,      Paft.  ju  ^eovg. 

Mart.  Adami, 

M,(2:onvat)©votc, 
3o()ann?^vamei)ev, 
fubrcr.dij.Dec. 


?>v.  ju  3ac. 
^v.ju3ac. 
^v.iU'J3et. 


G6S 

678 

685 

688 
690 
693 
695 

69f 
697 

698 

700 
700 
701 

701 
70} 
704 
70  f 
70f 
706 
707 
707 
709 


3o().Q3o(cfmav,  D.  Senior     ^iM^, 
Franc.  Wolfius ,  D.  1 2  5 .  Jua.  ^iC, 

3oI)ann  Dviemev,  D.      Paft.  ju  3<\c, 
Pet.  Theod.  ©eelman,  Paft.  ju  M^* 


Matth.q5ic(!er,  ^r^uCatf;; 

M.  Hier.  ^afjman ,  ^u  ju  ^id), 
M.  Euftachius  ^otctt ,  ^r.  ju  ^icl;. 
M.  ^mx*  ^oxmmm ,  ^v.  ju  ^iu 
^vnejl  9}ni^5«rt),  ?)v.  ju  md)* 
30^.  €f)vi(lopf)  5luevbacf;,  ^v.  ju  3ac 
3of).  ^ic.  $S(ancf,  ^v.  ju  ^ct. 
juftus(2:ovt5um,  ^v.juTOc» 

Ulric.  ^  iej^ ,  Paft.  jum  ^.  @ei(?* 
3oacI).  ?>}?ov9entt)eg,  Pafl  jum  2[Ba|)f. 

Jul.HenochOJoiofrfen,  ^X^W^d). 

M.Juftus(gtematt,  ^^tU 

Franc.  Henr.  (Sd;6nematt , 

Paft.ju^au(f* 
(2:^vifl.£u^w.(Sei(er,  Paft.ju50h^» 
5ivno(D  s}}?a(^l)a5n ,  ^v.  ju  (Satf). 
3acobg}?afem?,    -       «J^v.juSatf). 

M.Nicol.(gtap5ov(?,     Paft.ju30l). 

Jfpcvman  Wolfius ,  ^v.  ju  g^ic. 
M.  Nicol.  5J)?uacr ,      Paft.  ju  ©eovjj. 

MartinusAdami,  ^X.j^U^aU 

M.  Convat)  (3)rote ,  ^v.  ju  3ac. 

3of)ann  ^^vamet)er ,  •      ^r.  ju  5^ee* 


n 


3or> 


J8 

70  f 
704 
706 
h.a. 


^^8 
678 
68  J 
688 
690 
69J 

69; 
69f 

697 

698 

700 
700 
7CI 

701 
705 
704 
.70  f 
70f 
706 
707 
707 
709 
h  a. 


A.  171  !♦ 

3of>^0((lmar,  D.  Senior  (Zatf;. 

So^ann  OJiemcr ,  D.      Paft.  ju  3nc. 
Petr.Theod.(geeIman,  Paft.  juO)?icl> 

Jo.  Theod.  Heinfon ,  D.  Paft.  JU  ^et 
mbfcr.  d.  1 6.  Odob. 


h.  a. 
3.  Jan, 


Matth.Q3ic(Ier,  Emer.  ^r.ju^aff). 
vl.  Hier.  q3agman ,  ?D7id) 

M.  Euftachius  Jtofcn ,  pr.  JU  S)}?ich. 
M.  J^enr.  S)orneman ,  ju^tc 

(Srneft  9}?U95avD ,  ju  9^icl). 

3of).  €f)ri|]opf)  2(uerbac& ,      ju  3ac. 

t  28«  Dec. 

3of).5^(fic.^faticf,  jupet. 

Juftus  ^ort^um ,  pr.  ju  ^'l\c 

Ulric.^iSiefe,  Paft.  jum  ^.  <^ei|] 
3oacf;.  9)?or^enn)C(j,  Paft.  jum  ^apf. 
Jul.  Henoch  0\0(oft]^n ,  pr,  JU  'M(\). 
M.  Jurtus  (gteman,  pr.  ;u  pet. 
)Jran^  ^penr.  @cl?6neman , 

Paft.jupaufi. 
€f)rift.  aibn?.  ©eifcr ,  Paft.  ju  9:)^  ^M 
'?lrnoft)  CQ?aI|l)af)n ,  pr.  ju  (latl). 
3acob9:)?iifen^,  ju(yatf). 

M.  Nicol.  @tapj)Orll ,  Paft.  ju  3o5 
Jpcrman  Wolfius ,  pr.iuO^ic 

M .  Nficol.  9})u(ler ,     Paft.  ju  fecor.a. 

Mart.  Adami , 

M.€onrab(^rotc', 
3of)annQ$ramci?cr, 
QSalcntin^cinp, 
fubfcr.  x,{ ,  Aug* 


^r.^uSac 

1>r.  5U  3ac. 

^w  su  ^13cr. 

«)3r,iu€atf). 


1 


A.  171 2. 
€rwc|)lt 

7^S  iS^^^^ann  Q}o(cfaiar,D.  Senior ^atb, 
704  3»5atm  Diicmev ,  D.  Paft.  ju  3ac. 
706     Pet.  Theod.  ©cclman ,  Paft.  ju?0?lc[?. 

711      Jo.  Theod.  Heinfon,  D.  Paft.  ju  ^Ct. 


678 
685 

690 

69f 
697 

698 

700 
700 
701 

701 

703 
704 
705- 

70S 
706 

707 
707 
709 
711 
h.  a. 
6.  Mart. 

h.  a. 


So^.  5"^r.  ^incflcr,    Patt.  ju  ^ic. 
fubfcr.z9.Jan. 


M.Hier.^a§man,  0}?id!). 

M.  Euftach.  mm ,  ^r.  iu  md). 
M.J^enr.^orneman,  t^7'Ju'.  5^ic. 
^rneii9??U6f)Qrt),  ju^id^ 

3of).07iC.^lancP,  ju^ct. 

Juftus  (Sortbum ,  ^r.  ju  97ic, 

Ulric.  SHJiefe ,  Paft.  jum  Jg).  ©ciji. 
3oacb.?i}?or(}cntt)ea/  Paft.  jum  "^aDf. 
jul.  Henoch  Diolofffm,  $r.  ju  s5}?ic^, 
M.  Juft.  ^uman ,  f  6.  Apr.  ju  ^et. 
gran^  J^pcnr.  (gd;oncman , 

Paft.juq3aufi. 
€f)riff .  ^ubm.  ®  eilcr ,  Paft.  ju  ^^  ^}. 
'2h'noit)^??al^ba5n,  f^j.Jan.  (3;atb. 
3acob9}?afen0,  iu^Satb. 

M.  Nicol.  (5tapf)0rfl,  Paft.  \\x  Sof), 
Jpcrman  Wolfius ,         ^r.  ya  9^ic 

M.  Nicol.  CO^Ufler,  Paft.  JU  @CDr0. 
MartinusAdami, 

M  (3;onrai)  (55rotc , 
3obann^rame9cr, 
^^Salentin  J£)cing, 
3obann  ^ilbc, 

fubfcr.  8.Apr. 
3of).  ^enr.9)?cper, 

fubfcr.  22.Jul. 
M.Mattli.Jac.^lauCr, 
fubfcr.  2f.  Nov. 


^r.ju3ac. 
*r.  ju  3ac. 
g3r,  ju  ^cf. 
5>r,ju€atb. 
^r.ju3ac» 


«Pr.  ju  €af  [;. 
q3r.su  ^ef. 

9i> 


A.    1715. 


A.  1714. 


95 


ertrc^Ul 

70f 


3o5annQ}o(cfmar,D.  Senior  ^atf), 
3of;ann  Ovicmer ,  D.  Paft.  ju  3ac. 
Pet.  Theod.  ©cefman ,  Paft.  ju\J}?tcI;. 

j  o.  Theod.  Heinfon,  D.  Paft.  ju  ^ef. 

305,  Srtbr.  SGincfler,    Paft.ju  ^ic. 


md). 

SU  ?0?tc^. 
^r.ju^et 
^r4u97ic. 


M.Hier.^agman, 

M.  Euftach.^Oten, 

(yrneli9:)?ur>f)avt), 

>l).Ol!C.  ^Mancf, 

Juftus  (5;ortf)um, 

Ulric.  ^a^iefe,      Paft.  jumJ^'©et)l. 

3oad).  ?i}?orj)enn?ea,Paft.  jum235ai)f. 

Jul.  Henoch  D^ofo jffen ,  ^r.  JU  mib' 

3ran6  S^m,  <©dj6neman , 

Paft.ju^auf4. 
'X5rifl.  £ut)w.  (geifer ,  Paft.  ju  ^l  ^. 
3acob>)^?afeng,  ^r.ju^atf). 

M.  Nicol.  (5tapr)0rl! ,  Paft.  ju  30^. 
^erman  Wolhus ,  «pr.  ju  ^ic, 
M.  Nic.  ^v^iKler ,  Paft.  ^u  (55eorg. 
MartinusAdami,  ^]3r.ju3ac. 

M.  Conr.  ©rote ,  f  ^-  Sept.  3qc. 
3of)ann  ^:Sramci;er ,  ^r.  ju  ^et. 
:Oafenttn^ein§,  ^r.jn  (Eatfe 

3of)anniGilt)c,  q3r.ju3ac, 

J05.  «S)enr.  0??ei)er ,       «}>r.  ju  ^ati), 
M.Matth. Jac.^fauer,    ^r.ju^et 
3of).  (^ottfr.  0}?idfer,      ^r.  ju  m, 
fubfcr.  d.  17.  Martii. 

M.  (Zhrijl.  Sieora ,         ^r.ju3ac. 

fubfcr.  1 7.  NoY. 


70S 
764 
766 
711 
71Z 


67S 

685 
690 

695 

69  f 
697 

698 

700 
701 

70  r 
704 
70  f 
70  f 
706 
707 
709 
711 
712 
712 
712 
715 
715 


3of)annQ}ofcfmar,D.  SeniorSafJ. 
3of)ann9?iemer,  D.  f  3ac» 

Pet.  Theod.  (geelman,  Paft.  inmd)* 

jo.  Theod.  Heinfon ,  D.  Paft.  ju  '^tU 

30I).  5riDr.  ajincf fer ,    Paft.  ju  07ic. 


M.  Hier.^af?man,  ^id)» 

vl  Euftach.Men,  ^r.  ju  ?):?icf% 
^rnefl?)??u?5art),  sus)}?icf). 

3of).  ^ic.  Q^fancf ,  f  24.  Oaob.  ^tt 
Juftus(Iortf)um,  «Pr.jum 

Ulric.  ^iefe ,  Paft.  jum  ^.  m\u 
3oac^.  ?0?orj}enn?ej},  Paft.  jum  2Gai;f. 
Jul.  Henoch  9?ofofffen ,  ^r.  ju  m^. 
5ranf|  ^mu  (5ci)(5neman, 

Paft.  ju  «Pauff* 
€f)riil.  2ii^m  ©etfer,  Paft.  ju  mm 
3acob5}?afen^,  q3r.ju€atf)» 

M.  Nicol.  @fap5or(l ,  Paft.  ju  3o5» 
^perm.Wolfius,  ^r.jum* 

M.  Nieol.  ?0?uffer ,     Paft.  ju  &mg, 

Martinus  Adami ,  ^x.  JU  3ac, 

3of)ann  ^ramcijer ,        ^r.  ju  ^ef. 

'Q}afentinJE)eing, 

3o5annQ33ift)e, 

3o5.^enr.^D?ei)er, 

M.Matth.jac.^fauer, 

3o^©ottfr.9??ito, 

M-€f)ri|].3iesra, 


^r.juCatf). 
^r.ju^ac, 

^r.ju  (^atf). 
^r.  ju  ^it 
^Dr.jum 
$r.iu3ac» 


n  2 


30^ 


100 

706 

711 
712 

h.  a. 

7.  Apnl. 

69C 

68f 

698 

700 
701 

701 

704 

70f 

yos 

706 

707 

709 

711 

712 

712 

712 

7M 
h.a. 

7.  April. 
28,Jul, 


A.  i7if. 

3of}ann^olcfmav,D.  Senior  Cat^, 

f  27.  Nov. 

Pet.  Theod. ©eefttia» ,  d.  i  i.Dec. 

h.  a.  Senior     9}?ic^ 

JoTheod.Heinfon,D.  Paft.ju^et. 

3ol^.gne^2I3incf(er,  Paft.jum. 
^vbman  !)7eumei(?et ,     Paft.  ju  Sac. 

(bbfcr.  20.  Sept. 

M.Hier.  ^agman,  ?5}?ic(). 

M.  Euftachius  5^oetett ,  ^tcf;. 

€i:ne|mud()art),  ^r.  ju  ^:a?icl). 
Juftus(s:ort5um,  ^v.ju^^ic. 

Ulric.  Q23iefe ,  Paft.  ^um  ^.  ©eiH 
3oacf).?[>?or,0cmreg,Paft.  jum  3[Bai;f. 
Jul.  Henoch  Dvofofffeu ,  $r.  ju  ^?icf). 
Franc.  Henr.  (^^^mimi) , 

Paft.ju^auli. 
<Sf)rijl  £ubii\  ©eiiev ,  Paft.  ju  ^u  9)?. 
3acob?0?afen^,  «Pv.juCati). 

M.  Nicol.  (Stap()OV(l ,    Paft.  JU  3o(). 

^evman  Wolfius ,  ^v.  ju  O^Jiv. 
M.  Nic.  5Q?unev ,  Paft.  ju©eovg. 
Mart.  Adami,  ti9'I^cbr-  3ac 


crwe^lt 
71J 

711 

712 

7if 

h.a. 
29,Nov. 


3of)annQ3vamei;ev, 
^a(entini;)cing, 
3o()ann  ^Bifbe, 
3ofe.^env.?>7?ei)ev, 

M.  Matth.Jac.(E(aueV/ 
3o().  ©ottfr.  ^i^Iev , 
M.Sf)vi|lian3ie()va,        ^    „  ^ 
M.  3o().  €()vi(lop()  5?vu(t'f  e,     $u  ^et. 
(ublcripfit  d.2. Maji, 

5f>ic.Q5evn5avl)€i(>e,  }u3ac 

fubfcr.  d.  9.  Aug, 


^v.  ju  ^]3et, 
$v.ju€atl). 

^v.ju3ac 
^M-.ju€at(). 
>13v.ju^et. 
qjv.  5u  mk. 
^v.su3^c 


678 
685 
690 

69  f 
697 
698 
700 
701 

701 
704 

70  f 

706 

709 
711 

712 

712 

712 

71} 

7M 

7if 

7'f 
h.  2 


A.  1716. 

Pet.  Theod.  ©ce(maw ,  Senior  5))?id). 
Jo.Theod.Heinfon,  D.  Paft.  JU  «Pet. 

3of>  ^xkb.  mnmtt,    Paft.  $u  m 

(gvt)man  9leumei(lev ,     Paft.  ju  Sac 

3of>Cf;vi(]opf;Wolfius, 

Paft.ju  €at5' 


M.Hier.^agmatt,  t  ^idh 

M.Euftacliius^oeten,  Q3v.su  ^O^icf). 
^vne(b?}?ugf)avt),  m(i). 

JuftusCovtf)um,  9}ic. 

Ulric.  9IBicfe ,       Paft.  jum  JTp.  ®ei(t. 
3oad).?>}?ovgem)5e(^,Paft.  jum^aDf. 

Jul.  Henoch  Ofolofffett ,  «Pv.  JU  5}?ic&» 

Franc.  Henr.  (Scf;dneman , 

Paft.ju5}3au(t\ 
(X5vi}i  ^ubm.  <Sei(ev ,  Paft.  ju  £0?.^ 
3acob?D?afen^,  ^v.ju€atf>. 

M.Nicol.(5tapf)0V(t,  Paft.ju3o5. 
^evman  Wolfius ,  ^v.  ju  97ic. 
M.  Nic.  ?0?itnev,  Paft.  j«®eovg. 
3of)ann^vamei;ev, 
53n(entinJ£)ein(^, 
*3o5ann223iIl)e, 
3o().$env.?D?ei)ev, 
M.Matth.Jac.^Iauev, 

3o().  ©ottfv.^ito, 

M.^()vi(lian3iejjva, 

M.  3of).(^'5vij]op55?vit(tfe,*v.  ju  ^et. 

*iJ}ic.  ^>evn()avD  (Sibe ,       $v.  ju  3ac» 

M.3o5.©ottfv.€bev^ba*, 

^v^iuWicl)» 
fubfcr.4.Sept. 


q3v.su  ^et* 
q3r*  su  (latb* 

^v.  ju  3ac. 
q3v.su  €atl^. 

q3r.su  q3<t. 

q3v.su  m 

q3r.su  3ac. 


Pct 


711 
712 

7»f 
716 

h.a. 


690 
69f 

700 
701 

701 

704 
70f 
70  f 
706 
709 
711 
712 
712 
712 

71J 
71J 

7if 

7if 
716 


A.  1717. 

II    -  ■ 

Pet.  Theod.  ©eefman,  Senior  ^id). 
Jo.  Theod.  Heinfon ,  D.  Paft.^u  ^et 

306.  Jrici).  SOSincf (er ,  Paft.  ju  07ic. 
^rbman  Oleumeijler ,  Paft.  ju  Sa^- 
3of>€f;ri|?opr)Wolfius, 

Paft.JUiSatf). 
fubfcr.  d.  1 7.  Jan. 


A.  1718. 


101 


M.  Euft  achius  ^oef  en ,  ^idb* 

(2rne|l  g}?u^f;art) ,  Q3r.  ju  md). 
JuftusCorttum,  ^r.ju^ic. 

Ulric.  ^iefe ;  Paft.  jum  J&.  ©eifi. 
3oac6.  ?l}?or()enive(],  Paft.  ^um  SlGapf. 
jul.  Henoch  Ovolojffen ,  ^r.  JU  ^d). 

5ran$  .S)enr.  (5cI;oneman , 

Paft.ju^auli. 
€f)rifl.Mm.  ©eiler,  V^a.^u^.^l 


3acob9}?afen5, 

M.Nic.®tapf)Or(l, 

^ermanWolfius,, 

M.Nic.?)}?uaer, 

3oI)annQ^ramei;er, 

^^a(entin.&ein§, 

3o5ann"I13i(t)c, 

3of).^penr.C)}?ener, 

M.  Matth.  Jac.  Clauer ,    ^r,  ju  ^et. 

305.  ©ottfr.  mMtx ,      ^v,  ju  97ic. 

M.3o6.(s:f)viliop5  ^riiftfe,  ^r.  ju  ^tt 
57ic.  ^ernf)art)  (iibt ,  $r.  ju  3«^  • 
M^o5.@ottfr,  gber^bad;, 

Q3r,  ju  ^icl;. 


7if 

711 

712 

7if 
716 


685 
690 
695- 
697 

698 

700 
701 

701 
704 


^r.  ju  datf). 
Paft.ju3af),|70f 

^r.su97ic. 
Paft.  ju  ©eorg. 

^r.  ju  ^et. 
^r.ju  ^at^. 

^r.  ju3ac. 
^x.  ju  €atf). 


70  f 
706 
709 

7M 

712 
712 
712 

713 
71? 

7if 

7U 
716 


Pet.  Theod.  ©eefman ,  Senior  ^(i)* 
Jo.  Theod.  Heinfon,  D.  Paft.  JU  ^et. 

3of).  grieb.  ^incf (er ,    Paft.  ju  97ic. 
Srbman  57eumei|ler ,     Paft.  ju  3«^  • 

3o5,Cf)ri(]op!;)WoIfius, 

Paft.ju€a(f;. 


M.  Euftachius^eeten/  CO^idt). 

(Srnejl?0?u#ari),  ju?0?id;. 

JuftusCort^um,  ju^ic. 

Ulric.  ^iefe ,      Paft.  jum  5;).  Q5ei(!. 
3oaci).  ?0?orgentt)e^,Paft.  jum  ^a^f. 

Jul.  Henoch  9iO(offfen ,        JU  ^^* 

/?ran^  JS)enr.  <Scf)6neman , 

Part.5u^au(i. 
€f)rif!.  m^.  ©eif er ,  Paft.  ju  ?Q?.?!)?. 
3acob^afen^,  «}3r.  ju  (^atb* 

M.Nicol.©tap5or(?,  Paft.5u3o^. 
Jperman  Wolfius ,  ^r.  ju  ^iu 
M.  Nic.  5}?iiner ,  Paft.  ju  ©eorg* 
3o5ann^ramei)er, 
5}a(entin5;)eing, 
3of)ann  ^i(De , 
3o5..&enr.?[)?ej;er, 
M.  Matth.  Jac.^auer, 
3of).©otffr.?l}?i^(er, 
M.€Wl^ian3ie(jra, 
M.3of).(s:f)ri(topf)  5^ru(if  e,  ^r.  ju  ^et. 
9^ic.  Q3ernbart)  (iibt ,  ^x.  ju  3ac, 
M.3o^.@ottfr.^l)er^bacI), 

q>r.  ju  ^L^ic^. 


«}>r.juq>et 
^r.  su  datt). 
^r.juSac. 
«Pr.ju€at&. 
^r.  jii  '13er. 
^r.ju  ^T^ic. 
^r.juSac. 


fi  5 


Pet. 


711 

712 

716 


6g5 
690 
69; 

6^7 

698 

700 
701 

701 
704 
70  f 
70  f 
706 
709 
711 
712 
712 
712 
713 
713 

716 

h.  a. 

22,Scpt 


A.  17 19. 

Pce.  Theod.  (geelman ,  Scnior  0}?i(t. 

Jo.  Theod.  Heinfon ,  D.  Paft.  JU  ^et. 

3o().  SrlDr.  'SBincflcr,    Paft.  ju  9^ic. 

SrDman  3^eumei(ter ,     Paft.  ju  gac. 

3of>€l^rillop(>Wolfius, 

Paft.  ju  Catl). 


M.  Euftachius  ^oeteu /  ^r.  ju  ^idh 
iSrneflS5}?u^()arD,  ju?D2id^. 

Juftus€ort5um,  lu^ic, 

Ulrlc.^iefe,  Paft.jumJp.@eijl. 
3oacI).  ^O^orgenmeg,  Paft.  jum^ai;f. 
Jul.  Henoch  9io(oftfen ,  "^r.  ju  ^l^^ic^. 
Jran^  Jg)enr.  ^cfc^neman , 

Paft.ju^au(i. 
€f)rili£ut)w.  (5ei(er,  Paft.  ju  CD?.?)?. 
3acob9:)?afen^,  q^r.ju  Cat^. 

M.  Nicol.  <Btapi)Otii,  Paft.  5u3o(). 
Jperm.Wolfius,  f^i.Mart.  0"Jic. 
M.  Nic.  ^?u'((er ,  Paft.  ju  ©eorg, 
3of).  *^ramej)er ,  ^r.  ju  Tl>et 

"^a(entin  S^me ,  ^x.  ju  €at(). 

3of)ann  ^i(i)e ,  «))r.  s«  3^^* 

3ob.  .S)inr.  0:)?et;er,  f  2«  Sept.  ju  €at(). 
M.  Matth.  Jac.  Ciauer ,  '^Jr.  ju  ]3et. 
3of).  ©ottfr.  ?):)?i^(cr ,  ^r»  ju  97ic 
M.  €5ri(]ian  Sic^ra ,  ^r.  ju  3ac. 
M.3oI).€()ri)]opf)  f  rufife,  ^r.  ju^^Det. 
Wl  ^:^ern().  ^ibe ,  ^r.  ju  3ac. 

M.3o^.Q5ottfr.(£ber^bad), 

^V.ju^ic^. 
^of^.^erm.^SCifle,         q^nju^ic 
lubicr.  8.i:^ec. 


7'-S 
711 

712 

7«r 
716 


A.  1720. 
Pet  Theod.  (^eefman,  Senio^  ?C)?icf;, 

Jo.  Theod.  Heinfon ,  D.  Paft.  ju  ^Cf. 
3o^  gritr.  ^-IZBincf^er ,  Paft.  ju  ^ic. 
€rbman  97eumeifler ,  Paft.  ju  3ac. 
306.  €^rillopf;  Wolfius ,    ju  €atf;. 


68; 
690 

69  f 
697 

698 

700 
701 

70 1 
704 

70  S 
706 
709 
7ir 
712 
712 

7»5 

715 
7if 
7'S 
716 

719 

h.  a. 


M.  Euftachius ,  5toeten  ,^r.  ju  ?9?ic&. 
€rnepj?u^^arD,  ju9}?icf>. 

Juftus€ort5um,  ju5(?ic. 

Ulric.^Ciefc,  t  I.  Aug.  ^C^kill 
3oad).  ?>??orgentt)ei3,  Paft.  jum  2Bai>f. 
Jul.Henoch9Jo(ofrfen,  ^}>r.  ju  ca?ic(^» 
Franc.  Henr.@c^oncman, 

Paft.  ju  '^mlL 
€f)ri|^.  £ubtv.  @ei(er,  Paft.  ju  s?}?.  s))?. 
3acob?0?afcn^,  ^r.ju€atf). 

M.  Nicol.  (^fap^orfl,  Paft.  ju  3cf;. 
M.  Nic.  ?a2u({er ,  Paft.  ju  (33eorg. 
!3of)ann  Q3ramei;er ,  ^r.  ju  ^et. 
l^^a^entinJg^eing,  ^r.ju€at(). 

j3t>f)ann  -2^i\t>z ,  ^r.  ju  3ac. 

M.  Matth.  Jac.  €(auer ,  ^r.  ju  ^])et, 
3o().  ©ottfr.  0}?i6(er ,  ^^r.  ju  ^ic. 
M.€()ri)l3ie(]ra,  ^r.ju^ac» 

M.3of).€l)r!)]op()  5?rulife,q3r.  ju  ^et. 
97ic.  ^:^ernf)arD  igibe ,  ^r.  ^u  3ac» 
M.3o(;.@ottfr.€ber^(^acb, 

^r.  ju  9??ic[;. 
3o(>.  Jperm.  ^iffc,  '^r.ju^J^ic 

3o().J^iinmi^,  ^>r.ju  €atf). 

fubfcr.d.  26.Apr. 


Pet 


A.  1721. 

crire^lt 

7 1  f     ,Pet.  Theod.  ©celnian ,  Senior  ^k\). 

<7 1 1     Ijo.  Theod,  Heinfon ,  D.  Paft.  ju  ^>ct. 

7 1  a    305.  Srfeb.  ^Gincney ,    Paft.  ju  O^ic. 

7 1  s    i€rt)man  0?cumei|]er  /     Paft.  ju  3ac. 

716     305.  (2:f;nl]op!)WoIfius, 

Paft.  ju  €aff; 


A.   »712. 


10; 


68; 
690 
69  f 

69« 

700 
701 

701 
7C4 
70f 
706 
709 

7«! 

712 

712 

7'5 
7M 
71  f 
71  f 
716 

719 
720 
b.a. 


M.  Euftachius^i^oefett,  ^id). 

(2rnell?i}2u^()arD,  ju9J?i4 

!juftusCcrti)um,  ju97ic. 

|3oacf).9??ov^enmc(|,Paft.  jum  -iBapf. 
Ijul.  Henoch  9iO(o(ffen,  '])r.  ju???id;. 
grane  ^enr.  (gd;oneman , 

.  Paft.  ju^auli. 
(5:6ri|l.  Mtt).  ©eilcr,  Paft.  ju?0?.  07?, 
3acob9??afcn^,  ^r.juiSatf), 

M.  Nicol.  &a^f)Oxii ,  Paft.  JU  ^O^. 
M.Nic.^D^uiIer,  Paft.  ju  (^corg. 
'3obaim  Q5ramcr)er ,  «pr.  ju  ivet . 
Q3alemin  i;)ein|?,  $r.ju(Zat5. 

3of)cu]nQi)iI^e,  ^r.ju^ac. 

M.  Matth.  Jac  (llamx ,  4>r.  su  ^Pct. 
3oh.  (53ottfi-.  0}?i^lcr ,  «^r.  ju  5^ic. 
vl.  ^fvnfr  3ie<3ra ,  «j3r.  ju  3ac 

M'  ^'^l^-^Jbrillopb  iTruftfcaVt .  ^u  ]>et. 
'':)7ic.  Q^ernf)ur^^ibe,  ^r.ju^ac. 
M.3of;.Q)OttiT.^berebad>, 

q)r.  ju  ?)??ic(). 
3o5.J&erm.Q[Gi(fe,  q3r.ju07ic. 
3o5ann  J^ifmer^ ,  <Pr.  ju  (£arb. 
Jo.  Jac.  ^etPen^ ,  Paft.  jum  ^.  @ci|l 

(ubfcr.  d.  ig.  Apr. 


crtrcblt 

7if 

711 
712 

71S 

716 


68; 
690 
69f 

698 

700 
701 

701 
704 
70f 
706 
709 
711 
712 
712 

715 

715 

7if 

7if 
816 

719 
720 
721 


Pet.  Theod.  ^eefman ,  Senior  CO^id). 

Jo.  Theod.  Heinfon,  D.  Paft.  ju  "Pet. 

305.  Srie^.  2Bincffer,    Paft.  ju  m. 

€rt)man  57eumei(tcr ,     Paft.  ju  3oc. 

3ol^.€^vJf}op5Wolfius, 

Paft.  ju  €atr> 


M.Euftachius^oeten,  «}3r.  ju  ?9Hd), 
Srnejl  ?(}?u^'f)arD ,  ^r.  ju  ^A^. 

Juftus  ^ortbum ,  ^r.  ju  m* 

3oadb.  5:)?or(|cnn)e(i  ,Paft.  jumQ[Bapf. 
Jul.  Henoch  Dvofofffen ,  ^r.  ju  sj}?ici)» 
5ran|  S;^m\\  @d;oneman , 

Paft.ju^atiff* 
dtriff.^ubm.eeifer,  Paft.ju9}?.sOT. 
3acobSi}?afcn^,  «J3v.su  €at5* 

M.  Nicol.  @tap5ov|l ,  Paft.  ju  305. 
M.  Nic.  9}?uIIcr ,  Paft.  ju  ©eorg. 
3o^  Q^ramcper ,  ^r.  ju  ^t* 

sSalentin  JTpeing,  «)3r.  ludatf)* 

|3of}ann  *^ilbe ,  ^r.  ju  3ac, 

M.Matth.Jac  Clamv,     ^r.JU^Ct 

3of).  ©Dttfr.  ?)32i^Ier ,  q3r.  ju  5^ic 
M.  ^f)riflian  gicara ,  ^r.  ju  3<JC. 
M.3of).€f)riflopb  J?ru|ire,q3r.  ju  ^ct. 
57ic.  ?:5evnf)arb  (^ibc ,  ^r.  ju  3ac. 
M.3ol).(^ottfr.(2ber^bad), 

^r.ju^(d). 
3of).  J&crm.  QOBiffc ,  ^r.  ju  57ic. 
'3of).J£)ifmerg,  ^r.juCatf). 

Ijo.  Jac.  m^ttUn^ ,  Paft.  jum  ^.Q3cili 


Pet. 


104 

711 

712 

7if 
716 


«8; 
690 

698 

700 
701 

701 

704 
70  r 
706 

709 

7£I 

712 

712 

715 

7M 

7if 
716 

719 
710 
721 
h.a. 

-h.  a. 


A.  17255. 

Pet.Theoc!.<gee(man,SeniorSJ}?fc()« 
Jo.  Theod.  Heinfon ,  D.  Paft.  JU  ^tt 

3Df>  grtt).  SDBmcflcr ,     Paft.  su  57ic. 

^v&man  9?eumeijM* ,     Paft.  ju  2f«c. 

3of^.  ^f;rillDpt)  Wolfius , 

Paft.ju  Catj). 


crrcc^lt 
715^ 

711 

712 

71  r 

716 


M.Euftachius5?Defen,  ^r.  ju '^Jlicfn 
€rnefl  ?0)uf.6arD,  ^r,  ju  m^. 
Juftus^ovtf)um,  ^r.ju^^ic. 

3oaci).  ^U^or.aennjea ,  Paft.  ju  '^Bapf. 
Jul.Henoche{olojffen,  ^r,juCO?ic|). 
gran^  ^enr.  <^d;Dneman , 

Paft.ju^au(i. 
Cf)r{|I.  £ubtv.  (^eifer ,  Paft.  ju  ^.?D^. 
3acobs)}?a^en(^,  «Pr.juCatf). 

M.  Nic.  ©  tapf)Dr(l ,      Paft.  ju  3of> 
M.Nic.?)Mler, 
3o(>.Q5ramct;er, 
Q3a(entin  S^am^ , 

3o5ann9IBt(i)e,  .    .  ^ 

M.  M.Jac.^iauer,  (bancrtab)  q5ct. 
3Df).  ©ottfr.  mm,  ^r.  ju  97ic. 
M.  Cbviftian  giegra ,  1)r.  ju  3ac. 
M.3ob,€f)rt|}opI)  ^ru|t'fe,^r4U  ^et. 
97ic.  Q3ernbarb  (gibe,  $r.  ju  3ac. 
M.3of)»(5)Dttfr.Sberdbacb, 

^]3r.su^id). 
3Df).^erm.^i((c,  q3r.jum 
Sobann  S^iihmx^ ,  ^r.  ju  (^atf). 
Jo.  Jac.  ^etfen^ ,  Paft.  jum .?).  ©eifl, 

M.  ^arttvig  Bambamius,  ^r.  JU  ^et. 
fubfcr.  d.  lo.Dec. 

M.  Nicol.  ^:Siifcf; ,   Paft.  sum  Sucf^tf). 


Paft.  ju  ©eovg. 

q3r.  ju  ^13et. 

^r.ju€atf). 

^r.juSac. 


A.  1724. 

r^->-^-TT«"nm-—  n ' 

Pct.  Theod.  (^ec(man ,  Senior  ^i^, 
Jo.  Theod.  Heinfon ,  D.  Paft.  JU  ^ct. 

30^.  grieb.  S^Bincf (ev,    Paft.  ju  m* 

Srbman  97eumei(]er ,     Paft.  ju  3aCt 

3o^.(2:f)vi(}opf)Wolfius, 

Paft.  ju  (Sat^» 


M.Euftachiusjtocten/  ^r.ju?0?ic&. 
^rnejl  9}?u3barb ,  1>v.  ju  ^}??icf), 
Juftus(s:ovff)um,  t6.Maji.  ju^?ic. 
3Dad).  9}?or9enn?e(j,  Paft.  jum^a^^f* 
]ul.HenochO?o(Dfffen,  ^]3r.  iu?0?ic[^. 
'Jvan^a  Jpenr.  ^d^oneman , 

Paft.ju^au(i 

^f)rt(l.  £ubn).  (Sei(er ,  Paft.  ju  ^}M. 
3acob5)J?afeng,  «)>r.  ju  €atf). 

M.Nicol.@tapf)Dr(I,  Paft.juSof)» 
M.  Nic.  s^^uUer ,  Paft.  ^u  (^covij. 
3Df).  Q3ramet)er ,  ^v^u^et. 

q3a(entin^etnS,  g3r.ju€arf). 

l3obann  ^ilbc,  ^]3r.su3ac. 

l3of).  ©ottfr.  ?>??i^fer ,  Q3r.  ju  ^J^ic, 
M.  €f)vi|nan  Stegra ,  $r,  ju  3ac. 
M.3Df).€f)ri(lopl)  Stritftf  r,  ^r.  ju  ^J3et. 
g^ic.  Q5ern()arb  (gibe ,  $r.  ju  3ac. 
M.  3of).  (55Drtfr.  ^bcr^bad; ,  ju  ^IM- 

\  27.  Maji. 

3of).Jg)erm,2[Gi(fc,  «J3v4u«nic. 
Sobann  S^iiinmi,  ^r.  ju  €at&» 
Jo.  Jac.  ^etfen^,  Paft.  m  •&»  ®ei(i. 

M.  Jpartivig  Bambamius ,  ^r.  JU  ^C^. 
M.Nic.Q5ufcf),      Paft.sumguct)tf> 

fubfcr.  2i.Apr. 
Eric.Matth.(gd)mib;  ^v.ju^^cD» 
.      fubfcr.6.0aob. 

»7.  scpt.\:^3evn()avb  dlmpaii) ,      ^3r«  JU  97iC 
'    fubfcr.  d.  24.  Nov. 

Pet. 


^8? 
690 
69f 

698 

700 
701 

70 1 
704 

70f 
706 
709 
7if 
712 

715 
715 

7»r 
716 

719 

620 

721 

72? 
7^5 

h.a. 

lO.Aug. 


711 
712 

7if 
716 


6g? 

690 

698 

700 
701 

701 

704 
70f 
706 
709 
711 
712 

7M 
7«^ 
?if 

7'r 

719 

710 
721 

725 

72} 
724 

7^4 


A.  172  f. 

Pet.  Theod.  @ee(man ,  Senior  ^^ii^, 
Jo.  Theod.  Heinfon ,  D.  Paft.  JU  ^et 

3of;.  grft).  ^mcfler ,     Paft.  ju  07ic. 

^rbman  97eumei(]ei- ,     Paft.jju  ^ac. 

30I?.  €f;ril?op5  Wolfius , 

Paft.juCat6. 


A.  172^. 


iby 


M.Euft3chius5?ocfen,  ^r.juQJlid). 
grnefl  ?(}?uf:5arb,  ^r.  ja?0?icl). 
3oad).?f??or3enn3ea,  Paft.  jum  "IGapf 
jul.HenochOjDlofffen,  ^r.juOJ^icf). 
^5r«nf^  Jpenr.  (gd;dneman , 

Paft.  ju  T3au(i. 
€W.»\).  eei(er,Paft.su5)?.0}?. 
3acob  5J}?af  f  nd ,  ^r.  ju  Satf). 

M.  Nic.  (^tapf)0rfl ,  Paft.  ju  3o(). 
M.  Nic.O^^ulIer,  tii-Jan.  ©eor^. 
3oI).  ^ramcper ,  ^r.  ju  ^et 

sSalentin  J>;)cing ,  q3r.  ju  €atf). 

3o5ann^!(i)e,  ^r.ju3ac. 

30I).  ©ottfr.  g}?i^fer ,  ^r.  ju  S^ic. 
M.  C()rj|]ian  3iegra ,  ^r.  ju  3«c. 
M.3o().(5:6ri|lopI)  ^rujif  e,  ^r.  ju  «13et. 
97ic.  Q5trn6arb  &t,  ^x,  ju  3ac. 
3of).  J^erm.  ^iiU ,  q3r.  ju  ^rjic. 
3o5ann  .&i(merg ,  ^r.  ju  €atf). 
Jo.  Jac.  m^iitfme ,  Paft.  jum  .g).  (25ei(l. 
M.  J^artWia  Bambamius,  ^r.  JU  ^et. 
M.  Nicol.  Q5ufd) ,  Paft.  jum  3ud)tf). 
Eric.  Matth.  ^d)mil),    $r.  JU  ?l??id^ 

^ern^ari)  Diaupacf; ,       Q3r.  $«  9?ic. 


ertve^t 
7if 

711 

712 

7if 
716 


690 

698 

7C0 
701 

701 
704 
70f 
709 
711 
712 

713 
71J 

7if 

7if 
719 

620 

721 

725 
725 

7^4 
7H 


Pet.  Theod.  ©ec(matt ,  Senior  ^i^t 
Jo.Th.Heinfon,D.  f^rSept.  ^ef» 

305.  Srieb.  ^incf (cr,  Paft.  ju  9^ic. 
Srbman  97eumei(ler ,  Paft.  ju  3ac. 
3o^.€W>p^^olfius, 

Paft.  JU  (l(Mk* 


M.Euftachius^oefen,  ^r.5U^ic6» 
€rne|^  ?0?u^6art) ,  ^r.  ju  ?D]ic&. 
3oac5. 5Q?orgenn)eg,  Paft.  jum^ai)f. 
Jul.  Henoch  9{o(off"fen ,  5)3r.  ju  9})ici). 
5J^<^nrj.£)enr.  ^d;i5neman , 

Paft.su  Q5au(t. 
€f)r f (1.  £ubtt).  ® ei(er ,  Paft.  ju  ^.^ 
3acob  ?[}?aPeng ,  «)3r.  ju  €atf% 

M.Nicoi.@tapf)Or(!,  Paft.ju3o(). 
3of).  Q5ramei;cr ,  ^T3r.  ju  ^^Stt 

^almtiw  .g)eing ,  «)3r.  ju  ^atf). 

3o5ann  Q^il&e,  q3r.ju3ac. 

3of).6ottfr.^ito,  ^r.jum 
M.  (lf)xifiian  Siegra ,  0r.  ju  3«C. 
M.3of).€()ri|bp()^ru|ifr,  ^r.  ju^ef. 
97ic.  Q5ern()ari)  (2ibe ,  ^H*.  ju  3ac. 
3of).  J&erm.  ^i((c ,  «)3r.  ju  97ic, 
go^ann  S^Hnux^,  ^>r.  ju  (latft. 
Jo.  Jac.  ^ctf en^,  Paft.  jum  ^.  @ei(!. 
M.  .5)artt\3is  Bambamius ,  ^r.  JU  ^et. 
M.  Nic.  «^ufcf; ,  Paft.  sum  3ud!)tf;. 
Eric.  Matth.  (Scf;mil) ,  $r,  5u  5Q?i4 
'^ern(;arl)  D?aupac& ,      ^x,  in  97ic. 


n  n 


Pet. 


71  f 
716 


A.  1727. 
Pet.  Theod.  ©eelttian ,  Senior  ^i<i), 

3o5.gne^2Gincf(er,  Paft.jum 
ert)man  S^eumeifler ,    Paft.  ju  Snc. 

3of>€r;vi|1opt)WoIfius, 

Paft.  ju  €arf;. 


h.a. 

26.  oa. 


68; 
690 

700 
701 

701 

704 

70f 
709 

711 

7ia 

715 
7M 

7if 
719 

720 

721 

723 

7i^ 
724 

.7*4 


3o5.©eor5^afm, 

fubfcr.  d.  f .  Dec. 


Paft.  ju  ^et 


CYVOC^lt 

712 

7if 
716 

727 


M.  Euftachius  5?oefen,  CO?ic&. 
€rnej!5}?u^f;art),  su^TJicl). 

3oacf;.?)}?or5cntt)e^,  Paft.  juni  ^at;f. 
Jul.  Henoch  Otofojffen ,  $r,  ju  ^jcl?. 
gran^^enr.  @d;i5neman , 

Paft.ju^auli. 

€5rifl.  Cubm.  (Seiler ,  Paft.  ju  ^J}).  ?0?. 

SacobOMen^,  ^r.juCat^. 

M.Nicol.  ^tap^orft,  Paft.  ju  3of> 

3of)ann  ^rameper ,       ^r.  ju  ^]3et. 

toafentin  .S)eing ,  ^r.  ju  €atf). 

l3o5ann^ifbe, 

3of).  @ottfr.^:S??ite, 

M.€f)rifr3iegra,  .    .   ^ 

M.  3ob.CI)vii]op5  ^rufif  e,«Pr.  ju  ^et. 

^f^ic.  Q5ertibarD  (gibe ,      ^r.  ju  3ac. 

3o6.^erm.2Bi(Ie,         q3r.ju^}7ic. 

3o5ann  ^iinux^ ,         $r.  ju  €at5. 

Jo.  Jac.  QCetfen^ ,  Paft.  jum  ^.  ©eifr 

M.  ^axtmQ  Bambamius ,  ^r.  JU  53et. 

M.  Nic.  Q3ufd) ,      Paft.  jum  3ud;tf). 
Eric.Matth.<gc^mit),  $r.  ju  ^D^id;, 

^ernbart)  9Jaupa(&  1      $r.  ju  9^ic. 


^r.  ju  3ac. 
^r.  ju  97ic. 
^r.5u3ac. 


A.  i72g. 
Pet.  Theod.  ©eef  mau ,  Senior  ^id)* 

30&.  Svie&.  SDBincner ,    Paft.  ju  m* 

€rt)man  ?^eumei(?^r ,    Paft.  ju  3ac« 

3ol^.€^rillopf;Wolfius, 

Paft.  ju  Catf> 

30&.  ^eor^  ^afm ,       Paft.  ju  ^et. 


685 
690 

698 

700 
701 

701 
704 
70  f 
709 
711 

7ia 
71? 
715 
7^S 

7if 
719 

720 

721 

725 

72J 

724 

724 

h.  a. 

29.Aug 


M.  Euftach.  ^oeten,  1 1 8.  Nov.?0)ic&* 
<Srne|l  ?0?ugf)ar& ,  Emerit.  ?07ic&. 
3oad;.  5D?orgen\t)e0  ,Paft.  jum9IBai)f. 
Jul.  Henoch  Ovof  offjen ,  ^r.  ju  s)}?ic!). 
Jran^  ^enr.  @d;dneman , 

Paft.ju^auft. 
(25rijl.aibm.®eifer,  Paft.juO:?.^* 
3acob  ^af  en^ ,  ^r.  ju  ^(\tf)* 

M.  Nicol.  ® tap5or(l ,    Paft.  ju  306. 


^r.juqjet. 

^r.ju  dat^» 

^r.juSac. 

^r.ju^^ic. 


3o5»^rameper, 
5}afentinJpetng, 
3of)ann  ^ifDe , 
3o5.©ottfr.?a?i^fer, 
M.€5ri(]ian3ieara,  ,  „  _ 
M.3o6.(^5ri(lopf)  ^nj(tf  e,^r.  ju  W* 
g^ic.  Q3evn5arb  ^ibt ,  Q)r.  ju  ^(kU 
3of).  J^erm.  ^iffc,-  ^r.  ju57ic* 
go^.^pifmer^/  qJr.ju€atf> 

Jo.  Jac.  Q5Qetfen^,Paft.  jum^.©ei(l» 

M.  J£)artn?i(}  Bambamius ,  ^r.  JU  ^et. 

M.  Nic.  Q3uf4) ,     Paft.  juin  3uc|)t5* 

Eric.Matth.@(&miD,  $r.  JU  ?D?icj). 
^ernOart)  Dvaupad; ,  ^r.  ju  57ic. 
^ob.  Jg)enr.  @d;ubart ,  ^r«  ju  C!}?icfr» 

fubfcr.d.29.  oa. 


A.  1729. 


A.  17)9. 


lor 


7»f 


712 

7ir 

716 

727 


f98 

700 

701 

701 
704 
70  f 

709 
711 

712 

7'5 
7M 
7if 

7^f 

719 

72C 
721 

7*; 

7^5 

724 

724 
728 


Pet.  Theod.  (Scelmau,  Senior  ?Q?tc&. 
3of;.  5n'&.  ^t  ncf  ler ,  Paft.  ju  97tc. 
(grbtttan  9?euttieif!cr ,  Paft.  ju  3ac. 
3of).  €&ri(top5  ^oI(t,Paft.*ju  (Zat^. 
3o&.  Q^toxQ  «palm ,      Paft.  ju  ^c^ 


encoe^t 


joach.^cr^cfttve^,Paft.  jum  ^apf. 
3ul.  ^tncid)  9iOlop ,  ^r.  ju  9}?icb. 
gran^  ^cnr.  ©cf?6nctnan , 

Paft.ju«pault. 
€5ri(l.Sut)tt).©eiIcr,  Paft.su^O?.^. 
3acob9!)?afcn^,  ^r.$uCat5. 

M.  Nicol.  etap&orfl^  Paft.  ju  3of;. 
3of)ann  eSramet;cr ,       .^r.  ju  ^tt 

Valent.J^Ctn^, 
3of)ann295iIi)c, 
3oh.©ottrr.?J??i^Ier, 
M.^f;rttt.3iegra, 

M.3o5.€l)rifiop()  ^rufif  e,  ^r.  ]u  ^et. 
57ic.«Sern5.(£ibe,  ^r.juSac. 
3of)  JFperman  2BiI(e,  ^x:  ju  Tlic, 
3of)ann  ^iamcrd ,  Q)r.  ju  ^atf). 
3ol).^ac.Wttfme, 

Paft.jumJ^.©ci(l. 

M.  S^^axt^iQ  Bambamius,  «JJr.  JU  ^Ct. 

M.  Nic.  ^ufd) ,  Paft.  jum  3ucf;t&. 
Eric.Matth.(Sc6mit),  $r.ju^tc&. 
Q5ern5art)  9iaupac& ,  ^r.  ju  5^ic. 
5ob.J5)enr.(2c{)ubart,  g3r.iuWic&. 


^r.ju(^atf). 
5>r.$u3«c. 
^r.su97ic. 
^Jr.juSac. 


iog 


A.  17? r. 


A.  17;!. 


■(*»• 


itwt^it 


crvDc^lt 


/ 


A.  i7n- 


A.  1754- 


169 


cnve^li 


<n»r^U 


fio 


A.  173  f. 


A.  175^. 


trvoiUt 


eme^t 


Formular,  imc^  tDcWjcm/  in  bcn  &(lpen  ju  ^am^ 

bmQ/  gcldt)ttc  timgc  gcutc  jum  ?)i:ct)i9^2(mpt  ordinirct/  o&ct 

md)  fonfl  5(nt)ctc/  fo  fcl)on  tmMiniftenogclcbct/ 

bafclbft  cingcfu^rct  n)crbcm 

3n  Dcn  ©rucf  (jcjjcbcn ,  auf Da|  ctn  (c^ltcbct  af fo  furgcftctttcr  fJ3rciDiflcr  (tcO  an* 

getovterQ}evma6nim(|en,infcincm5impt  unt)gan|em£ebcn,  (lctjJevinncvc,  unD 

i^nen  mit  aflem  Slcig  unt)  ^vn(l  nad;f  omme. 

Formula  Minifterii  committendi. 

!ac^t)cm  3()r  g].  SR.  Dcr  WfiltcOcn  ©ciiicinc  aa^tc  CoDcrxtt9i)  5u 
Xroft  uno  tf)rcr  ecclcn©c(i(]fett  Scfcrocrunq  twvdo  Ui  2d)xc  Oe^  ®6tt* 
Kc^cn  fcltgniaeOcnOcn  ®  ort^/  uno  Adminiftration  oct  Mii^m  ©acra* 
mcntcn,  orDcntl(cOcrQ25circfci)Dertvc(){ct,  crforOcrt/  unoan()(e  gegcntudrtig 
furgerteUct ,  fo  follt  3l)r  intt  6;i)riftlict)er  SltiDac^t  €uren  55efcl)(  an()oren,  unD/ 
turct)  Dic^ulffc  unD®nat)et)ceJ  2(((mdc(;ti9cn  ®OtM,  t)cinfelbcn  ftct^  unD 
aUfseirtrcuItct)  uno  nitta(Icing(etgnacbfommen,  aleJOcn  getreucn  Stcncrn 
tinfcre  Itcben  JDerrn  unO  ^uupt^  3(Efu  &)ti^ti  gc^orct  unO  anftc()ct. 

2!3irbcfe()len€uc&t)on^Ottc^  unbunfer^Slmpt^njegcn,  t)a63f)rt)fe* 
fcrKtrc()enunl)®cmetne(Sbnfti/  Oieer  nicOt  mtt®olDot)cr©iIber/  (onbern 
mUfcincmctpcntbeurcn^lutcrlJfet/  unDDerfe(ben(Euc^;iueinem©ee(for* 
acr  DcrorDnet  bat ,  in  gurcm  2(mpt  ju  aUcn  Seiten  aufTcrftceJ  ^eriuogcn^, 
^etgtg, trcuItc()unDtt)o(,obnUnterfc(;ciDDcr^crfobnen  unD  ©tanDc^,  foUet 
Dtencn  unD  fnrftc()en/  i^u  'SeforDerung  Dcr  (Ebrcn  ®Ottee?  uaD  Der  ©emeine 
eee(cn@eltgfett,  unD  fodt  euc|)  tn(Eurcm  2(mpt  nac^  Diefen  2(rticu(n  rtcft* 
ten  unD  t?erl)nlten* 

3um(Erftcn:  S5iett)eU3^rfci)DeinSicner3Sru56rifti/  unfcr^ticbcn 
J^Srrn  unDJP)duptc^/  inDcm^mpteDe^()ctli9en(Et)an(|c(tt/  fofoat^brmit 
Dcr ® emeinc  (Ibrtfti  aud De^  JP)Srrn SDtunDc reDeu/  unD ®Dtti^  fcltgmact)en- 
Dc6<3Bort(aurer  unDrcintnfetnem  tt^abrbaifttgenrecf^tcn^erffanDC/  a&n  aU 
Icr(er)  ^erfdlfcbung/  931enfc()entrdumc/  Calumnien  oDer  Sophifteret) ,  mit 
flutcrConfcientz  lebrcnunDprcDtgcn,  unDDaDon  auf  fetne  auDere  S^^^n^cgc, 
wcDcr  jur  recbten  noc^  jur  Itn  cf  en  JbanD ,  um  'Sortbetl^  oDer  ©c^aDcni^ ,  ®  un^ 
flc^oDerUngunftccJ,  SreunDfcbafftoDcrSctnDfc&aift,  (E()rcoDer^eracbtung 
n)iUen  abtt>etcl)en,  fonDernfoIletDa6a(letnfeligmac^cnDc2!5ort  ®Ottc^fret)«: 
mubttgunDbefidnDig,  0bnaUen©c^cuunD5ur(^t(cI)rcn/  prcDijen  utiD  bc* 
fennen  /  unD  Dic  ^eiligc  (J&rifl(ic^e®emcine  fict^  fur  aUcr  anDerer  arger(ict)er , 
t>crfu&r(fc§crunbfcl)at)((c6cr2cl)reunb3rrt^um/  nac&(Eucrcn©abcn,  ^cif* 

o  fcn 


III  ^  ^ 


fen  tteuHct)unD  fleigfg  /  md)  tu  ©naDe  unD  -g^fllffe  ®OtM ,  mmijttn 
iinM)el;iiten,  unDfoflettnDem  utteiett M\  ernftltclen  ?8efefel  unt> ta^  ^m 
©Dtte^ftoStuaen^aben/  Da^Jer.a^.gefcOrieben  ftebet:  emq3ropl)ct,  m 
inrin®oi:tl)at,  bei:  prebiaemein  Wtxt  recbt:  Unb  Tit.L  &n  Sifcboff  foU 
fealten  ob  bem  2l5ort ,  ba^  genjifi  ift ,  unble^renfnn,  aufbagCrmacbtig 
fei)uicrmabnenburcl)  t»iebeilfabme  gcl)re,  unb  ju  flraffenoie^ieberfprccber» 
llno  ju  ben  eitefien  Der  ®  emeine  ®  Drte^  in  Ocr  (Stm  (Jpbefo  faflt  ©.  q3aulu^ 
Aaor.2o.  ^abtacl)tauf€ucbfelbft,  imDnufDicflnnee^eerOe/fibctnjclcbe 
GucJ^  l>cr  JEieiKge  (Seifl  cjcfeeet  bat  p  Sifdjoffcn ,  ju  n?eiOcn  ote  ®  emcine  ®0t^ 
t(^,  ttJC(cl)e(Srt»urctjfeinci9en  93lutet:tt)orben ^at.  3«®W"ttta:  ^brfei^ 
let  i\\  ber  i^e&re  allexeit  febcn  auf  ba^  rccfete  Jp)0l)cprierterltc5e  ®ebcbt  unfer^ 
(Jrfebifcboffe  unb^(Errn  '^(Ifw  e^rtfti:  ^ater  erbalte  fte  in  Oeiner  ^Babr^ 
bett,  tcin  OBort  ift  bie  OBabrf^eit;  Uuo  auf  bie  rccbte  StpofJolifcbe  &n\i\\)s 
lumc^ooer  «cfcl)Itct)bc^6etliflen9poflcI^  ^aulian  rcincn  lieben  Sutiser  ZU 
met|)eum  uno alle  fronnne  ©icner®Otte^:  0  2imotbcc,  bcttjabre m bic 
t)crtrauct ift,  unbmciOcDieungetftlicbelofeSefcbttJde,  uuD  oa^ ®eidncl ber 
f  alfc&^berubmten  Kunft ,  tt)elcbe  etlicbe  furgeben ,  unb  fcl)len  bec^  ®  (auben^* 

3utn  Slnbern :  9Xac()betn  auct)  tie  Adminiftration  unb  au^tbcilung  ut 
tinUm  lioc^tt^ftrbtgcn  ©acramentcn  mit  geboret  jutemStmpt  unbMinifte- 
rio  m  beiltaen  (Etoangelit ,  fo  follet  3br  in  (JuremStmpt,  al^  ein  treucr  J&aug-^ 
fealter  m  JP)(Srrn ,  bie  ©acramenta  3ff fu  (Sbrifti  orbentltc^  nacb  be^  fXixxn 
S5efcI)I  unbijinfeeung,  utibntcbt  anDer^au^tbeilen,  unb  alle^erfdlfcOun^' 
<ie  ocr  betliacn  ©acraitienten,  aIIcerbicbtctefaIfcbe®otte^Dienfte,  fc^dOlict)e 
SDlenfcbcn^Tradition  unD  ®ctt>iffen^^©tricre,  }u®0S2e^  ebren  unb  alicr 
©Idubiaen  eecIcn^J&ci)I,  treulicl)l)clffenftraifcn,  t)crtt?crffcnunt)abtt):nt>eiK 

3utn©ritten:  ©ictt5eilauct)bcr  Iett)tae©atan  utiD  t>ie  ©einen  mit  ib* 
rer?8ogbcit,  gfisenunb  Sdecrepnic&tfcblaffcnobcrfcDren,  unDOiereinegcbi: 
flnfcr^Iiebeni^^rrn3(£fu6:^rifii,  fciner  I)eiIigcnq3ropficten  utib  2tpcftcl, 
Daneben  auct)  fnjbnberbeit  bie  rec^te  Adminiftration  utto  ©cbraucl)  ter  bctligcn 
t)Ocbtt>flrbia€n  ©acratnentcn  greuIicO  baffen,  Idflcrn,  fcl)dti0en ,  \)erfdlfcl)cn 
unD  t)crfoic\cn ,  unb  bcn  frommen  einfdltigcn  ^ldubigct]  mancbcrle^  gefc&tt^in^ 
ter  miD  Iifii(icr?6eife  nacbfd)Ieic^cn  unb  nacbftcllen ,  in  ^rrtbum  fte  .^u  t^cr^ 
fitljren ,  fo  follet  ^br  fur  Oie  ®etneine  (Sbrifti  Mm  ^^tm ,  unb  in  (Surctu 
2(mprflct^for(ifdrtt9fcDnunDtvac!ien,  Daff  Die®eme(ne  eJPjrifti  nicbt  t^om 
2cufc(ttnbfciticn®Iicbmalfcnbetroqcn,  ooer  mit  tjcrfitbrifcben  3rrtl)titncrn 
tcraifftet,  fotiDernbci)Derreinengebr,  nnt)crfdirct)ctemQSort®Otte^,  x\\\\) 
unti?anDclbabrerCEinfc(3un(}  unbDrbnun^  unfere^  licben  ^(Errn3€fu  iJbri* 
ftt,  inelufdltiscm  tt)abrciiuni)rcc5tcn®(aubenunb£el)re,  burct)  bie®nat)e 

De^ 


t)c?^ciUacn(Sei(lci?,bcn)al)vct  unD  crbaltcn  tvctDc,  unDfoactDcrtjalbcnauc^ 
fclbflfcincunnobticjc,  unnuOe,  unbcfannte  jdnctifc^c  Difputationes,  fcinc 
«euc  jmcifcU)afftigc  Opiniones  oDcc  ^coc  fut  bcr  ®cmcinc  auf  bcni  ^rcDig* 
ftublcDcv  fonftcinfubrcnoDcv  cnw»^«^«^i'^V9f^^^2(rticulDerecl)t:c,  DaDurcJ 
einfaltiqcdl^riftcn.qcdrqcrt,  t)crn?irrct,  unDswifcOcnDcn^rcDidcrn  unDiti 
Dcr ^^cmcinc  ancintgfeit,  ^aDcr ,  3wicfpa(t,  unD ©cctcn mScbtcn ancicricO*» 
tctt))crDcn,  fouDcrn  follet  flctreulic^  blcibcn  bci)  Dcr  aipoliolifc^en  ®6ttlic{)e« 
l^ebrc,  iKlcbcDicliebcn  bcili.qen  Slpoficl  uom  ^(Srrn  j^fu  (^btifto  cmpfan- 
qen ,  unDiDcr  ®cmcinc  Wfti  i\\  il;rcn  ©cbrifftcn  nacl)qclaffen  ^abcn ,  Die 
nucO,  ®Ott  fci)  Sob  unD  Danct !  in  Dicfcn  Sirc^cn,  nacl)  Dcr  gorm  bcr  2(ua^ 
fpurv]i|cbcn  Confeflion,  Apologia,  uuD  Detf  beiliacn  ^Jvopbctcn  ®Otte^/ 
Doftoris  Martini  Lutheri,  «rridrun.a  im  ^cilicjcn  (Iatccl)ifmo  unD  auDcrcrt 
ecOrifften,  auc^in  Dem  SbriftlicOen  Concordien-S8ucl)  uiiD  Dc|lelbcn  Apo- 
logia,  ali^ Diefcr©taDtunDSirc^en?5crduntnig,  \?crrafTct ,  gCiCbrctunD  g^c^ 
prcDivict  it)irD:  UnD  fo(IetmitDem©c^n)crDtDc^®6ttlict)cnlBort^in9utcnt 
rcincn  ©lauben  Durc^  Die  ®  naDe  ®DtM  flcrftftc  t  fcnn ,  allen  ftciuDcn  De^  bci^ 
liflcn  «tjanaclii ,  aUcn  Serfdlfc^eren  unfcr^  (SI)riftlic^cn®Uutben^,  allen 
eitdnDcrn  unD  gdfterern  m  $>rcDifl'«mptgJ  unD  Der  bocbwftrDiflen  ©acra^ 
mentcn,  aDtcDcrtduffern,  ©c6n)encffelDcrn,  ©acramcntircrn,  Swincjlia- 
ncrn,  <Ialt)iniften,  uuDallen  anDeren  f)?ottenaeiftcrnsun)iDcrfprecOen,  unD, 
flcgcnDerfclben  manniflfdttiflegScrfubrungenunD  ®ottedldfteruufl,  Die  ft)^ 
re  unfcr^  Kcbcn  ^(Errn  3efu  g^brifti,  unD  Die  2BaI)rbeit  fcincef  IBort^ juforfl 
DcrcnunD^uPcrtbeiDiflenDurc^  tvabrbafftiflc^  unD  bcftanDige^  ?5ctdnntniff, 
auf  Dafj  unfcr  lieber  ^&v  3«fu^  (Sbriftu^  ^nd)  tvicDcrum  fur  fcincm  ^imm^ 
Ii)cl)en  ^atcr  ale^  fcincn  gctreuen  ©icncr  befcnne  hi^  iw^xcic^kil  Sarum 
foIIt3br aucO,  al^  tin treuer^irte DeeJ.OSrrn  ei^rifti,  Die ®emcine  in Deu 
3eit  Der  Srjobt  unD  SCnfecOtuna  nic^t  Dcrlaffen ,  fonDern  bereit  fei)n ,  Cuer  JP^au^ 
unD^of,  OTcibunD^inD,  geibunDgcbcn,  fur@ie,  umDedJ5<^rrn<2bn^ 
fii  unD  fcinc^  fcliflmacljcuDcn  'Bort^  millen ,  ju  wagcn  unD  ^u  \)crla(fcn ,  unD 
l)icrtn  unfcr^  treuen  (£rBl)irten  3^fu  Sbrifti,  fciner  lieben  $ropbcten  unD  2(^ 
poftcl,  unDaBcr  ()eili9eh2ebrerunD90fldrtt)rcr(ErcmpcInad^folflen,  auf  Daj? 
^bv  Der®emeine®DtteeJDienet,  nic&t  al^  dn  5DIteDIinfl,  fonDcrnnjie  eitt 
roabrbafftiflcr recbtfcbaffencr  ^irte,  Dcr  feine  ©cbaaf c  mit  alier  Srcue  mcpnr, 
unD fteliebcwiefcineiaen Seben.  3brfoUetaucbDc^f)eili(jcn^reDifl^S(ti.pt»5 
ntcbtmifibraucben,  ^aDer,  gnjiefpalt,  ©ccten,  5(crflcrni6unD?iottenirt 
Diefer  (Surer)  ®emeine  anjuricOten,  fonDern  follt  Da^  Sijanfleliunt  3(?ftt 
€()rifti  mit  einem  fricDfamen  ® emubte  preDiqen ,  unD  ftet^  Daran  flcDenctcn , 
Dagunfcrliebcr^Srr  "^(ifw^  e^^riftu^  (Euc^  Diefer  ((Eurer)  ©emeineju  ei*» 

o  2  nent 


mm  ^PreMset  gegebm  unD  Qtftt^tt  W  t  auf  ^ag  t)urc()  (£mt  Slmpt  Der  geft 
(SJ^rirti  (tt)er^etfireine®ememe)  ntc|)tiiubtoc()en,  ijerviiTen  oDec  jcrrutrer> 
fonDerninetnem®lauben,  elnerfe^  Se&re/  unt>  in  tvaferer  brut)cr(ic6en  2kbt 
crbauet,  gcbefrertunDerljaltentDeroe. 

3um  ^ierl>ten :  ^^reoigern  flel)6ret  aucft  ju  ftraffen  mt  ju  trofien ,  (8 e^ 
fe^unD^Jmingelium,  ^ufTeunD^ergebungDerSunDenxuprcDigem  ©ari» 
«m  rcIltl6rbej)De  tm^JrcDigen  unD  im  ScicOtftu^I  /  unD  fonft  aUejeit,  bet; 
®efnuDcnunD^rancfen,  Dcr@c()lufie(,  (fucOt)om-^(Errn  C^rifto  (jefo^Ien, 
redfttgcbrauctien,  unD  Mefen  UntcrfcOeiD()a(ten,  Dag  3^)^  Durci);®Ottc^  ®e«» 
fe^DleOfluDcrftraifet,  tl)nen®Dtte03orn,  ®eric6tunD'2JerDammnigan« 
l^eiget ,  iur  ® uffe  unD  bufifcrticjem  (StjriftiicOcm  gebcn  erma&net*  3^^  frU^ t 
tm  ©traffen  nid&t  unbcDac6t  oocr  (eic()tferti(}  fci)n ,  unD  nicfet  eigenen  AfFeftcn 
fonOern  ®OtU^  ®tfii}  unD  S5cfc()(  mit  (Ernft  unD  ®6tt(ict)cm  tJcrftanDigem 
eoferfolgen, follet Wneq5erfo()nanfc^cn;  ®cnnunfcr^(EtrunD®Dit, Deic 
(Suc^Da^  ©traffen  befobtenM^  unDDc6ampt3()r  fn()rct,  fie()ct  feine^er* 
fo^n  an ,  fouDern  ftraffeto()n  aiic^  2lnre&en  Der  ^crfo^nen,  unD  tua^  Dcn 
sperfo^nenan^anget,  e^fci)jF)Oc^()eit,  ^rad)t,  ®eit)a(t,  IHeic&t^um ,  oDer 
anDere Ump4nDe.  ©arum  foKct  3^«^  5ucO  fleigia  btiten ,  Dag 3br nic&t  mit 
(StiBfcf^tDcigen  (Euc()  auDercr  geute  ©unDe  t^etibafftig  macOct ,  ttJie  (Elt ,  fon^ 
Dern  (letecJ  Die  mercflicOe  ®ort  unferj^  eOtUi^  fur  Siugen  ()aben:  Ezech.  33. 
Cap,  ©ueDlenfc6emSinD,  3ci)  ^abe  Dic^  ju  eincm  CGDclcbter  gefefit  fibcr  Da^ 
^au(^3frac{,  tvennDuettt?a^au^meinem9JtunDe()6reft,  Dag  Du  fte  t?ott 
meinentwegen  ttarnen  foUt.  Q25enn  3c6  nun  ju  Dcm  ®ott{ofen  fage :  Su 
®ottIofermuftDe^2oDee?(Jerben,  unD  Du  fageft  i^m  foicOe^  nic^t ,  Da^ftc^ 
Der®ott(ofctt)arnen  (affefur  feinem^efen,  fott)irDtt)o(Der  ®ottIofe  um  feii' 
ne6  ©ottlofcn  Q25cfcn^  wiKen  fterbcn ,  aber  fein  S3(ut  tt)in  ic&t)on  Deiner  ^awt 
forDern*  SBarneftDu  aber  Den  ®ortIofen  ftir  feinem  ^efen,  Dafi  cr  ftc^  Da# 
t)on  befcf)re,  tinDerficOnic&ttt)il  m\  feinem  2Befen  befcbren,  fo  tt)irD  er  xm 
feiner  @flnDett)iUenfterben,  unD  Du^af}Deine(SeeIeerrcttet* 

3«m5flnfften:  2)te©unDcr,  DieiI)re©flnDebefennen,  unDibnenDie* 
felben  laffen  Iei)Dfei)n,  aucbfflr  ®Dttt^  3orn  flber  Die  ©flnDe  ftc6  fflrc6ten, 
fo(ict3brmitDcmbeiIi3en(St>an9eIio  tjon  ^ergebung  Der  ©fluDen  Durcl)  Den 
bittecn  ^ToD  unD  ?5IutDergieffen  unfer^  licben  ^€rrn  unD  ^er^IanDc^  3(Efu 
(i^xiili  fieif^igtroften,  ibnenim91at)men  3(EfnDie  Abfolution  fprec{)cn,toon 
Den  ©unDctt  I6fen ,  liit  ®naDe  (BOtM  unD  Da^  en)ige  geben  gcn)iglic&  ^ufagen, 
unD  follet fleigig  jufe()en ,  Da^  3i)r  mit  beigigcm  Ungeftflm  unD  unfreunDItcber 
Unbefc6ctDcn()eit  Da^  glimmeuDe  Socbt  nic6t  au^I6fc0et,  unD  Da^  juftoffcne 
3iobrnic&tgan?s«brec&et,  mift,  Dag3f)vMebefct)tve()rte,  bctrubteunD 


«5  S»  "r 


aeanaftcrc  ®cn>iffcn  mcfit  xotim  tjerc6ttjf()rft  unD  bctvubet ,  unD  nac^  Dcm 
GveuipcI(Sf)n(ltntcmant)tDn(Juci)fto(Tct,  Derjutfuc|)fommt,  unDCucO 
fctnc@nnDcHa.qct,  fonDcrn  aae,  Dtc um  tbrcr  euuDeu  tvtUen  bcmul)ct  uno 
belaDcn  finD,  mtt  Dcm  fccltgen  2rcft  De^  bctltgen  Ctoanaeltt  eraDicfct  unD  er* 
freuet:  2)enuetnStfd)c|f,  faf^tS.^auUi^,  foll  ntctit  icrntg  unD  betfitg 
fei)n,  fcnDcmroUficODcr^lcgcKI^afttbcfJctfitgcn:  gerneti?cumtr,  Denn 
ici)  btn  fanfftmiu()i(5  uno  i>cn  fpn*m  Dcmutbig. 

3um©ccl)ftcn:  ©tctvetltn  WnemetanbegntSteaiment,  Cmtgeeit 
unb  grtcoe  fan  cr()altcn  n^erOen  ol)nf  gute  Orbnuncj,  unb  Dcr  ^etligc  «etft 
fcnberltct)  bcftc()(ct,  baff  in  ber  dbrtftltcbcn  e^cmcinc  (^Dm  alleef  orbent^. 
fic^jncjebcnfotl,  foroflet3()rauc()tn«urcmamtceuct)nac&  btefcr  Strc^eu 
€l)rtf((tc&cn  unb  (cb(tcl)en  Orbnuni)  mtt  S(etg  \?cr()a(tcn,  fctne  Uncrbnung, 
Wmimfcit,  3n)tcfpa(t  unb  Scrruttnng  bagegcn  errcgen,  cffcnbabr  cber 
})timm  bant)()abcn  unb  fcrtfeeen.  ^t)X  follet  aud)  (Eucer  Obrtfleett  tn  alleu 
® ctt(tct)cn ,  biUic^en  unb  cbrHcben  ©tngen  aeborfam  fm  nacb  ®Otrf ^  Se- 
febl,  unbjum®ebetfurbteObrt9fetteuregub5rererma()ncn,n)icberS(po* 
Oelbeftcblct  LTim.2.  UnDjuTito3.  ertnnfrefte,  baf3  ftc  ben  gurftcn  unb 
Der  Obri^ectt  untertban  unD  gebcrfam  fci)n :  ©enn  Dte  Obrigf eit  ift  Don  ®Ott 
DerorDnet ;  ^er  ftcb  mm  iDtDer  Die  Dbrtgfcit  feect/  De r  iDtDfrftrcbf t  ® Ottf ^ 
OrDuung»  Rom.  13. 

3um©tcbcitDen :  giac^DemaucbDiefPrcDifler  unD®iener  e^riftinic^t 
anein  mtt  2Bortcn  unD  gc()r ,  fouDern  aucb  lutt  flutcn  epcmpc (n  tbre  ©emein 
ju  lebren  fcJiuIDtg  fcpn ,  fo  fcflt  ^br  aucb  Cure  ©ciuetn  fietgii;  ju  etncm  Sl^rift* 
Itcbengeben,  allerbanD  SugenD,  (Sbrbarfcit  unD  ^ottfecltgfeit  ermabneu/ 
unD  (Jur  e  gcbr  unD  (Er  mabnung  felber ,  ju  guter  Imitation  unD  5]aebfol9e ,  mit 
einfm  guten  unftrafTItcben,  €bri|iltct)en ,  ebrbarltc&cn  unD  frieDfabmen 
SBanDel  jtercn  unD  befiattgen ,  unD  Dcr  (Ermabnnng  Dc^  2f»)cftelc5  ^auli  attc^ 
Itit  in(Surem  2(mpt  fclgcn,  pm  Tito  i  cap.  (Sin  ^reDtgcr  fcU  untaDeltcb  fm, 
a(^ein^au^balter®0ttf^,  ntcbteigenftnntg,  nict)t  jcrntg,  nic()tetn25eim 
fdnffer,  nicbtpoc^en,  ntcbtunebrltcbeJSanDtbtcrungtrctben/  fonDcrngaflp 
fret),  giitig,  jiicbttg,  gcrec^t/  beilig,  feufcb,  unD  balten  cb  Dcm  ®ort,  tai 
acwigift,  unDlebrenfan,  aufDafiermacbtig  fei)  ju  ermabnen  Durcb  Die  fjtiU 
fabme  gebre,  unD  ju  ftraffcn  Dte  ^tDerfprccber*  UnD  ju  Tit.  cap.  2.  WcnU 
I)aIbenfJeIIe  Dic^  felbft  jutn  5itrbi(De  guter  <a3ercfe,  mtt  ungefalfcfeter  Sebre, 
mtt  (Jbrbarf  ctt ,  mit  betlfabme  n  unD  untaDcItcbem  Q25ort ,  aitf  Dag  Der  ®  tDcr* 
ttxlrtigc  ftd)  fcbame ,  unD  ntc(;t^  babc ,  Dag  er  t)on  un^  tuoge  956fe^  fageit»  3n* 
fonDerbcit  foKet  3br  mtt  (Euren  Collegen  unD  SKitarbettern  tm  Slmte  Dec^  i)cilU 
flenetjangelti  in  bruDerltcj)er2icbeunD  SrcueDer  ganOcnC&cmetne^rtftiju 

o  3  rinem 


dncm.quteiti5j:cmpel  (cbettUttlJumgelxn,  UnDallejetr  Dtc  f^ertlto^e  &\m\)'^ 
ratngCSJ&ttfttfarSUisett^abett:  ©otcfccgure  J5(£rrunD2Ketftercuct)  t>k  giip 
fc  9ctt)act)fen/  fo  folkt  3(}r  auc^  cnd)  untcrctnanDer  Dte  5n(lc  itjard^en-  (£tn 
S5cj)fptcl()abctc6cucl)9c()cben,  l>ag3t)rtl)ut,  wtctcljeuc^QctbanDabe.  Cttt 
ncu®cbot^9cbctc&cucl),  Da^il^rcitceuntcrctitattDcrltcbcr,  wte  tcOcuc!)flc* 
Itcbct  ^abc ,  Dabct)  tvtrD  icDerman  crf cnttcn ,  Da6  tbr  tnctttc  Jungcr  fc^D  /  fo  t^r 
StcbcuntcrctttattDcr&abct. 

2(Ifo  ^abctS^t:  anacl)6retDte(5rma^ttUttg,  DarHac6  3&t  cuc^  tn  cttrcm 
2(mtc,  Daiuctt^Dcr  JP^errd^rifru^tocrorDnct,  unDjuDtcfcr  (oDcrDcr)  ®c* 
mctncju9ft.bcrttffcn^at,  lo(Ietric6tcnttitDl)aUen»  ©o  3br  Dcmnact  gcttcr^ 
gctfci)D,  Dtcfcrerma()nuH9ttttD95cfcb(  tncitrcm  2(mtc  mtt  aHcm  Stetg  unO 
SrcucDurcO  Dtc  ®naDc  unD  JDitttf e  Dc^  2([lmdcOt((jcn  ®Otu^  nacljau^ommen , 
uttDtntt^orfaij,  ^ificn  unD^tI(cnDagcgcttnic6tp()attDc(n,  njic3()rDeg 
unfcrcm  Jj^rrtt  uitD  J^duptc  3i5©U  (S^^xifto  am  jitii(]f(cH  ©crtd^rccjeDcncf  ct 
Dlcc&cnia^afftjngcbcn,  fofprccbctfurDiefergan^cn  ^cmctne  mttnjolbcDacO* 
tcttt®emflr()CunDfrci)crConrcientien:  3d.  Refpondet:  3a.  SDarxttt)er«s 
Iet(^c(£ud)®DttDcrf)imm(ifc&e«atcr  fctuc(gttaD  unD  ()et(tgcn  ©etft,  Dttrc^ 
3€fum^Jp)rtftumunfcrtt(icbctt  J^c^rrctt,  ^?imctt. 

UttD  ia)befcb(c(2;itd)aitf  uorgcDacCtcgulaGcuttDCSdubDe  toon(^02Scc5 
unDStmpt^  tue.i^cn  Da^  2(mpt  m  pvcDigctt  unDju  (c()rcnDa6  (Jpangciiniti 
(SDttc^,  uttDDic&od)n)nrDt^ctt©acramctttensu  rctd;cnttt  Dtcfcr  (Dcr)  ©e* 
metttc  ©DSJe^^u  d}.  ttac&  DcmScfcM  unD  (Etnfe^ung  (^O^^c^  unD  unfer^ 
^ei)(anDe^3(Efn  (E^rtfrt,  tm  SRa()mcn  ©Drtc^  Dce^  ^m^,  Dc^  @o()ne^, 
unDDc6-g)ci(.®cifrc^* 

Tradantur  Biblia  aperta. 

S)arauf  ne()mct  ()in  Dtc  (Ktttgc  ^ibct,  voM)C  i(t&Om  QBort,  Dciritt 
3^r  fo((ct  (cfcn  unD  ftuDicrcn  Xag  unD  ^^ac^t ,  unD  ^cjcDcnrfcn  an  Dett  crnfKic^cn 

^cfcW  ^l^rtfri,  Scrutamini  Scripturas,  Joh.  aui  5".  Cap.      ©udjct  xn  Dcr 

©d)rtfTt,  Dcntttt)rntcDnct,  i(Hi)abtDa6 cmtacScbcnDarinnen,  nuD(tetfrcJ, 
Dtet)onmtr jeuflcr:  UnD  an  ^ault  (^rmabnung  KTim.4.  attende  leiftioni, 
^attanmttgcren,  mtterma()ncn,  mttget)ren,  btgtd)fommc.  ©cnnDar* 
aucf  fo(Iettbra(lccurcgc6rnct)mcn,  Dcmt  tbrfci)D  ntc^t  bcruffen,  cttre  etgctte 
^ort,  2rdumettnD®cDaucfcn,  fonDcrtt®Ottc^aBort5uprcDt;(jctt,  tvel'- 
c^c^  ttt  Dtcfent  95nd)  vjcrfafrer  unD  bcfcfcriebcn  tfr»  2)arum  fo((er ibr  ^zi^i^  Dar- 
itt  ftuDtcren  unD  (efcn,  unD  \)on  Der  gcbr,  Dtc  in  Dicfcm  *Sud)  ift  unD  ftcbet, 
nic^tabtt?eiceen,  tt>cDer;iurrecOtenttoc6  jur  (ind^cn  JP)anD,  nid)t^  Da^u  tbun 
noc&Dat)onabncbmctt,  fottDcrttbeftattDtgDabci) Mctbcn,  uttDDcrfctbctt a((^Der 
emtflett®6tt(tc6cttaBal)ri)citfo(gcn.    ©cnnDi^^ortnnD  Dtcfcec^rifft,  fo 

in 


in  tJiffcm  ©uct)  vjcrfafict  ftcf)et,  ill  uu^  f urgcrc^rictcu ,  n)tc  Q3aulu^  fligt  2» 
Tim.3.  juc  l^cbic,  i^uc  iStraffc,  jur  'Scffcvuug,  jur  SuctJttgung  tn  Dcr  ^e^ 
rc(()ttfltctt,  Da§ctn93Icnfct)®Ottc^  t^cUfommeufci),  ju  alicm  gutcn  •^Bcrde 
gcfdjtcf t  S)aju  ucrlct^c  €ucl;  Dcr Itcbc  ®Dtt  fctucn  ^etliflcn  ^cii t ,  Dcr  (EucJ^ 
Dcu  rcctjtcu  93crftan&  Dcr  l)C(ltgcn  Scbrifft  croff uc ,  uuD  in  aUc  2Bat)rt)ctt  lcitc 
wuDDartncr(;altc» 

Sia^ct  un6  mtf  txmn^tf^t  hittn : 

Inter  precandum  imponantur  manus ,  fi  ordinandus  eft. 

kSatcrUnfer,bcrbul>irttm^tmmcl,  ge|)etltgcttoerbebemna{)me,  $u* 
J^  !ommebcm2^etd;/  betit  CCtll  gefcl;e{)e ,  totetmigtmmd,  alf0rtu4> 
^uf  ^rben.  Unfer  th^\id)c^  35rob  gtb  unc  i^eut ,  unb  cergib  nm  uttfere 
Sci;ulb ,  a\Qxok  rergeben  unfern  @d;u!bt0ern ,  m\>  fui)re  \xm  md)txnVtu 
fu^^uns,  fonbenterlofe xxn^von  bemUbel.  Dennbctnijlbrtc^^etc^/ m^ 
bteilrafft,  m\)  bie  ^errlic^fett  tn  i^totsfett,  %mtn. 

S.<ti(tt  me  ferner  htttn : 

Sincrltcbftcr  Jpyffrr  '^^^w  ei)rtftc ,  ®  Ottc^  cn)(ger  unD  ctnf  ger  ©o^n ,  tec 
DuDict)  jum J?ob,  P'ct6  u«DS5rc©0ttc^  De^  ^atcr^,  De^  SDlcnfdjIi* 
^cn  ®c(c&lcct)t6  Durd)  Df  inc  grunDlcfc  gicbc  unD  SarmI)crOtgfctt  Oafi  ange» 
nommcu,  ctn  fccItgmact)cuDc^  £cl)r>2tmt  angcrtcbtct,  unD  Dcin  i)ctlfamc^ 
SBort  fclbcr  gcprcDtgct,  Dtct)  fclbfl  fur  Dcr  gangcn  ^clt  ©unDc  jum  Opffcr 
ft)i(Iig  ubergcbcu,  Dtraucbtocn^JtnbcgtnnDcrOBcIt  bt^antbr  (£nDccinel)ctItge 
®ctticiue  Durct)  Da^  ^ort  Dctncd  ()ctltgcn  (Ji^angclit  Dcrfammlcft ,  cr^altefi 
unDrcgicreft,  unDDarumDa^^rcDtgt^ampt  Dc^.5.et)angclti  l)a|l  gcftifftct 
unD  ctugcfc^ct,  m\il)t^  Du  auci)  bi6  an^  iSuDc  Dcr  0Q3eIt,  (i^cnDe  jur  rcct)tcn 
Jp)anD  ©Ottc^  Dcd  anmact)ttgen  53atcr^ ,  fcfeuocft  wtDcr  alic  Dcine  SctuDe,  m^ 
fclbcrmtttrcuen2)tcucrn  unD^reDtgcrn  bcftedcft,  une^ auc6  95cfcI)I gegcben 
()aft,  Dag  n)tr  \\\  Dctncm  Srjabmcn  ben.btmmlifcl)en  25atcr  folicn  um  trcue, 
frommc  unD  ®Dttfurct^ttge  ^rcDtgcr  bttten,  Da^  er  alicjctt  fo(ci)c  £)tcncr  in 
fctnc  grofTc (EruDtc  \dm^ fccItgmacbcnDcn  QlBcrt^  n)0lle  fcnDcn ,  DIc unfcr ©ce= 
(fnSccligWtDcu  fyx^txi  treultc^  xntxjwm,  unD  Durci;  Deine  ®naDe  fcnncn 
unDiDCIicn  bcfulnDtg  forDcrcn,  n)clc()c  S)tencr  Du  alicin  Durc&  Dcincn  ^tWU 
gcn®ciftfanftred)tfci)a(fcncricuc()tcn,  Ic^rcnuuDjum5imptDcincr25ci:fi)(> 
nuttgtucbtigmad)en. 

©crbaibcn ,  O  ^(?rr  3ff  fu  (Si^rific ,  auf  Dcinen55cfc()(  trctcn  iDir  \nMtt 
SrcuDtgfcit  uud  guDfrftcfet  i^u  Dctncm  unD  unfcrml)tmmltfcbttt  ^atcr,  uuD 
ruffen  t()n  m  Durd)  Dic^ ,  fmm  ctngebobrncn  ecf^n ,  unfcrn  Itcbcn  Jpff  rrn  unD 
^ci)(anD,  ubcrDicfcn  ^t\m\  uuD  unfern  crivc&fff»  2)(cncr,  unD  Wttn  t)ou 

©runD 


iig  «5  S» 


(SrniiDunrcci^^emen^,  DnwoaeftDeinearme  t)erfaftene  nnD  tJerfoJgetegldu^ 
biat  ©emeinmttSnaDenanfe^en,  (tegndOigttcDmttfrommen,  sottfnrc^tt* 
aen ,  tuct^ttgen  uno  treuen  Strbeitern  unt> ©tenern  tn  Oem  5imt Oetne^  ^etltgen 
ireeltamac6enDcn  etjangeUt  \jerf0r3en,  unD  otefem  segemi^arttgen  oetnem  ®  te* 
ner,  famtun^aaen,  Dtei^uoetnemqSreDtg-Slmptberutfenfepn,  Detnen  J^etfe 
aen  ® eift  unD  ® nate  retct)(tcO  geben ,  betn  tetlfal)ttK^  Stmpt  recl)t  ju  fti^ren , 
?etn  ® ottttc&ed  l)e((tfle^  <2Bor t  rec^t  mt>  retn ,  treultc&  unb  beftanbtg  i^u  let)ren, 
unb  betne  ©acratuenten  r ec()t  unD  frucl)tbal)rltc^  ju  berretcOen*  SBoaeft  aucft 
K)m  utib  Mm  frommen  qjrebtflern  etn  frtebfa^me^  ©etnubt,  unb  baneben 
mt&nt,  ?3erftanl)unt>©tdrcfe  geben,  tptberaUeXeuffeHfcbegtft  unb  ber 
®elt3irrt&utnunb53crful)rutt9tnitfeftettt®lattbeniu  fdmpffen  unb  ju  m- 
berfte^en,  bte  Confcientien  mtt  iSOtte^  SBort  recfet  unb  nttoitc^  an  troften, 
<ille  £eute  tn  allen©tdti0en  jur  ©otte^furcDt  unb  aHettt  ®uten  erttta^men, 
unl)M{^53ofe}uftraffen,  nacI)Oer5ortnbetttcrI)eiIfamen  gef)r,  auf  bag  alfo 
l)etne®6ttItct)e®)reitttbbeitte^^eiltgcnai5ort^  ewtge  <23al)r&eit  ju  allen  3et* 
tenttt  unfer  Sl)rtftltct)en®emetn  lauter  unb  rein  m5(je  erbalten  ttjcrocn,  unD 
recetfcDaffetttSrucI)tDe(^  t^etltgen  etoangelit  brtngen.  Stfi  un|er  ®cba  mU 
(eftDu,  (Stt)t(ier,  aHmdcbttger,  barmt^eretger^Dtt,  ^ater,  ©obn,  unD 
jbetltaer  ®etft,  gndDtgltcb  erb5ren,  uitD  m^  alie  bet)  Detnem  Q23ort  erbaltcrt 
tmDeratterbanD  3rrt()ttittDe^2eufcteuitDaIicrfettter®lteoer,  unD  un^en?tg 
feeltgmac^en^SImen. 

Frater,fufcepiflimado  certamen  eontraportas  inferorum,  contramalitiofum  mundum, 
f£  omnes  Chrifli  atqite  Ecclefi<s  hoftes,  Ergo  confortare  in  Demino ,  {^  eflo  fortts  f£ 
intrepidus ,  ne  timeas^fedcuftodi  ijfac  omnem  legem ,  quamprxcepit  Dominm  Dem  no- 
flen  ne  declinesabea  veladdextrarn  veladfiniflram ,  ut  intelligas ,  quae  agis :  Non  rece- 
dat  volumen  Legis  i£  Evangelii  ab  ort^  tuo  \  meditare  in  eo  die  ac  no&e ,  ut  cuflodias  ^  fa- 
cmomnia  y  quaspracepta  funt  a  Domino  Deo  noflro:  hac  intelligas,  his  dirigas  viam 
tuam.  Confortare ,  eflo  intrepidm ,  noli  metuere :  nonproevalebunt ,  qui  nobis  repugna- 
buntlnminifterio  DEIy  quia  nobi/cumeft  Dominm  magnus  Immanuel  Nofter ,  f£  non 
dormitat ,  qui  cuflodit  Ifrael  Vade  ergo  cum  fiducia  Domini  DEI  tui ,  pafce  gregem 
tibicommiflim,  ^ doce EccleftamCHRJSTI ,  qucecunqueipfeprtscepitmbis,  dic^fac 
fortiter  in  nomine  Patris ,  Filii ,  &  Spiritus  Sandi ,  A7/jen. 

DominusDeusnofter  JESUSChriftus,  cuidata  eftomnispoteftasin  coelo 
'  Scinterra,  &qGinobifcumeftufquead  confummationem  feculi,  ipfe  te 
^cnosomnes,  fuamqueEcclefiam,  propugnabit&fervabit,  Amen. 

S^er  ^itl^l^  icQm  bid^ ,  unb  bel)ute  i>id%  Dct  i^^lM^  lafTe  fetn  2(ttse- 
^  (tc^t  leu4)tett  uber  bir ,  utib  fe^  btr  gttabis*  Der  ^^IM^  erpebe  ^tin 
attgefic^t  uber  bic^ ,  mb  gebe  bix  ^riebc ,  %mm. 


rGfflV 


S)ie 


tltmMI  itx 


<n  tvelc&cr  entl)a(mt: 

nebutg  ?5efenntni(rc  unb  grHdvung  auf  fca^  INTERIM» 

IL  @^^  MINISTERII  ju  ^ameuvg  ^ateimf.  ^rief 

an  Me  THEOLOGOS  ju  SBUtenbergtion  benen  ^^Jittelbingem 

IIL  T^ecei:  W^ttim  5U  ^amBucg  unb  Sflne&urg 

Stntwort  auf  D.  andre^  OSIANDERS  35efenntnu^  mx 
t)em  9Kittler  3Sfu  S^rtfto  unb  &er  SKecl^tfertigung  be^  ©lau^ 
ben^  in  lateinifcfeer  @pra4)c  gertellet 

IV^  ^mt^u^bmm  M^(d/  ^amC^urg/  ^iine^ 

burg  mb  ^DJagbeburg  Srfldrung  wiber  D.  georg.  majo- 
REM  in  ber  ge^re  ^on  ber  SHe^tfertigung*    Unb 

V.  @(5.  MINISTERII  m  mmbm&  f(r;Ie(|feunb 

red)te  S5ef  dnntnu^  t>on  bem  I)0^tt)urbi9en  ©acrament  be^  £ei^ 
bc^  unt)  SSIuteS  unferg  lieben  Jperrn  3(g@U  S  Jprifti  /  nebft  einer 
treuen  fQcrmal^nung  unb  SBarnung  an  bie  5^rirtlid)c  ©emeine: 

SOBobei  ju  mc^rerer  Srlduf  erung  QifuQtt  ifi 

M.  JOACHIMI  WESTPHALl  Ubcrfegung  be^  obengebac^teit 

5atctnifct;cn  ?5ricfe^  /  nebft  Dcr  auf  Domatficjc  ^cttcn  f^cDeutctcr  ^iftoxic  t)om 

jjulben  ^albe ,  nic^t  weni^cr  ber  XCitecttbcrgcr  THEOLOGEN  2lnftt>ort  auf 
l)en  an  fte  abgelafienen  ?5rief  t)erer  ^rebiger  ju  ^mhmg. 

Sunt  pttife^(^tU6 ,  unb  ru^mltc&en  2(ttbettcFcn  uttfcrt)OYfa&rert  ^ufammettge^ 
fu^t  /  utib  tnit  uor^cfc^tcr  f  ur^en  ^iflorie  bicfcr  Sc^^rifftcn  ^eraud  ^e^ebcn 

NlCOLAO  ^tap^OCl?/  PaftorcjuS  Joh._ 
^2(m25U2l(5,  5eifel»?&ecDor€^ri(lop^geIsiner^  2Cir(n?e.  17 ^S* 

'V, 


t)ombe* 


i^oc^flenetgtet:  Scfcn 


^fefe  funff  ©cl;tiiften,  fo  bemfelben  fcO&iemit  fibergfOe/  finDauf» 

fer  jgamburg  ja  tn  l>cr  cjaui^cn  et^angelifc^en  ^ircOe  jcDerjeit  iii 

(jroffcc  ^oc6ac()tunji  gctrcfen ;  in  ^mrtbure  aber  \xn\>  iw  t)cffen 

^irc(;en,  al^  eine  9Ucl;tf(()nur,  nacO  xvM)^  Die  Cefere  ju  pruf* 

fen,  furv]efc6ricben  unt)  gel^alten  tvort>eiu 

2)ie  THEOUGi  5u  2io(loc!  urtlKilen  t)a\?on  in  if)rcm  an  M^  bvcu 

(Titbttfc^e  MINISTERIUM  an.  ]S7S*  d.  ig,  Majl  ab(iela|fenem  ©ct)rciben ,  unD 

iDunfc&en,  Dag  man  fte  in  einetn  ?3uct)e  i^ufammen  Dritcfeu  lajfe ,  unb  alfo 

ii)r  ©cDacbtniig  auf  Die  syiacbtrelt  fortpflan^e»    Quodm  quano  capite  inter 

norwas  i^ fundamenta  doMn£  etiam  numeratis  CONFESSIONEAt  TRIUMCIVI- 
TA  T  VM  CONTRA  INTERJMeditam ,  pietatem  ^  conflantiam  veflram  laudamm  : 
acfiepe  optavimm  CONFESSIONESdeJVSTIFICATIONEcontra  OSIANDRUM, 
de  COENA  DOMINI  contra  CALVINUM  ET  ALIAS  NOMINE  TRIVM  ILLA- 
RVM  ECCLESIARVM ,  a  D,  A^VINO  fanB^  memorta  i£  alik  COMMVNI DELU 
BERATIONEfcriptas,  inuno  volumine  excudi  ^  ad pofleritatem  confervari. 

3u  ber  crflen  (Bdjrifft  baben  bte  91atl)e  Der  Dreien  ©tclbte  ^uBecf/ 
^rtmburg  unb  ^Cuneburg  Die  (Belegcnbeit  gegeben ,  in  bem  fte  if)ren  ^reDt» 
^ern,  n)ie  Die  tbeuren  55efenncr  in  ber  53orrebe  vjermelDen,  ba^  35u^  IN^ 
TERIM  5use(lenet ,  m\>  tl?r  Judicium  unt)  fc^rtfftltc^en25ertc^t,  unter* 
fc^teMtc|>auf  etn  jeglic^e^  Capitul  bee  35uc^6  t^erlanget,  rtuf  t)4^  3^ro 
^ai)fcrL  9}lajeft»  etnert4>ttge^otte6fitrc|)tigeunb  gute  ht^m\>\^t  3(uttt)ort 
untertljantgjl  mxt  aller  gebuljrenben  iei;rerbtettgfett  modxe  ^t\$<t\>tn  xotxa 
bem  2)cm  i^ufol^c  ^ic Itcn  beficjte  Drei  MINISTERIA  in  Dem  Auguft.  eoio^ 
«atbDecJ  15-48.  eine  ^erfammlunci ,  befc^Iojfen  DieQGDiDerlecjunci,  unDer* 
n)df)Iten  De^  ^amburgtfci^en  Superiutencienten  DeeJ  furtreffIi^cn'iEPINI  gc:» 
lebrte  geDer  ju  folcC)cr  bcwerctftcinquttg.  i5:PlNUS  cntjoci  ftc^  nict)t,'er 
fcfcrcebgrftnDIicO,  fi'cuDi(^,  anftdnblicO-  unDDic©cOriffrtvarDnocf;tnDettt 
befagren  SDflonat^  Durcf)  ^oad^m  ttxotm  (^outcen^)  £)ruct  i^utn  23or* 
fcf)cin  oebracfjt*  ©ie  tt)arD  mittoielcr  ?3eflicrDe  aufcjenommen,  fbgar  Dag 
man  fte  fct)on  in  Dcm  foIqcuDen  i5^49tem  3a6r  n)ieDcr  auflecjcn  mufte ,  Da 
(le  Michael  ^otljer  ju  Wa^^beburs  Drucfcn  licg. 

2)er  beritl)ntte  2io(?ocf  tfc{;e  THEOLOGUS  D.  Dav.  Chytr^eus  ncnnct 

)(  2  «it^ 


— M— — •— ^■^■^T»*— i*— Mi<^— — — ii*"^— — ^■^w— — ^*— *— ^'    ■■  ■  I      ■ ■ '■'    i»^^—  »■■■■—■>■■■■■— —^^  ■!■■      I  ^mmmn^mm 

linfcvniEPINUMDtercr(5rt)riffttt)cgen:  Columen  omnium  ecclefiarum  Sar 
xonicar.  ttt  fetiicm  an  ^attmann  15aym  q^reDiger  in^rattcffurtt)  am  mayn 
An.  \ssi  d  28.  Aug.  abgelalTcnen  93rief  e,unM5er  nidjt  tveniQer  ()eru^mte  D.  Sl- 
MON  PAULI  fct)reibet  An.i574.d.25.  Jun.  an  D.MART.CHEMNITIUMDOtt 

Uttfcrrt(^erattUntenTheologisuberl)aupt:  Nofli quampulcherrimus fuavi/jmms' 
que  fuerit  ante  annos  triginta  i^  fequentes  confenfus  inter  LUBECENSEM,  HAM- 
BURGENSEMdLUmBURGENSEMEcckfiasqu£feADIAPHOERISTICISa&iO' 
nibus  d  AUGUSTANjE  SPHVNGI  VELUT MURUM oppofuerunt.  Nofli  etiam, 
quantafuerit  SUPERINTENDENTIUM  iit  illis  Ecclefiis  eruditioy  gravitasy  con' 

ftantia,  auaoritas ,  conjun&io,  S^ergleicftcn  Llrt^cile  unD  Cobfprficte  Knteii 
noc&  \?lcl  mcl)r  angcfiU^ret  w)erJ)en/  c^  fan  aber  bicrmit  gcnn.q  fein. 

'^k  vcodtt  in  Dicfer  ^e^mmtnit^  be(]riffene  ©cferifftijlDcrSSriefble* 
(tflen  Q:.  MINISTERII  m  Die  Theologen  ^t  VOittmhtt^  t)Ott  bcnctt  VfXit^ 
telbitisett,  n^e{ct)e  ^lcicljfal^  Dctt  grofTctt  ^SIPINUM  jutn  53erfaffer  W,  uttD 
An.  15-49.  \jerferti(]et ,  auct)  \\\  Demfelbctt  3abr  nebf!  Der  lCPtttenbetget: 
^tntttjort  Durcl)  Michael  ilotl^er^  ©rucf  ivi  VITagbeburfj  (^emein  fjcmacOt 
njorben.  &  l)at  fte  Dcr  flcle()rte  miD  etfrige  Theologus  JO ACHIM  WEST- 
PHALUS  Datiia^Ii^  Paftor  ju  Catharina?  au^Dettt  L'atcintfc6ett  in^  Seutfctic 
uberfeiKt  /  unD  mit  einer  ($efci)ic?ten  S^cutung  Der  igtjlorie  t)ott  bem  gtilbeti 
3albe  in  Dcm  befacjtctt  3a()r  ebcttfal^  xn  Wagbeburg  Ui  (llyti^ian  2i6bttt* 
ger  tm  ©ruct  b^ rau^flc^jeben»  ©er  genetgte  iCefer  ftnDct  beiDe  unfer^  wer* 
t^eti  €el)rer6  (Scl)rifftett,  ttcbft  DerXX)tttettbcrger5(ttttt)ortDiefcri^e!attnt* 
nix^  ttttfcr  ^ircl)Ctt  attgefu^c^et.  ® ie  tvol  abcr auct)  Dicfe  ©ct)riift  aufgenoitt* 
men  n^orDen,  bejeugett  ntct)tnurbereit^  ancicfubrte  ©tedcn,  fDnDcrn  e^ge^ 
l)oren  auct)  Dal)in  MAT THI^  FLACII  unD  NICOL.  GALLI  ^Borte:  Vos 

ob  conflantiam  aliaque  eximia  CHRISTI  in  vobis  dona,  veflraque  heneficia,  toti  Eccle- 
fidi  y  hac  triflijftma  cribrationis  hujus  quinquennii  (  »011  'An.  i  f  48.  bi|5  i  f  n  • ")  tf  P^~ 
teflatis  tenebrarum  hora ,  doBrina  ^  exemplo  a  vobis  pneflita  >  exanimo  colimus  ij 
vhfervamus, 

©ie  Dritte  ecbrifft  W  Dicfc  (Sefegettbeit  m  D.  ANDR.  OSI AN- 
DER  }u  Bontgsberg  Deu  arobctt  3rrt()uttt  yon  Dcr  5icct)tfcrti9Uttg  befattDt 
macbte,  ba^,  voann  tin  VITenfd;  t)or  <^<btt  folte  geret^tferttget  werben, 
fb  mtiflett  tl^tti  er  jl  W  Sitnben  Dcrgeben  t»erben ,  batnad)  ergrtff  t>er  <S^\an^ 
be  CHRISTUM  ,  ber  itt  be^  l1Tenfci;ett  ^er^  ttttt  <^(titt  bem  r>ater  \xnX> 
bem  «JeiL  (Seijle  icoefentlid;  f omtne ,  mb  in  bemfclben  fetne  IPol^nung 
(tuffli)iaBe ;  bie  T»efetttlid;e  (^erec&tig^eit  CHRISTI ,  bte  er  ntit  bem  \>ater 
uitb  bettt  4eiL  (Seijl  ^tmdn  M/  f^i  eieenlid;  ^it  ^erevi^tigfeit,  t>abmd) 
eittmettf;^x)or^(t)ttBered;tiil,  folctien  anc^  a(lettt()albctt,  Durct)  tro6i=^ 

30 


VWebe; 


qc,  ^oc^iTiut^i9cunD()artnacfu]c9?crtl)dl)fgutt9,  tjcrtbciMgtcte,  mftl)fnfti 
m  Preu^tfcl;en  Strct)c  gciDaltige  Uniut)c  macf)te ,  UmQ  rc(cl)cd  r>cn  gan* 
iJc^^Surften  ^cti^oQ  2iibtcd)t  uon  Preufjcn  an  lie  (Jbibarcn  ©tfltte  ^am^ 
hnt^  unD  iluiteburg  aurdjrcf  ben ,  tag  ©f  c  DurcO  f  l)rc  ^J3rcMger  Don  Dtcfcr  SDIei^ 
nuncj  ein  fctirtfftmagigee^  ^c^encf cn  ftenen  mocbtcn.  £)em jufolge  l)abcn  Mc 
I6b(tct)c  Obrtqfcitcn  Diefcr©tdbte  i()rcnMlNlSTERlIS  oie  ©djrffftcnbefag^ 
ten  OSI  ANDERSju  untcrfucficn  uberqcben,  n)clci)e  bann,  unb  jtvar  abcr^ 
mab(  burc6rubm^gct)acl)ten-ffiPlNUMMcfe©cbrifft  an.  iff^.fmFebruario 
jur  grftnMf ct)en  ^^(htn?ort  gcbcn lafTcn*  Unfere fecfige  2>orfa()ren  f m  Ml  N 1- 
STERIO  (affcn(tc()  fclbft \?onDiefer©cftrfffta(fo  ()craueJ:  Qmd autei?inos ju- 

dkcmm  ex  Sacr£  Scriptura  canone  y  qu£ve  noftra  Jitfententia  de  do&rina juflificatio" 
nis  3  unde  etiam  conftet  noftrijudicii  ratio  (^  fententi^  fumma  de  necejjitate  operum  , 
qu£  ad  fdutem  ftatuitur  3  exiftimamm  mantfeftumejfe  cuilibet ,  qui  Paulo  attentitu 
legeritnoftram  refutationemi  fcriptum  fuper  lihro  Auguftano ,  quem  INTERIMvoca- 
runt ,  ii  ex  recentiori  fcripto  in  quofuperiori  anno  refpondimus  addogma  OSIANDRL 
Nam  hic  conatm ,  h£C  ciira  noftrafuit ,  diflin&e  ,  proprie  ,  fimpUciter  f£  fincere  ex- 
plicare  do&rinam  juftitice  f£  falutis  noftrde,  idque  cavere  neuUomodo  luxtlla^  ex  in- 
genti  Deigratiajam  aliquot  annis  tnftar  folis  jplendore fiio  fulgens  ohfcuraretur ,  ob- 
jc&is  tenebris  ^  nebulis  humanos  fapienti<e.  Nec  uUa  exparte  commifcerentur fides  ^ 
opsra  i  five  fidei  i£  operum  juftitia ,  neque animi hominum  iterum  implicatilahyrinthif 
relahei-entur  ad  opera ,  i£  circa  fidem  facerent  naufragium  fu£que  falutis  jaturam , 

ficbe  untcn  p.  229. 

25ic  '23icrDtefft  tencn  mfeOrten  ^eben  D.  GEORGll  MAJORIS 
I.)  <Sute  COercf e  ftnb  rtol^ttx)enbig  3ur  @ee(igf ett.  2O  VK\t\nm\>  t(l  \txna\M 
ol;ne  cute  XPercfe  feeltg  gexoorben»  3O  Unm6sIt4>t(I,  bap  jentanb  oljne 
gute  rx>erc!e  feelte  toerbe ;  entgegen  gefe(^ct.  Dcnn  oX^  bcfagtcr  MAJOR 
fcfnen  3rrt()um  \\\  bcftarcfcn  ficb  auf  bacJ  geuanufi  unfer^  iEPlNl  bcrieff 
(f  unten  p.2i80  fc&rfebcnMATTHlASFLAClUSunbNlCOLAUSGAL- 
LUS  an.  issi^  d.  19.  Martii  o\\  W  qjrebtgcr  ju  ^amburg  unD  unfcrn  ?RacO* 
barcn  ju  WbecFunO^Slt^mebure»  ®orauf Dannunfcr  tbcurer  ^PINUS  fnt 
Dlabmcn  bfcftgcn  (E.  MlNiSTERll  Dtefe  ©c^rffft  tjcrfcrtfgte,  fetnen  ^ru-^ 
bcrn  d.  28.  Martii  jnr  unterfc()rffft  Dorfegte,  njclceen  bfe  toon  iitberf  d.  7. 
April  unD  Darauf  Dfe  i)on  ^utteburg  unD  magbeburs  bciftimmctcn,  unfer 
Superintendens  abcr  ftarb  ba(D  uac^  Diefcr  2(rbeit  d.  13.  Maji 

S>ie  Sitnff te  unD  gegte  fft  cine  ^fDcrI)o()Iung  Dcr  wabren  J?el)re  t)Ott 
tcm  \)i\l  5(benDma()(  auj^  Dcr  JP)Ci(.<Sc6riff  t  unD  Denen  SymbolifcftcnSStic^crn, 
fammt  cfncr  93erma{)nung  an  Dfe  (Bcmeine  fitr  Dfe  ©acramcntfc()n)ermer, 
Djc  (t^  Damat)(^  I)fer  cf n5ufct)(cic^cn  fucOten ,  aUcn  flcf Ifc^  (tcj)  ju  tjutcn*  2!5ec 

)(  3  fefe 


X^^mbt 


t)(e  Dte  geber  gcfufii-et  ((I  n(ct)t  genjig  ju fagen.  (E6  baben  ^tvac  tu  Demrclbcn 
m7.3al)r,  baDtefc  ©ct^rifft  au^jiegaugen  M,  JOaCHIM  WESTPHA- 

LUS  unt)  3<^^4tin  356tf er  Paftores  refpedlive  ju  S  Catharinen  uuD  S.  Jacob 
Don  eben  biefen ^e()i*^©tiic!  gefc6iieben,  untJ  iwat  (encf:  Farrraginem  con- 
fufanearum  inter  fe  diflidentium  opitiionem  de  coena  Domini  exSacramen- 
tariorum  libris  congeftam ;  t)icfcr  abet:  ^inmfntt^mmb  einfaltigen  ^e^» 
ric^t  von  bcs  ^cvtn  CljrijTi  ()od;tx?urt)iQen  Zhcnbmal>l ,  gege»  bie  erneuer* 
te  ©cctrrtmentfc^xnermerei  nu^Ii4>  3u  lefen.  Slbcr  Darau^  fol^ct  ntd)t/ 
Daff  (te  aucl)  otefe  gcBeflet  baben ;  tof ctmcbr  \!\x  \)ennubtlic() ,  Dafi  nacf)  bcv  t)on 
leber  ttnb  tiocb  itbl(ct)cr  ®ett>of)nbeit  in  (S(J»  MINISTERIO  Der  Dainaljlige 
Superintendens  D,  Paulus  r>on  ^xt^cn  Dei'  5}erfa(Ter  fei* 

"S^xiSi  fitnff  ©cbnfften  ftnb  an.  15-60.  (jefaintnten  gef)rent  unb  Q3ret)t'- 
flern  in  J5atnbur9  ju  einer  fKtcbtfc&mir  Don  CE(^*  5Kat)t  d  6.  Julii  \)or,qe(c(;et 
itnb  einaebunDen  /  unt)  Don  cincnt  jcDen  SDfl(tciftet)e  S(J*  M I N 1 STER 1 1  d.  \% 
Julii  turcl)  etcjcn()anb(3c  Unterfcl)rifft  angenotnuten  ivorDcn  /  xo\c  m^  Oet: 
attfftgeer^effct: 

€S.  ?)?at)e$  ^^(^(^tfprorfe  auer  be  3t*^uti3  unb  Unemigfeit  Dei: 

?)rei)t()er  in  J^ambuvg  an.  1560 


5^n  ben  befcbujcrltcfen  3rr(n3cn,Sn)cfpa(t  unb  Uneinig^eit /  fo  in  bttffet; 
QJ  goben  <Bmi  tnjifc^cn  ctlifen  iin  ^arcfen^Minifteno  notnlicf  unbe  att* 
f&n.qlicf  J^crr  ^ttrgen tTrtppen/  Capellan  tbo  S.  Cathar.  uube  etfifen  anbent 
ittt  Sarcfcti^Sitnte  fo  ftcf  bcfliilmgcn  angenontincu/  ocf  t)or  ftcf  fufteft  eenft^ 
itnbe  Dcm  ^rb^Jg^errn  ^^xctccid^  (Beorsien,  ^aftoren  tbo  S.Nicolai  attDern 
tiecl0,  bart()0  ocf  ^oxi  megen  gcfcbcbenen  5ln.qeDtitge/  bc^  j^arcf^^crene^t^o 

S.  Johannis  uttbe  tcn  De  (^utfettingc  JP)errn  Fauftini,  Capellantbo  S.  Nicol. 

mtt)  funften  allerbanb  ^DKgtJcrftanDe^  ttnbe  ©pcenen  bali^cn  mcbr/  fotnji* 
fc[)en  aitbern  itn  Minifterio  V)crbo(t)en,  n)eIcfe(F.(Erb*3$af)tmcbef)artf(cf  be^ 
trotjeDcn  (Scmotbe  etne  2i)t)(ancj  t)orttattien ,  na  afferftbci?  ba\)cn9et>ac&«! 
tcr  ^artbicn  ge^^en  ecn  attber  bcfct)cbenen  anf^etJcn,  vorbrincjeu,  ScDe  uttbe 
(Srbcbcn,  unoe  (I&rtf(((fer  ftcDiger,  forgfoIDtgcr  ^dbcrKcfer  bcwet^nftffe  af- 
ler  bcrlopcn  ^anDcKngen,  (^aDe  affcen  ttttb  ft?n  I^fffig  faligmafentci^  OBort 
unpartbctlicf,  rec&t  uitce  billig,  tJorOgcn  i)cbbent)e,  erfcnnct  (5€.  9taf)tal^ 
^ier  t^o  ^atnbor^i,  alfe  be  orDcntltcte  Otjrigbctb,  be  t)an  (gabetbob^tnbtf^C' 
rtncic  t)cr  ^arcfen ,  rctner  i}cl)re,  Srct)cunDe(E(n(9f)e(t3efettet/  orbcfct  ttttbe 
erffcret  bfcrmcbe  tn  bitffcr  (Scbriff t :  ^  ^  . 

2)ett)if  c  t!)o  af  fcf)affinse  \\m  aKcnc  buffer  K6iflen  \)Oi;|ianbenen  ®  ebre^ 

crcn 


X)orrc^«. 


rf  en  unOc  95efceivavlic()6f  (t>cn ,  |Twt>ctn  cc!  H)oi:  tocvl)6Dtngc  eimftigcr  Unctnig- 
bett,  t)an  <S.  9vatl)c  Hfwmn  tvcvt,  Dnt  nicOt^  fvuci)tbav(icecv ,  bcqucmev, 
n^Dtaev  uutc  Dccuftltctcv ,  atfc  Da t  cnc  cut^cdtgc  J?cvc  unDc  ©tctninc ,  (u  M\\ct 
aoDen©raDuut)C®cbcDc,  tovcljutt)  gcpvcttgct,  uut)CAUcvct,  gcI)ovct  miDe 
umct)Iautct  tvcvDcu  mogc-  ^2(l(cCKfft(E.e*9^a{)tti)o(fvt)o{i)tn(]bcftanMi]cv 
ebvtftltctcv  (Jniqbcit  uutcT^cvglifinge,  titibcttjoettfungcDcet^ccbc^cici^bcn 
SBiutbciS  M  ^icm  buffcu  <Bcg,  allcn  unb  jcbcu  ©cclfovgcvu,  Paflorcn, 
Capellancn ,  i^avcVcnbcncvuunbc  jcbcvntannirtlict,  ucnTanbc^utl)5cnamcU/ 
roinbcm^avctcn  Minifterio,  m  bc9^atncu  bcbbcu,  in  uttbc  utcvbalfbnffcv 
©tabiucitc^e.^iabc^iScbcbccicfctcn,  ltctcutt)olbeu,  t)cnit)ct,  renovcvct, 
t)5vacrtcact,  upcvlcgt  unbc  inscbititbcit-  ?3cfcl)lcu,  renoycvcu,  i^ovtiellen, 
ut)(caacu7  tnbittbcn  uttbc  gcbcbcu  l^ievmcbcftvcng  mtbe  cvnfilicfcn,  uomcH^ 
tixi ,  mmt  uitbc  jebc  ©edfovgcv ,  tt)at  ®uvbcn ,  ©tanbc^  mtbe  Condition 
be  fon ,  allc  unbc  tcbc  Paftores ,  Capellans  unbc  ^evctenbcttcv  in  wm  ut6cv()a(f 
bulfcv ©tab  unbe  Jurisdiaion  gefctcn,  tt)0  be  inatncu  ^cbbcu,  m  bcfiilDen 
ecvcu  bcfalcncm5(mte  alfe  gctvcftc^ccvcU;  flt^tig  unbc  getvculice  tviaen  dov 
fi)u ,  in  bcv  ^^viftlicfcn  ©emene um  Q3cvfamm(tngc m evcn SavcPcn  bmi  bcm 
^vcbiaftoblc  uitbe  (^antjci,  uoc()Ocf  in  anbcvn  Conventcu  unbc  .^.bofatit^U:* 
fmttftctt,tt30be©cfta(tcbbcvg]amcu^cbbeum63cn,f)cetn(icUbbcvap«ibar'^ 
fcbvift(icfcbbcvmitub(icf,  tticbt^attbcv^vcbcu)  le()vcu,  pvcbigcn ,  tjovbvagcn, 
bcu  Auditoren,  C[()vift(ic«cn  3:()o()6vcvu  nm  ®cmcuc  inplantcn,  mbtlbcu, 
fcbvit)euuubcb6v()olbcn,  l)cctn(ic£uoct)apcnbav,  publicenoc()privatim,bctut 
tt)atbevp6vigntpublicevbcu  Ovbcninge,  unbcittpcv(it)cbcu  Articuin  ^%<Svb. 
SKabe^bevS(ugrpuvgtfcl)cnConfeffion,  uttbbavupfo(gcitbcu  Apologja,  U\\ 
©ct)malfa(bilct)cu  Articuln,bcu  Catechifmum  Do(ftorisMartini  Lutheri  fel 
unbcaubcvu  fiucn  @cbvtfftcu ,  ber  brem  &tht>t  vot^^ct  bat  Interim  utl^ge^ 
mwn  m  m"^^^^  ^^^'^^  beromben  15ott ,  itnbc  bxifl^v  @trtb  Prcbtgent 
mnttffen  an.  15-57.  ttet)<;l;ncr  ^f mmtnti^  be^  l^iUigen^it^enbmafe  mtfee  ^e-^ 
ren  xmt>  ^geilaiabee  ^^^fn  Cl^ntli  l;alpen  cef4)el;en ,  «nbe  <mbern  Confeffio- 
nett  non  ben  famtMhn  Prsedicanten  tDebbcr  bcn  Ofiandrum  mb  Majorem, 
besglieett  ber  iept|lel  an  be  vm  a>ittenBerg  van  btn  Adiaplioren  a\\l)kt  utl> 
gesmitten,  geinctiguttbeg(ictfovtntgt)^,  uubeapcvccnftetntnct,  bctnfc(ucn 
tbo  bcrcgcn  unbc  t()o^t?cbbcvn  nict^tc^  (^attbcln ,  lcbven ,  pvcbtgcu ,  in  grotcn 
uocDflcncn,  ten  babcngcfcttcbcu  ^ocfcv  utttc  ©cbvifftcu  t()o^vbc(bingc  Ui 
tt)a()vcn  (^bviftltfeu  Religion ,  unbe  m  ©Hubcil  bcd  SvcbCb* ,  a(fe  cucu  bav^ 
ncnbe  Jricbt  nm  Laterne  ftcbe  povDgcn  bcbbcu  unb  ()olbcn ,  unbc  bc  aitbcve 
gc()veu,  iubi(bcn  iuibe^rcbigenupbataUcvgctvu(tc()fre.  3)a  at?cv  bat>cuge=^ 
bacbtcv  (£.  evb,  ^abc^,  gl)vifUif e  tt>oimcucut(tctc  (Svflcringe,  55cfc()(  un^ 

XX  SS^^acJt- 


_j_j_— — ■!■— — ■— —iiniiiwi    I  I  III I  I   I  n  I  II ^ 

fXnac^tfprcee  t&ogegcn  gcl)anDe(t  tvucDe ,  \\>ma  gcftalt  Mt  gefcOel^e ,  mcDc 
fcenfrUtoen  rcDuIlen  Dejcnnen  De  nlfolcfen  at)ei*tccDen  mcDc  n)art)eittI)o  kfcbul^ 
Mgen,  unDe9loftvucDt(|t&oa\)ern)tefenn)etcn,  na?uDeunDe3nI}oIt(E*(Er(>» 
i)iaDe^publiccrDenOrDningettnDeArticuln\?uIIcnf6l)ren. 

3m5aflat>erftaIfeDcnenaIfotcfe^2tetJertrcDcrnaIfobeftdnDiaat)crit)Utt'^ 
nen ,  Dcr  ® cbor  m  fict  nic&t  tvolDc  latcn  tr^fcn ,  DarmcDe  mi  (EC^.  S^aDe eruft^ 
licfcn,  unDcunnalatig,  t)erm6gcDcrOrDntitgettitDeArticulcn,  aneicnnigen 
Unt(rfcl)ecD,tt>olDefi),  procedereuuitDtJuacnforcn,  unDe  fc|)aljc()tqcri5rfla- 
rittge  unDe  e^auDelmge  bei>6rDer  DrDntnge  unDe  Articukn  ane  Stfbrkte  fyn. 

©0  t)ele  De  \?ort.qcn  Ocbrecten  Dett  beiancjcn  rtvifcljcn  baven  berorDcn 
Q3erfonentmMinifterio(tcf  t)crf)o(DcttDe,  tt)ODe%imcu  bcbben,  uuDctt)e^ 
etauDc^  Defp,  tntvatcgteftaltuuDeummcn^atDrfacrcn,  De tugcftcflct tm- 
Dcaitgcfan.cjen  fc^rttftltcf  cDDcrmunDltce,  bicrcDDcr  auDcrn)o,  DetXM((?-(Srb. 
SiacD  motu  proprio,  in  ^raff  ercr  J5ocI)()cit  unD  Omgficit ,  ut()  bidtgeu 
(Sbriftltf eu  Drfaecu  unDe  bcwegnuffen,  Dctu  Exempel  Dc^  ^aiferd  Conftan- 
tiniMagnina,  jcDeunDeaflccafrerct,  annulkrct,  uuDetl^ocangeriil^t^Dabo- 
lerct  uuDe  ut)cje^a\)cu  ()cbben ,  Dcrgcfta{t ,  a(fc  effte  De  tI)o  nener  2t)D  crcget 
unDe  t)or,qefamcn  tt)drcn  ,  unDe  alle  ^crfonen  batjcn  beroret ,  in  c()reu 
t)ort^cu (StaitD /  <5()reunDConditionDariuneDe.actt)eftft)n(nermeDereftitue^ 
ret()cbben:  QCBoDcmna  e.(5rb.  9laeD()irmeDecajGreret,  abokret,  upgcbat^en 

unD  refpecaive  reflritucret*  UuDc  IDcrDeuade  unD)eDc$erfonenimMinifteria 

ici^unDcrunDemcontinenti  ttinfct)cn  ccnanDcr  (S^riftlife  ^crfontuge  Dam  Uit^ 
terfteu betl) tl)om  3i\)crftcnanrict)tcu,  ftifften,  btDDeu  uitD  fofcn. 

3DfcI;aIoctbat)enberorte^rrtn(}ci)aIt)eu,  tt)orDctt5oren,  uuDcttvf* 
fc()en  tt)a^  ^erfonett mljanUn ,  up  De ^ange(  in  ^crfamtuliitgen,  Conven- 
tcn,  publicenocljprivatim,  fcIjriftlictnocljiuttttDlicl^,  noct)  titbcrlialt)  Dttffci; 
©taD,  ()eciu(tc!  uocfi apenbar,  cner Deiu auDcru,  tt)cruteDc  ocf  Dc®cfc()it)a- 
rentl)o  S.NicolaifcboneugcmenctfDU,  uicbtanDcre^Dcnu  tnbc(!engcDcncJen, 
unD  fct)a(Dujfe  (Subnc,  ^er9(ifiu(je  unDgrcDcDan  Den(^ani3e(n  tt)crDcn  pub- 
liccret ,  Dar  tuoDc  ocf  tunfcbcn  Der  ^orgcrf^op  unD  3ntt)a&ncrn  afler  ^erDac^t 
uuD  Uneinigbett,  foDufier  JPjauDiing  ()a(y)cn  gefcljoppet,  upge()apen  it)crDc, 
uttDe  Dcfii(\)enocf  Duffcn  ^erfoncn  ntcl)t  auDer^DenninbcftcnbtnforDergcDen^ 
ctcu,  mtDe  tl)0  aflenS)fb(cn,  allcr  (E()rift(tcfen  ?et)e,  jreDe  unD  (Jintgbctt 
tn)tf4)cn  ecn  tinDcr  ftcf  beflttigcn,  uttD  trcuticf  ert5gen,  unD  (cbal  Ditffc  (J(E. 
O^aDe^  S!nac()lfprocte  unDe  crfldringc  nencn  S)clc ,  t)c  fe  n)o(  ()e  tt)t(  an  2:it(]ntt6 
(tnc^ebriftlicfenaBeten^,  DragcnDcnSCmtc^,  Vocation,  (StauD,  (5()rcn, 
Seutttutl),  Reputation,  famuttD5Rabmuntocrn)i)t(ict  unDcuuDaDelicf/  ocf 

Der 


Dcv^rtrctcn^Ovl^ntncic  nntc  tut)ci*lif  Dcn  Aniculnx  umfbtbtiQ  fm.    Anno 
Domini  iS(yo*  Sabbatho  poft  Vifitationem  Marise  Virginis.  d.  6.  Julii, 

Confefliones  a  Rev.  8q  Clar.  Dno.  Johanne  -S!pino  pi^  &  beat^  me- 
morise  S.  S.  Th.  D.  &  Ecclefia?  Superintendente  &  toto  collegro  Conciona- 
torum,  editas  contralibrum  Auguftanum,  qui hiterim appeilabatur ,  item 
contra  Ofiandrum  6c  Majorern,  necnon  Eprftolam  de  Adiaphoris  ad  Wit- 
tebergenfes  miflam,  ac  confeftionem  de  Euchariftia  contra  Sacrament^rios 
an.  f/.  fcriptam ,  omnesnos,  quinunctemporis,  per  Dei  gratiam ,  inhac 
inclyta  urbe  Hamburgo  (Scterritorio  ampl  Senatus  Hamb.  minifterioEvan- 
gehi  fungimur,  rcpetimus,  renovamus,  confirmamus ,  ratificamus ,  utque 
Filius  Dei  nos  in  hac  unitate  per  Spiritum  Sandlum  confirmet  &  confervet 
fupplices  oramus. 

TeftimoniiSc  perpetuas  memorise  gratia  hanc  conteftationem  deno- 
ftra  confenfione,  finguli  propria  fubfcriptione  confirmavimus ,  atqueidem 
facient ,  ex  communi  decreto  Ampl.  Senatus  &  Collegii  concionatorun^ 
omnes,  qui  pofthac  in  Societatem  Minifterii  noftri  Ecciefiaftici  recipien-  ^ 
tur.    A(ftumAn.  if^o*  Jul.d.ip* 

Pauhis  V.  Eitzen ,  propria  manu  fubfcripfit. 

Joach.  Weftphalusi  Paftor  ad  S.  Cath.  propriamanu  fubfcripfit. 

Theod.  Jiirgens  Frifius ,  Paft.  ad  D.  Nic. 

Joh.  Bottger,  Eccl  ad  S.  Jac.Paft  prop.  manu  fubfc. 

Joh.  Crifpinus,  Paft.  ad  D.  Pet.  propria  manu  fubfcripfit, 

Joh.  Degener,  Secund.  Le^aor.  propriamanu  fubfcripfit. 

Joh.  Flamme,  propria  manu  fubfcripfit. 

Servatius  Eggerdes ,  propria  manu  fubfcripfit. 

Matthias  Kroger,  propria  manu  fubfcripfit. 

Georg.  Tappius  ,  propria  manu  fubfcripfit. 

Conradus  Gerlaci ,  propria  manu  fubfcripfit. 

Alexander  Meppenfis,  propria  manu  fubfcripfit. 

Joh.  Henr.  Zarius ,  propria  manu  fubfcripfit. 

Rumoldus  Walther,  propria  manu  fubfcripfit. 

Joh.  Trajedinus ,  propria  manu  fubfcripfit. 

Fauftinus  WilHchius,  propriamanu  fubfctipfit. 

Franc  Baringk,  propriamanu  fubfcripfit. 

Jacobus  Kroger,  propria  manu  fubfcripfit. 

)(  )(  2  m 


V^vuU* 


m  An.  is6^Mt  me()m£&c«  (1(1.  MlNlSTERll  wm  ctnt;<jci> 
M  SJltttcl^  an  (g<5, 2i<?!)t  t&re  (5vf(&ning  ubcr  ctm^qc  fmitm  Pet)i*-ea^c 
lO  t)on  t-ci  (Erb^©flnDc,  fccicn  ^tUcn  ui^D  S3cfcl)iung  ju  ©Ott.  2.)  Q3on 
Dcr  ®ct:c€l;tii)ectt  unD  ©cclfcjfcit  m  SDIenfctjcn ,  uni>  vm  m  g]otl}tDcnt>tg^ 
fcit  Dci*  Qiitm  ^Bcrcfe.  3 )  ^on  Dcm  '*2(tutc  M  ©cfcOc^  unD  Dc^  gt^ongc*' 
Itt*  4.)  ^on  Dcm  ©acratncnte  m  Scibc^  unD  Slutc^  unfcr6  •Pj^rrn^^^^ 
fu  e^rifti.  50  QSon  bcr  pcrfci)nllcbcn  ©cgcnivnrt  Cl;ri)li  adcntbalbcn, 
unt>  i^on  fcincr  ^itittnelfabrt  unO  ©i^cn  jur  rcci)tcn  JpanD  ®0rtc^.  60 
©on  Ocncn  Scrctuoincn^  ubcrgabC/  bcruffc  cr  |tc6  auf  unfet::Eird;cn  &d^tip 
tm  un^^efmtntmiffen/  t)afifcttif8cbrct>cncnfclbcn  inai(cnStitcfcni)lcid&* 
fbxmi^  fci*  3nfonbcr()cit  ift  tncrctt\)iirbi(i  n^a^  ad  6.)  vjon  t>cncn  ^cf/mnt^ 
mifjcttrDtber  baoINTERIM,  von  ^cncn  Wittclbtneen  unb  bcr  Qc^rtfft 
i^tber  D.  MAJOREM,  unti  mtiidi)  m\  tcr  ©tant>|)aiTtigfcit  bc^  (]ottfcc(i- 
gcn  i5:PlNi  bi^  an  fcinc^  2cbcn^^Q:nbcDori^cbract)t  anrb,  fo  bicr  imvmpc^ 
ro  5ufci3cn  ju  tvcitiauffiv} ,  babcro  bi^  n?lr  untcr  ^OttttS  ©ceflcn  auf  Oicfe 
Scitctt  in  unfcr  (Er^ebtunc}  fomtucn  tverbcn,  bcfparet  ttjirb. 

An.  15-67.  ()abcn  bie  Srbaren  (Stahtc  Ziibecl^  ^ambttrgunb  Jlimc'^ 
hnv^  it\  ibrcr  ^crat()fc()(nouna  in  51T6(ln  (tc()  untcr  an&crn  vjcrbunbcn :  D4t 
mm  wolbc  bcljarren  hy  berPropl)ctt(c^en  unb 3(po|JoItfH;ctt  >^ei)re,  unb 
ber  3(u8fpurstfc^en  Confeffion  bm  CatechifmoLUTHERI  benSc^mal* 
f albtfd^en  2lrttcf eln ,  bufjler  Qtabc  nnbc  (Derber  ^ctanntm^  jegen  bat  IN- 
^TERIM  iegen  be  Adiaphora  unbe  bergltcfen* 

An.  1S69.  ift  bie^efrtnntnuf?  unfcr  Zivi^cn  i>on  t»cm  bocbftjurbtgeti 
©acratttcnt  bc^  Scibcc^  unb  ^lutc^  nnfcr^  f)(&tvn  JESU  CHRISTI  tt)tcbcr 
aufgclcgct ,  unD  m\  bencn  fammt(icl)cn  ^rebigern ,  xocl^c  fctt  An.  issj* 
|)tc()cr  bcruffcn  it)arcn,  untcrfcl)ricbcn  tt^ori^ctt* 

An.  15-70*  anttt)Crtct  (^(S.  MINISTERIUM  tcmn  Theologen  xmr> 

qjrcMgcrn  ju2iotIoc!,  tt)e(c()e,  tt?a^tnanaitfD.JacobiANDRE.s:(Sefuc& 
t)on  5lnnc()mung  m\X>  llntcrfc()rcibung  bcr  i>on  i()m  gcftcdtcn  2ivtictcia  iju 

tbun  Ijatte,  Srjac^rid^t  tJCriangtcn.  B^xftam  noftne  ^  vklnarum  escle/tarum 
CONFESSIONES i  DECLARATIO  dt  LIBRO  AUGUSTANO  continsnsintegrurn 

€orpm  do&rinie ,  approhans  quaeverai  qu£  autem  falfa  fimt  improhans  i£  additauhi- 
qiie  anthithefi  rejiciens.  Exftat  prceterea  fcripta  REFUTA7 10  dogmatis  OSIAN- 
DRI  t^  MAIOREM  de  articulo  yuftificationis ,  Itern  de  COENA  DOMINI  contra 
Sacramentarios.  Quid  opus  eji  novas  his  infiiper  addere  confej^ones ,  cum  nota  fit 
€cclefi£  HAMBURGENSIS  do^rina. 

m^  in  bcmfcibcn  3a()r  «£  'y{(^.)t  W  Ui^^c  ^aftorcd  ju  ©.  5nico(at 
ttnl>  ©.  ^ctvi  €^mb  pen^lporn  unb  nicolf;^  ©t<^pl)or(l  auf  btc  ^eifami^ 

men* 


incnfimtft  ctli^cr  Theologen  ju  3erbjl  auf  t>cn  7.  Maji  gcrcfticfct  wuitcn, 
n)art)t()ncn  untcr  ant>crn  aufgetracicn  ttct)  im  5na()mcn  ^(i.l^atlm  cxM^ 
rcn  unt)  Dcrncl)mcn  }u  lafTcn/  b<T|?i)ad;  ber^eit  u^irburd;  fnu^erltd^e  gna* 
bm  0d;ic!un8  xmb  X>erleil;unc  (S^cDttec  bco  2aitnrtd;tigen  ba$  Jlid)t  bto 
ijeilisen  SDangclii  bm  0ad;)Tfd;en  Zanbm  unbutnlieeenben  Stabtener^ 
fd;ietien ,  unb  von  bcm  i^ljrrourbieen  ^ctvn  D.  MARTINO  gottfeclisett 
i5cbad)tmt^ ,  am  ieingcbun0be6>geil.(9>ei|le0,  an  Dcn  Ja(jsebrad;tunb 
geoflTenbaret ,  a\\>ict  in  unfer  Stabt  von  bcn  C<;n^eln  tttcl^te  anber^  ben 
xcaQ  ber  ?iug(pursifdxtt  ConfefTion  xmb  barauf  erfolsten  Apologei,  unb 
e4?mitlfrtlbif;i;en  §(rtlcfulcn ,  Dcm  (JatccOifmo  D.  MARTINI  LUTHE- 
RI  unl)  (\\\tctn  fcincn  Sd;rifrten,  unbber  breien  ii^l;rbaren  Stabten  4^iV 
hcd ,  j^mnburg  nnb  ituneburg  roiber  bas  INTERIM  au6gegangenen 
^ef anntitit^  t^cma^  xmb  gleid;f6rmis  gclel)ret  m^b  geprebiset  :c*  Unt)  R» 
MINISTERIUM  QUbct  (l)ncn  5>tCfeInftru<ftion:  Non  difiedamr  ah  Augufiuna 
confejjtone  (^  NOSTRARVM  ECCLESIARUM  CONFESSIONE. 

An.  1589»  ()abctt  unfcre  ^orfa^rcn  am  MINISTERIO  unfcr  ^iK- 
(()cn  CONFESSION  unb  35efannttttj(ffe  von  bcm  l)ciU  abenbtnal;!  tvlDcr 
auslcv^cn  lafTcn,  unD  t>te  DamaW^  IcbcuDe  q3rct>tacr  ^abcn  fic  untcrgcfc()rlc^ 
ben.  '  3rtbcr  ^crrcbctDe(c()cM»Dav.pen^(^orn,  Dcr  (c^tc  Superintendens, 
Dcrfcrttijct  O  gcfc^K()et  (5rn)c()nung,  t>ajj  Die  fdmmtlic6c5uunfer3iirc^en 
25ef antitnt0  9c()6rt(ie  ©c()riiftcn,  ^atna()IeJ  tm  t^odigcn  2(nfc()cn  gcnjcfcn: 
XO^  I>epitigen  uttb  be<?rbeiben  m^  in  bmt ,  bat  voy  in  ber  S.cl)vc  m^b  iti 
bett^Scfanntniffcn,  bat  ftrf  btfTe  3erc!e  c^n  ^(nfmtge  be^  (Syattgclii  Ijer 
tl)oberopen  mb  ^cl)o\bcn  I;efTt,  uttb  be  oc!  offetttlir!  Bord)  benDruc!  ntl)^ 
eeg4ngen,uttb  in  <Sabc^  VOott  gegrunbet  )>5,  be(!enbtglic!  tnogen  Uyvtn 
m^b  bel^arren,  mb  al6  cin  ebbeli)erlic! 3Ietnob  mib  depofitum  h^  mact^ 
\)o\bcn  mb  hcvoa\)tcn,  batin  bcn  oc!  gij*  ^od)xx?ifer  :^a\)t  bic{ct  t^xitm 
^tabt  mxt  bcm  Minifterio  dletDege  etttig  getoefen  nnb  nod;  ys^ ,  xoo  ftcf 
bett  beffeit  SS.  l^a\)t  nod;  junsller  Dasen  im  Augufto  genocfef^tin  jegen 
bat  Minifterium  (b<;rr6r  (53obt  itn  ^cmmcl  l)0d)gelat?et  unbgebrtnd^etf» 
crfldrcnunDborcnlatenlxfft,  brttenntct^tealem*^)^^,  fbnberbrttro;?b)> 
unfcnolDcn  ScfdnntnifTcnblioen,  unbbartn  bord;ut{)etnt0f>n,  mtbet* 
iterlei  &cmmcn  mb  Wott  up  ailcn  Cmt^eln  ftjil;ren ,  mb  bat  ^^.  7{a\)t 
Qcncit^t  fei ,  bat  Minifterium ,  fo  ipele  an  cn  p$ ,  bahy  t\)0  hcf^uttcn  xmb 
t\)0  \)anb^avmf  tc. 

XX  ^  <Sn^^ 

(*)  ®id)t  M.  Bernh.  VAGETII.    Mafldat  Der  fog  SeepaDe  nHl)^er  t»e  ©acranimtc? 


Vmttfc. 


Qt\W(l)f  M  in  t)cm  JPjaupt^^Recefs  An.  i6p3.  Art  l  m\  SScforte^ 
tung  unD  Sortpflan^unB  l»cr  u>al)rcn  ?\clt(i|ton  unfcrn  ^oifnbtcn  Dte  <^c^ 
fu(5ungma(i;tcn/  crfcl;cmct  auct)  btefer  Btrd;e4t  loHtc^e  Confeflion  untcp 
Dcncn  fec^rtfftcn  /  t>(eal^ t)icrccl)tc9itct)tfct)nufnnt)Norma veritatis fcin unt) 

bicibcn  foacn.  Slnfenctllcf  bcwile  be  Sintgfcif  tn  ber  fXcIigiDn  ocE 
t)e  rci^f  e  Sant)  &e6  Srcbcg  imiD  i^ortrumcnS  i^  in  polinfcl)en  J^an- 
t)elen/  dfe  fcball  in  buffer  @tat)t  t)ni)  t)artl)0  gcl^origem  ^erden 
t^nl)  ©emeine  t)e  tt)a^re  reine  fHeligion  /  fo  befuluige  in  ben  ?)ro^ 
p^etifc^en  unb  Sfpoftolifc^en  6cl)rifften/  unt)Darut()  in  &ent)reen 

betDerenben  J^OUetSymbolis  Apoftolico,Nicaenot)nb  Athanafii, 

ocf  in  bero  an.  1530.  t\)0  Slugburgf  aucrgegeuenen  t^ngeenbertcm 

Confeflion,  Apologia,  SchmalkaMicis  Articulis ,  flcncn  un&  gro- 

Un  Sate^ifmo  beS  buren  Mannc6  J^ern  Docaoris  Martini  Lu- 
theri*,  bufyer  ^ercfcn  lofflifen  Confeffion,  mb  bem  Sbriftiifcn 
Concordicn^^ud)e  an.  1580.  erfllid)  publicerct  /  fampt  befliilui^ 
gen  ange^origen  Apologia,  t^an  t)uffer  ^erdcn  anocnamen/  \)cr^ 
fatet/  mb  bett)ert^o  in  biiffer  @tat)t  ^ercfcn  gclcrct  V)nt)  gepre^^ 
biget  werbt  /  feftiglic^  gel^olben  /  Pnb  borc^  beS  Slllmecbttgen 
©at)c6  ©nabe  x>p  be  leue  pofteritct  propagiref  wb  gebrai^f  mer^ 
t)en/  t)nb  im  Salle  i>at  ©obt  gnebic^Iicf  afftDcnbe  bt)  biiffen  forg^ 
Uc^en  guftfen  ©tribf  m\>  9)?i|;^uerrtentcnuffe  in  5idicjiong^^@a^ 
fen  t)orfallen  tDurbe/  bat  alfe  bauen  gct)ad)tcn  @d)riiften  be  recb- 
tc  3?ic^t(c^nor  mb  Norma  veritatis  t^o  folfcn  ©tribc  m\>  9)?i^^ 
uerrtenfenu^  ftn  mb  bliucn/  mb  barna  be  ftribigcn  @afen  gcng^ 
M)  enffc^eben  m\>  erortert  merben  fcboUen  /  barmcbe  alfo  fribe^ 
lid)  SBcfen  in  bem  gelaucben  ^Jaberlanbe  confervcrct/  mt)  be 
reine  Sieligion  ad  pofteros  l)et)clfamlic^  t^ort^cplantcf  tDcrbcn 
moge. 

Si^I)fcf)cr  (tnD  bkfc  Sd^rtfTten  aU  einc  bcfbnDcrc  ^dhmtmp  mfev 
Btrd;en  gcbaltcn  mt^tn  ,  nn\i  inan  foite  mcincn ,  Dafi  t)urcl)  Dicfc^  ron 
:2^rtbt  unb  ^itrgetrit  bclicbtc^  (BruuD  -  (Bcfcl^c  m^  Diefc  J&oitac&tung  it^drc 
fortBcpflaniKt  ivorocn,  uin  fo  m\  m^K  tvcil  fciue  2(cul>crunj]  Dicfcr  gur-^ 

fcfcrifft 


^^orrcbe. 


fd^vijftean  v>or(ie;^c(gct  tvcvDcn.  9((lcUi  Oarc6c(nct  c^,  Dat5l)(cfca(tc@cl)vijf^ 
tcn  balD  (n  93cv(ic)1cn()cit  9cvat()cn,  an(5efc()cn  In  t)cv  Formula  committen- 
di  fo  Ar\A6i6.bn4^nnd)  Wevmt  in  4te  ()cvau^cjcfemmcn  Dic  QG[5ovte  bitf 
fer  3lerc!en  lofiiUt  CONFESSION,  (o  in  t)cm  J^aupt^Recefs  \30V  Dcm 
(^l)vift(ic()cn  C0NC0RDlEN-g5uc()c  ftc()cn,  M  tDCflgcnommcn,  unD  al^cin 
qcmcinc^  ®ovt  ^  foaufDiccv;\c()(tcSymbolirc6e  Suc0cv9c()6vte,  xulci^tgc^ 
fcBct wovDcn,  a(6 bielerStabtunbBirc^en^eEanntntflTe.  2)icfcm(tnDt)ie 
ant)cvn  9(ufiagcn  DicfcvFormula?  committendi  ()eftcint)i(\  (}cfo(gct,unO  (te  fdbft 
tt)ivD  noct)  ()cute  in  tcn  terminis  ocnen  angci^cuDcn  ^vcDiflcvn  a(fo  toovge^ 

(efcn^ 

g)]iv  wivD  fnDclTen  nicmanD  DcvDencf cn  f onncn ,  Da^  ict;  in  ©amm== 

lunq  Diefcv  ©cJivifFten ,  unD  Dcv  Daju  (jebovigcn  97ac()v(c()t ,  Dencn  gvoffcn 

^cvDienftcn  unfev  ^ovfaf)Vcn,  ^vc(ci)eDama()(^  fo  mi  Dcm  ^^cgimcnt 

aJ^  Dcv  ^ivctx  v>or(;eftanDen,  ein  gebu()vcnDc^  Dmtc!'-  unD 

$:)mchVnal;l  geftifftct  ()abe.    -^ambuvfl 

1728*  ci- 13.  Julii. 


/ 


^ittmU 


rfentniiTe  mi  mtcMmt 

INTERIM, 


tori^  Ut  t>w  miU  I 


Hi  Superintendentett/  ^afloctt  t)nb  ^^ret^iaeue/ 


® of  uit)  bef cnnct  t)or  ^c n  mf nrc6ett ,  Den  tt)«  f cf  bcf ennen  t)or  mtjnem 
•e)ctmnclfc6cn93at)ei:,  2Bolmt)nei:5ucrftt)orfafetDDt  DcnmmfcJ)en/  ©e^ 
tpil  ict  oct  \>^x\(AiX[,  m  mpncm  ^emmelf(^eu  2>at>et\ 

©cgerec6fen)ertDed®eIouen^fcueu,  2BoI6uerfiti?i)fcntt)ert,  (in^e* 
me  tDcrt  mpne  eecle  nein  tDolgeuanen  fjetben ,  ^^  ouerft  fijut  ntctt  t)an 
^en,  Detiar tvpfcn tJuD  t^orOomet tverOcn ,  font>er  t?an Den ,  Dc Dar louen,. 
t)nM»e  ©eefe  reODem 

C^^ac^^emExcniplar^&orc^  Soac^im  Soun)  getirucfet 


<^cf  fcc  «nm  flc<jfnt>m  «rcf ,  cCDer^oerf,  tcetffwtaH^cftttjantf' 
«nti  ttux  tUn  buft ,  ^no  6c  fpwcf  t^o  mo  /  ©at  p&Cc  floccr ,  wclctct  w^ 
flcit,  «uci-DataanecIanCt,  2BcntcaBc2)cucwcri>cnnat>ijrcmbi;cucfim 
«efttrafcn ,  tonb  oUc  mcinccbigc  TOcrtcn  na  ctlTcm  btcjic  fcam  mmttn, 
|)uci;fiictt»ilt  l)cru6r  bringcn,  fP«cf t  bc  ^crc  Scbnotb ,  Mf  &c  m  wucn 
fdwl  f ebufs  tamcn ,  ttnb  bcn  bc  bi)  mpncm  namcn  falfc^lifcn  fwcrcn ,  vno 
fct;al  in  crem  Wi  bmtm,  m\>  fm  mttm,  fampt  f^ncm  &oltc  »no 
ffcntn. 

s.Pef.  2. 
<!Bcntc  fb  fc  cntfla^cn  ftnt  bcm  Dnjlatc  bcr  twcrlt,  bor*  ^t  crfcntnW 
tti  6tun  x>nr>  miant>t$  3efu  etjriPi ,  trcrbcn  oucrft  n.cbbcrummc  tn  b« 
ftffrtm  acflocijfcn  t)nb  ancrwunncn ,  fo  r)€  mittn  baf  leftc  crgcr  scTOorbcn, 
df0  bat  crftc/  OBcnfc  Dbf  rocrc  cn  betcr,  bat  fc  bcn  roccbibcr  «crccOtic^  t 
St crfmbt i)cbbcn ,  alfc bat fc cn crf cnncn ,  t)nb f crcn Itcf  »an bcm OiHi^ 
flch  ©cbnbc ,  baf  cn  acacucn  i}(5 ,  (En  tj^  webberfarcn  bc  nsarc  forofe,  ©c 
Imlbt St  toK  Ut  bc  m{tt  mt.,  «nb  bc  @u  w6ltcrt  (tct  na  bem 
ftocmmcnbe  t»ebber  im  2>rccfc. 


»> 


I.  23et*icn5^  ttJiber  hM  INTERIM, 


©itrtfcc/  frcbe/  6e|?enl)igc  tpar^afftigc  6efentcnifc  ;^efu 

S^riffi/  mb  ft)ne6  ^^iUigen  Suangelij  /  t)nt)  &e6  gelouens/ 

b5penm9e,t)nl)  aUcr®oOr(rtItc^eit  ijonncnnge/tfiom  ^^ilfe,  Saue  vuD 
(El)i'e  ®aOf(J/  ivunrcCett  wi)  Den  (grbaren  i)nD  njolmfren  t)nfen  (^unftf* 
gen  ^eren  /  tjno  wiiei:  cjan^cn  ff()rn]aecn  ©emcine,  Oorcl!)3cfum  C(pr(i- 
Itum  i^nfcn  ©lofcv  uno  ©aUcl?mafcr. 


[f^aren  ^rfamcn  Dnt)  iwolmffen  Jg^crcn ,  v&f  fi)nf  Dan  &cr  fpt)f  mt ,  baf  ®ot( 
Stlmcdbticf) ,  fpn  falid;mafcnt)e  mvt)t ,  l^ubeff^er  Nation  gneDicf;Iicf  n?eD* 
Dcr  geapenbarct,  x>n\>  t)c  crDdmc  »nt)  mi^briife  t)e£J ^arDcflDomc^  cntDecft  t)ni) 
ant  Iid;t  ^cbracj/t,  in  De  biirtid;  ;ar  lano  eelcr  gclcrbcn  (Dernod)  ctlifcleuen, 
etlife  imJ£Krcn  roumcn)  (Sd;rifffe  t)nD  bofer,  Dord;  Den  S)rucf  an  DcnDacfe 
gc^cucn ,  mancf  Den  ocf  De  Slufi^bor^cfcbc  Confeflion  unD  Apologia  t;^,  t)an  allcn^tcm 
Dcn  i)nD  QSorwantcn  Dnfcr  n?arcn  €5ri|IIifcn  DJeli^ion ,  5vci;.  ?0?a.  DnD  Dem  jjan^cn  3^ifc 
aucr^cucn,  Dartfton)»)  mi  jlcDc^^crcfcrcrt^^cbben  ,  DnD  noc^  refcrercn,  Dcocf  betb  fjcrtbo 
nocfe  nid;t  mit  bcIoffmerDicjcr  tnD  bedcnDi^cr  (^cbriflt  meDDerlccbt  \)^ ,  in  tvclcfcn  <^c^ri|f^ 
ten  onD  ^dfcn,  De  crDdmc  imD  mifi^brufc  De^  'Jkwe^Dom^,  flar  fr)ntan()ettJget,  DnDmit 
fluDcm  (jrunDe  Dcr  billiocn  (Sd;ri(ft,  alfo  wcDDcrlc^t,  Dat  nunemanDt  mebr  in  Dntvctenfjeit 
cin  t)nfcr  Ic^re  tn)ifcln  fan,  fo  be  Dcm  worDe  ©aDcd  ml  Ql6mn,  t)nD  Dcm  ^cren  in  fi;ner  le^ 
re  ijcborfamlicf  t^ol^cn,  in  ivclcfcn  t)nfe  Icre  ^e^riinDet ,  t)nD  mcre  Dcrbalucn  nid;t  funDcrli^ 
fcn  n5Did;  Qtmfm  ,  m6  nu  me^r  mit  t)elcn  n)orDcn  t)p  Dat  ^occf  Interim  gcnanf ,  tf)0 
tjorflarcn ,  S^cwylc  m6  6mv\\  Dat  fiilui^e  Q5ocf  Dord;  %  ^.  ^.  tf;o^cl]clIct  i;^  n)orDcn, 
.t)nD  t)nfc  Judicium  t)nD  fd[)rifftlifen  beric^t  t^nDcrfcfeeiDtlicf  t)p  cin  pcDcr  ^apittcl  De^  ^ofcS 
tboboren  bccjcrt  i)^,  t)p  Dat  Dcr  ^t^.  ^Mi  ein  ridf;tid;  Q)oDtfriic^tid;  t)nD  guDt  bcftcnDic() 
antnjort ,  t)nDcrDanid)Iifcft  mit  atler  gebdrlifcn  Reverentie  mdd;te  jje^acucn  njcrDcn ,  (^o 
f;ebben  m  Dnfc^  2fmptcd  ijaluen  Dijfcn  t)p,9clcd)tcn  bcueel  nid;t  fd)d/cn  cDDcr  fdnncn  affflan, 
<3}nD  na  Dcm  Dc  fafc  5ocf)tvid;tic&  p^ ,  \>nb  ©aDe^  cbr,  t)nD  Dnfcr  allcr  @celcnfalid;cit  be* 
lan^et,  t)nD  Dnfe  antwort,  mitsuDembcDencfcn,  t)orf;en  n^olbcrdtjla^et,  mdc^te  (jccieue» 
twDen  ,  ^tbbm  m  t)c^  •S)crcn  ^f^xifi  t)nD  fpncr  f;illi(jen  ©emcine  Dencr ,  in  DijTcn  bcna* 
bcrDcn  (SteDcn  (Darinnc  (lcDe^  an  Icre  t)nD  Ceremonien  ,  jjeltjcfbeit  t)nD  cinformid;eit  ge^ 
tvcfcn,  Darinnc  mt)  ocf  fun(I  inallen  fmarent)ellcn,  De  fd;rift,  Dcn  ©efouen,  De  ©enjcten^ 
.t)nD  anDcre  crrinse  beIan.()cnDe ,  gemcinciJ  raDe^  t)nDbcfIutc^|]cDcd()cIeuct  bcbbcn)  mftanU 
tvorDc  famptlicf  cin  m  vcle  gcuen  njiacn,  guDcr  tf;oucrftcJt  %  <i*  2G.  n?erDcn  jlcf  t)nfcn 
flptI)in(]emeincrbcraDtfIagin^e,  ^ebrufet  laten  ^cualfen. 

^rbarn  (grfame  tvolmijfcn  Jg^eren,  2Gi;  bcbbcn  Dat  bocf  Interimt^or  De  tanDt^ena* 
raen,  tjnD  Dot  mit  flptfte  jjelefcn,  t)nDna  Der  ^naDc  me  m)  ©aDe  (jc^cucn,  alle^  inOoDcS 
frud}ten  crn)a(jcn,  t)nD  na  Dcr(Sd;ri(ft,  alfe  pDtftcf  bcbdrt,  gcrid;tct  t)nD  Darinne  befun^ 
fcn  ,  ^^'^t  Dat  Interim  nic()t^  anDcr^  fp ,  Denn  ein  gcftoffcrct  Iterum ,  t)an  Dcn  Interim- 

5(  a  (Sd;ri<^ 


f 


25€!f«fieftSp  htt  %itd)tn  ju  ^mhw^. 


®c&«'uem  t^osericfrtct ,  afle  gruttbtfuppe  t)ef  ^anjePiifeii  mifebrufe  n?eDDeriuume  itif^ 
l^udven. 

^olbt  ©obt/  t;be  wdrbe  ©abe^  e^re  ber  ^5rfRett  (ube  ©eet^:nfah'cf)etf ,  romve,  fre^ 
^e,  enlc5eit,  t)nbgebient^ubefct)crnation,  in©abe^fruct)tenborc5anberes)nb  betereme^ 
ge,  aifo  borc()  M  Interim  gefoc^t,  Dnb^Ott  nic()t  alfo  t^o  i^ngnabetnb  tftorne  j)eret6ef, 
«Ife  borc5  M  Interim,  t)nb  fi)neexecutiongefc[)ufr),  3bttt)ert»ortt)an5uef  ()eraben,.®ott 
t)e  J^tre  ietl)  jtcf  mtt  t»p};emu^eben ,  ^cflojfeerben  /)tnberftj]i0en  tt^orbcn  t)nb  ^enbeln  nic^t  be* 
Dregen,  "^bt  fan  borc()fu(fe  i)or(jcnamen  m^t,  tit^a^t  i)nbfpnemtt£)orbet5ot^ebbernfi)n, 
U  tttoifi  in  ber  fercfen  nic(?t  t)pgcbauen  tt)erben ,  3^bt  t;g  ocf  ncne  t)neinic5eit  ber^veliflion, 
«Ife  alle^iRorienbctilgen,  mit  fiilcfer  tt)t;fe  t)ett)erle  recjtfcfeapen  t)pgef)auen,  fonber  pd  t)or^ 
toibert  t)nb  beftDcrlifer  in^ereten,  S^bt  mojle  ttjarlicf  be  ^anbel  im  namen  &abt6  bore()rid;5 
ti^e  erfenteniffe  t)tf)  ber  iMiQtn  @c()rtf t  recf;t  an^ejauen ,  t^orgenamcn  t)nb  t)tf)3efdrt  tt)er< 
ttn,  ebber  t)bt  ttjcrt  ouel  tvQtt,  t)nb  tt)crt  bar  t)tf)  ©abc^  ^rimmi^  torn  mt)  tint  ^ran?fa? 
.me  t^orttDdflinge  ber  ^ercfen,  mh  aller  Dvcgimcnee  t)ofocn» 

Q}nb  tt?en  man  rebe  ht  bdbtlife  execution  t5o  forbering  be^  Intenms  mft  gtmit 
»ornemen  ttjolbe ,  t)nb  be  @ottfrucf)tic)en  gelerben  menn&,  be  in  M  interim  t)nb  be  ^tf 
t\)e|llifcn  mif^brufe  nicl)tfj5nert  mUiQtn,  aflentf^aluen  «orfolgen,  t)orbriuen,  t)nb  erttjor^en, 
(o  tt)cre  bocl;  bev  5?crcfcn  €5rilli  m^  ^ubcfc^er  ^ation  barmitnicbtgcf)ulpcn,  funberttjdr^ 
De  adein  eiit  ©ottlo^  ttjcfentan^ciic^tct,  bat^ott  batef ,  bart)t5  me5rtttoi|le(?t)nbi)nrcutve 
folgcn,  i>nb  aflcrlci;  crbomenb  t)alfd)e  Icre  ttjorbe  Jntfprin^cn,  m  tnenmitt^nivebbcrbring^ 
tifcm  fd)aben  entlicf ,  mrt  erfarcn,  mb  ba(}ticf  alrebe  eruaret,  ^cntc  ©ott  bcalmed;tige 
tDcrt  fulcf  cin  t)nc5ri|llicf  t)dr5ebbent  nid;ttM](}eflraffet  laten,  ocf  ntd;t  Ipben  batmtn  (idaU 
fo  auer  cni)nb  ft;n  mxt  t^ofcttenbe  ttnbcrjlcit,  \Sn\)  nad)  bem  W  Interim  bar5en0cric()tet 
t)^,  W  be  an(3cfoc()tene  bctt^ifebe  t)nb  t)orfI(fibe  ^att)eplife  erbdmC;  5fff(jdbcrt)e,  mifi^bnk; 
fe,  t)tmtctic)e  gctt)a(bt ,  tDrcueUnb  ^rannic  erl)0lbcnt)nb  bcfiebi()et  ttjcrbe,  be^abetjnb 
J)en  Iitbcn  S)nli)btlicf  fort,  fan  M  tNdrnemcpt  mit  bcm  Imterim  nummcr  tvol  j)eraben ,  ^en 
te  ©ott  be^crctt)if  ttiit  fi;ncn  tvorbcn  nid;t  t)or|lefcn  nocb  itigcbrcuen,  ebber  ftcrbreuenfon, 
§U  mxt  ocf  bat  angcfansen  tt?ercf  p;nen  meilJern  t)nb  bcn  noebberfafern  ber  n^ar^eit  tl)0 
froar  ttocrbem 

QSnb  efp  be  lnterim-?0)ci|Terd  afrcbe  tin  minid)  anber^  bcn  5anbef  borif;  ere  Inte- 
rim  fartt)en,  t)nb  i)p  be  Ceremonien  alfe  adiaptiora  li(tid)Iicf  bren^en ,  fo  t)^  boc()  \)at  tit 
minin^f  M  fe  allc ^att)c(t0vutt)el  ttjiflen  ttjcbbcr  inudren,  ■Q3tibbariimmeflrafcnfcnid;t^ 
im  Interim ,  t)mi  (xlkn  ^arocfilifcn  bett)ifebcn  t)nb  Ianbtnic5tigen  erbdmen  m\)  mif^brufcn 
t)e  in  ber  ^att)&(llif cn  5?ercfcn  fpn,  fonbcr  fmiicfcn  t)tib  fartmn  aflcnt  t)ppet  befle  erc^  5d^e^ 
(len  t)ormdgetr^ ,  s^nb  be  ^i|tcl)dppe  t)nb  ^13apen ,  btt)in^cn  be  ^arf)ern  ,  t)nber  ene  scfe* 
tcn,  mitancrlet)i)orfol()in0c,  t)nrcr  bcminterimfc5mrfd)ine,  afleCeremonien  ancunbcr^ 
fcf;cibt ttoebberiimme  mtt^orickcn ,  t)nb  gctt^ii^lid; anbcr^  nergcn^ mnu ,  benn M  aUt^at 
tt)e(lgriin)efrad0enerboIben,Q}nb  i)p  ^n$  (fo  tt)t)  befiiluen  bei^ifli^cben )  mcbe  gefdrt  tt)dr^ 
t)e,  afle  mfd)ti(bi3c  blobt,  borc5aflerIct;^rutt)fatu^eit,  bat^att)e(ibomt5.oerf;oIben,  bi(fe 
m  5cr  i)nminfd)Iicf  ttorgatcn. 

S)at  barbordj  ocf  QoM  c^re ,  fi'cbe /  xmn  vnb  einic&eit,  bitf;  t)p  t\n  ConciiiLim 

tf;o? 


L  23ef 5ritttijg  wUt>tt  ^40 INTERIM. 


tbocrbDibcn  gifod)t  \mht,  bctvi?fet  M  mxcf  Dcfe  an^cr^,  2Bcnte  un^er  Dcm  fc^ine  De^  In- 
terims  ric^tcn  t)e  Q5iff(*6ppc  t)nt)  ^]>apcn  allc  erc  ©ot)tIofc  tvefent  n)ct)t)cr  c^n  ,  t)nt)  arbci^ca 
Darauer,  t)at  fe  t>nfc  marc  ^^riftlifc  ?)?cIi()ioii  fbogruntic  mocjcn  lotbraben,  tjnb  be  warf;eit 
t)C£J  (^uangeli;  €f>ri|li  ^an^  \)orbe(()cn,  t)nt)  i?btp^  nicf;t  cin  m\  bcn  Interim-S3}?ei|lcrn,  be 
Dodb  t)nparticfc^ ,  t)nt)  bc  tvar^cit  anr;en()ic()  milm  ocf)OlDcn  t)nb  gcfcar  fpn ,  De  bar  pcflcii 
mucfcubc. 

!7)at  mcn  fec^t ,  3b  |ll)a  t)c(e  j)ut)ed  im  interim  Q5ofe,  fan  na  ben  ?Bocf|la«en  t))ay 
fi)n,  6ucrf{  im  (jrunbe  p^  nid^t^^ubc^  in  bcmfu(ucnQ5ofe,  in  ciuenbiipcn  i^orfatct,  (guea 
Darumme,  batbatbcjlc  Darinne  M  cr^cflc  ivert,  bnt)  barbordjaflc  b6fc0efcf;mucfti)nt)t)p^ 
Sefant)Ct ,  mh  De  IiiDc  t)orforct  t)nD  bcDragcii  n^erDcn,  *^nD  fan  mn  tvegcn  Dci^  bdfcn  tbo^ 
fatted  fo  tveinid;  guDt  fi;n  cDDer  f)ctcn,  alfc  cinfofllicf  ^uDt  SBi^nguDti;^,  De  mit  t)orgiffte 
n)crt  mmmQit,  t)nD  Daran  mcn  t^mmtDc^  t)nDcrflcmcnijcDen '^^orgiffte^J  tvilleu,  Den^oDt 
J)rincfet* 

^at  tt)t;  t)n^  nu  DiiDtlicf  t)orf(aren  t)))  Dat  ^an^c  Interim ,  fo  t)nDerfcJeiDen  m)  i;Dt 
Dnb  fc03cn  ,  Dat  pDt  mdt^c  t)p  Dri;er(ci)  tt>t;fc  i)nDcrfc&eiDt(icf  angcfecn  mxUtu 

(^riKicf  M  allcnt,  Dat  guDt  Darinne  t;d,  t)tf;  Dcr  t)nfcn  5>6fen  fi;gctagcn,  t^nbf^tm 
berliflicblicf  int  Interim  bcnin  cjcflicfet,  Der  fafc  alfo  eincn  f<f)t;n  tftomafcnDe. 

Wat  ouerfl  im  Interim  t)or  ficf  fufucfl  guDt  t)nD  recbt  i;^ ,  Dat  i;^  t)ng  nicf;t  n6Did^ 
i?t5  t)em  interim  ant^oncmcnDe ,  ^ente  tvi;  ^cbbent  fulucjl  t^ouorn  in  t)nfen  ^ercfen  ge^ 
^att  t)nD  geleret ,  t)nD  bebbent  nocl;. 

^^omanDern,  t>^  t)ele  im  Intedm,  Datapenbar  faip;,  erricb  i)nDt)nrecOtt)^,  Q}ntJ 
bat  i)^  fo  groff,  Dat  pDtDe  5tinDer  im€atec^ifmoi)nDern)ifet,  ©aDe  loff,  m\idn,  Q]nD 
Dariimme  tioert  i)Dt  ocf  mit  einem  fd)ine  Ded  auDen  gefanvet ,  men  ferme  \)U  ouerft  fo  luci* 
flerlicf,  al^  men /umiTier  fan ,  fo  fumpti;DtDod;beru6r,  tvat  DarunDer  t^erbor^en  i;^. 

^bc^i^vuDDen ,  t;^  Darinne  aflent  t^ormen^et  t)nD  vortvcren ,  guDt  t)nD  bofc  alfb 
tbofamenDe  ger6ret  t)nD  gefafet,  Dat  bi;  cinem  guDcn  morDe,  |leDcj>  cin  tiicFifcb  bofe  tvorDt 
5en  tPyO^cDnn  t)^ ,  DarDord;  wat  fiif^  m6d)te  redjt  ()ereDet  fi)n,  tveDDerumme  f6ne  t)orDreict 
touD  t)orfeIfcf;et  n?crDen ,  ^n\>  fd;t;net  t)tf)  Dem  Interim,  t)at  Dat  Q5ocf  van  t)n5eli;cf  geftn? 
MeDen  ^JJeiticrn  ciefc[)rciien  t)nD  tbo^ope  ^cDragen  fi),  t)nD  bebbent  alfotbogericbtet,  Datmen 
pDt  f eren  t)nD  tt)enDcn  fan ,  tt>o  i)Dt  De  ^apijlen  ^erne  f)ibbtn  milm ,  3Dt  tvert  ocf  allent? 
fealuen  gefed;t,  Daf  et(ife  t)orneme  Imterim-S)}?eilicrg  fd;6Icn  fiiluefl  ffa^en ,  \)at\n  Dem  In- 
terim  t)oranDeringe  gefc^een  fp,.  vnD  Dat  i|unDt  Darinne  jl^a,  Datfe  uic^t  geraDen  eDDer  be^? 
tt)i(Ii(]et  bebben. 

2)in)i(enu  Diffe  t)orberijrte  mefntn0e  t5orc&Dat^an^Q3oecf,aueratl  oebvufet^^,»ntJ 
i)nDerfd;eDtIicf  in  alkw  €apitteln  antf)Ot6j3cn  be(}ert  ivert,  mt  tvi;  t)nrcd)t  vnD  red;t  Darin^? 
ne  ad)tm,  t)nD  in  fiilcfer  gemen^jcDen  Confufion-,  ane  gemafeDen  t)nDerfd[)ciDt  nid;tcef(ice»' 
f6nDe,  vnD  tvt)  ocf  nicf>t  beDacbt  tt)eren ,  mtm  ficf  fiiiuefl  red;t  t;iJ,  anthoftd)tm,  fom 
Der  vnfe  Judicium  »nD  befenteniffe  t)p  ein  pber  €ap!tc(  rid^ticf; ,  i)tb  (|uDem  &tmtm  anthof 
tOQm,  bebben  tt)t)  De^uDen  tt)t5rDe,  fo  De  Interim.?i}?eifler^  gebrufet,  laten  guDt  fr)n ,  2)e^ 
tt)ile  fe  ouerfl  tJele  ^uncte,  fiifle  in  allen^apitteln,  (iflicblicf  eDDer  mfdxttt,  cDDer  mtt  m 
\m  ^cfpi^eDen  tt?6rt>en  t^ovlenget,  m\>  nicf)t  t)prid;tid;  mt>  DiiDtlic()  Daruan  geretiet  i^ebben,' 

5t  5  fun^ 


funbcr  allentf^adien  im  ^oPe  in  cincm  tt>ortie  »efemal^  fiilcfe  corrupfelcn  t>ori)ecfet,  DarraeDc 
beciantien  ^apirtelfi^nen  i)p  einen  n?et)t)ertt>cri)i(3en  miD  oorfcrDen  i)Or|kni)t  gcbnjun^en  »nt) 
jjeta(]en  mcrben ,  htbbm  i\)pt)arfulucfi  »nfericl;t!gedeclaration»nb  befenteniflefort  (foce^ 
le  biffe  tDht  btfft  ivillcn  liDen)  l)entf)Ociefettet ,  \>p  alle  Capittcl  t>nt)  t)nt)erfcf;eit)e ,  alfe  De  im 
ganfien  ^:Sofe  Interim  jkbn  /  ^arut^  t6ouornemen,  mt  to^  in  tiem  Interim  t)nrecte 
loIDen. 

Q}nD  Denjile  Datlnterim  \>art  etlifentveini^enTheologis  in  prxjudlcium  t^nfertvar^ 
^affti^en  miD  Detverten  lere  t)nD  Dieligion.,  thoI)Opc0eDragcni)nDt)tf)gebrad)t,  t)nDt)nfen)eD^ 
DerroerDiacn  m$  b\)  Der  ^ep.  ^ai  C^iJrforjlcn,  gdrjlen,  mb  anDern  jlcnDcn  DeeJ  dit)he, 
mit  mmxhiit,  allentf^alucn  angeuenmtD  befwercn,  alf^  Dat  nji)  nod)  IpDcn  cDDer  annemcn 
n)illen ,  njat  me  guDe^  i^drcjellcllet  mvht ,  funDer  allein  op  Dat  t)nfe  flpff boIDen  mb  be^arrcn, 
^o  fon  m»)  unuorDraten  gewefen,  t)nfe  metnun<)  t)nD  declaration  neuen  Dat  Interim,  3a 
t)tf)  Dem  Interim ,  fo  t)ele  md(3elicf  ocf  mit  Dei?  Interims  cigenen  njorDcn  tfeofetten,  t)p  Dae 
mcn  fce,  n)0  na  mb  mm ,  m  ^an  De^  Interims  lere  fpn ,  t)nD  ^ei).  ?)}?ai.  gneDiglifej]  md^ 
ge  bc^ertigen ,  t)nDt)or|}dn  Dat  m)  Der  njarbeit  nid)t  weDDerjireucn ,  funDcrt)n^  Der  ^ertlicC 
beflytiacn  ,  Defuluen  lercn  t)nD  t)drDern,  t)nD  alle  crDdme  t)nD  t)nrid;ticbeit  {Irafcn  ,  t)nD  Dat 
m)  nicbt  t)tl)  Iid)tferDicbeit  cDDer  bdfem  tt)reuclifem  millen,  funDer  t)rh  Dcm  jjcborfame ,  Den 
m  (^aDe  in  fi;ncm  n)OvDe  <\i)uit)ic.^  |i;n ,  t)nD  rl)0  t^orfvdDini]  ©aDcj?  tovni? ,  t)nD  t)nfe  onD  Dec 
gan^cn  Cf)ri|]Iif en  ©cmcin  enjigen  t)orDdmni(Te ,  nid;t  anDcr^  leren  m\)  Doen  f dnen ,  Denn  tvp 
jc!)riucn,  leren,  t)nDDoeiu 

<;BnDtvenmenaaet5nDerfd)eDet)e^  Interims,  tnalfenCapittcIn,  mtt  Dnferer  Dcchra- 
tion,  Dc  tx>i)  trut\)Iicf ,  f  lar,  t)nD  gebrud?licf ,  t)th  Dcm  Interim  tf^ofamen  getagen  bebben,  tvert  tf)0J 
famenDchoIDen,  fo  tvcrtein  i)Dcr  t)or|]cnDiger  t)orncmen,  Dat  wp  t)at  Itcbt  nicbt  ftecn,  mb 
matrec&tptJ,  nic()tfd;un)en,  fmiDevDcmarf;citDanf)ertenfdfen,  t)nDDcfuIuigefiart)nDric!);' 
ticf;  leren. 

3)Dt  f)eDDc  t)nfe  meinincje  t)atnlnterim  fdrtcr,  ocfmi'tt\)eini(jermarbctDc,  mbminf 
udringc  Dcr  oIDen  ^f)eoIogen  tui^enijTeaitiietdget,  t)nDt)p  eine  anDere  form  t)nDtvi)fe,  fdncn 
jjeilellettDorDcnfpn,  '^t)f)ebbenduerliDemInterim,  inDermaten,  aIi^i)Dtge(]eIfcti)^,  ricl)^ 
tid)  tvillen  mbtt  ocjen  gl)an ,  t)nD  Darmit  antdgcn ,  bat  n>t)  nid)t  5inDcrIi|f i^qcr  t)nD  bcDrecblif et: 
t\)tfc ,  funDern  mit  inudrin<3e  Der  tillij^en  €)d)riftt ,  Der  cIDen ^l^eoljjen  t)nD  Der  unfcn  (gd)riffte 
t)prid)tid),  mit(]uDem<53ctvetcn,  alfet)or(^ortt)nfcm.S}crcn,  fi)nen  Icuen  Cngeln ,  t)nDDci' 
gan^cn  C5ri|llifen  5terfentI)of)anDeIen,  beflaten,  QSnDcfftmcn  m6  nu  t^nD^ernamali^De^ 
ttreuel^,  t)ncjehorfamcd ,  Nflarrichejt,  t)nD  Dcrijclifcn,  Derti^Dnee  fcfciilDic^  jjctvorDcnjpn, 
tt)OlDcbcfd)u{Di^en,  tDiilen  n>i)t)ns'int)nfcrt)nfcl)uIDt,  mit  Dcffer  t)nD  vnfcn  anDern  ^Cgd^riff; 
ten ,  t)or  ^)aDc  tjnD br) 3Dermennid)Iicf  mit auDcm  ©cmcicn  t)orax\ret ,  t)nDi)nc^  Daru-p  @aDc 
t)nfem.5)eren,  in  fi)nembefd)iittiM]Dfd)ermbeuaIcn^ebben,  QjnDfomit  Dcmfnterim  morDC 
t>nDt)ortt)d)iin(}eanet)dr(](tnDebiniPe,  ®drIifei)nbred)tmerigeeifanrni|Tejd)o(Dc  ()e|l!(ttetn?cr^ 
Dcn,  tviIIentvi)m!tDeffer<Sd)ri^ct)nfct)nfcf)ulDtt)nDinunDt,  tvorunme,  tt)0,  iMtD viHit tvi; 
in  Dem  Intcrim  vortvcrpen ,  anaetdgct ,  t)nD  m^  alfo  l)i)  m{m, nafdmliiti^cn  t>nD  3Dermennid;# 
liif  b^Icucnt)nD|]£ruenDccntf:i)u:Dii]ct!)ebbc{!* 


I.  55cU5Htil{ig  wibtt  ^46  IN  rER.IM. 


2Ct>  mUWf  ©at)clo(foctt)i(ie,  fi;n^ocf  mt)nfcnl^ertenDovd;l)£n0cill  ^jraDee.  dh^  fp^ 
mx  Unbm(i)ttt,  M  t)nfe  (cve  »p  ©aDe6  tvort  »ni)  orDninge  jjegvun&ct,  t)atfeocf  DcvolDcr^ 
S$:|)eo(0(jcn  tiid>nJ|Te  »nD  t)ev5l((3cincin  €5rifi(ifcn  »nt)  2lpotlolifd)cn  ^erf  cn  Cofifenfum  fjebbe, 
t)t  nicf;t  J)p  ben  ^Pawefl  f;upcn ,  gcwdnbcit m\>  minfct>cn  fettincjen ,  funDer  i)p  De^ ^cren  €()rt|li, 
r)cr2(pofIc(j)ni)^vop^eten(ere|!ett,  Q3ni)fon)j;t)crfu(uen(ere5a(uen,  tt)pDen)erfo(()inoc,  \}a 
ecft)cnDot>t(t)&cnfdbo(Dert,  tvetenmpDatmi)  ntcbtanDev^,a(fe  tvt)  t)Ov^aDefd;it(Dicl?,  gcDan 
^ebbcn ,  t)nD  Dat  tvi;  V)nfc^ulDid>t>nime  Der  ()credS)ticf)eit  t)nD  tvar^eit  (S^rijli  ivi({cn  (iDen  t)nD  fit* 
(ic&  tverDcn ,  t)nD  n)cn  mcn  t>n^  rcDc  Dat  (t)(f nimpt ,  fo  mot^  mcn  Doc(?  t)n^  ® oDt  lonfen  ipcren , 
Dcn  J^emmci  i)nD  Dat  twiQt  (cucnt  mit  aKer  ()cr(ic|)cit  (afen. 

Wat  6m\f  mft  t)orfo(()er ,  nuttc^  t)nD  gu&c^  Daruan  bringen  tverDcn ,  tDcrt  De  tiDt  i)nD 
entncfDeDaci)Dc^^crMiantd(jcn,  tt)cn@oDtaUent,  tvatt^orborgcni;^,  tt?crt  apenbav  mafcn, 
lniD  al(c  ()ud)c(ic  unD  ar()c(i|I  cntDccfen ,  t)nD  Der  ©oDtiofen  tt?cv(t  cre  tt)o(uovDc^nDe  (oen  (jeucn. 

@o  mcn /o  it)o(Dc  Dat  Interim  (]cbo(Den  bebbcn,  -i^nDmid  ,  Dc  tvp  t>Dt  nid;t  anncmen 
F(5ncn,  t^orfoiijcn,  mitcntt)i;DatQ)abemifem^>renbeue{cn,  t)tiDt)ti^Dc^tv6ficn,  Datmcn 
mdS)tt)n^  a((cinet)ovfo(c)ct,  futtDev@oDt  t)tiDDen  J^cvcn  €()vi(lum  fu(ue(l  tbov  fovDevn  banDt 
©aDct5(ittcnDe,  De^tvovDttt)i?(eren,  t)nDbefetmcn,  SDeocfft?nearme^We,  »nDt)ngfi)ne 
Umtn  S)cner ,  ml  mh  ri^o  cr5o(Dcn ,  t)nD  fi;n  tt)orDt  unD  tDar^eit  t5obefcf)uttcn ,  ^)nD  c(ft 
tt)!)reDe,  naDemn)i((cnQ3aDe^,  t)nfe  €vu6e  f;ebbcn  ,  t)nD  Dcn  ingefd;encfcDen  ^clcf  Drincfen 
fcf)o(Den,  fott)()vDcnDoc|)  De  t)ovfo((}cv  Dcvwarf^eit  tbom  (e(lcn,  Den  ^arm  @ott(ifeg  torn^ 
tot^fupcn  m6ttt\ ,  Q)oDt  tt^enDe  t)an  t)n^  fDnen  grimmijjcn  tovn ,  mmt  fpncjJ  (euen  ^6ni 
iviKen. 

®t)t)ov5apen(^ueriI,  De^ct).?0?at'.  t^erDeDovc5®aDe^(inaDebcwagen,  Di(]en  5oc&? 
tt)ic{)%nl)anDc(,  De©aDc^ebre,  i)nDDev2l(()emeincn€bvi|l(ifcii  <^cvcfcn  ^ee(cnfa(icf;cit  be* 
Ian(jct,  nut(ifcvt)nD  bctcvbef^crtigctt,  a(fe  De^Interim  -  (£:)d)viucv^  t)nD  fve  OfaDgcucv^  gcDan 
^ebben,  tnDDatlnterim,  DatercrO}?ai.t[)nDDem€t()v?t)nDgdr(lcnt)^bt;0ebvacl)t,  t)ovt)n^ 
rcd&t,  fcbcDciicf,  pavtiefd;,  t)nDtf)orcd;tci^,  .fvcDen  t)nDvoutt)e|lf(ftin(j,  t)nDcnft(icf  boiDen, 
tnD  Davt)p  ncne  execution  Docn ,  Dett)i(e  cve  .^ep.  9^ia\.  f)iruan  ane tttoifei  X)e(ev ^efevDen ,  bt(d)tf 
Dcncn,  ©oDtfrudbtigen ,  frcDc(cucnDcnt)nDt)npartiefcf)enmenner,  inDcr(]anf^cntt)cr(t,  DitDt^ 
fife,  bc(lcnDic)et)nD.tt)ar5a(fri3cant63inget)nDbefentcni|Te,  t)tl?guDctn©ctt)ctcngcDan,  evua# 
rctj)nDbcfumpt. 

©0  ducr(]  Dat  Interim  t)0  fd)OfDe ,  onc  a((e  t)dvgdnDc  vecMmefi^e  erfcntniffc,  Dorif)  ^tf 
tt)a(Dt  tngcDrungcn ,  t)nD  De  ^an?c(igrutt[>e(  tvcDDcv  incjcfdvt  ttyerDcn  (  Dat  ©oDt  ()neDid;(icf  off 
tt)enDc )  fo  ttoct()en  tt)t) m6 De^  t^o  erinncrn t)ti[) Dcr  ©d;ri(ft,  Dat tt)t; t)nfe  duerid^eit  fd)6{tt\  tb^ 
r.en ,  t)nD  cr  (jc^orfam  fi;n ,  a(fc  tri)  Dcnne  (jcrnc bocn ,  t)nD  ocf  tlcDei^  geDaen  f;ebben ,  ©oDt  duer|] 
nicbrfcf;d(enfri}c{>tcni)nD(3c5orfam  f;n,  a(fe  Dcnminfd;cn,  Q3nD  Dat  ©oDf  nid)*  aUeinc  M 
fpff ,  funDcr  (D(f unD  fec(e  in  De  ^cOe  f an  tt)erpcn ,  tnD  en>id;  t)Oi-Derucn ,  3tcm  Dat  idi;  al(c  crDd? 
mc  t)nD  affgdDcrpe  t5ouor(atcn ,  DnDDcn^eren  ^bvijlum ,  t)nD  fl;n  ^uancjclion  tf)obefcnncn , 
tnDDarbt)  bct5antenDebc(lenDid;ti^ob(iuen,  fd;u(Did;  fi;n ,  tt)i(Ientt)i)anDcr^fa(id[)tt)crDcn. 

<33nD  Daritmme  bctugen  i)nD  bcfennen  tt)!)  vor  ©aDc^  on(}eficf)tc ,  t)nD  Dcr  nani^cn  (Ihxifi 
Iifcn@cmcine,  ^^atrct)  DatInterimmitguDcm®ett)cten,  nicbt  fdncn  ebDcrmdgcnannctrien, 
tnDocf  mit  @dDt//fer  ijnaDegcflcrcfet,  tl^o  ettjicjen  Dagen  nic^t  «jian  annemen  ,  ocf  neincm 


8  25c^rtrtf«il^  Ut  ^ivd^tn  jii  ^Amhm^. 


mmfdm  ra&en,  t)at  In  i)Dt  aimmu,  ^unbev  tviUen,  olfe  Ycp  tl)o  t^ceiibc  fc^iilMc^  fpn,  Dovmaneit 
»nE)bt>i)cn  ,  t)Ov<()  De  bavrafKVfiftelt  @at)e^ ,  iJnbbeDovloftn^eSefuC^vifli,  alle0)vi|]en/ 
M  fe  ftcf  tpiflen  mbmi  Interim  ,  t)ni)  t)Ov  beni  DovbtJitiltfen  5lffaHe  i)nt)©ai)ee5|lva|fe,  fi> 
bartjp  t)Dl(]en  iDert ,  bovcf)  ©abe^  (}nabe  l)6\>m ,  QJnb btt  iveten ,  t)nb  i)or  be  tvav^ett  t)afle  ^ol? 
ben,  Dataflebet?enncn,  bebatlnterimann^ien,  i)nbft(fbarnari^ten,.(£()ri|lumt)i]bfp« 
^uangeltum  t)er(dc^enen ,  bev€f>ri|]lifen^<rcfenfaIic[)eitt3orraben,  erc^inbert)nbnafameti 
tnt)orb(5mlifebuf!evtiiflci)ttbb[mbtf)et'tfetten/  (tcf  aflcra(fg()berte,  t^orfolginge,  blobtuerj^etin^ 
ge,  morbc,  t)Drti3()flinge ,  beibebevj^ercfen,  t)nb  bevlanbeDnbliibe,  fo  i)t5  anneminjje  t)nt) 
execution  becJlnterims  fan  ^evfleten ,  mcbe  beel^afftid)  t)nb  fcf)ulbicf)  mafen  ,  t)nb  ©abe^ 
tovn  t))>  ficf  (aben ,  t)nb  flcf  m  21  jf^vunbt  bev  ^efle ,  t)mme  biffe^  (euen^ ,  tvevtlif er  ®uber  i)nti  eft* 
i'e  miflctt  t)(5ven ,  bautJr  be  (eue  (^obt  fpne  (}el()uigen  gnebicblicf  mifle  be^tJbcn* 

^at  Interim  i;^  ettt  ingancf  t()0  aflem  t)orbevue ,  an  l\)ff  t)nb  feelc ,  be  (jvutt)fifer  bavt)p 
tolgcn  roevt,  alfemennocbt()ovtibffecnebbevbebetiffenfan,  !^enabrucf  tt^ertbergellaftfpn, 
l)at  t)bt  ben  Cftrifien  t)e(e  beter  t)nb  niitter  tvere ,  i^mU  tn  rcc^ter  {)ef enteniffe  ber  tvar^ett  €^v]fli 
(leruen,  aifcmitbe^olbinge  t)nfe0(iue^i)ubgube^,  ben  t^of limpfli^en  t)orberffi)nb()rutDcl  au* 
feen,  3?^tp^i)ort\)ar0rotcbor()eit,  t)mmceinerf(cnen<55a(genfrt|ln)i((en;  bet5 i)ppetConci- 
lium,  batbe^an)eflmiffpnent^O0eti)anten,  f^nciiaefaden^^oibentvert,  i)ufer  @ee(enfa(u 
(^ett  in  be  fcban^e  flan ,  <im  i)ber  ^olbe  flcf  an  ^efutu  ^f^riflum  i)nfen  ^mn  i)nb  J^eilatibt ,  t)nt) 
gebencfcbut  mi^@obt  bat  aii^e  tbofcl)icfe,  i)p  bat  bef^neC^vijlenpvoue,  be  ©obtlofen  t>u- 
5)eler ,  be  ftcf  mit  bem  ^uangclio  fiif^  lanQt  bebecf et  ^ebben ,  i)t5iuu|leve  «nb  ere  5erte  apenbat: 
mafc,  Q3nb  bafi)nfe(^e(oueborc^bitcvu^ealfebat@olbtborc!)bfltguvbetvevettt>erbe,  <Sa« 
iic&  \)$  be  ienne ,  be  ktf)  ant  enbe  beflenbicf;  blifff» 

^it  5ebbe  t\)i)  i)or  t)n^  alfe  (geeleufor^er ,  be  tvi)  m  tju^ ,  ftnb  i)nft  ©rtfllif e  ©emef ne 
tefeufc()op3euenmofen,  e5o  i)nfer  declaration ,  i)nb  befenteuifTe  t)ppet  Interim ,  t()or  tpar^ 
nin(je^efc^reuent)nbatU(5(}entviflen,  *2©o(nuf)i5reHt)nbftcf tDarnen(ateutvt(,  jjubt,  tvof ni^t 
n)i( ,  be  mt  f)m ,  cnb  fee  t()0  m  pbf  eme  bef amen  tvevbe ,  i)nb  ti)c(cf er  bat  (ic^tefle  fp ,  tn  miu* 
fcjen  ebber  in  be^  (eueubigen  &at>t^  f)enbe  i)aflen» 

Q}ufc(cue^(S9i€i)nb^eilanbt3(2flii!(yj^rtfTu^,  betvare  t)ni?,  bat  ti>p  bor*  bec 
mtltlmtf  Qtmibtf  e()re,  j)un|li)nb(}ubt,  nicftt  md^en bebragen ,  funber  bord)  ftjne  gttabe, 
getioalt  t)ttb  ma^t ,  t^om  evoijjen  (euenbe ,  mt>  fi;ne  f)evltc()eit  ev^olberi  tt^cvbcu ,  Q5nb  be^  in^je? 
i)cct)fi5  fpn ,  baf  men bovcb  mauuigevlei)  t)evfol(tiu^e ,  tn  barDvi)f e  &a^t6  ingahn  motu 

^e  ^iiuel  t)^  et'u  emicf;  i)ienbt  €^vifti ,  t)nb  fpnev  (^illi^en  ©emeirje ,  JE)e  i\uvt  tf)0  ev^of^ 
t)in(je(i;ue^^ife^|i;nbejleboeu,  t)nb  funbcv(icf  iu  bcv  (eflentibf,  bavmumc  bat.f)en)etf;,  pbt 
ttjifle  bafbe  eineu  tn\)t  htbbtn ,  i^nb  mit  ft)uer  regerin()e  t)t(;e  fpn. 

S!)arummerufle|]cfetnibermiti)a(lem©e(oucu,  iegenafle  liflfc^e  anfdpe  be^J^iiuefi?, 
te(jenaflerlei)er^erni|Tei)nbt)OvfoIijin9e,  i)nb^olbei)af?au,  t)ov  ©obt,  mit  einem  ved)reit©e< 
(oucu,  tn  fiettbi^cm  ©ebebe,  i)nb  bof^fevbi(}en  leueube,  '^Snb  bi^\)t  mitflttc,  barl^obt  be 
^ere  fpnc  f)\\liQt  f lene  ©emeinfteit ,  be  ^c  ficf  t)ovfammelt  befft  bovd;  fi)n  iDOvbt ,  tn  stiebigen  be^ 
fd)uft  i)nb  fc^evm  netuen ,  t)nb  in  ved)tem  ©clouen .  t)nb  ©cloueuf^  bcfentntfpe  t^ov  (geelenfaii'« 
cfceit ,  bet()i)p  ben  bai^ t)c^  ^eren  €i)vifli ,  ftnflvaf^icf  mifle  cvf)o[ben ,  Q3nb  bar  Dnfe  (eue  ©cbt 
»nb.&erc6cieumn,  bebovc&beufc|)t;n  bc^lnterims,  i?nb  anbevc(jefIoff:evbe(;cnbe(,  m6d).tm 

Dcr^ 


I.  23c^iSfitr)wg  mbtv  ^rts  INTERIM. 


i)Ciforttvcrt)en,  tnD  a(vet)c  i)an Denvarcn  9\e(i^ion  3(Sfu  €f)riTli  a(f(jefdi'ct  fpn/  mitjl;ne^ 
IMiQti^  \x>ox\)ie  recl;ten  erfentniffe  ()e(inai)en  /  erdic&ten  unl)  t\)et)l)er  t(;o  recl;te  brin(jen ,  t)nD  t(;o 
fpner  tt?aren  i)orIatenen9ve(i3ionti>ei)Der  \>6xm  wiik,  ^\>,M  wt)  aUe  t(>ofameuDe  m^^en  in 
^ciDe^  t)nD  3^fu  ®nlli  erfenteni(Te  majTen ,  in  fpnem  tt»aren  freDe  tOoncmen ,  falicl)  rocrDen/ 
»nD  (13aDe^  l0Qm  namen ,  in  Der  @emeinfcf;op  Der  f)i{{iQtn  €n^e(,  t)nD  ader  ijiinigen  t(;o  croi* 
genDagen,  (auent)nDprifen,  Q5nDDatt)nfe(euc^pereCf)ri(lu^t)n^a((ctvi((e  bcf)5Den,  maU 
k  (ofe  tjorforifdbe  m\)  t)orDi5m(ifc  (erc  Dcr  €picureifci)en  Q3(umenfJrif er ,  t)nD  ^^uecf fnccf)te ,  Dc 
»nDer  Dem  fc&i)nc  €bn'(^(if er  fri;5cit  De  (liDc  bercDen ,  Dat  i;Dt  ge(if eue(e  f\}  in  tvatter(et;  i)tl^tDenDii5 
gen  Oveliciion ,  ^apilIefc&,3oDefcb,^urfcfc(),  cDDer  Interimfc()Deminfdi)e(euen,  i)nDDatf;e 
Darinne  fdne  fa(icf;  tvcrDcn  ,  tven5ca((eincim()ertcnge(duc,  ^tm,  S)at  imDalfcDernoDt/ 
mt  t)nD  jltaDen  tf)Ot)ormiDen ,  nid)t  fiinDc  fi) ,  ocf  an  cmicjer  fa(tcl;eit  nic^t  f;inDerc ,  t)an  erfan« 
Dertvar5eitt)nDan(3enamener  Dicfi^ion  €5i'i|^i  affaUen  ,  Dct)er(5c|)enen  ,  t)nD  in  ein  (5)oDt(of^ 
ivefentunD  mifdbrufebetviKigen,  2Cc(cfcrc  (dc)en  ic^en^aDe^  tvorDt,  t)nD  adcv  j^idigen  t)nD 
9}?arterer  cji'empe(  fJreuet 

2)c  2i[(mec()ti(jc  ©oDt  tvi(  m$  ocf  m  Dijfcn  I6gm  t)nD  aflem;crDomc  (3ncDicf)(icf  bef;dDen , 
DnD  in  recf;tfc(;apener  be(IenDid;eit  Dc^^eloucn^ ,  t)nD  bcfcntniljc  Der  fa(i($mafenDen  tvar^eit 
©aDc^,  ina((crt)arcX)nDfn)arf)eitDorcl)3(S(SU5:)?€^ri(Ium  t)nfen  J^^Oiig^r^  (lcvcfen ,  bc^ 
j]eDi()en  t)nD  bctvaren ,  t)nD  De  ktr>.  ^M*  Dc  (tcf  in  Di(fen  ^oc&mic&tigcn  facPen ,  0aDc^  ebrc  t)nl> 
Dnfer  afler  @ec(cnfa(icf;eit  bcfan^enDc ,  c^Um  (IriDi^cn  ^lrtifcfn  t)nD  puncten ,  cinc  9ebdr(if e  nw 
tci)nD  orDenin()e  t^o^euen,  j)neDicf;(ife(l  t)orbc^o(Dcn  5e(ft)  mit  fi)ncm  f;i((ii3en  ^ciflc  alfo  cv^ 
lucf;tent)nDcrtnnern,  Datattcnttbo^aDc^cbrc,  Dev  5i(gemeinen  €f;vi(i(ifen  j^evcfen  fli(ic6eit, 
vecl)tem  roavcn ,  t)nD  ®aDc  tvo(ge|;e(f i()en  frcDc  t)nD  roun?e  md^egcDicn ,  Dorcl)  Dc  barmf;erticf;eit 
&M ,  tJuD  cr(d(tn()e  3Sfu  (S^rif^i  ©aDe^  @on^ ,  vnfc^  cini^em  t)nD  etvi^cn  (^aiicbmaf  ev^/ 
&c  3*  ^.  ^.  in  gedicf  feliflcv  f  an^mavcnDev  vcgevinsc ,  mit  ^naDcn  iviflc  ov&o(Dcn  /  5imcn« 


/ 


3m  S3?aufc  Sluguli». 


QfBilKijjert 
Superinteiidentcn,  fpaficvn  M^ 


§5  ?3o^ 


^Plgct  U  mcUmm^  t^p  bat  Interim ,  Umf^ 
t^mmmm/  tt>at  mb  m  m  xian  im  ^mitm/ 

De  im  Interim  ftmx ,  gel6mii/  lereii  tjno 

tjolten* 

?8an  &cm  mmfd^en  »or  bem  »alle. 

|cit€apite(^n  bem  ttitnfcf>en  m  ^em  ijafle,  5l(fo  anf^euenbe ,  ©cbt^efP 
m  anfancje  jc»  %td)tm  mt>  nidjt  an,  ^i;  njclben  duerft  tvcl,  &e  In- 
terim.(Sc()riuer^5ebrufei)entaHe0efeertf)cm  guben,  »ni)  ent^eelben  ftcP 

erer  Sophiflifcben  (iil  in  biffem  ^ocI;wfc6tifleo.  \)<^\M ,  ©abe^  e^re  enb  »nfer  aller 

©ee(enfalict>dtbe(angent)e» 

SSaii  t)em  mtnfi^cn  na  t)em  »alle. 

at  Capitel  tan  bem  minfcben  no^bem  ioalle,  2I(fc  anbeuente,  Cuerf!  nabem 
enft  Q}at)er  ac    3^  buncEer ,.  captiofc  ^nb  ambigue  in  et(ifen  mx^tiXi 
gejMet,  &arumme  p^  i>an  beffem  €apite(  iDn\>erfcl;et)tIicf  t()cret)tn« 

CS^it  befunberm^rcfem  fiifemiben  be  Imterim-®d)riuerd  W  tvcrbt  ©efc^j 
tienunt) c)eldui(je ,  ttnt) t)ar fe nabcr (gc^riffti^Irt^elcuen feffen fc^cfben,  bar fetten- 
f^®nat)e,  enb  t)ar  t)e  Q5elcui()en  in  C5rif^um  t^c  nt5men  ti?eren,  fetten  fe  t)e  Dcrd; 
gnat)ci)erni)ert ft)n,  i)iibt)att)cenfetm gan^en^cfe, i)tl)^uuc(fcl)er (ifl,  euenbar^ 
wmmebatj^t)efy;rtfftt)n&t)nfe(ereDant)errec()tfert)i(}in9  t)ed  ge(cuen^  t)cnvevcn  iMit) 
bebecfen,  t^crtuarpen  tjnt)  t)crbcmen ,  ^ente  @n<tt)e  t)erflan  fe  ®at>ed  gaue  t>nb  be^ 
5i[Ii(]cn  ©eifle^  xoixdm  i  bar  bcrcf;  be  pefcuisen  an  €;()riflum  tJcrnpget  tt>erben ,  n^el^ 

i'enid;t  i;^  caufa  efficiens  juftificationis ,  funbet  fequens  frudus  &  efFe^lus, 
J)nb  t;d  cre  meininge  'bc^t  noVa  qualitas  renovatae ,  corrupts  naturae  noftrae ,  mit 

fi?nen  friic&ten,  caufa  efficiensfi),  t)nfer  rec()tferbi(}in^  t)cv@a&et^nb  be^  ejvisen 
feuenbe^ ,  ^elcf  meinin^t  be  tf^cfacje  ^(i^t^  t)an  t^crgeuin^e  ber  fiinbe ,  be  t)crfi5ftn^ 
ge,  i)nbbatgen^d)bce«c3€fu  €f)ri|li,  t)nbben@efcuen  an€&rifiumgenfaficf t)cr^ 
t^erpett)nbet)crntd)fet,  ^ente  fcbe  gnabe,  baf  t)^  tjnfe  nt)e  qualitas,  ebber  x>m 
Kt;in()et)nfered;tferbi(rin^et)^t5cr,(5)abc,  fci;^be^trfcna  (Ef^riilti  i)nb  t)nfe  red;tfev.'- 
I>}^in£nict)t,  t^efcfent  t(;c  reben,  !4)uneffc!)i)nb5intic{)rif]ifc{)i)^. 

^iber  t)d  antf)cmercfen ,  baf  be  Originalis  juftitia  einc  erflicf e gerecWicfett, 
t)nb  be€rfffunbeeine  ft)unbe  ber  t)crbcruen  natur  gencmet  ttjerbe ,  t)nb  t)Cit  \n  t)in 
»crn?unbetenminrd;cn  ein  ftioacf  frt)  tvtlfe  ft; ,  bart)ff;  alfe  cbrbarfife  bcgebe  berfie* 
mi  jc.  S^effc  rebe  i)d  citerftbarben  .geric^fet ,  W  menbeSrfffilnbe  t)nb  eren  fcba? 
i>ent>crrtngern ,  extenuiren,  t^nbetbtDcd bernn'nfc|Iifent)crbcruen natur crf)Cfben 
mocje,  bflrbord;beminfc|)eanftcfbrin^ebegnabe©abe^,  be  t)ni?  ( tt>c  fe  meincn  ) 
ntd;taIfeitTefd;a[t)crnt)en,  funberccf  bcrd)bet>crnt;erin(j,  t>nbercfruc^tet)nb  tver^ 
fevcr^Abev^cbtferbisen/,  mlcfe  knmUn^^^t  t>nbbevfd;rifftt)nbt)nfem^e[c^ 

uen 


I.  »ct5tlf ttug  Jvibet  b4d  INTERIM.  r  r 


«en  an  Cbrillum  gan6  tf)Otvcb&ern  p^,  alfc  t)cnm  in  Dcr  »nfcn  @f!)rlfftcn  ffdrlicf, 
tniMlivf ,  t>nt)genod;fam(>ca>ifcti;d ,  !^artbot\?pDn^O(f  tt)i(Icnrefereret^cb()em 

$Demna  v^  tvo(  tf)omrrcfcn ,  t)at  bc^  Interims  lcrc  mit  ficf  fufucfl  t^nDrcl?  n)^,  - 
(^efeften,  &atbeminfd)cDorc!)t)eigr|ffunt)e5crouctfp,  Originalisjuftitia,  t)ati>« 
iiaturlifc  minfd;e  nid)t\)erfla,  me  ©aDe^  gti(lt6 1)^,  bat  f)C  fulcfer  bojcti  art  tjnt) 
bc(jerlid;cit  fp,  \)<it  l)t  md)t$  begere  t)nl)  crtvefc,  (alO  M  tvei)t)er  ®  ot)t  flriDe/t)ni)  &at  f^^^ 
ne  5e()ertc  cincft)cntfd;opfpttJcbt)er  ®ot)t,  ia  bat  cneocfbe  S)uucf  gcfcncffic^  mCf 
m^  in  eme  trercf e ,  %^  t)at  tvdr ,  alfo  i)t)t  cjctvifJf icf  ttodr  pe^ ,  fo  v^  t)it  getvi^licf  m^ 
n)dr,  l)atinbcmminfd)en  ein  frp  ^iffefp,  t)art)orc!^  @at)e^  ^nabe  fdne  ^ccjrcpeti 
t)iit)  anfcncf  licf;  erfan()ct  roert)cn» 

-    ^at  duerj]  in  t)c|Tem  (S^apffef  m  bcr  €r(Ffunt)e ,  fttib  t)c^  minfd)cn  frtjen  tvifj' 

fett0cfd[)reucn|]eit,  fcttcntt)t;t)ermatcnrcd;ttf)6f^n,  l)atDe(janljetmnfc()ct)ord;t)cn  W.f* 
t)aU '2fDc,  t)nt)Dc€rfffunt>eanbc()crl)e,  t)or|lant)e,  gcrini^cilcnt^nb^d^eflenfrcfftctt 
Dcr  ^iilt ,  nic^t  alfcitc  Dor^)  affncmin^e  Origlnalis  Juftiti^  ^cfroccfct ,  funbcr  ^c  t)ait 
natur  ocf  aIfot)orl)orucn,  i)nD  Dcrcrilcn  in^cfd^apcnen  ()crcd)tic|)eit  berouet  (\),  bat 
inemenicl)t(Jn(d)t^9ubcd,  red;tfd)apen^,  t)nb  Q5abc  tt)0teefcni(]e(5  fi) ,  funber  ba( 
aff^ne,  Dat  De  @ci|t  ©abc^  in  ben  tninfi^cn  bord;  ^tfm  €5ri|lumt)nfen  Jg)crcn, 
t)nb  be^  f)iff icjen  ® eifle^  ^nabe  fd&a(fct  t)nD  n)ercf et ,  QSnb  ^bt  i;^  be  anbe^inn ,  mtfi 
(jancf  Dnb  enbc  Dnfcr  gerecf)tid&cit ,  i;a  be  ^anfee  Juftification ,  t)nb  roat  ber  an^cngic^ 
pjj,  bec|efoue@abc^t)tib€f)ri(licrfentni(Te,  red;tfd;apcnefcue,  Dnbaffcbdflcbe,  gii^ 
Deijebancfcn,  bc()crtf)ct)nbn)crcfe,  alfcnc  ber  ^nabc  ©abc^  in  €f)ri|]o  t[;o  tbofcbri* 
ucn,  t)nbnid)tbcmfi'i)cnn)iffent)nD  minfcbfifen  frcfften  ebber  t)orbcn|lcn,  "i^cntc 
n)i)fpnnic&tbiid;tid;t)ant)n^fitlue|tettvec^t^oijebencfcn/  affetjan  t)n^fufue(l,  fun? 
Dcr  bat  n)i)  m6  Ugtn ,  t)^  t)an  ®Q^)i. 

^Dat  ducrftbeminfd;e  borcb-be  duer(len  frcfPe  ber  ^efcn  (tcf  t^o  ©dbtfifet; 
gnabe  Dt^  ftcf  fufucfl  f dne  berciben ,  t)nb  bc  congruo  t)orbenen ,  M  f)t  t)an  &ix\)t  mv* 
De  t)pgenamen ,  i)nb  M  bc  Praeparation  t5o  entfan^inge  ©dbtf if er  ^nabe ,  fd;ofbe  iii 
Dem  minfd;cn  t)nb  fi)ncm  frt)cn  roiffen  (Idn ,  v6  t)affcb,  t)nred)t,  i)nb  Dcr  t)iUiQtn 
©cf)rifftt5on)cDbcrn,  bebarfcrce,  Dat  De  natiirfifeitiinfd;e()an^t)orDorucn,  t)m 
Dud;tidE)  fi)  t^o  affcm  ()ubcn ,  t)nb  \>c{t  t)nfc  t)orni)erini)e  t)nb  befcrin^c  tr;o  Q^Q,\)t  aficnc 
|lf;a ,  in  ft)ner  gnebi^en  Eleaion  t^nb  Vocation. 

San  t)cr  etlofinge  \>oxd)  S^rijlum  »nfen  J^ewn^ 

tt  Qlapittcf  i)an  bcr  erfd(ln()e  borcb  Den  eingebarcn  ©dne  ©aDc^  gcfc&cen  affa 
^^  anf)cuenbe ,  !^arummc  bcnne  @bbf  ac»  ^^  t)nfcr  lcre  nid;t  t^on^cbbcrn ,  t)nl) 
fo  i;Dt  ane  @op'5i|h*ie  na  bcr  @d)rifft  rcd[)t i)crfldn  t)nb biibct  mert ,  i)^  i;bt  rccj)t,  ^9 
t)or(]dnt  ouerfl  alfo,  S^at  ©obt  bc  5cmmclfc^c  Q3abcr  aflctnct)mme  (vne^  nartFr' 
tt)iflcn ,  futter t)mme  fii^ ,  borcj)  fi)ne  barm5erticl)cit  fi)ncn  @6ne  in  be  mvlt  m^*^J^^ 
DnbeneDortet)orfaren  ©linber^  tbom  ©(^ulbtoffcr  ^cmafct  f)cbbc,  t)nb-'"^"^  H>f 
ncr()cnoc()boningen)iaen,  benbefunbenid;ttf;orefcne,  fHnberonebid^*^  t^mmeius 
v>or3eue,  Deanene^el^uem  rt.  . 

05  a  S)(^t 


i^atouevll  t)cInterim-Oc&viiiei'^  l)\t  be^  ©efoiiend  an  3€fum  (^^villum 
ttovfmigen ,  i)c  batenige  mil)t)e(  i)^ ,  t)avt)cv($  t)en  minfc()enm  fiinben  iJovDovuen, 
2?om. ?.  ©at)c^  bavmf)evticjeit  J?nt)  t)e^  ^even  C^vifli  genoc^boninge  mevt  applicivt  mt>  t^o^ 
geeigent,  t)avatme  5ant)e(en  fe  tint)ev(i|]ic&  mb  mxtd)t ,  ^nb  fdOinet  i^tf)  bem  gan^ 
i^en  ^oFc ,  M  \)\)t  nic^t  ^tfltikt  fi),  t)ev  faf c  tn  bejTev  t)neinicl)eit  tf;of)e(pen ,  fiinbei: 
alfcine  t)c  f cvc  \)t$  ^uancjeii;  t{)0U0vfeffc&cn ,  tjnt) t)c  ©emcinc  ©at)c^  t^obeDvcgcm 

KitCapitfefMnt)evDiec6tfevt)ic)in(3c,  aifoan^cuen&e,  S2So( nu  i)0vc6  W\)utt 
bloU  Cbvifli  2C,  "^e  t)p  einc  anDevc  axt ,  mn  be  f)i[\\Qt  @e!)vifFt  rct)et , .  feer 
t)uncfev,  i?ovvDDven,  t)nt)captiofc.jje|le((cf,  t)nba(fo,  t)ati)t)tt?am^evcn€'6n(i'> 
fumc  cinen  f)a(uen  €v(6fcv ,  t>nt)  tian  fvnev  0enocf;l)oningc  m\)  bcta(in(jc ,  fumc  l)aU 
uc  vec()ffevt)i0inge ,  genocf)t)Dnin^e,  tJuD  cvioftncje  maf c ,  ^entei)t)tgi(ft  t)emQ)e^ 
louen  in  ^(gfu  C«S)villo  aflenc  t)en  anuancf  t)cv  vccbtfevbigin^c ,  bavbovcf;  vo\)  »ov 
@at)e  vec[)f fevbid)  fi)n  t>nt)  btfidn ,  Q}nb  bat  \)6  mxt^^t  m^  mt)\)tx  be  f)i(iige  ©d&vijft 
gcvcbet ,  ^i)  t>ovf (aven  m^  ouevfl  tjp  bcffen  2lvtifc(  bc^  Interims  a(fo. 

'^at  voi)  bovcf)  bat  b(obt  C^vifli  m\)  f\)n  t?ovbenfl  t>tf)  gnaben ,  anc  mft  m^ 

benjl/  V)nb  ane  ei^en  ©cvecbf icl)eif ,  afienc  Inputatione  fidei ,  \)ov  ^abc  gevecl)tfevj5 

bigef  mevbcn ,  baf  \)€ ,  Q5abe  mo(gcfa((cn ,  tjovjjeuin^c  bev  fiinbe  m^  cv(6|l'n(3c  ban  bec 

S?om.3.4.  evDi^en  t^ovbomenijTe  eviancjen,  t)nb  bat  ijn^  tnt)nbmit  bev  Diccixfcvbi^inge  bc^  gc* 

©ai.2. 3.  (ouen<5  bc  f)i((ige  ©eifl  ^c^cucn  t>nb  ttTcjcgafen  tvcvbc,  tjnb  bat  bc  vccf^ffevbigen  bcn 

epl;f l.  2.  j^f ^.g^  C^viflunt  anf f)een ,  tjnb  tbo  evcv  bif(i(3inij^  t^nb  t)Ovnpevin(}C  bcn  biff igcn  ®eif! 

cntfan()en,  bafbc^eiouigen,  ftct*tvavbaffri()enf()0©abe  bcfcvcn,  vccl;ffc[)apen  bc^ 

ttxn ,  cinen  gubcn  t)6vfafc ,  m\>  gubc  Confcientie,  (eue  t)nb  56peninpc  f)ebbcn, 

'^n^)  W  bc  inhaercBs ,  m\)  ino^t^twtnt  gcvc(3;f icf;eit  ( o(fc  \)U  baf  Interim  n6mct ) 

Cin  effedus  Juftificationis ,  m\)  ntcl;t  caufa  efficiens  fi) ,  t)nb  M  bt  Juftitta ,  \)iM 

^f> ,  bc  mn  (Sabc  QtQtmnt  fvamic^eit  C  tt»e(cf c  nicbf  anbevg  t)d  alfe  be  gcbovfam  ^obt^ 
lif cv  ^ebabc )  cvc  bcv(if c  bc(onin(}c ,  bcibc  in  biffem  t)nb  im  f f)of umfligen  (cuenbc ,  ati 
Ivff  mt>  @ecle  Uf)  (^naiitn ,  mmt  be^  J&even  C^vifli  ^nfe^  €i'(6fevg  Dnb  ^bbe(evg 
miltn  txianQt ,  tonb  W be  im  tm^tn  ^obc  b(iuen ,  tt)c(cf e  ncnc  fcuc  f)ebbcn ,  t)nb  m 
fecnb6(}C9cn,  affc  be  ved|)f fevbigin^c  mebcbvingefgcn^(icf  man^cin,  t^n^icgcn  cv  ci^ 
(jcn^etDefcn  (eucn  bnb  f)at]be(n ,  tvenfc  fc  bebbcn  neincn  vcd;tcn  ()e(ouen  an  C^vi? 
tlum,  be  flebe^na  bev  ©obf (ifen  t()ofa(jcben  ^iffi^e»  ©eifl  mif  ft)ncv  $i((icl)mafcn? 
ben  (jnabc  mit  ftcf  bvin()cf  bttb  f)cfft. 

S)at6uev(lbe^cvc(5:jrpvtjludmitfi)ncv^cvcd)ficf)cit  t)nfc  t)nfuf(enfamen  ingc* 
fjeuenc  Q5evecbticl;eit,  in  bev  vccjtfcvbiginijebe^  minfcben  fc^6(c  f()0  f;ii(pe  fanten ,  t)nb 
a(fon)atbeminfcl;c  tbon)cinicf;f)cbbe,  tjuaenfamen  mafc  bovcb  fi)nc  ©cvecf;tic()eit , 


ltit)ovDcnlt  t^n^-iju^jff^^jjutb,  bovd^bcnQ^cfoucnbesvcpen,  aficincauracinanuancf, 

»6iv 


w 


I.  25c5rtMtttug  Wibcr  b46  INTERIM,  1 5 

tovbcvci&in^e,  /aocf  emcf)enf5D^eflicfcl)e  Confumation  fm  fd)6Ic  Dcv  in(jegcuencrt 
gerec^ticf;cit ,  timtl)  bc  gcvedxic[;eit  m  ©obf ,  m\)  t)at  en^i^e  (cucnt  ()cvfletcn  fd;6Ie, 
ii(febatintcrimt)6v5ifft,  p^apcnbav  wc(|?t,  vnt)i)cv  ^an^cn  f^illi^en  fd;vi(ft  tl)0; 
ivebDcvn» 

^enf e  biffe  t)n^e()vunt)ebe  tjnb  lofe  fcve  ^ovfef f et  baf  mdl  mifcv  faltd;eif ,  lcvcf 
ein  falfc&  t?nD  i^ovbomlicf  i>ovtvun)cnt  \?p  minfcben  H^mt  ^nb  tvevcf ,  levet  t)alfc()licf , 
t)at  t)e  minfd)e  m\  mccjen  bev  leue  ein  evue  t)e^  enjic^en  leuenbc^  fi) ,  tovef  \>n$  m^  <23a* 
t)e  tjp  De  ^veaturcn ,  Mn  Dem  @6ne  ©aDed  i?p  m^  fulueft ,  DovDuncf evf  Den  ©cloueii 
S^vif^i,  toovflcncf  ©aDcd  bavml)cvticbeit  t^nD  De^  ipevcn  d^xi^i  t)OvDen|l,  mafet 
vt5Dcm^pcven€5n'(io,  t)nDt)nfemgelouenan(Zf)Vi(]um,  allei»  einen  anbeucvtjnD 
t)6vbeveiDcv  t^nfev  Qmd)tid)tit ,  cv[6fin(jc ,  t)nD  feelcnfalicbcit ,  nimpt  em  fijnc  ebve ,  Dat 
tet?nfc  cinic^c  ^D^^iDDclcv ,-  ipeilanDttJuD  ^vI6fcvfi) ,  fettct  Dat  Precium  redemtio- 
nis,  Dati)^DebctaIin(}c  t)nfcv  t>ovf6nin(jet)nDevI6fl'n9e,  De  aflene  inSSfu  ^^vipo 
Ocif,  butentjnfev^cvfone,  t)pt?n^fu(ue|lt)nDt)nfevIeuc,  fvamicfteif,  D^gcnt,  t)nD 
jjuDe  mevcfe,  0}?afctt)t()  Dev  vcd^tfcvDiginge ,  n?elcfet>n^  imputatione  tjnDgratis 
tbogeref ent ,  t)nD  Dovcf)  Den  ©elouen  an  ^Sfum  €Jg)vi(ium ,  t>nD  aflein  in  3S©U  S^oiti.  ?. 
€^vi(lo ,  besvepen  n>evf ,  Juftitiam  inhxrentem ,  Dat  i)^  t)nfe  ei^cne  ®eved>  ®«*»  ^» 
ticf^eit. 

QJnDtanDevbaluen  De  levc  t)an  Dcv  Juflification ,  iuQtQtmmx  tjnD  ingeoafc^ 
mv©eved)tid[)eitinDer(Ebvi|lIifen  ^cvcfcn  nicft  an^enamcn  cDDcv  gcDulDet  n?cvDen, 
vSDc  (Ivcuet  ocf  ivcDDev  aflev  Jf;)ifli()en  €):empe( ,  it?elcf e  ane  in(3C()afenev  flevecf)tid)cif 
recf;tcv  alfetvi),  9i6ment)nDt)or(afen  (tcf  aflenet)pDcnJ&cvenSbvi|]um  mh  t)p  ftne 
(3)£vccbtid)eit ,  t^nD  nic^t  t)p  tiQmt  fi'amic()eif  cDDcv  (jevcc^tid^cit ,  ©unDcv  \>p  De  j}e^ 
red)tid)eit  tjnD  Den  iM>vDen|l  €J£)riffi ,  De  mt^  Qm  anfeent  Dcv  ^Bevfoncn  t)tl^  (uttcv 
gnaDcn  tf)Oc)ercf ent  mcvt,  t)mme  De^  gcloucn^  n)iflen  an  C-S^viitum ,  n?e(cfcn  (jelo^ 
uen  Daf  ©oDt(ofe  Interim  t)nuovfd)amet  t)ovfn)i(jct ,  fo  DocbDc  ()an|efd)vi|ft,  njcn 
fe  t?anDcv  vccbtfevDiginae  Dev  minfd)cn  vcDcf,  Dcn  c|elouen  an  €'g)viftum  tjovnemlicf 
Dviuef ,  t^nD  Demfulucn  De vccbtfevDigingc  tf)ofc^rifft. 

^e  Juftitia  cDDcv  ()evccbticbeit  De^  Jpcven  3(Efu  ^S^xifiif  Dc  Den  minfcf;en 
Dorcb  Den  gclouen  'oth  (utter  barm^evticbeif ©aDe^,  anc  t^nfen  t)ovDen(l t)nD in^egcuc^  Sioni.  j. 
ncframic^eit,  (ufter  t^mmefilf^  njcrf  tf)OQtxthnt  t)nD  applicivt ,  \itit  aflene  in  Dev 
^evfon  Cftrijii,  iMiD  in  ncnem  minfcf)cn  cDDcv  ^n^cl ,  fei)^  ocf  j}anfe  t)uflenfamen , 
runtt)nD(ienocbfam,  fe  fan  Dovc()  tjn^  nicbt  betev ,  t)ufligev  cDDcv  v^f ev  n?evDen ,  fc 
f an  ocf  in  Dev  Juftification  nenc  anDcv  gevecf)ticf)eif ,  neuen  ficf  liDcn ,  fc  ^cfe  legis  Ju- 
flitia,  legisopera,  noftrarjuftiticE  ,  noftrx  novjE  qualitates  ,  in()e<3eucne  @C^ 
recj)tlcf)citcDDer  njofefuf^gcnomet  tt)cvDen  m6d;tc. 

.€^vi(lud  i)^  t)nfc  @evecbtid)eif  aflene ,  be  i)^  Davtl)0  ^cnocb,  bcDavff  tjnfc^  ff)0^ 
DonDcd  nicf)t,  fant  allcne  anc  t^nfc @eved)tid;eit  t)t^vid!)fcn,  beiDilf  ocf  aflcncDoen,  i^or.i. 
^^  ocf  Davtf)0  aflene  Mn  ®aDe  gefcnf ,  t?nD  m6  tf)Ov  biflijjin^e ,  ^evcd;tid)cit  t^nD  cr* 
l6ftnnt)an(5)aDc(}emafef ,  tJuDi)^  aflenet)nfefalid)eif ,  tjnDfuf^nemaiiDf  anDer^,  oc5 
nene  (53erecbtic{)eit ,  nod;  Der  gn^eln  nod;  Dcv  minfd;cn ,  funDev  f)c  aflcne»  Q}nD  f)t 
motf)  ocf  De  c^ve  aiUm  l)tbbtn ,  t?nD  fd^al  ftcf  nein  minfcfre  fi)nev  ^evcc{)f  id;eif  m  (^a? 

03  j  fce 


^^^^^^^^^— — i— — — — — — ■  ■  ■    I    ■  I      ■   ■   ■iW— — i— ^— — ^     ■        ■         ■  illl—    ■■«         ■         ■■■■!  I     ■IIM^na^   ^<»l»     !■■■    II        „„     ■— ■MiMfc 

t)e  rl)or6nien iKt>ben.  ^nD t)avumn)e rec^tfeiblget  t)n^  ©ot)t  ocf  Durcf;  i5en  gelouett 
«n  ^^priilum  bord?  fi)nc  rf)ofac{e ,  bat  ftcf  ncmanbt  m  (^oDt  f one  romen ,  m^  mf 
uranDt ficf fpne red!;tfevDiginc;e i?nt) fa{ici?eitf 6ne tbofciniuen.    Oiom.  ? . 

3^eframic5eit,  Innovation.  tonDSandification,  l)er  ©elouicjert ,  Debat 
Interim  (i|}id;licfn6met,  inc|egeuene^erect)tidt)eit,  v^  t>nfunenfamen  ,  fanocfDor 
©aDe  nic^t  kildn  nod;  red;tfevDi(}en ,  fun"oer  p^  allene  Der  tvaren  Oieci)tfert)i9in(}e 
m  ©a^e  t^olgen^e  frud;t ,  tven  fe  i)p  t)at  b^jle  \)6 ,  t)nt)  f an  nicl)t  fi)n  Precium  re- 
demtionis,  t)art)ord)  men  t)or  ©aDe  red;tfert)id;  p^  /  fei)^ocfnid)tCauta  efficiens 
juftificationis  ,   fun^er  mot^  fpn  t)nD  bliuen ,  efFedus  (Sc  fequens  h-udus  jufti- 

ficationis  illius ,  Oarmit  tvi)  t)or^at)e  bejldn,  angenemc  fi)n ,  i)nb  t)nfd;)ult)ic^, 
ftiflid;,  t)npraPicf,  t)t5  lutter^nabebord^^^rijlum^erefentiDerben,  t)nbt)art)p 
t)nfe  ®ett)cten ,  niit  t)a|]em  ^elouen  t)nt)  bellenDi^cr  bopenincje  in  ©aDc^  o^m^)it ,  m 
aller  t)nfer  t)ntt)erDid;eit ,  fn)acfl)eit  t)n&  anfccbf incje  bejldn  f one ,  Q}nt)  Di jTe  (}ered)tN 
4)eit,  t)cnid^t^ani)erdi)iJaIfeDeoorgeuin(ie,  t)nD nid;t r5oref eninge  Der  fiinDcn,  be^ 
griptDegeloueinC^^rifrum  atlenc,  DeDat  preciumi)^,  t)nfe  red^tferDiginge. 

*$Jni)  t)arumme  fe(}c)en  hti^t  De  oIDen  t)nt)  \^\^i\\  Theologi recl;t,  Hominem 
juflificari  fola  fide ,  Dat  De  minfd)e  .(}cred;tferDiget  tvcrDe ,  allene  Dorcb  ^tr\  gelouei) 
an€v&riilum,  DatpjJ,  Dat  tvt)  allene  Dord)  ©ai?e(?  barm()ertid}eit ,'  Iutrert)mme^ 
iU ,  ane  t)nfen  t^orDenj]  imiD  0ered;ticl;eit ,  allene  Dord;  De  betalincje ,  t)nD  «ienod;Do^ 
wmQi  3^fu  €^ri|]i,  t)or  @oDt  red;tferDicb  gcboIDen  ,  t)nD  anc^enamen  tt)erDen, 
t)mmeDe^j)cIouend  tvitlen^an  ^^fumC^&riPum,  t)nD  Dit  pd  ftnis  juftificationis 
fidei,  t)nDnid)tDerin(}e(}euenengerec()ticbeif» 

@oIereti^t.^auIu^t5oDen8\6mertt,  ©afatern,  t)nDattentf)aIuen,  t)nb 
be^anfief)iltii)e<5c^rift  Dord)i)tf)  betucjet,  D(tt  ^h^i^w^  attene  fi)  precium  noflrae 
redemptionis ,  caufapropterquamiDpcjerecbtferDicjet,  abfolverttt^erDen,  t)nDe 

Dor^euin^c  Der  fiinDen  erlancjen ,  Doc()  nid;t  anDer^  alfe  Dord[)  t)en  gelouen  m  3€fum 
a:^rillunn 

S)e^ere$ffc6eit  Delnnovatio,  regeneratio,  fandlificatio,  nova  inter- 
naqualitas ,  i)nDt)anDen  Interim-COJcijlerf^incje^euene  (3ered)tid;eif ,  cDDer  De  leue 
Senometttjerf ,  psDe^J  gelouen^  i)nD  Der  redjffevDicjinge  t)or  ©aDe  i)oI(jenDe  frud;f , 
DnDnic^fefficienscaufa,  (gei)^-ocfnicbti)ulIenfamen,  i)nD  Darumme  f an  fe  i)Ov 
©aDe  nii^f  recbfferDijjen ,  ^tnit  (lalue  ©ered;fid;eit i)g  i)Dr  ©aDe  nene  ©ered;tic[)eif, 
fan  ocf  nicf;tred)tferDicjen ,  Q}nDfoDe©ered;tid)eitt)or(33aDe  Dorcf)  i)nfe  i)ni)ulto 
famene  (^erect)tic()eif  ^eDDe  f6nen  ertanset  tverDen  ,  mxt  ^Jpriftui^  t^orgeueni^  ge^ 

famen.  ^    ^ 

Q5nDt)nfe  Q5ere$fid;eif  nimpf  i)an  einev  fi)Dftf)0  DeranDcrnmef)ri)nDmebi* 
tftO,  t)nDDe  i)^nid)f  precium  redemptionis  i)nD  De  rcd;tferD !(jin(}e  t)Or  (3)oDf,  De 
Dord)  Den  Jperen  (S^J^rillum  atlenefumpf ,  t)nD  fteDciJ  t)ullcnfamen  ud,  imiD  nid)t tDei^ 
ni0er  eDDer  me()r  mu  €re  finis  i)d  ocf  nic()t ,  Dat  fe  i)or  ^(x\>t  red)tferDic)e ,  funDet 
DaffeaIfeDefruc()f,  DcarfDe^^:^on?e^,  Denred;fenc}eIouen,  i)nD  De  i\)are  recttferDli^ 
^m^t,  Darmifit)i)i)or@aDebe{]dn,  anfocie DnD  t)orme(De, 

^tiD  DijTe  ©ered)ticf)eif  (DeDef)illige©ei|]alfoi«i?n^  crivecfef  t)i]D  fcl)nffef, 

t)n'J) 


1. 25etarttHug  wibtx  b^td  INTERIM.  i  f 


tw^nldKant)er^pgfl(fecinc  Sanaification  ,  t)orm)erin()c  i)nD  gc^orfam  (5)6t)tlifer 
©ebabe,  DnbnitttDorbcrJuftificationfidei^ercjeit,  funberDoI^et)  Finisp^nid;t 
rcd)tferi)icjm\)or^ot)t,  fimt)ert>orDtnminfd)cn,  t)fltmcnt)arinne  njonberc,  ©«^ 
tt  tl)0  e5ren  t)nt)  tf)or  bancf fecigincje ,  t)nt)  tnfem  nc,(]cflcn  tho  gubet?n&  t^or  bcterincje, 
»ni)  affo  iDcrt  t)e  Juftitia  fidei,  barborcl)  m  ^or  ©abc  ^illic^  i)nt)  tenfd;uit)td)  iii 
€f)r{fioan0cnamcn  bt\\d\),  Dnt)bcinaeseucne5ered)tid;eit,  Sanaifieation,  i53obt^ 
falid;eitt?nt)frflmii^eit,  t)armitv\?i)©aDe  mibiJen  minfd)en  bcnen  ,  i)nberfd)ct)cn, 
(gpf).2,  bar  be  2Ipofld  fpricPt ,  Q3tf;flnat)cnfi)nt()i)  falid;  (jctvorben  borcl)  ben  gc^ 
loucn,  mibt)atfu(uic)enid;tt)tf;imv,  ^at)c^()auei)f|et,  nic()t  tjt^ben  tvercfen  ,  t)p 
l)flt|i'cf  nid)t)emant)t  romc,  tvcntc  tiDi)  fi)ntfi)n  (^emafei^  et)t)er  tvcrcf ,  sefc()flpen 
t^ognbcn  rocrcfen ,  bat  n?p  barinnc  njanberen  fc()6(cn^ 

S)e5(poWtu^et,  batjuftitia  Juftificans  nicjt  in  ebbcr  t)tf;  ^n^  fi) ,  funbet 
t)ord;ben()e(oucn€^n|lit>mmcfiifder()rcpcn  t)nb  cvlangct  t\)crbe,  t)nb  bat  er  finis 
fi)  fa(ict)mafen,  t)nbbat  be@erec{)ten  bord;  ben  gefoucn,  (^^^^6  opus  tjnb  tvercf 
fpnt5o'9ubentt)crcfen  9efc()apen  ,  iDcfcfc  fcfccppin^e  bat  Interim  tjt^  ere  ©op^ifiiV 
fe^ebebredb(ifen?ife  in()ej)cuene ©ered;tid;ert  nomet,  t)nb  M  berfuiucu  inflej)cuencii.. 
@erccbtid)citfinisfi;,  barinnen?anbcrn,  t)nbein^obtfrud;tid;(euenbt  ^nbttanbet: 
t)6ren ,  t)nb  mocbte  bijje  Juftitia  f)efen,  Juftitia  operum  t)nb  coramecclefia  feu 
mundo,  S)eflnbcr6ueift,  fidei  t>nb  eoram  deo^ 

Q3nb  alfo  trert  5lbrflf)e  j)cred;rid;cit t?an  (gt.  ^au(o  befcf reuen ,  alfo  W  bcnr 
framcn  Dnb  ©obtfriid^ti^en  2ibraf;am  fi)n  ^^eloue  tf)or  @ered;tic5eit  fi)  gcrcfent,. 
anc  tf)obont  fvnern^ercFe,  Jpcrebct6ucrflt)anber  Juftificationt)or@ot)t/i':t)nbbar* 
limme  t)nberfcf)eibcnbcTheologibe^^t.^^au(um  d\m,  5.  mb  (gt. ^acob.Ca.  2- 
Conciliercnt)nbt)oreini5cninberjuftification,  tjnb  feggcn,  bat  ttveierfei)  5t)rinne'' 
fp  antf;cfeenbe,  a(fe ,  t)<\t  '2fbraf;am  ane  tvercfe  bord)  ben  ()efouen  fi)  red;tferbid)  ge^ 
tt)orben,  bat p^ @abc an^enemc gctt^orbcn ,  t)nnbenfunben,S)obt/.£)ef(c,  t)nb  etiiV 
^erDorbomenrileerlofet,  t)nb  bat  2lbraf)am  be  ^orborcjcnc  0eTec{)tid)cit  bord;  fi;nett 
fleborfam  t^o  ^a^i  bccfarcret  t)nb  anc^cfcget  f)ihht ,  t)nb  a(fo  ocf 'rcc^tfcrbicl)  erf (^t?, 
fi)t)orbenminfd;en,  t)nb  M  bcgcljorfam  9C(jenQ5«be  flcbed  fi)  bi)  ber  gered;tiid;ett 
t)c^  ©eioucn^* 

2)ebebroc&ber  Interimiflen  fldt  in  Amphibologia  bev  tvorbe  vC(Jtfcrbf0err 
t)nbred;ferbi()in^e,  Q3nbn)on)offlIIcntfo  in  einflnber  t)ortt)orcn  i)d,  W  men  fume- 
tt)ctenffln,  tt)atbe  Interimifien  mcinen,  fo  ertnnern  tvi)  t)ni?  boeb  bart?t5,  M^ 
red;tferbi()en  5cten,  t)orm;en,  tjnb  inj)eaeucne  @ered)tic6eit  bord;€J^rtf]umfc^enV 
tf en ,  Q}nb  be  Dved^tfcrbigtng ,  nomen  be  inflCgeuene  ©crecf)tfd)eit  ebber  be  feue,  Dnb' 
feoisen^  bfltmi)  bflrborcf)t)ori)euin0eberfiinbet?nbbatett)i()eleucnbter(an()cn,  ^W 
fen  fllfo  ttt)icr(ei)  gerecbticOeit,  tim  &at)te ,  bc  anber  t)nfe ,  (^a\)te  ftggtn  fe,  fi)  @a? 
be^bflrm5crtic()eit,  tjnb  be^J^crenC^ri)]it)orbcnfl,  "itnbt^nfe^erccltic&eitnometi' 
febefcuct)nDin()e3enene5erec()tic()eit,  t)nbfej)flen,  M  fcflebe^  fnS^acf  t)nb  t)nt)tif(en^ 
famcn  fi)  t)nb  biiue ,  bnb  M  be  fuluc  bariimme,  batfe  t)nt)unenfament)^,  fllfene^ 
ntc()t  rc^tferbigen  f 6ne ,  t)nb  mote  er  (3at)t^  9tec()tferbi5in()e  tf)t>  f)ul\>t  f amcn ,  baf 
^^be^^crn€^ril]i33(obt  t)nbt)Oi:bcnl?,  miu  t)nfcv  infiC(}eueiien©cvc(i)tt^cif  t5«>^ 


i6  25eP«ftt»iug  t)er  2Rir4)cn  3U  ^rtmburg. 


I^ulpe  famen,  Dat  Dc-  minfdjc  alfo  t5om  i>ele  t>orc()  fpne  ecjcne  tvercfc  t)nD  t)ort)cn|t, 
X>n\)  tf)om  Mt bord;  t)c^  S^mn  C^riRi  erlofmgc t?nD  genoc^bonin^e ,  t?or(jeiiinge  bcr 
fiinben  crlangett^nt)  falieb  tnerbc ,  Q}nt)  mafcn  alfa  Dt^  t)cm  ^Pircn  ^^ri(lo  cinent 
fnect)tt?nt)  noDt^cIpcr,  t?nD  nenen  falic&mafer,  tjnt)  nemenem  fen  2Impt  t?nt)  e^rc, 
i?atf;et)nfccini5cerl6fcr,  t)orf6nin^c,  bat  redemptionis  pretium ,  ^alid;mafer 
t)nt)  !iS??iL)t)e(cr  fi) ,  t)nt)  I6d;encn  M  m)  m  fi)nem  namcn  allenc  falid;  tverbcn. 

Q3nt)  i)d  t)i|Te  Icrc  be^  Interims  in  bijfem  Capif  tel  ein  erlac^en  Comment ,  t)am 
J^uucl  fiilircil  tvcbDer  bcn  i;)ercn  Cl)ri jlutn  t)nb  fi)nc  Icrc ,-  t^o  erf^olbin^e  fvnc^  ^ii* 
iielfct)en  Diif  e^  i)nb  tl)0  t)orbcrue  ber  feelen  f)cil  erbad;t» 

^nb  M  fc  (be  Interimijlcn)  bc  (^cf;ri(ft  mit  int)6rcn  t)nt>  inf)acfcn,  ^?^ 
etnlof^tjnb  t^ngcrimet  fc^i^n,  bebrcgclicf  tjorgcmcnbet,  ^ente  nic^t^  fcanget  tf)o^ 
l)ope,  t)nbti?encre  Gommentingeiviffcflaret?nbfortc  Propofition  rcfolucrt  it>6rj 
be,  fct)0lbc  men  feen ,  tvat  ein  lof^  n?ebbern)erbicf;  geftvcge  i)bt  fp*  ^e  fprofe  ^it 
?.  ( be fiif^ be fcbpn^afttigcjlc t)^ )  leret nic^t M  t)nfe  im]cc)euene  ©ercc&tic()icit ,  t)nt) 
M  Jbcren  ^5n(li  t)orbcnil  t)tl)  ©6btlif cr  gnabc  famptlicf  falid;  maf en ,  (gunber  M 
@obtncmanbcbord;€>?)riflumfalic()mafe,  benic&ttvcbbcrgebarcn  \)$,  funber  in 
l)er  olbcn  t)orboruenen  natur  flecf  enbe  bliuet. 

*  SDatfe  ocf  leren,  \>at  be  minfc^e  borc&Jbe  Icue  cbber  ingciieuenc  ^ercd;tic&cit 
tt\){erlei)frud)tecrlan()c,  aIfebat5et)orm)crt  t)nb  falici)  tvcrbc,  i)^  aItf;o  cjroff  gcla< 
gen,  tventebeIeuct)oI^etberrcc()tfcrbigin9e,t)nbgeitnic&tt)6r,  ocf  mafett)nfct)or; 
m;erin5  tjnb  t)nfe  tvercfc  m^  nid;t  fali($. 

2td)  leue  €f)ri|llif e  £efer ,  t)tf;  biffcm  Capittcl  lerc ,  ^at  bc  Imterim  -  ©cf)ri^ 
iicr^  nid;t  meinen ,  tvat  fe  mit  fo  prcd)tigcn  tt>6rbcn  t)an  bcm  ^lobe  3^fu  €^ri|lt , 
t>nbfi)ner  erI6(tn()c  reben ,  tventcfeben  .g^crcn^Sfum  €^ri(lnm  I)i)raIIcne  crer  in? 
gc^cuener  ©ered;ticf>eit  einen  ^6r5ereiber,  SJorbeterer  vnb  ^f;ob6ter  f;oIben  t)n& 
leren» 

?3att  t)ett  fnic^tctt  i>ttt)  ttutte  berrci^tfet&igittge* 

lat^apittel  alfo  anf)eucnbe,  S)e  Dvec^tfcrbiseben  f)cbbcnfrebein@obt2C.  3?^ 
►  aucrmdl  I;inberlifticb  vnb  captiofe  m  bcm  Interim  gcflcllct ,  bariimme  vlTet 
tl)OVnberfc!)cbenbc.  StCcnte  fo  ©ercd;tid;cit  f;i)r  tngcgcucne  ebbcr  in^cta^jcne  frami* 
^tit,  Icuet)nbb6oent,  vnb  be9icct>tfcrbi.(^cben  allene  framct)nb  b6gentf)a(tti()e  iuf^ 
be ,  be  borc^  bc  in^ccjcuene  ()crcd)ticteit  t)or  @abc ,  na  bctn  cvbome  bci>  Interims  ge^ ' 
recbtferbi^ct  fi)n,  fd;oIben  vorfknwerben,  v^belcre  bclfc^  Slrtifcl^in  ncnenmcge 
tf)i>  liben  ebber  t^o  Icren ,  ^ente  fe  fnibetapen  artnen  elctibcn  fiinber^ ,  be  erc  fiin* 
t)enocf;v6Icn,  t)nbt)or©abe^@erid;tejetern,  allcn  trofl  t)nb  bopeninjje  ercr  (See^ 
lenfalid;eit,  vortverpctbciJ  J^percn  €f)rifli  Srl^fin^e,  vnb  bcn  &iimn  an  3(2fum 
C^Jriflum,  ^arinne  |tcf  arme  ©utibcr  m\  ^a^^te  m^^^  t)nb  bc^  ^pcrcn  ^brifti 
t)orben(letr6(ten,  vnb  v6rett)n^t)p  eiuene  gcrci^ticbcit,  framid;eit  t)nb  vnfe  cigene 
tvercf e t)nb  t)orben(l ,  t^axmn  m^  be  ganlc  f;ini^e  @d;rifFt  ^P  bcn  i;)cren  (S^^priflura 
t)nb  (i)nen  t)orbenf!  tvifet ,  t)p  M  m)  frcbc  t)nb  cin  romid;  (Stmtm  bebben ,  melcf er 
nf)  eisener  ©ere^btic^cit,  t)nb  t&ouor(]ci)t  ei.gener  t)orben(le  nid;t  fan  Qt^at  tverben. 


T.  25etafitti5P  mfber  hM  INTERIM.  17 


^at  oueriJDattvDvDt  Juftificati  affo  m  Dem  Interim  tfjotjortlanbefij,  togc» 
be  ?>)?cJtlfr^  \)t^  Interims  Darmif  i)enod[)fam  an ,  t)«t  fc  t)cn  fprofe  @t.  ^auli  ontrutt)^ 
licf  uipdren ,  \)nt)  ttorfmi^cn  aflenrhalucnbcsJ  ctc(ouen(ji)nbfpncr^crecI)ficl>cit,  ^cm 
Dod;  oe  2IpDttcI  t>e  9crccf>tic^cit  tI)ofc|)ri(ff  t)nb  fecfx ,  Dot  be  t?cnnen  t)e  bord;  t>cn  gel^>^ 
uen  gerecbrferDigct ,  in  @obt  freDe  ftebbcn  bord)  3^fum  ^^ritlum. 

O^^u  fati  it>  Dcr  ingcgeucncn  ©ercd;tic&eit  ebbcr  lonfcr  Icue ,  nkl)t  tf^ocjccigent 
wcrben,  b«rDe@c(^ri(ftt)cm(?eioucnan3^f"ni^J^rit]um(ji|ft,  ^Benfe  DcgcI6ue 
flcitnicf)!  t)p  t)nfer  Icuc  Dnbframid^eit,  funbcr  Dp  De^^eren  ^S^u\\\  tx\6[inQt  t)nt> 
gcnoct^Doning. 

(Sot>e(fe?(rtifcIducr(lfc&ofbetJorpdrttt>er&ent)anbcn,  bc  borc^  bcngcloueti 
on  3(Sfum  ^Jijritlum  (}crcc|)fcrbi.()et  f^n ,  M  t)$ ,  be  t)or  recf;fferbic^  m\  ®at)i  on* 
ijenamen  t)nb  ge^orfam  (jef)0lben  tvcrbcn ,  t)mmc  bc^  ©ef ouen^  iDillcn  an  (E^ritlum 
3€fum,  intt)cIfen®obfbeQ}abert)nggcrccf)tic^cit,  erldfin^c,  fafid)eit,  t)nb  bat 
en)i(j-c  Icuenbt  f>e(ft  tftogefed)f ,  (^o  r)i  be  Slrfifcl  Dnfcr  lere  cucn^cfpcf ,  5)arup  mdtle 
ducrti  t^or^cr  getvitfc  t)nb  f fare  expiication  gcfct>ccn ,  baf  mcn  f lorficf  t)or(ldn  f dnbe  / 
c(ft  fe  mit  m$  in  ber  lere  red^t  cin^  ebbcr  m^  t^o  tvcbbcrn  tvcrcn. 

SSanbet  wife  t>or^  weldebe  mmf(^e  &ere^tfer^ 

Dtgtngc  bcfumpt 

(e  ^(^rluer^  bc^  Interims  tjorbuncfcrn  mb  mmvtn  mit  erer  t)or(Iccfcbcr  So- 

►  phiftrie  ollent ,  t)nbt)orfmn.ocf,  botfuf^imQ5ofetvoIt)nbrec&tgerebcttDe^ 

ve,  Dorumme  mdf^e  tvp  ocf  f)px  t)nbcrfd;,ebfficf  onff^d^en,  ben  mongel  t)nb  Ii(t  itt 
biffcm  ^opittel  t)orthcfcn ,  t^clcfe  ttDor  be!^uueffufuc(!  ({o(fcret t)nb  ^crin  fiirfet; 
t)nb  bor^en  ofle  fpne  rebc  xid)ttt,  bot  t)t  be  rcc&fferbi(|in^  bec?  gelouen^  on  (iJbtif^uRt 
Dorfcifd)c,  t)orbuncfere  t)nb  t)orbrucfe,.  t)nb ber  in(jc(jcuencn  ©ercd;fid;eit  ber  (^ecis 
Ienfalict)eit  t)nb  ^rldfing  f I^ocigene ,  borborel^  bod;  mcn  minfc^e  Dor  ©obf  bc(ldn  t>nt> 
folicb  n?erbcn  fon ,  ^nh  orbei&cnbi(TeInterim-(^djriuer£J  onbcr^  ncr^en  t)p,  olfe 
bot  fetjn^  iDcbbcr  in  be  ^runbtfuppc  be^  q>at^e(l3rutt>efd  t)drcrt,  t)nb  bord;  Ml{d)tn 
gclouen  cigener  gered)fi^eit ,  t^om  !i)iiuel  tn  2If|grunt  bcr ^cllen  ^clpcn  mo^ttn. 

^at  be  Interim-(gd;riuer^  \)tf)  beffctn  Zapitttl  tf)om  bcffufe  int)drcn ,  bof  be 
ingcgeucne  0crec^tid?cit  ben  ?D?infct>eii  it)or5a(ffic5  fd)dle  red^ffcrbigen  t)or  (33obe, 
t)iib  baf  bitTc  Ovcct)f ferbi0in^c  f&ogelife ,  ol^  t)p  er  Fundamente  in  M  ^eren  ^f^vifH 
mbtn\},  t5nb  t)«fcm  gelouen ,  f>dpcnirt^e ,  i>nb  leue ,  affe  novas  qualitates  t)nb 
virtutes  Uiiq ,  t^rtb  irt  benfufui^crt  t^ogcflf c  efficatia  t)nb  vis  fi)  tbo  red;ffcrbigcn  m 
&a\)t,  botp^y  t5oerfan()cnt)or(jcuincjcberfwnbe,  erf d(Tn0  t)om  ^orn ,  Q5erbdme« 
ni(Te,  3)obc,  3!)uuel,  ^clle,  t)nbf5o  erIon(jenbotcn)i(jcfeucnbft)nbfofidbeit,  piJ 
i)alfd;fict  erbicf?fct,  SBcnte  \)\)tp^  mbbtv  Dnfen  €5ri(]fifen  @cIoucnt)nb  bc^on^e 
(Sd;ri(ff ,  be  bcn  ^crcn  €5ri(lum  t)nb  fpnent^orbcntl,  offcne  ein  ^unbomcnf  feffet 
Dnfcr  rcd^ffcrbiginge  m\>  (^cefcnfoficfjitif ,  m\)  fcd;f  bot  tvi;  be  rc^fferbigin^ ,  m 
©abcbord^bcngcfouen  an€f)viiim,  lutfer  t)mmcfufc5  borcf)@obc^  bormf;crfic5cit 
t)nD  ft)ofase,  per  imputationem  er.0vipcn  t)i>b  erlon^cn ,  t)nb  leret  ni^t ,  tiat  M 


i9  23e^iSntn60  ^cr  l\ird)en  ^u  ^mbwi^* 


^txm  S^rijli  tJortcnfl  «nD  »nfe  bogent  t>nb  ivercf ,  c&ber  mgccjeucnc  i)crec|)ticl;eit  tbo 
flclifct)OV@at)crcd[)tfcrt)igcn,  tventcfo  bat  tvar  tverc ,  queme  Dc  gered;ticf;eit  nidf;t 
imputatione  fidei ,  funbcrvit)nt)merito  noftrammTirtutBm,  tt)i;  n)Oi*ben  nicbt 

«ncne  l)ord^  Dcn  t)ort)enfl  €6ri(li ,  t)tf)  (utter  gnat)e  t)mmefuf^t)or  ©a^e  bord;  bcn 
©e(ouen0ered;tfert)iget,  funbert^om^eleocf  t>orc{)i)nfe  cigenc  in^egcucnc  ®erec^ti* 
cf;eit,  t)nt)t)att;gfctcnt)t(icf  erla^cn,  t)nbint)cr  tmfcn  ^ofcrnfictve(i)td;(icf,  t)n& 
t^ntvcbberfprecf  (icf  tt)et)&cr(ed)t. 

^eret)ct)erlnterimi)lcn  toQtt  t)ubt(icf  an,  bat  fc  bor^bc^@atan^©ivirt^ 
tel5eilfct)ort)diet,  nicJ>tivetencbbert)or|tdntt)atfefc()riuen,  (eren  t>nb  rcben ,  ebbcs 
fo  fc  r}\>t  t)or(ldn ,  ^nb  t>t5  Oinbcriijl  reben ,  W  fc  @abc^(e|ierifd;e  (libc  f^n ,  be  t)t5 
DiJrfate  icfjcn  ©abc^  movbt  t)nb  tvavf;cit  f;anbe(en ,  mb  in  Un  l^i((i3enQ5eift  fiim 

bi^en» 

^cnte  im  anuan(je  M  Capittci^  feg^en  fc ,  M  bc  mi!iifd;e  borcf)  ^olbt^ 
barm&ertic&eit  (utter  t)iimiefu^,  ane  fi;nen  t)orbcn|i  t)nb  tvercfe  fpner  Qtxt<^tiA)tit , 
(inenc  bord?  ^tn  t)orbenfl  C()ri|ii ,  i^an  ^tn  fiinbcn  er(dfet  t)nb  0ercd;tf erbiget  tvcrbe , 
tnb  am  enbe  be^  CapittcJ^  feggen  fe ,  \)at  bc  (cue  in  t)nfe  ^crten  t)tf)9e0aten ,  fo  fe  tf)om 
ge(oucn  t)nb  ber  f)dpeninj)c  fumpt ,  ben  mfnfc^cn  borc{)  be  ingegcucnc  ()crect> tid)eit 
red^tferbi^c ,  be  bar  befteit  bord;  ben  ^ie(ouen ,  be  bdpcnin^  t>nb  be  (euc ,  t>nb  tt)0  bcv 
(lucfecin,  ber@ered;tic[)eitcntta0enWdrbe,  batfca(f6benne man()e(5affttd;t)^,  mU 
cfc  (erc  jicf  fu(ue|l  tf)0  tvebbern  t;^  i  t^nbfnibt  bem  Jperen  ^5rifto  fpne  cf)re  aff ,  jcl)cl# 
l)et  ft)nc  (jcred^ticbeit  man.(je(f)afff  icf;  t)nb  i)n(3enod;fnm  tbo  t>nfer  rcc^tferbioing. 

3^  M  n)dr  bat  tvt;  (utter  t^mmcfu^  ane  bc  tvercfe  t>nfcr  jjered)tic^eit  vnb  tjov^ 
benjl,  alIeneborc5be^^peren®ri|iit)orbcn|I,  van ben filnben er(dfet ,  t)nb i)erccl)t^ 
ferbigettverben,  fov$5bat(3etvi{^(icferrtuncfent)nber(a(3cn,  M  mp  bord;  vnfeiu^e^ 
geuene  @erecf;tic6cit  be  i)p  bcii  @e(ouen ,  Jpdpenitige  t>ttb  (cuc ,  a(fc  vnfc  bd^cnf ,  mt> 
novas  qualitates  bcllcit ,  t>ati  ben  fiinben  t>or(dfet  »nb  Qerec^tfertiget  tverbcn. 

ijbt ivcrc  benn ,  be  Interimiften  tvofbcn  feocjcn ,  M  be  fiinbtVjc  minfd;c  ^f)xU 
Pu^tvere,  vnbfDnc  inse^cuenc^crc^ticbeit,  tvcve  €f)riftug  vovbenjl  i)nb  ^evecbti^ 
cj)ctt,  iveffc^ben  t^o^vo/FiJefpunncn ,  vnbbcn  J^ercn  €$vi(ium  ^an^  »ornid;tct 
tnb  t>or(dd;enet  mxt ,  fiifj^  f ant  nidjt  ein  bincf  ft)n ,  ocf  nicl)t  tbo^ope  bcjldn ,  t)at  m 
ane  i)nfen  t>ovbenf^bovc^ben  i>ovben(l  €^rt(ti ,  vnb  bord;  t)nfc  in^c^cuenc  Qtxt^tif 
ii)tit  t>or(3euinoc  bcr  fiinben  cr^atigen. 

^i^t  (cre  nimpt  ben  avmen  (giinbern  affcn  crcn  tro(l ,  t)nb  briuct  fc  t^ov  vor^ 
ttvifefingc,  tventc  tvor  nenc  vuflenfommenc  Juftitia  t}e ,  bar^^  ncnc  ()dpcninc)  bcr 
faficbcit,  5lnc  be^  .g)evcn  €f)ri|tt  i)^  nenemtnenfommene  Juftitia  t\>\)tx  0everf)tid)eit, 
^nfe  in.oegcucnc  ®e(oue ,  ^dpcninsc  vnb  (cue  fpn  nid)t  i)u((enf omen  ^ov  ©abc ,  bar^ 
ummc  fdnnen  fc  t>n^t>ov  @abe  ocf  nid)t  Died)tfevbi3cn ,  vnb  m^  ocf  t>nfc  @ce(cnfa(iV 
cf;cit  in  vnfen  Conkientien ,  in  ben  anfed)tin()cn  nid)t  vovfcf cvn. 

\3nti  m  W  ivdv  tvevc  W  be  geved)tid;cit ,  M  \)i  vov^jcuing  bev  fiinben  vnb 
<tv{c&  lcucnbovcf;  vuKcnfamcn  ()c(ouen ,  ^dponiitg  vnbicuc,  a(fc  bovd;  beingcseue*^ 
nc9cved)tid;eitvan©abe  t()oer(an()cn  fi) ,  fo  tvevben  bc  Interimi(len  vnb  aacmiiP 
Cxtttai.  fc!)cnnummcvfa(icD,  t)nbivcvt  ©abc^  Sententie  bcilanb^jWiucn,  t)ovpdfct  p^  cin 

ib» 


/Derman ,  Dc  nic&t  Miflt  i'n  alle  Dcm ,  t)at  gcf(f;rcucn  (icit  im  f^of c  Dc^  gcfcttc^  Dat  ^c  ^^  ^ 
vDt  Dt)0. 

S>cin()cjjcucnc(jw:ecf)tid?cif  ini)n^i)^  ncen  Duflcnfomett^cr^orfambe^  ^tfttk^r 
bamnmie bliuet  femiDerDem  flofc  Dciigefettc^,  t)nD  fan Dart)orcf) nemant  falic^ n?er*- 
t>cH ,  3a  i)c  fdnifft  beflut  allecJ  unDer  t)er  fiinDe ,  »p  Dat  Dc  ebofagcn  f amen  Dorcl)  Den  m.  u 
gcloucn  m\  ii($:fum  C^rijlum.  Q3nD  9^  Dcrbalucn  cin€  Duue(f4)e  tnD  DorDdm^ 
life  lere,  ^er  5lpo|lel  lcrc  gani^  t()on?eDDcrn ,  Dat  Dc  minfct)e  Dord;  fi;ne  incjefleucnc 
@erccbticl;eit  mit  tf)0(jefefteDcm  i)DrDen|l  (Ibri^i ,  mQmin^  Der  fiinDe  m\)  tn  falicbeit  - 
crlan^e ,  ^t  Docf;  allene  t)tb  Der  ^bofage  ©aDc^ ,  \>\]\>  De^  ^eren  iS^rijii  oorli^nn^/ 
i)orc^DengeIoucn,  DcDcn  St^nHselouiflcn  t&or  gcrect)tid;cit  wcrt  ^erefent/  crlanget 
wcrDt, 

!^e(Te  njifcDc  recbtferDicjinjjetbo  crlan^cn  leret  Dc  ©d;rifft ,  wiD  wcrDt  \>m 
Den Interimi|ien  DortvorpeU/  De  De "^bofa^e  ©aDcd  i)nD De^  (jelouencJ,  bi)i*  flar  i)or* 
fireacn ,  t)p  Dat  fe  ere  t>alfd?c  erDid;tel'e  rec^tferDicjing ,  mn  erer  inge^eucnen  gerecbti^ 
c&cit  mdcjen  infdrcn  t)nD  bc)]eD((jen ,  Q}nD  fdlcf  cine  tt)J)fc  Der  red;tferDi(;in3c  i)dr()cucn, 
i)arDorcb  necn  minfcbc  \>an  3IDam^  tr)Dt ,  betb  tf)om  lejl^en  ^aQt  t)or  @oDt  gered^tfer* 
t)iQit  r}$  cDDcr  jvert,  t>nD  i;tfunDer  t)elc  tfeom  Diiucl  ijefdrct  ivcrDcn  Dcrcj)  Difle  Intcrim- 
fcbc  tvi;fe  Dc  rcd^tferDtging  t^obef  omen, 

€r|]licf  m  anfange  Der 5\ercPen  molDc  be SDiiuel ,  Umk  f)t  Dc  lcre  De^  €uan« 
geli;  nicbt  gan^  f onDc  »orbinDern  t)nD  Dcmpcn ,  De  ^ercf en  ©aDc^  Darf^en  t)dren ,  Dat 
mcn  Dord?  Dat  (guangelium  t)nD  cjcfctte ,  Dat  t)^  Dord;  C^priflum  t)nD  gubc  n?ercfc  tm 
©efettcgcbaDcn,  t)or  (SaDc  tbofamen  mufle  red^tferDid;  njerDcn ,  ^nD  wolDe  M 
S^rijlu^  tbom  Delc ,  t)nD  t5om  Dclc  Dc  guDcn  mvdt  Dcn  minfc^en.  rccbtfcrDigcn ;  m 
i/?unDerDe  Interimi|len  DnD  ctlifcjulianifcb  ©clerDcn  f;j;rt)an  ocf  ^olDen  t)nD  lcrcn, 
4)arit>eDDcr  bebben  Dc21po|lcl  ducrjl  befftid;  gc(ireDen,  m  in  Dcr  ^pijlcln  tf)0  Dcti 
Dvdmern,  Q>alafcrn,  (Sbrcern,  t)nD  aacntl)alucn  t^ofecn ,  t)nD  betc  ©t»  ^aulu^ 
Ddrre5erut5gefcct)tDen,  5)cneucnDcmJ&ercnCJ£)ri(^oDc(5)ered;tid;eit  t)pguDe  tt)cr* 
cf e  i)nD DecJ ^efettc^^c^orfam  fettcn ,  W  fc €^ri(lum  t)orlorn  i^ebben  /  Dctt)ilc  fc Dorc!^ 
t>(^t  ©efctte  ^erccbt  werDcn  n^illen ,  t)nD  \>an  Dcr  jjnaDc  gtfalitn  ft;n.  @al.  ?» 

S)e  ejcj)ri|ft  lef)ret  Dat  m)  nicbt  Dorc^  Dnfe  tvevcf ,  t)nfc  ©ercc&ticjeit  cDDc»: 
i)orDcn(l ,  funDcr  allcnc Dorcb  Den  t)orDen|l  ^S;^xi\ii  n(i)tftxt>id)  t)nD  falicb  tverDcn ,  t)nt) 
i)ttt  ivp  dS^xifiu^  .()cred;tic()eit  t)nD  t)orDcn|i ,  Dorcb  Den  gelouen  Dc  t^ogcfccbtc  crldfing 
in  €^;)nfto  crlan^cn  i)nD  crgripcm  S)iffe  mijfe  t)an  Dcr  recbtferDigin(j  t)6  m$  gcmpp 
t>nD»a(l,  Denfc  i;^t)an®aDcDorcbfi;nn)orDtgeapenbarct,  t)nD  Darummc  tvetcn)i> 
t)atFundamentt>nfcrred;tfcrDigtng/  t)p  ncnc  ingcscucnc  ©ercd^tid;cit  tbofettenDc/ 
€ori(lu^  p^  Dn^  i)an  Q)aDe  t^o  Der  crldftnjj ,  f;ifli5in3  t)nD  rc^fcrDigin^  ^egeucn ,  De 
y^  m  Dartf;o  genocf; ,  2Bt)  tt)ctcn  duerf}  buten  €f;ri(lo ,  t5o  t)nfer  red)tferDiginge 
DtiD  faltd;eit  nicbt  t^o  fdf cnDe ,  Dc  cf)r  gebdrt  cm  allcnc ,  W)  ivillen  fe  cm  ocf  nic^t  aHtf 
nc  laten  funDcr  ocf  geucn ,  S)c  Interimiflen  md^cn  cre  mpfe  red^tfcrDid;  tl^o  n^crDcu 
t>orftcf  bcf)olDcn,  t)nDDarmitin  5lff^runDtDerbcllen  farcn,  Darfc  Dod;  fm  wM/ 
v&oDt  Dc  ^ere  bebdDc  t)nd  m  crer  blinDtbeit  t)nD  i)orfdrifc!)en  fcre* 

\Sp  D«t  Dclnterinaiftcn  (^dDtlifcr  barm^crtic[)cit,  t>nD  Dem  .S)ci'n  ^^&viflD 

€  2  nicf^t 


fii^tthovtUQtmn,  tnD^en  anfancf»nt)Dcnen^ebevgcrec^tld|)eftt)nfcn  freffent)n& 

»orl)cn(len  ti)m  Mt  thotiQtn ,  leren  fe  t)at  t)e  erjle  annemincje  @dt)t(if er  jnabc  Dar^ 

■  >ord^bcminfc()e  tfcor  ingcgcuenen  @erecf;ticbeit  f)erna  fumpt,  be  t)en  minfc^en  ocf 

»or©at)c,  mittl)OtJont)c5ed»ortien|]e^45vi|]i  (n)0  Dc  Interimlf^en  f)i;r»an  legen) 

S^6l  rcc^tfcrbigcn  /  mft  in  »nfem  milfen  ijidn ,  t)nt)  (eggeii  ^ac  (Sobt  mit  tem 

mitifc&ett  m'^t  ivo  mit  emeni  25Iocf  ^dttbele,  funl)crt5cccnnafpnemn)iffcnr 

tt)cn  5c  tfeo  fi;ncn  3arcn  f  urapt  2C. 

Beiibro  9?a  t)eni  l)c  Interimijlen  t)at  tf)ecnt  ®abe^  t)p  t)e^  minfc5en  tioiflen  unt)  ft>ne 

ar bitiio.    iDornufrti^e  3ar<  fcttcn ,  t)t  ere  mcininije  nicf)t  anberg,  funt)cr  bat  De  anneminge  M 

gcfouen^  C^rijlt ,  t)cr  an()ebat)cn  gna&c  onb  faficbeit  fld  in  bem  frien  tviKenbe^  min^ 

(ti)en ,  M  \)i  pt)t  annemcn  el)ber  nic()t  aimemen  mdge ,  tvcnn  l^e  tf)0  ^uber  t)ornuft 

tt)t)cr  t)or|iant)t  f umpt ,  t)nt)  fe  f)ctcn  f)t)r  t)ed  oabcrtJ  tf;ccnt)t  ant)erjJ  nicft ,  af fc  t)c  l^er « 

tcn  bctvcgen  i)nt)  bcm  frpen  mfflen  ctttJCfJ  na  belpem 

'^  ^at  duerjl  in  bej5  minfcf;en  t)or(lant)c  t)nb  fri;en  itjiflcn  fcfeofbc  fldn  M  €uan^ 
Ocfion  mit  fpncr  $,no^t  antftonemen ,  x)i  caf fc^  t)nb  tjnrecbt ,  be  .?)ere  (£5viilu^  fec^t , 
3ob  6,  batt5oemncmanbtfamc&ct)abtrttcccnbem  97ut)^  be^QSabcr^  t5ccnbt/o  nicbt 
anberd  alfe  be  fo  txtn  natur  bdfc ,  blinbt ,  t)nb  bujlerniffe  |i)n ,  t)nb  bem  euan^elio 
€$riflit)nbfDnean^cbabenengnabe  tf)0  tvebbern  ,  bord)ben©ci|l©abedbcn)agcn 
tverben,  batbcr  bdfcnt)nn)iflige  n^iflc  j}ubtt)nb  tDiflicbtiDerbe,  5dve@abe^it>ovbt, 
aciduc  t)nb  f olge  bem ,  t)nb  njcvben  alfo  ©abc^  mWt ,  unb  fpn  mlU ,  ein  n?ifle. 

^en  bc  minfcf;e  f)unbevt  3ar  olbt  t)nb  be  t^orjlcnbi^eile  »p  Srbcn  tD6x\>t, 
nocbbcn^  f an  be  t)tf)  t)nb  bovci)|i'cf  fiHuejl,  ancbit  gnebigc  tf)cent  M  ^emmelfcf;en 
^abev^  bcm  €uangclio  nicf)t  (jelducn  t)nb  ben  ?)evcn  €5;)riflum  annemen ,  tt)cnte 
i.€i)v.i.2.bat€uan0eliumt;^ben  tvpfencinc  bov^cit ,  t)nb  bc  .?)eve  €^vi|]ud  cinc  avgcvnifle, 
3ol).x.  eot)^ocf  bc^:8ovnufftDnbbc(ian^ett)cdt  in  geifllifcnfafenpbelbuOevmiTe,  tvnbp^ 
be  minfcbe  t)Ov  bcv  ti;bt ,  ecv  ^e  bovcf;  bcn  ^a\)ix  gctagen  tDcvt ,  in  bcm  rif c  ber  buflcr^ 
Miffe  t)nb  in  t>i^  ^uuef^  aen^alt ,  t)nb  f an  00  fo  votimd)  alfc  ein  blocf  borcf)  f»)ne  mbtt 
«)ecf)(!cf)eit ,  t)nb  ein  @tt)i)n  bovc?)  ft)ncn  t)nuov|]ant,  t^o  bcmCuan^eliot^nb  vife 
€^\'i\}i  famcn ,  borcf)  ft;nen  fvpcn  willcn ,  ben  bc^  minfcf;cn  natuvltf e  t)ovfianbt  tmb 

f^ftt  6  8.  tVffle,t)nbbe()an^erapientiacarnisi)^fi*cntfcf)OprebeIliontt)ebbcv@obt,  t)pvmac^ 

Siomi    iicfocfnicf)tt)tibcvbcnic^t5omafen,  bem®eii]e@abci^t)nbft)nerfeve. 

!5)ac  ©obt  bcn  minfcf)en  nicf;t  t^ee  alfc  cinc n  blocf ,  t)nb  bat  tin  m\U  ft;  in  ^en 
mfnfcf)cnbcinbenbldcfennic!)tp^,  ti^etcn tt)t) tt)0l ,  mkm  ocf  bat©obt  bc^crc 
|)orcb  ft)n  tfeeent  be  t)ntt)iHioen  t\>iflicf)  maf e ,  un^  fo  t>at  (Bobt  t)or*  iTtiee  l?ilii'; 
geti  (0eipc0grtAt>em(*)COebe,  t>M  betiatmlifc  mmfcfee  ane  (Babes  gtia^ 
^e  C^njlum  wn^  fYttiguancjclium  jo  fo  wcinjcb  antiemeti  worpe  JM«^< 
lO^ ,  wcDOer l^reweti  Qwv\l  ^onbe  eme  Oe  minf^^^  w^'  /  ^^^  ^^  ^*^^  "'^** 

5S*nbtt)cre  bcn Interimij^cn  nk^t  ndbicb  gctt)efcn ,  biffe  ^efifeniffe  S)cn  t^o 
Dorbrete  tf)0  fettcn ,  ^c  bar  lcrcn  m  bc  fvi)e  mflc ,  in  fafen  t)nfev  vecbtfcvbigm^  t^or 
Q5Qbc,  t)orfef)rt,  nacf)t^,  t)nb  mibubticl;  ft; ,  t)nb  bat  be  mtnfd;c  t)an  natur  aHcnc 
rdnmtKbbcv(lvcuenbcmtt)iflen@abe^,  t)nbnccn  blocf,  funbcr  cin  tt)cbbcrn)tUic!), 


l  35ft4titting  iviber  Ub  INTERIM»  n 


t^tmxfvtmn^t  minfc^e  fp ,  be  bem  ^uancjedo  nlcl;t  jjelduet ,  m\>  3Sfuni  €^rt|limi 
ten  ()ecru6i0eDcn  \>ox  fnnen  ^eilanbe  »nt)  (^alJc^mafev  ntdbt  anncmen  vnb  (;oIt)en. 
fdnen,  ^eJ^ere  ff)ce  en  t)en  t^oudrne  Dorcj?  fpnegna&C/  t)ni)  erlud;te  en  Dorcfefyj! 

!^at  t)n^t>eInterimi(lenmitevemIofen(lefe,  feamMod^  duj^  t^o  meten ,  Ui 
mafcnfe  jlcf  fuIue|ifd)Ult)Jc^,  t)nMerent)at@oDti)e^inDercfot)or  eren  jmn  m  Dev 
5Ddpe  afffteruen ,  alfe  blocfe  falicf;  mafe ,  roente  fe  fejigcn  ©oDt  tbee  De  minfd;en  tven 
fe  fbo  eren  3aren  famen ,  DeflenenDorjloruen  5tinDcr  f amcn  tf)0  eren  3arennid)t, 
Darumme  ( na  Der  Interimiflen  f lutbreDe )  maf et  ^oDt  De  itinDev  alfe  blikf e  falicf) , 
M  D^  tmt  eine  fd;dnc  Interimfc()en?iegbcit/  ©emdc(;tc  mit  el^ren  in  Dem  2lllco^ 
rane  fldn, 

S^e^dpe  t^^einbaDtDertveDDcrgcbort,  3>arinne  ivert  De  hilHCit  Q3eifl  ^e^e^ 
«en ,  ^De  cjcDofften  tt)tm  Dcn  ^eren  €^ri|lum  an  ,  tverDen  Der  €I)ril]Iifcn  gemcne 
tncjeliuet  ,^De  Dcn  geifl  C^prifli  5efft ,  t>nD  Dord)  Der  gelduioen  ©cbcDt  ©aDe  beuolen 
t)nDauer()euen,  ivo  fd;oIDe  Den  De(;i[Iige  ©eilhnDengeDoftenfinDern  nic|)t  ft)nt)nD 
tvercfen,  fe  weDDergeberen ,  t)orni;erent)nD<)uDe  t^nDftidigemotus  in  cne  erii?ecfen , 
t)nD  fe  alfo  ocf  tf)een ,  m  Den  ocf  Dem  ^illigen  ^o^annt  Dem  l^dper ,  Dord)  eine  fiin^ 
Dcrlife  prcerogativa,  tmgeboren  tnmoDer  liuc  gefd)een  t)g ,  t)nD  Darumme  n^erDcn 
DeflencngeDofften  finDerfenocf  nid)t  falid;alfe  De  bldcfe,  funDer  voerDen  ocf  Dovd; 
Den  l)iU\Qtn  ©eiit  betragen  t)nD  (jefa^cn ,  Daruan  n>i)Dcif  an  einem  anDcvn  orDe* 

!^at  DelnterimiflcnDafpeDipe  tl)eent  ©aDe^an  De  beDagcDen  3are  5en()en ,  itcm 
Darmit  cicuen  fe  tI)Ct)orf}atit)e ,  Dat  Dc  fric  tt>ille  nic^t  <)an^  ft)  in  Dem  minfd)en  na  Dem 
falle  t)ovDoruen  t)or|ldret,  t)nD  t^pgcnamen  ,  funDer  allcne  t)ori\)unDct ,  t)nD  fdtme 
ficf  mit  Der  tiDt  t)0vbalen ,  t)nD  ^3aDe^  anacbaDene  gnaDe  t)tt?  \kl  fiilucfi  etlif cv  tnatctt 
neucn  Dcm  ©dDtlifen  rbecnDe  annemen ,  $)<it  t;^  falfd)  t)ndinved)t  gelcvct ,  ttoo  fl)0^ 
udvn  0efed)t ,  ^t  e^ve  i)6m  &a\>t  Dem  ^evcn ,  vnb  nidbt  ^en  mmfcbcti. 

^t6  ^cfetfeiJ,  tt)elcfev  m  allenDinijen,  ttenn  t)an  Dev  n^pfe  t)nD  matc  Der 
ifecf)ffcrDim'nge()cIevetit)evDf,  mof^  ()cDad)t  wevDen,  t)0vfit>igen5t)vDeIeteriFni|hn, 
feovd)  ireicf  6efctfe  ©aDe^  niiflicf  De  tninfd)en  fcbvcdfet ,  t)nD  tf)om  (lelouen  €I)rifli 
»dvef ,  aHnfeDaf  ©efeffcDe  evfenfcniffe  DevfiinDenanenelevet,  x>nt>  De  evfanDc  fiiuDe 
Dcnminfdjen  fc()recfct,  t)nDa(fo  tbomw^cven  C^viflo  »nD  fpnem  ^uangelio  t)dvet, 
twoDebillise^lpoflellevef,  Q}nDn)t)  njctennicbt  it)Ovumme  De  Interimifien  De  avDf 
tb»>  veDen,  tt)clcfe  De  fd)vifft  ^tbnifm,  mit  funDevIicfem  fiife  mi)Den,  SOSp  fvud;tcn 
t^H^  duev)!  De  5lnfinomcv Q5ii\}  ft;  Da*v  t)nDei'  be^vauen. 

?San  btt  leue  t)nt)  guben  werrfen* 

^^a  Demfm  Interim  affc^  mit  fifliner  ©op^iflvie  t)ovDuncfevt ,  vortt)icfeIt  t)tiD 
®c5  t)ovn)orent)d,  t)nDntd)fDaiten  seavbiiDctnjevDf,  Dat  De  t)ovtt)unDcn  Ccyn- 
fcientien  (3ef)cfet,  Dc n)avf)eit vecfet an Dat ficf)t  gebvad)t,  t)nD  Dev  ^f^viftlifen  ^eme^ 
ne@ceIenfafic^eitt)ovtt)avet  tt)evDe,  funDevn  Dat  De  ^attjcfilife  t)p()eDccfeDcn  evDdine, 
Superftitio»  t)nD  mifbrufc,  fiefmucfet,  geuevuct  t)nD  vottUt  f()OfleDecfet  tDcvDcii 


21  75e^amntt$  b<r  ^trd^ctt  ju  ^mhmg* 


^©0  mofcn  m  tf)0  ^ovtvann^  »nfet  Confcfen^  t)nb  @ee(cnfa(ic(?eit  \)tf)  bem  Inte- 
^rimm]DerfcS)cDt(id;  antd()cn,  njatDovfci^ef^n  in  beJTem  €apitte(,  alfo  an^eucnDe, 
S)e  (eue  be  Dav  i;^  M  cnDe  De^  geba&eg  2c. 

!^at  t)e  vedxe  tvave  0c(oue  m  (£tvi(lum  bovc^  bc  (cue  bcbicj ,  t)nb  De  (eue  fvuc()(^ 
&av  t;^  in  t>m gildmgm ,  i;^  nein  tn)iue( ,  li^at  ouevjl  t)e  ge(oue ,  i)art)oic{)  De  (Sl^v(# 
fien  t)an  t)en  '^nc&viflen  ttfjwen&id)  aflene  na  Dem  namen  i)nDcvfc[)cben'  tvevDen , 
fd;o(DecintDave,  red^tfevbi^enbe  ()e(ouefpn/  t)nt)  Dat  t)c<)e(oue,  be  a(knc  t)nt)  nidl?( 
mecv(]e(duet,  a(fet)ati;l)tn)dv,  fpn)at^oi)tvet)ct,  Diit)  fiif^  apcnbavetn?evt,  xctU 
cfen9*e(ouent)e3)uuc(oc05c(ft  (a(fe(St.3acobfed;t)  Q3nt)Datt)ese{oue,  bavinn 
be  minfd;e  ixgcn  fi)n  ^etvcten  t)nb  \n  t)nijc(;ovfam  i;esen  ©ot)t  (euet ,  ein  tDav^affficft 
t)nt)  vcci)tfevt)i(}ent)e  ()c(ouc  fp ,  i;^  t)nvcc^t  ^dmt 

^ajcnfc  fo(f en  gcfouen ,  t)cn  ocf  t)c  ^iiue(  ^efft ,  barinne  ocf  mennicf)  man  itt 
(\{\m  funbcnt)nbfd;anben(euet,  t)ovbeni'e(j)ten(eucnbisen  t)nb  rcc^fevbi(jenben  0e* 
fouen  6o(ben  >  r>^  m  apenbav  t)nb  t)orbdm(icf  evbom ,  t)nb  ein  njec^  t()0  al(en  fiinben/ 
t)nbft)ntfo(cfe  ge(6uigc(ube  xi6)t  t)n(je(duict) ,  t)nb  tf;oaflen  gube»  roevcfen  »nbud;< 
tid;  t>nb  t)ov  «i^obt  ein  (jrutve(. 

3bt  t;^  tmav  fo(cf  t\\\  ^dmt  m  bem  namen  m  ^e^oue,  tvevt  ocf  a(fo  in  bcc 
©c&ri(ftc)enom«t,  Ouerllnicf>teinn)arf;afftic()()e(oue,  njobegeioue  i)eian  3€fum 
C^pripum,  be  ben  minfc^cn  red^tferbiget ,  t)nb  ben  ()i((i(jen  ©eift  er(an()ct ,  '30ere 
fo(cf  cin  ^eijKofd  ©e(oue  ein  tvar^affticb  (5)e(oue ,  fo  mdrben  a((e^puc|)Icv^  i)nb  bouen, 
be  |i'cf  €5viften  vdmen ,  m  ^o^^t  rec&ttevt)ic&  t)nb  fa(ic& ,  De  boc^  Q)abe{5  9vDfe  nic^t 
beavtien  tt^evben* 

^in  vcc^t  tvaftv  ^e(oue  rec&tfevbi^et  tjov  ^o^t ,  mm  be^  .?)even  C^vijli 
tDi((en,  t\)e(cfen()ebe3vppt,  ^en  nu  cinfo(cf.?)if!ovifd;evt)nb5^am()e(oue,  ved^H^ 
fevbi(jebe  i)Ov  ©abc ,  md|ien  be  ^iiuc(e  ocf  fa(id)  tvevben ,  bc  oef  fobanen  ge^ouen  f)cb^ 
htw,  3btveben  duevfl  be  Interimiften  a(|o  t)am  ge(ouen  bavumme  batfe  bc  ved;tfev5 
t)igin3et)Ov(!^abebem()e(ouen  an^Jpviflum  ni($t  t5ofd;viuen ,  funbev  anfpneiflebe 
fetten  n?iflen  be  inge^euene  Qtxtii)t\d)i\i,  n?e(cfe  ein  t)orbdm((fer  ^rboui  \}^* 

^^0  bem  W  be  fviit?i((igen  tt)evcfe  m\  ©abc  t)n()ebaben ,  be  nid)t  anbev^  benn 
minfcfeen  tradition  fpn ,  fo  n?o(  eve  be^onin^  t)an  ^aX^t  f;cbben  fd;o(ben ,  a(fe  be  t)ait 
SWfitt^.j.  ©abegebabenf9n,i?^bci)nn)avf)eit,  n)entebe.£)eveC^viftu^feci^t,  Q3ovijeuen0bc* 
ttenfemp,  ben)i(efenic(?ta(feminfcbeK(evet)nb9cbabe(evein 

S)e  gnabenvif c  betoninge  Qi\\)tx  tDcvcf e  f umpt  i)t(;  be^  Jpcven  tbofa^e ,  be  .5)eve 
5e(ft  minfd;(ifen  traditioncn ,  t)nbt)n()ebabcnt\Hvcfen,  fo  nic()t  t)tb  fpnen  gebabeit 
ftevfTeten  nene  be(onin()e  t50i)efecf;t,  t)nb  bavummcfpn  fecin  t)ov(aren  arbeibt,  i)n& 
biiuen  ane  ©abcf^  beionin^c ,  cbber  bec^nabin^e ,  3bt  fldn  ocf  fd(cf c  ivercf e  bcm  tvor^ 
i)ei)nb^baben©abefJ0emeen(icf  im  tve^e,  t)nb  t>orf;inbern  be  red;tenguben  n?ev* 
SWfltt^.ij.  ^e^  tt)0bennbe^ere€^?)riflugben3dbenantd()et,  t)nb  fdicfe  tvercfc^orn?arp«t« 

^t  in  ber  @ci)rifft  ^ubc  tDcrcfe ,  Supererogationis  m\  ben  v^opbiflen  ^e^ 
nomet,  t)dr()elMetn)cvben, tjnbbatbenjcrcfe,  fobatlnterimt)ovte[(etinbiflem€a'. 
^\itt\,  fc{)o(benSLipererogationist)nb  m\  ©obt  t)n()ebaben  tt»erife  fi;n,  tJnb  bat 
t)efu(uen  f;dgep  n'^  mef;v  belonluijc  i^an  ®abe  f;ebben ,  a(fe  bc  n?cvcf e  ber  ttin  mn\)t, 

i)l 


I.  23elfrtttt«ij^  wibiX  ()4«  IN TERIM.  ij 


t>^^ei)ntt)aif)ett,  t)nt)t)ateinminfcl)cniebi*0ut)c^t)otnfte,  airecmt)an(53ot)C  qv 
bat)en  t)6  in  ls)nem  aefette ,  t)at  Do*  allen  minfd;cn  t)cn  munt)t  (loppct,  allen  robm 
Dpbeuet/  »nt)aacminfc()enS)OvD6met»or(yat)e,  Datumme  t)at  i)btnemanDt()0(t)ct,  -^^«'"«•^ 
Dnb  mlt  Dcr  DaDt  crfuaet.    3)t)t  ^^  ocf  crt)id;tet ,  mt>  p^  cin  (ofer  mmU  taiiDt ,  Dar 
roit  fc  crc  ?>?)6ncf cri?e  erf)0(bcn  f)cbbcn ,  t)nt)  njpDcr  gcrnc  erbclDcn. 

!be  ivcrcf e  Dc  in  Interim  a(e5  opera  Supererogationis ,  bxit  i)r>  Dc  auer  @a^ 
te^^eboDt  (iefct)cen,  anaeta()cn  tDcrDcn,  fi)n  ncnc  ivcrcfc,  t)e  aucr(5)aDc^^ebopt 
fleDanfoncn^c^ebetenmcvDm,  wcnte  fc  fyn  an  ficf  \>an  ©aDc  jjcbaDcn ,  t)nt)  trat  fiift 
t)anDen  openbus  Supererogationisgc(crctn)ert)ti;^cinlof!:?  »nD  er(a()en  j3tfcbtt?e^/ 
3Dt  i;d\)an  anbc()innct)ertt)cr(tncenminfcbegcivefcn,  f;c  tvcrt  ocf  bctbant  cnDcbcr 
tvcrftnicbt  famen,  t)e  mef;r  ^ubcr  tt)ercf c  ueban  f)cDDc,  affe  Q5oDt  Dorcb  fi)n  (jefefte 
flcbaDcn  befft  i)nD  crfdrDcrt ,  Q}nD  tt)cn  rcDc  Dc  ivcre ,  fo  f onDc  bc  ane  Dcn  ^crcn  dlyxU 
ftum  falid;  n?crDcn ,  mnu  cin  t)uacnf amcn  gcborfam  (^aDe^  Q)cfettcd ,  p^  (^ercd>  ^^om.  '^ 

*  97u  t)^  ncmanDt ,  De  ane  Dcn  ^crcn  (Sbrtflum  fan  fa(ic&  tvcrDcn ,  ^arummc 
i;iTcf  ocf  (jwifd,  DatncmanDtr)(J,  Dc  @aDc^(2)efcttecrfiilIe,j)nD  Dord;  Dat  @cfctt£ 
DnD  fi)nc  tt)crcf  e  Unm  fa(id;  ttJcrDcn. 

Q3nDi;^ncnminfd;cV)pcrDcn,  3a  ocf  nid>t  Im  {)cmme( ,  Dcm  ttm^  Mti  <|u^ 
Dcntt)crcfcnauerfloDicb  tt?crc,  Dcbc  fu(uc(l  nicbttbo  DonDc  t)orp(id;tet,  t)nD  ^c  alfe 
tinouerigc^,  Dc^  be  n«c()t  t)an  noDcn  bcbDc ,  fonDcanDcrnaucr^cucn,  cDDcrtJorfoj 
pentborfali^cit,  2330  DeO}?onncfe  DnD  (55oDt(ofen  ^J>api|Icn  t)tf)t>orfcbamct  gcDatt 
^cbben,  t?nDtt)i)DcrtI)oDonDejicf  nid;tfd;cmcn,  ^mik  De^3>api|]cnfon;fet)an9U^ 
Den  tt)crcf <n  fi)n ,  Dat  fe  Dcnn  ocf  Dor  anDcr  (^unDcre  t)c(e  oncricl;  (;cbbcn .  ttjorumme 
bcDcn  fc  Dcnnc ,  ^ccr  toor^iff  t>n^  t)nfc  fcbulDt ,  t)nD  Miferere  mei  Deus  fecundum 
magnam  mirericordiam  tuam.     €r  ei^cn  munDt  (6(}cn|Traffet  fc. 

S)cei()cnDom  tiDtdfcr  ^iiDen)^  nicbt  aaene  t)an  @aDc  fri)  ,ge(atcn,  funDern 
ccf  Dorcb  (^aDc^  ©cfettc  beflcDi()cf  t)nD  bcfrcDet ,  Dod)  a(fo ,  Dat  De  fu(ui()c  rccbt  na  &(i^ 
l)cdgcbaDcngcbrufettt?erDe,  ^nD  Dcroifc  cin  (2!bri(icn  t)an  tt)cgen*onfcr  ttjarcn  Dvcd^ 
gionin()rotcr  fhbrcOcit,  t)nD  t)amS)uuc(i)nD  Dc  ®oDt(ofen  tt^cr^t  gebatct  t)nD  t)or^ 
fo(()ct tvcrt ,  <Sd;o{Dc  f)c  fpn  bcrtc m  fpnc  guDcr  nicbt  bcngcn ,  funDcrn  qM  in  Dc(fcj: 
t)or()cncf lifcn  tt)crlt  bcbbcn  a(fc  f)cDDc  be  tjDt  nicbt.  Q^nD  mmt  ^abcd  tviacn  ttjof  ^-  ^"r.r» 
DorlatcnDc  bcrciDt  fpn ,  Q}aDen)nD9])?oDcr,  Jg)ufdt)nDJ^o(f,  t)nDaac^tt)at5cbcftt, 
CBnDDcDatnld)tDcit,  DnDDctverit,  t)nDfi)nc  ()iiDcr(eucri)cf]tuenn  ^^riflumDat 
^c  (yner  nrJ;t  tiocrDicb  f^.  Q3nD  i)d  ©aDc^  ernftiif c  ©cboDt ,  i^at  tvi)  cn  baucn  aflc^ 
fd;6(cn  (ecucn ,  cmfol()en,  t)nDtt[)cni)Dtalfo©aDc^bcuecf,  t)nD  Dcr  fafen  3c(c()cnf;cit 
f rforDcrt ,  nid;t  aacnc  Dat  t)nfe  t)or(aten ,  funDcr  unfc  feucnt  ocf  Daran  fctten. 

S^cmna  fcb6(cn  \v\)  m\m  negcflen  a(fe  'on^  fulue)]  (ccucn ,  tnD  cm  mit  Ii)(f  t)nD 
fluDcf)c(pen,  ivott[)i;t)n^c!ernclnDernoDtj)cf;u(pcn  fc^en,  Q3nDa(foDuDetDc^cre 
€^xiiiu6  ^Dcd  (jcboDt  Dcm  n)f cn  3unge(inge ,  Dem  f)c  fed;t ,  ©a()  bcn  t)nD  v^orf d^ 
^aUcnttt)atDubcfF|I/  t)nDgiffi)DtDcn5lrment)nDfinti,  fo(()emDna*  gjj^^^  ,o. 

Q3nDDiti)^(^aDc^ScboDt,  Dateincmitdfcnna  oclcjjcn^cit  fpncrt)nDDcrt)i5r;? 
fancnbcnnoDti  ern(l(if  t)anQ)aDe  beualcnj?^,  lonD  t)$  nccn  frptti^iaicj)  tnD  Supere- 


ro- 


34  ^eUtttnii^  bev  »ir^eti  $u  ^4mt>ur5. 


rogationis  mvd ,  M  6mi'\i  t>e  ^cbatJe  (^Ja^ed  ^cfc&uf,  tva  Dat  Interim  t)nD  be 
Cfj^omijfc  (e.flcn ,  ^e  )tcf  crer  TOiaigen  avmoct ,  bat  i)(J  De^  fcf>atne{ofeir  bebelfacf cjJ  r6* 
men ,  m\>  bocl;  Dat  ere  nicbt  Dovlaten ,  funDern  flcf  aHcne  mit  fromDen  gui)ern  Dtljfo* 
&ern  t>nb  mejlen ,  »ni)  folcfe  erbid>te  opcra  Supererogationis  alfc  merita ,  mUm 
(le,  i)art)orcf;i)or3euin5et>erfuni)e  W]M)at  tWQt  (euent  erlanget  n)ert)e,  Dorfc^pcn, 
t)orbreuen,  Dorfe^aelcn ,  n>o  ade  mcrlt  mtf) ,  Dat  fe  ^eban  (^ebbcn,  t)nt)  ere  ^rcuc 
mii)©e<jelfeauertugen/  i?^  t)orforifcf;. 

ivufc^eit  ftett  Den ,  De  De  gauen  bebben  in  red^ter  f lifcff^eit  t^o  kntn ,  m&o\>t 
ml  frp ,  i)nt)  md^cn  t)tf)erf)alue.n.t)eg  geflanbe^  rool  leuen ,  3t)t  ijg  ocf  folcfen  lube», 
i.(Jar.7.  t)cmif5ertent)nt)lpffefoneninfiifcfbeitleuen,  DatfiJluigenjoltf^oraben,  tpoocf  t)e 
f)i(lt|]e^dulu^rat)et.  3^ati5uer|Hufcf;eit,.  De  ni(t)tcine(Jminfcf)entvercf,  funtiern 
cine  funt)erlife  t)nt)  bo^qc  gauc  ©aDe^^  \$^,  beter  fc()olt)c  fpn  alfe  fiif^  t)e  {jel)orfam  ©dtJt^ 
(i f c^  gefettc^ ,  t)nt)  bc  ^uncf framfcbop  mebr  bcionlnge  fcf;olt)e  l^eboen ,  alf^  De  &6\)U 
ftli6)tit  t)nt)t)d(]ent  in  Dem  n)Ol()ebrufeDen  (S^efbni^e ,  t>nt)  tin  Opus  Supereroga- 
tionis  fyn  fcl;olDe ,  p^  i)tb  Der  (5c()rifft  nid)t  ttobcmpfen. 

^nb  t)en)ile  alle  Adiaphora  ?  M  p^ ,  n^ercfe  De  nicbt  mn  ©abc  ^ebaben  ct)^ 
l)er  tjorbaben  fpH ,  fri)n)it{icf)fi)n,  t^nbutf)  frpemtvlllcnangenamenmerbcn,  fc^of^ 
benn)ercfc  Supererogationlsfi^n;  t)nb  auer  tiat  ^efette  (jcbdn  fpn  t)nb  f)cfen,  t)n^ 
grotcr  belouin^c  bebben ,  alfebe  jjef;orfam  be^  gefettcd,  foi)^;o  ^emifTe ,  W  mim 
fd;entraditiont>ti^fr9em  minfcl){ifen  n?illcn  f)er|1etenbe,  aucr  (^c(Ot^  gebobt  gefettct 
h)erben ,  alfc  ben  ocf  be  ^]3api|lcn  bon ,  Q3nb  men  ^at  opera  Supererogationis  we* 
ren ,  t)nb  fo  bo^c  bclontniic  bebbcn ,  fo  mii|]e  be^  mlnfd;en  ftnnic()eit  mel)r  t)nb  bcter 
alfe  ©abe^gebobt,  bet)jf^bod)t)or  allen  binjjen  gcbaben  fpn ,  t^nbtiDelcfcrgc^orfatti 
n\tf)tp^  a{fea(Ier  minf4)en  ^cborfam  t)nbtDcrcfe,  3bf  r)$  tjortvdr  be  (cre  be  operi- 
busSupererogationis ,  t)an  ben  n)ercfen  be  bauen  ®abe^  gebobf  fcbo{en  geban  f)e* 
ttn  etn@abe^(ellertnge,  barbord)  mlnfc&en n^ercfe  cuier  ©abe^ ^efeffe  t)nb  mt^OQtt 
werbcn,  t)nbt)an  btn  Adiapiioriseln5((f(jobtgemafet,  i>nb  an  ^M  ftebe  ^cfef* 
tef  n)crt* 

!^af  <^t.  ^aulu^  ane  bclonlnse  tbo  (Sorlntf)0  ^clcref  f^efft,  t)nb  noc^  ntt 
.  mattbtnagelejjentelf  bcr  fafen,  t)mmc  fiif^  baf  (guangeltum  mod)tc  prebl,gcn ,  ^tJ 
©abe^  gebobt,  onb  p^nccn  wcrcf  bauen  baf  gcbobt  Q^a\)(^ ,  ^cnte  allc  gmalbt 
»nb  frDf)eltt?^tborbun)in^e,  t)nbnlc()tthort)or|]t5rittge  accjcucn,  3bf  \}^  ocf  (55a« 
be^  n^incer^erntfTe  ff)ouorb6benbe,  bci?  ^uangell;  loep  tbo  forbereu ,  t)nb  ben  f<iU 
i.(50t.o  f<^en5(pofle{ncrcmif6brufc,  barborcb  ©abc^  n)orbt9c(ejiertt)nbi)or()iiri^rtn)crt, 
i>pt5obeucn  m\>  affrbofnlben,  «nb  aifo  n^  0t.^au(u^  beuec(  (jctvcfr ,  »mmc  fufiJ 
ane  (oen  t5o  (ercn ,  t)nb  nccn  n?ercf  bauen  ®i^\)t^  gcfette  (}ebdn ,  tvente  be  orfaf e  bar* 
ummet)btc)efd[)eenp^,  crforberf  t)bt  alfo. 

Q3nbn)en  fcbone  fofcf  elnfrln)inid)n)crcf ,  t)mmefiifd  anc  arie  bclotilnge  M 


Odni>nbboenfonen/  \mm  tvi;vnfebejtcboct^,  »tib  alle  evj3eriilfTev)oi{)Obet?. 


I.  ^iUntn^fi  wibtv  t>M  INTERIM.  ly 


(5)at)edIoff,  Glorification,  Conteflion,  i>nt>  t)ancffcggin(je,  i;gi)anQ5ai» 
U  Ciibam ,  t)nt)  Dcfuluige  antl)Otc(jen ,  mit  2Cort)en ,  ©efen^cn ,  ^nftrumenten , 
©ebcrt)en ,  ^ni)aUcrIei;n>i)fe,  Darbord)  pcf  ein  jjelouicf)  fram  f)erte  t>or  ©abe  faw 
Dancfbarcrtogen,  rtcilfri),  2)t)tt;^6uerj]t)arummenic^teinn?ercf,  Datauer©at)eJ 

©eboDtp^»  .       .        .     ^       « 

Sbt  i;^  tttjar  anpcf  fuluejlein  f(ic&t  tvevcf ,  M  ;emant)t  t)or  t)e^  ^percn^aj' 
i)e  ban^et,  tvent)en>erfe@ai)e(^3e()0vfamc^anentl>a[uen,  t)aric(}enbet)acl?ttt)ert)en, 
f)&t3eua{t5uerj](53at)et)avumme,  t)at  pDt  t)t()  cinem  cjdouigen  t)ni)  t)arcf barcn  (>cr* 
ten  ^erflutf).  ^at  6mx^  De  Interimijten  l)er^elif en  &t\mi  t)nl)  t\>ercf  t^of>ope  ra* 
|Jcn ,  bon  fc  nercjcn^  anM  mm ,  alfe  M  i)e  (55ot)tlofe  ^onf cric  t)nt)  t)er  Q3api|li>' 
fc()en  traditionen  narrentvercf ,  md(jebefc()iittett)nt)(|e5antf)auett\>crben  ,  !^ctT?ile 
6uerl]  t)c  Interim-OJJeiflercJ  t)c  funt)erlif en  tt)ercf e ,  t)e  frame  liit)e  ane  <^a\)t^  beueel  t)tl) 
ficf  fiilue j]  Don ,  fo  boc()  auer  Q5al)c^  gebot)t  i)nt)  (jcljorfam  acOten ,  t)nt>  be  fo  aucrma^ 
tige  .grotc  beloningc  fc^olcn  f)ebben ,  &o  tuor&cn  ocf  njarlicf  t)i|Tc  n?crcf c  fon^erlif e  bc^ 
fonincje  5ebben,  Dat9?oa  Den  Diauen  t)nt)  De  !^uue  t)tl)  ber  ^lrcfcn  t)tf)fent)c,  t>ar 
I)e5l<:fmvcrcf  t)nt)'iCi)nber()eanricf)tct)e,  "^at  2Ibraf)am  »nt)  ^otf)  ere  ^ert)e  t)n& 
©efctet)anant)evafflVmt)ert)en,  ^at  t)c  fint)cr  3frael  3ofcpl)^  Qtbmtt  mit  ftcf  t)tf> 
€0i)ptcn  ftorcDen,  !^at  S)auib  alfe  cin  t)n|tnnic()  minfc(?c  i>or  bem  fonincje  5lcl)i(5 
fdumici)e,  ^at^e  beprjcputia  ber  ^feilillcr  mit  groter  t)(iv  fpne^  leueirbcs^  f)alebe, 
^at  t)c  j6cre€Jpvi|]u^t)nt)  ji;nc  3uniiern  t^ov  5^rutlacl)  gingen,  ^at  @t.  iMul 
fi)ncn  mantel  tjnD  ^cnbranen  ktti)  t5o  ftcf  hvmQtn ,  QDnb  Oev  wcvcf e  mtM  mef)v, 
l)c  t)an  @at)c  noc()  gcbabcn  noc()  t)orbat>cn ,  fon&ern  ben  minfc^cn  ^eim  gcftctlct  fr)n , 
Ycat  6ucrf]t)oreinenarrifd[)et)n3erimet)eleveDit  f^,  t)nD  t)at  t)e  gc5orfam  ®6t)tlifev 
(jcbat)!  t5om  (^rdtcjlen  t)elc  barborc^  t)orrin(jcrt  t)nb  t>pgef)aucn  tt>ertt)^  Iic()tlicf  tfco^ 
uorjlanbe.    QSnt)  fcf;oIt)c  folcfe  lercbeoperibusSupererogationisbillicf  nic&tgcle^ 

Den  t\>crt)en  in  t)cr  (2)l)rif]Iif  en  5vcrcfcn. 

:^at  ocfDcinterimi|]cnt»attt>ifli()eo(fevt)c^munbe^t)t5&em  «Pfafmantebenf 
Dcitt^oevev  mcninge  nicf;te^ ,  n)cntci)Dti;^nccnt>ngcbat)en  tvevcf,  funbcrn  ^cbaDcn, 
Sacrificia  laudis  ttJcrDcn  im  ant)ern  Qtba\)t  Decalogi  gebaben ,  t)nD  ncmct  i)t)t  t)c 
^falm  barumme  tDillige  offcre,  Dat  fet)nscn6Di3ctt)tf;rcc&tem  gclouen,  tjnb  beveb* 
t)em  (jubtwinigcm  ^eiflc  5crf!eten« 

3t)ti)gocf falfc5^nDt>nrec5t,  t)atbe  InterimlllenttDejjvunbtfefletjnfe^  (je^o?  gjom.i». 
uen^fetten  in  ^emenc,  affe  befc()vi(ftt>nt)  apenbarin^e ,  ^t  geloue  \)^  t>tf)  Dem  ^c^  ^icr.  24» 
f)6v ,  t>nD  Ut  gef)6r  t>t5  t)cm  n)Ort)e  ©abe^ ,  t)nD  t)^  De  t)illi(je  fd;ri(ft  allenc  t>nfc^  ^^^^^ 
€5ri|llifcngeIoucn^gunDament,  t)nt)nid;tDeReveIationes,  tevficf  De^apifleng^j^;,  * 
v6mcn» 

^i)  tcbben  t)an  (^at)e  beueef ,  mdbt  tf)0  (jefouen  anc  be  (^(^rifft ,  t)nl)  nocn  i)Dt 
ocf  ein  (Sn(jcl  t>am  ^cmmcl  brac()te ,  t)nD  fo  ;emanDt  revelation  cDDcr  9c(td)te  v6met , 
tt)elcf e  Dc  falfc^e  lere ,  De  Dem  n>ovDe  <^aM  tf)0  n>eDDcvn  t;^  DavmeDc  intboforen ,  \)tn 
fiiIuigcnbeucelt©oDtamleuenDc  flraffen,  S)cut.^iii.DnD):t>ii;.  S>e  ^peregebiitf)dtf  ©eut4- 
Datn>j)noc()t5orfu*tcrn,  noc5t5orrcd;tevn6anDtt>an  fi)mmn>orDen>t>fcn,  S)at  i?-.  17.  , 
n^i^t^n^tjorfalfcbevIeret^nDDevfalfd^en^^propbcten  t)nD5(po(]el  ?l?^irafelnfcb6len56''  ill'l?o 

2)  Den,^*^"* 


i6  23c?5iieH6g  ber  2&ircfecfi  ju  i^amburg. 

froto.^o.  ben,  ?»)?att.;;):iii/.  t)atn)t)t)C()ei|lefc^c(enproucn,  e(ffcfeDcft)t5  ©Dbt|i;n,  i3o. 
2.2im.  4-  iii/.  ^(it  tt)t)  ncmant)e  fc^olcn  nnncmen  De  nic^t  Q^ciiite  mM  bxmQit,  i/.  3oI;.  ii;. 
©Hnt)cr  t)efulucn  alfe  be  S)uuel  flegen. 

Q3nt)  tt)en  fd}on  apenb.arin(]c  gefc^eae,  fo  mojlen  fe  boc?)  na  ©abc^  ivovbe  (je* 
ridjtctnjerben,  t)atmitfot)e(enmirafc(en^nD  ®at)e^  ^ogen  \?nt)  gemelt)ijien  merfen 
oan  an(>eoinne  &er  wer(t  beflebi^et ,  t)nD  t)or  (53aDe^  morbt  cictvi^iicf  erfanbt  \)nD  nn^ 
gcnamen  i;^ ,  fiif^  \)^  cn  nicl)t  tf)0  (itlbmn ,  Q3nt)  fo  fe  be  apenbartufie  t)cr  @cl)rifft 
fi;n  w^tlid ,  fi)n  fe  ^t^  !^iiuel^  bet)rocf; ,  Q5nt)  i)^  gcmif^  t)nt)  n?dr  ,"t)at  a((enc  ^a* 
t)e^  tt)ort)tt)am  bcmnie^geapcnbaret,  ))nfe^()e(oucn^gunt)amentt)^,  t)nt)ncneapen^ 
barinjj ,  Q3nt)  n)cvt)ent)c|Te  m6rt)e  t)an  Dcr  apenbaringc  Ii|]ic()(jcf  in  beffc  (^apittci  Dar^ 
uramein(}eflicfet,  DatmenDccrDomc  t)nD  mif^briife  crbciDc,  Dc  im  ^an>e|lDom  \>ip 
lofet)nDnid[)tt|}e  apenbavingc  gcijrunDet  fpn,  miD  .lonDcr  i)cm  fclbme  @oDt(ifer  apen* 
baringc  ane  aI{cfogei)nDrccl;t,  ocf /c^cn  Q5oDtt)nDfpn  n)orDt,  Dorfec{)tcn  t)nD  er^ 
()0(Dcn  njcrDcn. 

S^at  bp  Der  recbtfcrDtgin^e  Ded  ^cfoucn^ ,  DorDorcb  vot)  m  ^aDe  t'n  fpnem  gc^ 
ricbte  bcflan ,  oorgeuitic)  Dcr  fiinDe  t)nD  Dat  mi^t  (eucnt  Dovc[)  C^rtflum  Den  S^txtn 
txlangm,  De  f)i((i3e@ei|]fi),  miD  Dc  Dorcb  Dcn  ^c^oucn  gcred;tfcvDi(jet  fi)n  t)ovnt;e, 
ijnDtboaKenDogcDen  t)nD  ®6Dtfc(id)eit  beveiDe ,  t)nDtf)oric|)tc,  t)nDa(|oDe()crecl?ten 
tjovDan  Qtxtd)ttx  mafe  nid)t  m  ©aDc ,  Dar  CS^viflu^  jlcDcd  Dnfe  t)u((enf amcn  geved)* 
ticf)eit v)^  ^  t)nD  nicf)tn)einigcv  cDDev  gvoter  fpn  cDDcr  vocrDcn  fan ,  ^unDern  Dat  bc  i)D 
mebv  t)nD  mef)r  fvomer  t)nD  ©oDtfvucj^ti^cr  n^evDc ,  i)i?  bi;  ncnen  S()vil]en  in 
tn>ifef. 

:4>at  oucvft  ctn  .(}c(6uicb  minfcbe ,  De  ctme^  man^c^^  an  Dcn  fvud)ten  De^  (^cfo^ 
mn^  bcDDe ,  t)nD  fi)ne  fmacfi)eit  fumtiDc^  en  aucvvfcDcn ,  t)nD  Dod)  botbfevDid;  n?cvc , 
t)an®aDcfd)o(Dct)ormorpen  t)nD  a(fe  ein  minutte  223inranfc  affgcfncDcn,  t>nD  int 
fiier  \>nb  tmQt  t)orD6metii|fe  tjonvorpcn  fi)n ,  x)^  t)nrcd)t ,  ^entc  t)Dt  wert  DarDorc^ 
Den  ()efa((cnen  ®)vi)len  De  Poenetentia ,  gnaDc  tjnD  fa(icf)eit  affgcfncDen. 

3D  mert  \)r)x  im  Interim  ocf  a(fo  t)an  ^uDen  nocrcf en  Dcr  rcdXfcvDi^cn  (jereDct , 

a(fc  wcven  fe  Dat  noDiije  ^unDament  mfix  falicbtit ,  t)n&  f 6nDe  De  minfd)e  nenen  tvoj! 

f)cbbcnt()ovfalid;eit,  funDevm6llct)ov(efen@aDe^5naDc  t)nD  fa(id)cit ,  fo  f)e  an  Dcn 

njcvcfenDcvicue,  Dovc^  ®aDed  (]tiaDe(jefd>encft,  man0e(f)afftidb  n?erc ,  t>tiDDcn)ife 

t)it  ancmiDevfd)eiDt  Der  /ennen  De  moDtn^inicb  ;egen  cvc  c^cn  Confcientien  funDi^cn , 

t>nD  De  t)tb  fmacff)eit  t)alfen ,  t)nD  ftcf  bctevn ,  ^cvcDet  mxt,  iffct  nid)t  alfcnc  tjnvccbt 

gclevet,  fonDer  ivert  DavDovcf)  ocf  Dcn  avmctibotf)fcvDigcn  fiinDcvnaffen  troflt)nD  frc* 

beercrConlcientiencjenamcn,  t)nD  orfafe^e(Teuenff)ort)ovtn)iuefin(}c,  n?c(cfcv  er^ 

€ffl.  42.   fd)rccf (icf  p^ ,  t)nD  Dcm  ^;cmpf ( C^rifli  Qax  tbotDcDDern ,  Dc  Dat  flfimmenDe  Doccf 

SKatt.  12.  „j^t  Viti)lo^if)tt,  t)uDDattf)0ll6tte  rof)v  nicfrt  tf)obricft. 

?8am  ^orttumcn&e  &er  t^orgcuinci  &cr  funfce* 

\\t  Capittel  befft  ocf  fi)ne  ficfc  t)nD  (tfle,  Dart)pn>i)  m^  t)orf(aren ,  Dat  m  ^ctt 

^^  (^ciouen  t)nD  Dat  t?ortrun)cnt  an  Deii  ipcren  S^rillum ,  a(fo  (eren  t)nD  pveDi^ 

ficn,  DatncmanDtflefc()(ifevn)ifeDovc^  De  ©elouenpvcDi(jc,  tf;o  fefev  fone  tvevDen, 

n?cntc 


I.  23cfaritrti5()  tvibtt  bae  INTERIM.  27 

rDcntcnM)t)iiucnneucnDcr  ^AreMcjc  Mm  gclouen  ocf  @at)c^ ©efcrfc ,  t)nl)  teyen  an 
Dcn  ern|]  ©oDtdfe^  gcrid^fe^ ,  bocj)  a(fo ,  bat  bc  ^cloutcjen  an  t)c(^  J^peren  (Zl^rllli  \)0u 
ben)] ,  ©uDcd  barni/)errid)cif  m^  tf)ofagen  nid;t  tjor^agcn ,  fonbcr  ficf  m  3(2fu  €hrt« 
jlo  tl)0()efcd;tcrgnaDentr6llen,  DnD  incrcnanfcd)tinaen  i>nD  noDen  ^aDc  tn  (juDer 
t>nD  (>c|]enDi()cr  t^ouorftc()t  anropen ,  trclcfer  Dc  ^apij^en  cinc  Dormetcnbcit,  ttnuor* 
fd;amct  Dorucn  nomen  ,  Dc  a(l  ere  gefnja^c  Darben  rid;ten  ,  Dat  Dc  gcleuijjen  nic^t 
fc^6lcn()ea^ilTe  fpnDcr  t^or^teuingc  Dcr  fiinDcn,  v>nD  Datfiiluicic  mummeln  l)\)x  ocf  De 
rn.terimi}ien,  tt)oln)o(  fc  i)Dt  fo  t)tl)uorfd)amct  nid)t  Doren  ^erutl)  feagen  ,  ^t)  kf 
rcninonl-en^ercfen  Den(]c(oucn  an  3€fum  (iJ&riihim  ,  m  wefcfcm  a(Ie  tbofa^en 
©aDc^(jcn)iiTeonD5lmenfi)n,  t>nD  lercn  nenc  flcifd;(ife  fef erl):it ,  fonDer  \)ormanert 
tl)0  adcr  DcmoDt  t>nD  ©aDe^  frud)ten ,  t)nD  fo^en  mit  flitt  an ,  Dat  vop  an  m^  fu(ue|l 
^56Dr(ifcr{|naDen  t>ntt>erDict) ,  t>tf)lutter  barmf)erticf)eit  ^aDe^,  De  t)or(ieuin(?c  Dev 
fiinDcn  tJuD  Dat  en)i()e  leuenDt ,  Dord;  De  tbofage  in  €()rilio  cr(an(3en ,  t)nD  Dat  \\n)  De^ 
ftcDc^  m(KDcc()lid[) Dem  ^percn  Dancf bar  fi)n ,  t)nD ene  lccucn  t)nD  m  ocjcn  ^o(Den , t)nD 
im  (jef)orfatne  fpner  ©cbaDe  (cucn  fd)6(cn. 

@o6uerllDatInterimmitDtffenn)orDen  ((^o  fan  io  De  minfcte  ^ax  fwm 
(icf  Mn  njcgcn  fi)ner  fn^acf f)eit  t)nD  t)nuorm6.(}ent  ane  icnigen  tmml  acfoucn ,  Dat  emc 
DefunDct)or(jcucnfj)nt)  n)0(De  meinenDat  Dcdubitation  Dem  red)tcn  (jclouen  in(]c* 
bilDct  n)cre ,  Dat  fe  ncne  fiinDe  tDcre ,  a(fe  Dcnn  De  @opl)i|]en  t?or  D6cjcnt  plegen  tf)0« 
bolDen  t)nD  tf)0  r6mcn ,  t>nD  Dat  |t'cf  De  geloue  nicbt  t?p  ^aDe^  tf)0(}efed)te  ^u^JDc  ,  t)nD 
De  t)orl6ftn()c  De^  J^cren  ^^rifli ,  fonDcrn  t?p  mft  lcue ,  framid)cit,  D6gcnt  t)nD  cju^ 
Den  n)crcf e  fd;olDe  griinDen ,  ^o  fci^ge  m^  t)at  Diffe  cre  lere  tjnrecbt  tJuD  t)oru6rifd)  fi), 

■^Kcnte  duhitare  cDDcr  tmmhi  pg  Dcm  gefouen  gan^  tf)OtDcDDcrn ,  5ln  Dcr 
tjorgcuingc  Der  fiinDcn  twiucfn ,  i)^  t)n0cl6uid;  fm ,  2)e  geloue  i)^  nid)t  t)p  mft  ^cr* 
fonctjnD  mercf,  fonDcr  tjp  ©aDe^gncDige,  t)aftet)nD()en)iUetbofage,  t)nD  t)p  €f)rt^ 
|lit)orDen|tge3runDett)nD0cbaun)ct,  <^p  Dat  De  Dorgeuin^e  Dcr  fiitiDen  Dorcb  Dcn 
gelouen  gcnjiifc  fi),  t)nD  Dat  De  QdouiQtn  m  3evic!)te  Dc^  J^eren ,  ivcn  fe  cre  fiinDt 
^nD  t)nn?crDicl)ctf  fctrccfct ,  beftan  m6(3cn. 

^QScnfc  Dariimmc  motf)  Dc  gered)ticbett  Dord)  Dcn  gefouen ,  Dat  ij^ ,  \>tf)  futtcr 
gnaDcn  famcn ,  t)p  DatDc  t^ofage  mfi  bfiuc,  diom.  iiih  Q3nD  Dc  fiinDer  Dord;  De 
t)a|f id;cit  ©6Dtfif cr  tf)Ofagc  troil  bcbbe ,  wente  alle  ©aDc^  t^ofagcn  f^nf  i)0  tn  (lt)xif 
tlo,  t)nD  fi;tit  2fmcn  im  cm ,  i)e  omvfi  m  Dcr  thofa^t  t)an  t)orgeuinge  Dcr  fiinDe 
tn)i)fe(t ,  f)6(t  ©oDttjnivar  tjnD  mttm,  t)nD  v^  folcfe  dubitation  ein  rccbt  i?orD6im 
(icf  iMigcloue. 

5^at  6uer|]  De  cjefouc  in  Den  (jcloui^en  fwacf  i)^ ,  mh  tf)0  etncr  ttDt  flarcfer  \)$ 
alfcffeoDcranDcrn,  bcl]ann)i)n)of,  3Dtpg  oucrflfolcfe  ftvacfbcif  t)nD  Dubitation 
md;t  De  Subftantia  cDDcr  t)an  mftn  Ded  gcloucn^ ,  (^c  i;^  ocf  nicj)t  t>f5  Dem  Qtlomn, 
fuuDcr  i>tf)  minfctfif  cr  fn)acf  f;eit  t)nD  anf;angenDem  t)n()efoucm 

?3an*t)er  ^ercfem 

af  (5^apiffcf^n5euenDe,  97u  fd)6fcn  m)  Mn  Der  j^crcfen  f)anMn  i)^  ^ppid), 
ambigue,  t)nD  t^ovn^orengcfeftft,  2)erf)afuenm6tcnn)i;i)n^Davt)pci'flere'n, 


2Bat in  tJcffcm  Capittcl  vccf;f  gcfcdK  p^ ,  t)at  (aten  mp  t>)>  fld  mrntncrc.  30Bo  timft 
l^atmxUktxdt,  tJanbcirDJomifc&en^crcfen,  cDber anDer^ ,  alfo  t)an  bcr  (1(^11* 
(if en  pcmcne  fd>o(be  m^ian  mvhtn ,  t)c  ©obt  bord)  f^n  tvorbt  p(antet  mb  bmtt 

^eflt  in  bcr  .(^an^en  tvcrlt ,  Sanda  Catholica  <5c  ApoftoJica  Clirifti  Ecclefia  genoss 

niet  tvert ,  fo  v>^  t>at  ^an^c  €apitte(  faifd)  mt)  mvtc^t. 

^orcb  Schifmaticos  oHcrfl.  t>nt>  f  c|er  tjorflan  w)  tticl[)h\)Of  i)cnid)te  baf  Tnte- 
rim  beit,  fopcf  t)p©at)c^  t^ormaningetont)  orbeninge,  mm  ^bt(ofcn  ()upen  Datt 
2lffc|6&cric,  Superftition.,  mij^brufen  t>nt)  bemi)fet)en"  €rt)6nten  tDcnDen/  mbl)if 
fului^en  tjortaten ,  t)nt)  bc  ^coen  t)a(fd)e  erDic()tebe  (ere  t)tf)  ®a\)t^  bcuee(  firiben ,  ©lif^ 
jtid|iebe-S)ercC^ri)lud,  olle  ^rop5eten ,  5(po|leInt)nb  ?0^arterer^,  5?ettcre  t)nt> 
Schifmatici  ebbcr  afftrcnnigc  fpn ,  be  (icHan  ber  faffc^  gen6meben  S^ercfen^  bct  ^o^ 
genprefler^  t>nb  (gd^rifftgelerben  aff^cfmibcrt  f)tbbtn  ,  tjnb  ere  (grb6me  jje|tra(fet, 
m\)  t)anbertecfcnnabcmn)orbe@abe{?,  t)nbnicf)tnabcmanl«cnbc  ber  ^erfonen 
t)nb t)tf)mcntn(jcr  bcjlening  ^crid^tet ()cb5en ,  ocf  ernftlicf  beualm,  afle  @obt(ofe  m^ 
fcn  tl^ouorlatcn  t)nb  t()ouormibem 

^U  fi)n  ^uerfr  tn  ber  tvar^eit  be  ienncn  Heretici  t)nb  Schifmatici ,  be  fict 
Mn  ber  5?ercfcn  C^rijli ,  ttjelclc  t)p  be  (erc  ^•g^rifii  bcr  ^opbeten  t)nb  5(po(lelcn  Qtf 
tnmt,  affiDenben ,  t)nbbet\3arf)eit@abe^t)nbotbferbid>t)nb  f)a(|larrid)anfecbtcn, 
(ailern,  t^oruol^cn,  i?otb6men,  t^nbmit  crer^i)rannie,  t)prof)r,  ftDift  t?nb  trcn^ 
tiingc  anrid;tcn;,  t)nb  tt\>i|Tc&en  ben  ^erm  C^riftum.,  S)uuel  tinb  5(nted;rifl  enitf 
c^eit  tl^o  maf  cH  tjnberncmem. 

SQBotvoi  bat  bd!fe(5)obtIo1cIitbf ,  na bem  namen  ®rif?cn  feten,  fo  fpnf  fe 
J)od[)nid)t€-^ri|li  t)nbfi)ner^ercfen  red)tfd)apcne  (ebe,  fonber  ft)nf  ^obtlofe  (libe, 
tinb  be^  3>uue(^  Icbcmaten ,  2Bcnte  bc^;|)ercti9ci|l  t)nb  f rafft  begiff  ficf  nicbt  in  befie 
S^uucIjS Icbcmaten,  fonbcn)bttDerc!et ineneer ©obtt)nbgci(tbe!t)iiuc(,-^nbbijTe 
liibe  fi)ntallenenabemnament>tcrlicfinbcr5^ercfen@abc^,  batt)dmancf  be  €f)ri^ 
jien^cmencict,  alfebaf  t)nfrubtmancf:baf  gubeforn,  tsnb  bra()cn  allcin  htn  lebbi^ 
j[)ennamencindCf)ri(lcn,  febebben  duerfl  on  ben  tbofagen ,  be  bert^arcn€f)ri(llifcrt 
Sercfcnin€/c^rifIo^bdnfi)nt,  neenbeef,  fonber  f^nt  affgcfncben ,  fuletjorboruene 
rancfen,  btintfur  gebdren,  fefpn  tDatflanbe^  cbberConditionfen>i((en,  aldbe 
©cbrifft  aflcntbaluen  antbiit ,  bar  fe  jtgtn  be  t^ngefouigcn  t)nb  t>.nbof^ferbijjen  pvcbi^ 
gef ,  t)nb  befiiluigcn  t^oi!ieit>i^en  t>orb6raeniffe  t)orridl)tet* 

.^aftf)^berrccbtenn?arcn0)ri|]lifcngcmcine0efjdre,  ©abe^tvorbtprebigeit 
tj.nbferen,  t>nbbe@acramentcnabembeuelc,  infcttinse  tjn^  orbenincjc  be^  J^eren 
€^viSi(afcnt>fbbeIen7  bc  ©(dtelfutrbe  f5oI6fenDnb  tf)0  binben,  tjnbben  Q5ann 
ttoebbcr  be  t)nbof bfcrbigcn  f j^o^^ebruf en ,  06f  be  bcner  ber  ^ercf en  fbom  jvcrcfenbcnfle 
tboberopen>  t^nbtboorbeiieren,  ocf  t^o^ubertucfct,  enid^eit,  fruntlidbeit,  J^ercfcn^ 
regiment,  t>nb t)orbering@abei3ebre,  t>nb  bet^erefen  falic()cif  orbening  t^omafen 
macl;f  f)ebbe )  i>^  fo llar  alfc  beleuc  fiinne  am  J£)iemmel  i)^. 

^at  be^ercPc  duer(l>  t)nbf ere  Q3ifd)dppe  t)nb  ^iarl^ren ,  fd^olben  macft  htbf 
b:en,,eren  Qtmilme  prebisetitfto,  latcn,.  tx>at.cne  bebagebe  t)nb  geleuebc  t)tf)crf)alue 
^abe^  tvjorbe,  be(Spcramente.aiibMalfe  be^  JE)ei;en  €>£)«Ri  beueel  t)nb  infettinge 

9^/ 


1. 25erafitMiiP  wibtx  bae  INTERIM.  29 


j^d,  lrttciii)orrcfcn\)nt)I)ani)eli>,  mtfmit  ^tv  ^m<\li>tt>tx  &bul  txt6  Qt\ailm^  mv 
mc  (}dn,  Ocf  anberc&cnev  tho  ovt)imven ,  alfebc  na  t)ev  levetic^  5ipoj]c(t5  i)ticl;tid;, 
fd;6(en()ci>rbimvttvevDcu,  Dub  cved  gwbtbuncfcnd^anoncs  tbomnl-cn,  bavmit  te 
Confeientienbcfmevct,  i)nt)  ctivc^  tt»«t)bev  Q!>nt>t6  ivovt)t  f onk  incjcuovct  mvt)cn, 
»^»al|cf>t3nt)  t)nvecl)t, 

<^nb  mn  i)c  Stevcfc  mit  cren  t)enevn  folcf e  nctvalbt  f)et)t)e ,  fo  ivcve  |c  auev (5)ot)f 
t)n&fi;nn>ovbt,  tonb n^evc ©a&ed DnD t)c^  ^ercn €^:^vi|]i  ^ouctmiD  mciilev  (vvclcfcv 
Do4)  nid)t  x)^ )  n?otvol  t)c  Ovomanijlen  ftcf  Dc^  m\)tx  Dcm  fd)ine  Dcv  fcvcfco  vomcn. 

!^ilT€  vn<)cmctcne  vnD  vnuovfd;cmcDc  jjeivalDt  Dev  Qiotvcjlc  t^nD  $^ifd)opi>< 
mDDcv  intf>cu6vcn ,  vnD  De  eintfolDi^n  tf)0  beDvc(}en ,  fetten  Dc  Interimiflen  cve  vcDc 
t>anDiflent)dvbcvovDcn|lucfen,  fobIotf>vnDnafct,  anea(let)mmc|]enDe,  Datmtevt 
tcDc,  tvov5cnmetvil,  fevcnvnDivenDenfone,  Q}nDDavvtf>  (ivcntlnteriman^c^ 
namcntvcvc)  f luten vnD inuoren ,  tvatDem^]>atvcjIc»nDfi)tTcmanf>an()e Iceff ivcve, 
vnD  afle  ^on?eji(ife  ^vt^^nnie ,  vnD  auevmcti(}e  gca^alDt  tvcDDcvummc  vnDcv  Dcn  (Sbn* 
flcnanvid)tcn ,  Q3nDDatcnntd;tdimtvc()e|la,  fotbcen  ft  Dife  tvovDt  De^  ^lpvjlcl^ 
t^omtvcvfcDc^amptc^,  vnDt^orbutvinjjcDed  liued€I>villi,  vpeine  vtevlife^evcfc, 
tvclf e  fe  vnfc^  evad>tcn^  De  iennc  fceten ,  Dc  mit  cvev  vovtt?eIDi()iiT()  Dat  fid)tlifc  vcgimcnt 
inDcv5tetfinf>e6ben>  vnDvorDefeoueDeDevferfen  fiead;tettvevDen,.  tvclfcvDcnnt)^ 

^i>tveten vn^ ocf  nid; ttvierfc^  fevfen  t^o  erinnevenDe  vff)  Dcv  \d)x\fft,  ^bt 
Itrctvn^vnfegelout,  bat  tvi)  eine  ^illijjc  €f)virtlif c  fercf c  jjeloucn  fd>olcn ,  vnD  nid;t 
mef)v.,  Q}nD  De(Sd>vi(ftIcvctD«tafle,  ncmanDtvtf>()cnamen,  Dcan3€fum€l)vi^ 
ftum()cl6ucn,  vnbvpfj)n(2uan<3clion  butven ,  in  ber  ganfKn  tvcrlt  eine  cnige  qIqv 
nicine€i>Hrtlifcfcrrfefi>n,  vnbbat  Deeinefotvolal^  DeanDcr,  De  lercr  vnD  ^ifd)0|> 
fomolalfcDatO^olcfvuDDc  tf)of>orcr,  in  DilTcfercfc  <]tl)mn  vnbere  IcDcmatcn  fvn^, 
Q}nD  Dat  De  eine  nid)t  mc^r  alfe  De  anDtr  ivcfcntlicf  m  Der  fevcfevpcbtlicf  cDDtwn^ 
(tcl>tlicf  t)^. 

^entebegan^e  ftrd^e  t)i  m  erer  Subftantia  vnb  vtevfifen  ©abe^Den|}cn, 
(td>t(icfvnbfcn(icf,  oucrj]  na  ercngcijlIifemvDcfenDt,  ^elouen,  ^opcnin^,  hilsiwd, 
vnDtbo()cfed>tcrgnttb,  erl6ftn(),  falid)cit ,  vnb ^evlicl)eit  i;8  fe  vnfid^rbav ,  in  allcn 
cvcn  (cDcmaten,  tn  etncm  fotvof  al^  im  anDevn,  vnb  i>^  vnb  blifftalfo,  eine  eni(rt 
Sifecmcine  Cbvirtitfe  fercfe,  (ge  bcbolbt  ocf  (Icbc^  cvc  scjlalt,.  vub  bfifTt  t^o()ciift 
vttcvlicf  'on^  intvcnbid) ,  ftd)tlicf vnb  vn0c{)tlicf . 

•^SScnt  nu  iitbcm  Interim^ifo  ane  av^iifl,  mit  erevdiftin£lion  van  D>vfercfcji 
jjemcinettvorDc,  letcn  tvi>  (>enuaren ,  ^Go  fe  i;Dt  oucrft  vp  ere  vovgcmcltc  ^cifllifen 
tf)een  n)olDcn,  feg^ctvi)  Dat  erc  diftinaion  ViUfcf;  t)nD  vnvcc&t  t;^ ,  vnbfiar  mneii 
SrimDtin  Dtr  @c!>ri|t(  l^ebbe- 

23an&cn  ttdm  nt>  mxdm  Mmm  ^ercEem 

it  (lafmi a(foaMf>cucnDt,  "^nb  Detvife  ve(cvorfamfi'n()c,K;    3^  aucrmaf^ 
twcfifd;,  vnDalfOi3efcttett)nDijefcruct,  Dat  mcn  barutfr  cinc  t)al(($c  t)nb  crrijj 


50  75Mntti^g  btt  :^ircbcit  50  i^amburg. 


gcconclufion  jiifoven  fonDe  /  !^animme  mik  m)  in  Der  foite  anro(jen  ,  mt  in 
DilTeiti  (Eapittel  manjjcfc. 

'^^at  De  €f)ri|]Iife  mb  mn  j^ercFe  <55abe^ ,  eve  eigen  DnD  C!e\\)!lle  tefen  t)nt) 
mercfe^ebbe,  DarDoic[)fet)an3oDen,  ^orcfen,  Jg)ciDen,  jtettern",  \3nD  aplicjen 
Schilmaticis,  DnDeren^famlin^en,  »nD  anDern  politifdjen  ®emeenfc()dppen  ev? 
f anDt  i)nD  t>nDerfc[)eiDen  tvcrDe ,  j;^  neen  tmtuel ,  Cuerft  fetter ,  a|fe(Ii<]e ,  »nD  Schif- 
matici,  DanDcv^llgemeinen  (Sf)rifllifen  fcvcfen  aff(]eibnDert  fi)n  ,  fmt  nid;tDean 
©aDe^morDt  t)nD  tvarI)citf)olDen,  fonDer  De  DarmeDDer  fect>tcn  ,  mb  \>an  Dem  J£)c? 
ven  (2^^riflo  t)nD  fpnem  movDe  t)nD  orDenincje  affaden ,  t)nD  yp  eve  t)alfcl)c  t)nD  evrigc 
opiniont)erl)arren,  t)nD5olDen  t)p  erc  t)nrecl;tc  tradition,  j^erodn^eit  t)nD  mif^brii* 
fe  tt)eDDer@bDtt)nDf^nf/aref)c[le  roorDt,  ^clcferfuDet^orfammlin^eDe  C^viftlifc 
^vcrcfe  nic()t  i)^ ,  roenn  fc  ocf  afle  merlt  befete ,  t)nD  ftcf  erer  ordinarien  gea^alt  t^o  DoDc 
SO?«(t.io.  bevdmeDe,  tDcntenDtf^etf),  C0?iHe<3d;ape^i5venminenfiemmen. 

Q3nD  Dat  D!l]c5\ercfe  nid)ta neincmorDe,  fonDerinDer0an^enn?erItt)orDefet 
ivane,  t>nD  njd)teine  politifd)e  @cmcnfd;op  (i),  cineviet)  (jefette  t)nD  vc^itiicnte  t)nDev^ 
tvovpen ,  betiiget  De  @d;vi(ft  allentl^aluen  ,  Dav  fe  Dan  Dev  vocation  Dev  Jg)eiDen 
veDet. 

$Dat  DeCatholica  Ecclefiaftan  C^S^vijTo  t)nD  (l)nen  ^fpoflefn,  Dovc^)  De  levc 
Dec^  f)tlli0en  ^uangeli/tnallctvevlt  t)tf)5cbvciDcf,  (}efunDert,  geburoet  t)nD  t)orfam' 
meltft),  t)t5  Dcn  3j5i5f"  ^»D  JpetDen,  t)nD  batin  Derfiiluen  t^orfamlinc)  m^Qmuuf 
fc^op,  it)are  t)nD  erDid;teDc  ^f)ri|icn ,  frame  t)nD  bi)fe  IiiDe  ft)n ,  betiiget  (^^priftu^ 
Wtatt,  14.  Dovii^  De  gelifeniffe  t)ani  nettc ,  Darinne  bofc  t)nD  (}uDe  ^^i|jc|)e  bmQtn,  t)nD  mn 
Dem  acf  ev  De  (}uDt  f  ovn  i)nD  t)nf  vuDt  Drec()t. 

2)at  DiJTc  tvare  «Sbvifllif  c  itercf  c  in  De  ^an^e  tverft  t^orflvoutref ,  t)nD  i)nDev  m 
Devn  t)0vfamlinc|en  (ttte,  t)nD  evetvave  tefen  mt>  mevcfef)ebbe,  Davbp  fe  (td;tbarficf 
evfanttverDe,  i;^t)nl]raflicf. 

2)atDetennen,  Dc@aDe^tt)orDt,  aIfeDatinQ5ibIifd)er@d)rt(ft,  tt)eIcferDe 
CanoneD(j,  luttcr  t)nD  rein  ^ebben ,  prcDigen,  leven,  5«5i'fn  i^-^D  Deme  i)oIgen ,  De 
^evcfe@aDe^i)nD(^<^vil]tf!)n,  fan  men  nid;t  Ii5d;cncn,  ^Gcnte  De  ttunfd;cn  (Vnt 
genjt^licfDed^evenC-S^rilh^d^ape,  i)nDseI;drenin  fpnen  (^d)ap|la(I ,  DatpjJ  tn 
DeC^villltfc^evcfc,  Defi)tienl]emmen5dven,  emnauolcjen,  i)nD  nati  Den  fvdmDen 
305. 10.  pef;en ,  De  mit De^  ^evDen  llemmen  ntc()t  veDen. 

SDatDcvedi)tcgebvuef  Dcv(5acvamentet)an€^viflo  3€fu,  Dcr  ^evcfen  ^d^ 
mtt)nD^even,  insefcttct,  gebaDent)nD  t)OvovDent,  tin  tefen  fp  Dev  tvaven  iTcvcfen 
©aDe^,  t;*5i)nftvaflicf,  OuevftDevi)aIfd;gendmcDen@acvamente3cbvucf,  t)^ncen 
tcfen  Dev  f cvcf en  (IS^^uiii ,  fonDcv  Dev  ^apillfcben  «^inagogcn. 

!iDatDecnid;cit,  De  t)p  Deleve  t)nDDcnvcd)tengebvucfDev  ©acvnmente  Sf)vi* 
(li  gcburoct  p^ ,  Dcv 5tcvcfen  (SaDed  tef en  ft) ,  mh  Dat  lin  (tim ,  Icve ,  i)nD  veDc  fp  in 
Devj^evcfen(^.£)vifli,  p^Deapcnbave  ivavbeit,  '^entcDen^ifc  De^cvcfe^aDe^,  tif 
nen©oDt,  eincn^eren,  eincn^ctll,  ctiie:^6pe/  einel'erc,  ein^GcrDt,  ftcmmcn 
t)nDbcueel  (S;jpri(ti5efft,  «nDDem  {]ef)orfamct,  foIaetf;irutf;ndDi^t){icf,  Datfe  etiie^ 
(Inne^fp,  einevlej^  lere  mt,  t)nD  tnnxlo)  (5acramente  gebvufe.    A)(\t  omf  eni* 

Ki)tit 


I.  55etafttiiug  tt)ibcr  b^e  IN TERIM.  ;  i 


d)t\t  ^cv  (2;bri|len  bmien  ©abc^  mxht  \>p  nifufitcn  lcre  m^  tradidon|]anfc()olDe, 
i)nD  fe  mtt  Dem  (jvoten  ^obtlofcn  f)upcn,  t>nt)Dcn  ^bnvifecvn,  e^dnifft^^elcvDcn, 
^o(}cnpvef]evn ,  '*=}>aivej]en ,  Q3ifcl)oppcn ,  ^l>apen  lonD  \»??i3nnefen  eincj^  ftnnci^  fi;n , 
DnD  ctnc  vcDe  »nD  levc  i)oven  nidten ,  p^  be  \)nJvavI)elt,  j^cntc  iM  fan  Dat  ltc|?t  mit  Dev  2. 
S)iijlevniffe,  t)nDDc  mxhtit  mitDcvIdginncnc  ^cmcnfdiopbcbbcn. 

(2)0  Dcv  itcvcfcn  cnid}citt)p  minfd)fn  Icre ,  guDtDuncfen  ,  (icbviifen  DnDj}^' 
wonl)ciDcn  ,  eintefcn  V)nD  mavcf  fpn  fd;oIDc,  Dcr  u\iven  fcvcfcn  ©aDc^,  m6)lc  De 
^cic  Si;)vi|]ui5  fulue)] ,  fi;nc  ^vop()ctcn ,  5lpollcln  ,  f)}?avtircr^ ,  DiiD  (SdDtfdige 
Q3i|Jci)dpe  ncnc  Cbriflen  i)nD  Dcr  f cvdPen  ^cDcmatc  m>  gcvocfl  ft;n  ,  De  pcgcn  Dc  falfcje 
^rop5efcn\3nDalIe  ©oDtlofc  trefent  fccffnd)  sefod)tcn  f)cbbcn,  t)nD  ncne  ^ntd[)cit  iii 
bdfcn  t>nD  (?3oDtIofen  fafen ,  ocf  mit  Dcn  De  ordinariam  poteftatem  gef)at ,  ^tljoU 
ten  bebben ,  ^ente  a{k6  mt  Sobanncf^  ^aptifla ,  ^^rijlu^  t)nD  fVne  Slpoflel  De^ 
Den,  ivac^iegcn  DcrJ^;)o<icnpvef]er^acvcmcDe9eii>aIDt,  ovDcning  t?nD  lcve ,  t^nDicjjcn 
(illc  cve  enichctt ,  De  t)p  cvDcn  in  allen  (gi^naciogcn  m^» 

^at  De  Slevcfe  d^aDce  Dovd)  Dcn  bauDt  Dcr  Icne  t)nD  freDcn^ ,  tn  enid)e{t  Dc^  (je^ 
Ioucn^miteinanDert)orbunDenfi)t)nDbIiue,  t)nDDatcin  Confenfusft),  tn  Dcm  Dat 
De  Ierci)nDDcn  gclouen  bcDript,  tn  Dc  Qaniit  mxlt  mancf  allen  €f)vtflfn,  VDctc  ttt> 
(.^3aDc  loff  n)oI ,  t)nD  fan  f)m'  ncne  t)ncfnid)eit  fpn  mancf  Den  Cf)rtftcn ,  De  &at)t^  njovDt 
()cbbcn ,  Dat  f)dven ,  Dem  gelducn  t)nDt)ofijen ,  ix-cnte  ©aDe^  mxU  fan  ni^t  fiviDicI) 
DnD  t)ncin^  mit  ftcf  fiiluefl  fpn. 

S^at  ducrf]  t)ncinid)c4t  tn  Der  ^cvcfcn  entflcft,  fumpt  nid^t  Dtf)  Dcm  tvovDe 
Q3aDed ,  ocf  nid)t  m\  Dcv  ved)ten  voarcn  f evcfcn  ^J^pviflf  ^cr ,  fonDev  t)tf)  Der  fiiDc  t)n? 
j}eIoucnt)nDt)ngef)Ovfam,  Dc  Dcm.^erfn^^rif]onfd)t(ieIducnt)!]D  t)nj3ef)orfam  fi)iT 
tt)illen,  fonDev  ercm  cigcn  (juDtDiincfcn  t)oIgen,  t)nD  ftcf  tvcDDcr  en  fcttcn/  t)nD  cver 
e(ien  vi)t)fsf)eit ,  t>aIfd;enopinioniniDfIe!fd)!ifcn  bc(icvDcn  naf)en(]cnt)tiDt)ol0cn,  i)nD 
©aDc^  tDOvDt  t)nD  ft)ncn  (jc^ovfam  t)ovlatcn  t)nD  t)'ovtX)Ovpen ,  alfc  iho  Diffev  tt;Dt  De 
^amcfl  t)nD  ft;nc  thogen^anten  Docn ,  t)nD  Dcn  banDt  Dcv  cnfd)eit  t)nD  fvcDc^  tboritcn , 
t)nD  ^aW^  n)OrDt  t)nD  fcre ,  Darinnc  Der  5\'cvcfen  enicfjcit  t)nD  frtDc  flcft ,  t)orucffd)ciT 
t)nD  t)ortT?crpcn.  ^c  duevft  bi;  Dcm  ttovDc  ©aDc^  bliucn ,  DnD  Deni  fn  fi)ncm  rcd)^ 
tcn  t)nD  "n?aven  t)orflanDct)af]e atif)cn(]en ,  t)nDDat tvuu>fffcn  t)OvDcvn ,  Driuen  i)nD be^ 
fenncn,  tvcnncnDe  enid:)citDcvfevcfennfd)t,  ^entc  fc  f]dn  fn  ©aDe^  bcucfe ,  bff^ 
iicn  bt)Dcm^cicn,  t)nDt)orDcvn  ft)n  tioovDt,  butvcn  t)tiD  planten  Dc  fcvcfe  ^^vffJr^ 
aIfeDcipevefufueftbctu(]ct»  ^ol  nfci)tmftmt)i)^,  Dei;j5tt)cDDcrmi),t)nDtrofnfct)t 
mft  mt)  famtncft ,  De  t)orf]vouivet, 

3Dtft)ntduerf]Dea[Ie  nnDDcrdbrff^um,  DnD  t)ovf]voutt)cn  ttat  f)e  fammeff^ 
De  tveDDevfi)ne  Ievct)nDtDOvDtfi;n,  t)nD  nfd)tDc,  DcDaiaucr  f)oIDen  t)nD  Darbi)  blf? 
uen,  2ilftDe^vopf)eten,  (2:^;)vf f]u^ ,  DnDDe5lpof]cl  (jcDan  5cbben,  t)nDocft)eIfd)^ 
licf  t)anDcr  tDcvlt,  alfc  t)prdrifd;e  t)nD  t)nvoutt)fge  IiiDc  Dcvn^egen  ancjegcuen  t)nD  ge? 
fd)uIDen  fi)tit. 

^at  De  Catholica  Ecclefia  nfd)t  fpn  cfn  nt)e  cDDcr  mfnfd^en  tvevcf ,  fonDer  fr> 
De^  ^percn  (S^rf j]i  wercf ,  Dat  ^e  Dord)  fi)ne  51  pofrel ,  fn  De  {lan^e  mxlt  anfcncflfcf 
j)cfft  ijcf]f fttct  t)nD  ijcpfantet ,  vnD  Dat  t)an  Dei:  Slpoftei  tpDt  ()er  iu  Dcr  mxlt m  aflen  or^ 

DeiT 


Sor.6. 


t)en  &c^evcfet)ovcf)i)niipf)dvItfeSucce(non,  berIef)vt)nt)De^^veM(]ampre^fij,  mh 
bIiueer(;olDeH  berf)antenDet>cvmcvIt,  bctuget&e  vii:)cl;vi(ft()et\)elt)id)Iicf. 

^emile  ducrjl  bat  i^jorbt  Succeflion  Mn  bem  lnterims-©cl)viucr^  bermaten 
fonbe  ^ebvufetfpn,  bnt  men  bavutf)  be  wnmctige  ^apirtifcl^e  lont»  ^apcfcf^e  Qtmlt)t 
joubauteritdtbefveffrigenonbbejlebigen  ml\)t,  fo  fc^gc  tvp  t)ati)e  Succeflion  ein 
logen5a(fficI;9eDic5te  fy,  (go  duevflmit  t^evSucceiHon  nic!)tant)cvdfcf;ofDe9emeint 
fi;n.,  t)cnt)eSucceiliont)e^Minifteriimibt)ergen)a(t)tt)ni)autoritdt,  bt  bem  Mi- 
nifterio  Evangelii  t)an  Dem  ^mii  €^riflo  ansef;efftet  i>nD  ingeliuet  p^ ,  fo  n?eDt)er^ 
fecf;tett)i)i)t)tnici)t. 

!4^attinc  ant)erc  hereditaria  et)ber  ordlnaria  Succeflion  m)  Dem  Minifte- 
rioEvangeliia(fgefcf;eit)en,  in  Der  fercfen  C^rijli  fi;n  fd;o{be,  njctcn  n?i;  m^x>t^ 
nencr  @cbri(ft  tf)Ocrinnern ,  3?t)t  mot^  tjnD  fauDcf  ncne  anbcvc  Succeflion ,  benn 

l)C^  Minifterii  Evangelii  fpn,  J^avuanvcDetOcf  be^iffiil^Cyprianusdefimplicita- 

teprelati:  *^nD  fec()t,  ;t)ar  alfenc  ein  Epifcopaiusfi),  alfe  eitte  (E^iinne  t)nb  t)cfe 
f^rafen,  einbommibcinbovnebtrevqucde,  Dod;  t)cfe  ta>i^< ,  t)nb  flotf)c  fpn ,  Q}nb 
batbeSucceflionbe^  Minifterii  fi? ,  aife  be  (}efpvcn^ebcn  jlvafen  bc^  ficf;teiJ,  bcctb^ 
gebrcibeben  tm^t  bc^  Q5ome^  ,  t)nb  be  f!dtf)e  t)tf)  einem  ^orne,  i)tf)flefcnbc,  S3e 
red;te@unne,  ^^om  t^nb^^orn,  ducvf^  fp  be^  ^eren  Minifterium  cbber  Epifco- 
patusDan  cm  (jcflifftet,  barutbbe  anbern  Epifcopatus  t)nb  Minifteria  f)erffetcn, 
Q}nb  i;d  bc  Succeflion  nic^t  gemifier  ^erfon,  condition  ebber  ftebe,  fonber  be^ 
lcf;rampte^. 

5De  ware  ^«'cf e  ^aM  i)nb  €^ri(lt  in  bc r  jjan^en  n)erff  t)Ovfamfet ,  \)6  nicbt 
einPoliticusCoetus,  cinebor()erlifc{)emcenfd)op,  fonbcreine  0cmecnfd;op ber  Qt^ 
fdui^cn ,  beang^fumCZipriilumijclduen,  tjnban  fm  2txt  f^cncjen,  i)nb  berDof^ 
gen ,  Dnb  bcfiiluigc  gemcne  d^  aflcin  be  njarl^afftigc  jtercf e  ^^rijli. 

S^iJTe  ^ercf e  tvert  bord;  bc^  iperen  ^J^rifli ,  fi;ner  ^rop^cten  i)nb  ^poflcf  fere 
imbcrtwfet,  i)ormanct,  gcflraffet,  getrofiet,  rcgeret,  t)nb  in  gubcr  difciplin  t)nb 
f ud)t  (;ef)Olben ,  t)nb  f)e{ft  nener  apcnbaringe  in  fafen  be^  ^cloucni^  tvibcr  i)an  nobcn , 
febdrjftocf  ncneanberCanones,  i)bt  i)^crnid;t^(}ettMfferebbcrbctery  alfcbatfeficf 
nabemtt)orbe  <25abe^rid;te,  ^eSucceflionbed2lmptedi)£5tf)0crf)0lbin(3ebi|Ter  fere, 
t^nbbC^gan^enMinifteriiEvangelii,  t)nb  nid;t  in  ber  ordinaria  <Si  perfonali  Suc- 

ceflione  t)ororbcnef  t)nb  x>m  &at)t  Qtbat^tn ,  ^cnf e  alfe  be  5lpoficl  be  Succefllon 
tn  ere  Siin^crn  transferirbcn,  tvartfe  ber  Icretjnb  bem  ampte  ingcliuct,  t)nb  nicl^f 
bcr perf6nlid;cn  Succeflion,  tvente  bc^lpof^ef  an^^imotf;.  t^nb^^itum  bcuefet,  bcn 
be  fticcediren  fcSdlen ,  M  fe  t5o  Icren  fd)dlcn  ^u^tid)  fi)n ,  t)nb  nid;r^  anberd ,  benn 
be  fe^r  be  fe  tjan  em  entfan^en  f)ebben ,  (eren  t)nb  briuen  fd)dlen* 

^en  be  £crer,  Q5iffc()dppc,  ^aflorn  t)nb  anbere,  me  ^mtn^  be  fpn, 
tJanbc^^crentvorbt,  t)nbt)an  ber  recbtcn  bcflcnin^c  \)t6  Apoftolici  t)nb  Evange- 
lici  minifterii  affaflen ,  t)nb  anber^  leren ,  i)nb  be  ^cvcf e  ant)ti'6  mit  £'evc  t)nb  @acra# 
menfen,  alfetjan  ^^riflotjnb  ben5(po(lcln,  auer(}eueni;d,  bcjlclicn,  ft)ntfenicl?t 
lenaer  in  bcr  $lpot^o{ifd;en  Succeflion,  tvcnfe  fe  fi)nt  nid;t  bcr  ^^(po|]e(,  i>nb  erer 


I.  ^tUntt^uf^  ttjiber  b4d  INTERIM.  j  5 


©obtfafigcn  3un0crn  SuccefToies ,  fonbcralfcfcbc(Scf;ri(ff  n6mtt,  mi\d)t  ^})ra;f 
pf;ctcn  »nD 2lpo|icI /  Q}oru6rcr,  ^linbcnfci&cr,  '2Bu[uc»nD^nfic^ri(li. 

S)c  Succeflion  in  ^cr  ivcrcfcn  fan  nicfct  bp  bcn  fpn  /  J)e  nicj>t  allcnc  ni^t  trt 
bcrSlpojld  Q}oct(]appcntrebcn,  fonDcr  ocf  crclcrc  i)nD  orbcninge  cntic^cn  ^anbclri 
»ni)  imn,  ^abcfcapcnbar  lajlcrn,  »ori)dmcni)nt)uorfoI^cn,  alfet)c^att)c|t,  De  -. 
Q5i|Tc()6ppc ,  t)nD  &cgan^cQ)api|lifcI)e9iottci^unDti)cit,  Q3nbbatbi)DenbcSuc- 
ceilion  nicl>t  fi),  fonDeu^ol  cin  ^inbuan  fo^  iarcn  Dorjldn,  2Gentci)t)f  tDcrc  ciw 
fcIi^amcnSucceiror,  t)e\vatDan(i)ncnPrecefrornrDof(5c|li(}fct  unt)  gcori)cnt  mvt, 
toort>int)cri)e,  oortjomebe,  »nt)  Dor|l6rcI?e ,  alfe  iliunbt  De  ^6tvc|}e  mit)  Q3ilW6p^ 
pe  l)Ocn ,  t)e  (lcf  &cr  5Ipo|]<I  SucccfTores  r6nicn. 

^l)Oi)cmtransfercrt  unt)  ttorfcttct  t)e  ^crc  f^ne  ^ercfe,  ftmme  ber  mitt(c!)crt 
Dncjelouen ,  unDancfbar^eit  ftnt)  funt)e  tvillcn,  alfct)e  ^cre  Dcn  36Dcn  bttuQd  unt) 
fc(^t ,  ^at  D\if e  ^at>cd  t^rt  Mn  hnv  gcnamen  i)nb  t)cn  ^JciDcn  (jcc^cucn  n?crDen ,  Dc  ^(^tt  u , 
\])m  frud;tebringen,  2C.  ©atfulue  togct  (^oDt  ocf  mit  bcm  tvercfc  an,  in  bcn  be 
nan  Dcm  ^cloucn  (lS^xi\l\  t)nD  fvner  2lpo(lc!  lere  fpnt  a(fgefallcn ,  t)nD  (tcf  tf)om  ^Jlaf 
5omctbcJeucnf)cbben,  Dart)6rbcn  eine  fc^icflife  orJinariaSucceflion,  t)nDnu(jat: 
nicjt^  Denn  t>DcI  ©oDtlofd  roefcn  t>nD  t)orn)6(]in§  p^. 

5DeiDiIe  nu  folcfc  translation  i)nD  vorfettin^c  Der  fcrcfen  ^^pri(li  gtfdnitf) , 
^i  io  f Icir  t?nD  0(}enfd[)pnl!cf ,  ^at  De  SucceflTon  Der  iennen  ,  De  Dcr  fcrcf cn  t)6r(ldti 
fc^6lcn,  mcf;ti)pgett)if[c(SteDe,  ^crfoneneDDcr  Epifcopat,  fotiDcr  »p  Dat  Mini- 
fterium  Evangelii  t)nD  Dorcft  ©aDciS  gnaDc  t)orliicbtcDe ,  t)nD  t5om  £c()rampfe  Duc&^ 
tiQt  iticnnerfleitt)nDberoutt)ct,  Q}nDDatpDtcinapenbareI6gcnfi),  tvat  DeJ^o^en^ 
prc(tetf;o3crufaIcm,  t)nD  De  ^6n?e(Ie  t)nD  ?Si(Tci)6ppe  Mn  erer  5lpo(toIifc^en  or- 
dinarien  Succefliont)nDgcmaIDtfd;riuen,  r6mcn  tjnDrcDen. 

'^  Succeflion ,  fo  irti  miniflerio  Chrifti  bc(leit ,  t)nD  t)an  \)tn  5lpof!eIn  tn* 
Sefettet,  t)nDDucf;tigen©oDtIceuenDen  t)nD  Q^oDtfrucbti^en  menncrn  t)an  einer  tiht 
tbor  anDern  beualcn  t)^ ,  tfto  erbuwinge  t)nD  bctcrin^e  Dcr  f crcf cn ,  betii^ct  t)nD  btfitf 
hiQtt  De  @cl^ri(ft ,  t)nD  tvp  Icren  Dart)an  alfo ,  Q}p  Dat  De  ©cmcne  €>?)rt(li  creeJ  €f)rM 
flcnDctncjJ  ercr  Icrc  Dc^  gelouen^,  t)nDDedrec6tengebrufe^Der@acrametitinDer^er^ 
cfent)amJ5ercnt)ororDent,  eit]enrcc^tent)or(lanDt  t)tiDtt>etcnf)eitJebbe,  t)nD  lereit 
t)an  DijTcr  Suceeflion  na  Der  lere  @t  ^auli  alfo ,  ^at  De  JE)ere  €^^xifiu6  t)am  DoDe  (jpp.  4, 
top.ge(ldn,  t)nDbaucnaUet)emmeIct)p()efaren,  Den  min(\*&en  gaucn  gegeuen ,  t^nDct? 
Iifet5o2fpo(fcIn,  etIifet5o^ropf)cten,  etlife^uangeli(]cn,  etlife  tl)0  J&erDen  t)n& 
£crer  gtgtmn  f)tbbt ,  t)p  Dat  De  billi^cn  i)efcf?icf t  tt>ercn  t^om  tvercfe  Dc^  ^imptci),  Dar^ 
feorcb  De  Iicl)am  <£^r(fli  Qtbumt  t\)crDe ,  tt,  Q}nD  Dat  mn  De(Tcn  l)taijjcn  ^crcrn ,  De 
fere  \)t6  Jpcrcn  €^ri(li  \>p  ere  Siin^crn  fi;  gcbrai^t ,  t)p  DaC  fe  Dcfitiue  n)iDcr  t)p  Dc  na^ 
f amenDen  br6c!)tcn ,  De^aDe^tt)orDt^6reDent)nDlereDcn,  ^p  Dat  a^fo  tviDer  ©a^ 
De(>tt)orDt,  mn  einertt)Dtt5oranfDern,  bttf)  anDen  Ie(ien  Dad^  De^  J^ercn  crfeoIDen 
t)nD  ()cbracl;ttv6rDe,  feulcf  cineSucceflion,  DarDord)  ©aDc^  n>orDtt)an  anfan^ 
gt  Der  wcrlt  betf)  t)p  t^n^  (^ebracjt  t;^ ,  De  @oDt  ocf  ^ebaDcti  l^efft  t)nD  beualcn ,  Dat  De 
OelDcrH^aDc^  tvorDt  cren  finDcrn  t)nD  naf amenDcn  fc56len  t?ovfunDi^en,  i)^t)an  ©etif.  6: 
Q>aDe ,  6uerft  De  •'Papi(lifcte  Succeflion  ^efft  nene  ^runDr*  ^i-  ^8. 

^  ©0 


^4  ^ttatttn^S  ^er  :&t'r(^eti  $u  ^ambmtii* 


©Ote  Succefllon  tm  Interim  MW  fiilfer  ordinaria  Succeflion  fcl)o(be  \>m 

pdn  tt)evt)en ,  bevficf  ^anjejl^nt)  Q3iffc&dppe  rdmen,  t)nb  DnDev  melcfem  fcfn>ne  t)e 
^amefl  t)nb|i)net5oget)anen  ^ormetnten  (jetfKtfen  eve  ^i)vannte ,  i)ngelimitevDc  au- 
toritdt,  i)nd)vif](ife  tradition ,  5((fcj6t)evie ,  mif^bvitfe  i^nb  evDom  fmiicfen  mi& 
toovfecbtcn,  S)nD  t)e  iravf^eit  bed  ^uanae(i;  €f)ri(li,  eveggefallen^  t)Ovt)dmen,  metc 
m)  fiHcfe  (cve  toan  fo(cf ev  Sueceflion  nid;t  t^o  beAviflicjen  et)t)ev  antoncmenbe ,  fonbetr 
mdt^en  t)cfu(ui0en  t)ovn)evpen  i)nD  t)ovDdmen ,  fo  m)  m$  evev  fiinbe  nid^t  njiflen  Deel^ 
!)«(fttc^  tnafen» 

S)t)t  i;^  be  vecbte  t)nb  mxt  5lpo|]o(ifd)e  Succefl^on  be^  Evangelii  unb  Apo- 

fpf).  4.    ftolici  miniiterii  t)ovovbent  tf)0  ev^o^bin^ ,  buming  m\>  btUvmQ  bev  (i;()vi|l(if cn  f ev^ 

2.|or.io.  ^^^^  ocft()0»ovbevingt)nbevl)0(bin9bevvecbten(eves)nbevfcntniffe  €f)ri|ii,  ouevjl 

^'^^^'^^'iaxkc^trif  V)nbevbemfd)ine  ordinarixfucceflionis,  ()anbc(t  be  ^i3an)e(!  fampt  fi)* 

nen  t()0(]enjanten  geilllifen  ,  0en)e(bict)(icf  mh  t)nt)ovfd>amet  mt>  n)dtet ,  kqtn  be^ 

^even  €^vi|]i  t)nb  bev  2lpo|ie(  (eve ,  t>ov^inbevt  mb  t)ovbvucfet  fe  n?o  f)t  fan  m^ 

mad;. 

*23an  t)er  ©emdt  mb  Autoritat  t)er  ^ercfem 

|atiSapitfe(a(foanfan()enbe,  ^Bomo^  be  @d;vi(ft  2C.  ^$  fpM;  t)nb  (}cfev(icf 
^^  gejicllef,  beti^an)C|]ec5t)nbfi)ncvtf)O0eiv>antcngcillItfen^i)i'annie,  bofcbem 
bel  mt)  wefcnf  tf)0  fermen ,  t)nb  bcbecfebev  tvifc  t{)0  juftiticirenbe,  tve(cfe  Da(fd)Iicf 
f)h't)t  5?evcfc^eni)mett\)crbcn,  S)cr{)a(ucn  p$  wo^id) ,  Mm  i)nberfd;eiblicf  anto^ 
acn ,  tvat  t)or  tnancjcfe  in  bc(Tem  (lapititl  fi)n» 

^af  be  ()iili(3c  @d)ri|ft  t)an  @abe  ingecicuen ,  Dnb  nene  nji^Te^ging  t)t5  mim 
ften  tvillenbcrudr  (iebrad)t,  t)nbbat  be  ^ifligcn  (33abc^  yan  bem  {)ii(igen  ©ci(le  Qtf 
lerett)nbgcbveuenfDn,  batbefd)rifftnid)tfant)p(]eldfet tverben,  ml)  betjngetnjifeli- 
ben)ar()eitfi)miben)e(}e(lcf ,  be(lenbid>,  tjnb  ^rotevalfe  allev  minfcben  gen^albt  t)nb 
autoritdt,  1)5^  b^  nenem(£f)r{)]entmiue(()afftic&,  bod;ane^t)an®abed\vorbe,  t)nb 
nid;t  mn  mtnfd)en  (eve  ^nb  tradition  t()ouovltanbe. 

'^M  be  olbe  €f)ril]lif e  5?ercfe  bordb  selerbe  menne ,  ber  ©cf)rt(ff  t)Ov(Ienbtc& , 
Dnbbev  Jpillovienevfavcn,  eincnCanonem  f)ebbe  ^emafet,  bavborcb  be  red)te  mt) 
t>nred;te(ere  t)nb(5d)ri{tte ,  iDcIcfe  i)nbev  bem  namcn  bev.2(po(lel  mt>  crev  jiitigern 
tflcvntx^ercn  t)tf)C)eaeuent)nbin9ef6ret,  »nberfc!)cben  fi) ,  t^nbancfetdgetfi),  tvelcfe 
be  (gc^ffte  t)ov  be  bellenbine,  loffiverbine  mh  Dntn^iuel^affticje  fcbrifff  (55dbtltfe6 
tvorbcd ,  t)nb  bev  ^vopbcfcn  tonb  2lpo(leI  kxt  mxt  t^obolbcn ,  t)p  t>at  be  5?ercre  t)th 
ben'^dfen,  CanonicaScripturagebeten,  gelerct/reseret,  t)nb  t)alfc()e  errige  (erc 
m^  ^ettcrte  t)orn)orpen  ttiorbe,  tusen  alle  (offR)crbij]en  ^pi(lorien,  ipnb  i;d  bt)  Un 
€()Vi(lennicf)tdirputer(icf.  ^    ^     ^^        _._.. 

S)e  Ecclefiafticus  Canon  dncr(]  t)^  nii^t  t)tf)  ber  jtevcf  en  ebber  ercv  ^mopf . 

pe gubtbiincfen  cjcmaf ct ,  ©onbcvn  t)t()  beRenbigen  J^iRovien ,  be  in  bev  fevcfen  (le== 

beg  gebfcuen  t)nb  ev()o{ben  ft)nt ,  t)nb  tiigen  ft)n  bev  n)av()ett,  t)nb  fonen  be  ^>on)e(te 

?         t)nb  ^:^i(Tcbdppe  bivutb  nccn  be()elp  nemcn ,  m  ene  bcbdve  auev  be  fd;rtfft  cre^  cjcual^ 

lend  t()0f;anbelcnbe ,  m\)  in  ber  fc^rifjt  antt^onemenbe  tm  tf;ouortverpenbe  mt  ene 


I.  25e^5rttMijg  Wibtt  b4d  INTERIM.  5  ^ 

bcualt,  ©lilcf  einegemalbrp^  np  b\>  bcr  ^crcFcn  t)nb  bcn  5^ijTcf)5ppcn  ^cnjcfl,  bc 
i>en  Canonem  t)ev  @d;vi(ft  ^cmafet  bebben ,  (Ee  l)ebben  ftcf  ocf  folcf e  mad)t  ni;  a\u 
dtmtit,  foni)ei' f)cbbcn  allenc  bc  eviiorfcI)e^e  mxlnit  loan  i)cvfcf)vifFf/  t)e  be  ^cvcfc 
v>ov  i«>)aDe^  i^nijetn?iuc(De  JvovDt  f)OIDen  fcl)oIDe ,  »tf)  o(Dev  onD  bcjlcnDigcv  i-oav^cit  an-- 
ijefocjct. 

5Daf  De  f)if(ioie  (X5rlfl(if e  5?cvcf e  ben  f)iff tgen  ©eifl  htbbt ,  be  fe  feiDet  in  affe  tvav* 
f)eit,  ocf  cievDa(Dt  wiD  maci)t  tebbe ,  De  biffifii;  fc!)vi|ft  t)t()tf)olcoigcn ,  i)nD  t>tf)  Dev 
@d)V!(ft  cvc  DuDin()c  tboncmenDc,  j)d  neen  tn)iuel,  fo  i)Dt  vcd;t  uovilan  ivevt,  Dav? 
mi)  f)ivnama(5  tviDev  tvevt  tiefccbt- 

'3^at  ouer  jl  De  ^cvcf  c  fcl)0(Dc  mad)t  bebben ,  De  fcfcvijft  eve^  ^tmllm  ane  fcf;vifft, 
na  evem  guDtDiincfcn  tlSoDiiben  ,  vnD  folcfe  DiiDiiiijc  tf)0()cucnDe ,  Dc  Canonice 
Scripdire  cntiecjcnnjevc,  1)0  vorudvifd)  vnD  mn(i)t ,  tvcnte  Dc  j\cvcfe  fchal  jtcf  na 
Devf)iffi(3enfd;vifltvicI)tent>nDfd)icfen,  »nD  nid)t  De  fd)vi|ftna  Dcv  j?evtfen  meininge 
»nD  ijubtDiincfcnDe ,  "^^nD  Davummc  p^  cv  ein  Canon  Dev  ^^iblifcl)cn  fc[)vijft  ^ejjcuen, 
^at  fe  Darna  cre  Judicia ,  ^cve  »nD  DiiDinge  vid)tcn  fd;af. 

'^at  Dc  .^cvcfe  ocf  einc  fiiie  i)nD  pvunDtucjle  fi?  Dev  ivavf)cit ,  Dnvup  De  tvarf)ett, 
©aDed  worDc^ ,  ovDcningc  i^nD  infettinge ,  affccin  J^u^J  Dp  fi)nc  ^>i(ev  vnD  Funda- 
mente  (jcfettet  cv^oiDen  njcvDc ,  vnD  Daf  De  f)if(i£!e  ©cijt  bi)  Dcv  €f;ri(l(if cn  f crcfen  fi; , 
vnD  fe  inaOetvarf)eift)dvc,  t)JJ  nccn  tmiucf* 

!^af  duerff  De  ^amcfl  t)nD  fpne  mmtiUn  De  ^crcf  e  vnD  ^ifcr  t)nD  (^runDtfe^ 
flcDcv  tvarf)eif  fi)n ,  vnD  Dovd)DenbifIi()en()eiflfleDe^  in  a(fe  tvavf)cit  fd;o(Dcn  geudvt 
tvevDen,  t)nD  Devbafuen  nid;t  evvcn  f onen ,  t)g  De  tjntvavbeit*  2fecn te  Dat  betii()en 
ere  benDef  t)eef  anDer^ ,  t)nD  auertvifen  fe ,  Daf  fe  aflcv  fo()cn  mb  affc^  ^oDtfofen  m* 
fcnDe^ ,  t)nD  nict)t  Dev  n^av^cit  ^i(ev  t)nD  gvunDtfcjle  f^n ,  t)nD  t^om  meiflcn  Decfe  fe  Dc 
S)iiuc(  in  afle  b(inDtf;eit  t)nD  evDom  t)dve. 

'^at  De^  ^cven  C^rifii  t)nD  Dev  ^poflcf  fere ,  fcttiX^e  t)nb  ov&cntn(ie  Dorc&  \it 
3iin()ev«t)nDfvamegefevDei)nD©oDtfafise  Q5iffc^dppe,  ^afloven  vnD  ^vcDi^cv  m 
m^  gcbvacbt  fi)n ,  tugtt  Dat  tvevcf  t)nD  eve  @d)vi(fte  fufue(!  m  ficf ,  ^axutf)  \>olstt 
duevjhiid;t,  Dat  t)p De  ^dmcfte  t)nD  Q5ifd;dppe  cine  ordiparia  Succeflio  cDDev  gt* 
tvaiDt  geevuet  (i) ,  ni;e  fctfinge  tf;o  mafcn ,  t)nD  De  5vcvcf en  Davmit  f^o  beftvevcm 

Q[}nDDatDe5tinDerDdpet)0v  eincfcttinge  Dcv  Percfcn  an()cta(}cnn)evt,  t)$m 
nd)t ,  tt)cnte  fe  i;g  De^  ^crcn  ^J^rifii  orDcninge  t)nD  bcuccl ,  De  2f poflcl  ftebben  fe  ocf 
alfo  t)orflan  t)nD  gcbrufct ,  ^mik  Dc  ^cre  C^prijhi^  beueelt,  Dat  De  Sfpoffef  affe 
t)d(cferfd)olDcnDdpcn,  ffiitf)  5e  nenen  minfd[)cn  t)tf) ,  fonDcr  Deit  beuef ,  Dafmcnafi' 
fcminfd)en,  De  Dar  fament)nD3cbrad;ttmDen,  tbom  J^eren  CJ^riTto ,  t^nDfpnc 
S)dpe  fct)df c  anncmcn ,  t)nD  Ddpeti ,  Q]nb  pg  ocf  af fo  in  Dev  ef)rift(if cn  5^crcf cn  jlcDcjJ 
ge^oIDen ,  a(fe  tin  ©cboDt  (£$ri(li ,  t)nD  nid)f  af fc  cinc  tradition  Der  f ercf cn. 

^af  De  ^txch  macbt  ^ebbe  Dt  fiinDe  ttoffvaffcn ,  m\>  cnbotbfevDige  fiinber 
t^o  excommuniceven ,  t)nD  Dc  ^evc^^viflu^  Dev  ^evcfcn  tnad)t  ^tQtmn  t)tbbtf 
fiinDc  tbo  fdfcn  vnD  tf)obinDcn ,  vnD  Dat  De  5ipo(lef  Dcvfiiluen  ^etvalDt  fiebvufet  ftcb^ 
bcn,  pdDen?av6eit,  Ouev(tDarutf;t)0faetnidl)f,  Dat93an?c(lt)nD^:^ifd;dppcmad)t 

^  2.  f^tbf 


3  6  23efatttittl9  bev  ^trd^ett  $»  ^mbuvQ* 


a» 


^ebben  De  excommunication  t&o  ercm  ^i;vannifcl;en  frewef  /  Domination  »nl)  ^e^ 
tvtnfie  t5ogebrufent)e. 

S3at  t)e^ercfe  t)an  i)drfafleni)en  tnjiuefbafftigen  fafen,  be  (ere  Dnb  Ovelicitcrt 

betirepentx ,  macf;t  ^ebbe  ^tl)  t)er  l^jfltgen  fcf;rifft ,  tvelcf e  be  Canone  i;^ ,  t^o  orbclen 

DnDtboflutenDe,  Synoclost()oberopent)e/  i)nDtt>atfet)arDorc^0eIert)e/  frame,fle« 

Iduige  ©o&tfrucI;ti^c  menne,  in  Dem  5iHi<Jcn  geifle  rec^tmetic^ ,  ut^^uber  Confcien- 

tien  tbo@al)e,  »orfamme(t,  t)tb©at)e^tt)orbebefIutf)/  tbo  acl)ten  t)nl)  t()0  fi)0(Deii 

fi;,  alfel)et)t)e  i;t)tl)e5iflt0e©etjl  fu(ue(l  bef(aten,  a(fe be  t)enn  ocf  flet)dn  ()e|ff,ti?en^ 

tc t)at bef(utb  fi?negentt)orti;g,  t)6  ton(d#arttjdr,  ^at omxilt>i  ^ifc^dppe  t)nt) 

itiSamfi,  t)er  5?ercfenf)duetfi)n  fcf)o(t)en,  t)ni)  t)e  ^attjejt  a((ene  t)e  Conciliafr); 

ne^0cua((en^/  t)nangefeen,  t)e  anDeren  ^ebematen  t)er  ^ercfen  tboberopen,  tbo^ 

()0(t)ent)e,  t)nt)  Darinne  tbo  prjefideren  ^nb  fbo  fiufenbe  na  fpnem  tt>iflen,  t)nb  be 

:kcrcfe  mit  f^nen  fetf ingen  tbobefn>erent)e ,  macbf  l)ebben  fci)olDe ,  i)(5  ^nrec^t ,  QBen^ 

te  t)e  recl;tfct)apen  ^dtt)e(le  t)n&  ^i|Tc()dppe  t)er  5fpoile(  nafo(ger ,  fpnt  t)e^  J&eren 

€§ri(]i  t)nt)  fi)ner  ^ercf en  bener ,  t)nD  nic(;t  ^eren  t)n&  bduebe» 

g  S^at  duerjl  t)e  j^ercf e  macf;f  ^ebbe ,  j)efef te  f f)0  nutte  t)nt)  guber  orbenin^e  tbo 

4,     '  *  mafenbe,  t)nt)  ere  macbtftcf  aflene  tborbun?tn3  t^nbbetertn^,  t)n&  ntcl;t  tt>i)Der  er^ 

(irecfe,  i)drecf;t.    S^atfeduer|12(rtife(t)e^jje(ouen^  t^omafen,  t)nt)  beConfcien- 

tien  ittit  traditionen,  tnbemt)at@ot)t  frt)(etb/  mit  fiinben  tbobefnwnbe  fd)clt)e 

€p6  5.     t\]ad)t  ()ebben ,  t)d i)nrecbf  /  ^ente  t)e  4)cre  bauen  t)e  f ercfen /  tnb  nicbt  be  feicfen 

(?o(.*i/     bauenbenJ&)eren,  (s:i;)ri|lugt)^ber^ercfen  f)duet,  t)nb@obt  p^be^^eren  (l^xi^ 

I.  €or.  3»    p j  [^(Jiiet.    '':>3nb  be  5^ercf e  t)^  nic()t  (55abe^  t)nb  be^  ^eren  (2;()ri(it  i^duet» 

qSnb  gef)drt  ber  5tercfen  nicf)f tf)0 ,  t)nfri)  f^omaf en ,  ttjat  @obt  frt)  (efb /  t)nb 
befff  nene  mad)f  auer  (^a\)t^  morbt  tf)o  5erfcf;cn ,  <5e  f)e(ft  ocf  baf  beueef  t)an  ©abe  / 
baf  fe  in  erer  fri)f)eit  bellan  fcf)d(e ,  barmit  m^  ^^rillu^  befvD^t  f;e(ft,  t)nb  (tcf  mit 
©al.s.     mnentraditionen/ tt)ebberfd;dlefatent)or|lricfen* 

S)at6uer|l  hat  Interim  f^oconcluderen  t)nb  tbobeffutenbe  t)ortfietnt/  i^at 
be^att?eflmitfDnen^i(fd)dppen,  Carbinafcn/  ^apen,  CO^dnntfen,  t)nb  eretn 
an()an(j ,  be  iegen  ^abci^  tt)orbt  Diib  orbeninc}  ffreuen  t)nb  M)tm,  be  ^ercfe  fpn 
fcbolben ,  i)^  erbid;fet*  ©e  ft)nt  t)n(j<(duid;  /  2((fgdbifd) ,  t)nb  be^  (£uati(ie(it  e()ri« 
(li  t)nb  ber  2lpo|lo(ifcf;en  lere  t)icnbet)nb  tjorfol^er^/  be  mif  aflerlei)  flrutt)t*amic()eit 
&a\)t6  tt)orbt  i)nb  fpne  bef enncr  t)orfo(<3en  t)p  bat  &dfie(]e ,  t)nb  barumme  fpnt  fe  ntcj)t^ 
tveiniijer^ ,  alfe  be  ^ercfe  t)nb  ber  ^ercf en  ^ebemate. 

^enfe  pbf  t)^  ^emi^fe  tt)dr ,  t>nt  be  iennen ,  be  beg  J£)eren  ^^;)ri(li  fiemmen 
tiic5ff)dren/  t)iibbem  nid;fi)oI(jen,  be^  ^pcren  C^viili  fc^ape  nicl)t  fpn  /  t)i]binft)^ 
.  nen^c^apllafl,  baf  i;^,  inft)ne  biflige  ^ercfe  nicbfgetdren,  t)nbDe(e  tt)eini5erfi;nt 
Dbt  t>ir^^  be^4jerbentt)orbft)nb(]emment)orfIdfen,  »orbdment)nbt)orfol0etu 

SDafbe^ercfet)nberebenerbe?^iffc|)dppc,  «)3a(lorn ,  ^att?e(l,  Concilia,t)n!) 
m  befuliien  fii^  f)eten  md^en ,  fd)0(ben  geiDalbt  t)nb  macf;t  bebben ,  be  f)illi<\t  fc^rifft 
erejJ  gefaflen^  tf)o  biiben ,  t)nba((er(et)(ereantI)onemen,  tbo  approberen ,  t^oitor^ 
n)erpent)nb  tf;ouorbdmenbe  ane  ber6ifliflcn0cl;ritff  tuci)eni(Ie,  cflen^sefaflen^,  aU 

fe 


I.  23er5rtt«ug  wibtt  U»  INTERIM.  ^7 


fc^ennbe^an)ej]\)nbl);ne^:SiWppefieDdn5ebben,  »nt)  nocl;  t)oen,  Ut  gefoue  t)e 

^ente  i)e  f)l(II()e  fcOrifft  i)^ ariei*  ^evcfen  (e^v  tnb  t)enil  vid;ter ,  m^  md)t  mnu 
fc()enmif^()citi)ni)()eiva(L)t,  »nDtvot)c5i((ii)efct)ri|ftnic^t  fct)o(t)e  vid;tev  fi)n  ,  fonDe 
ncnc  gemiffe  (eve  et)Dev  ge(oue  in  Dev  f evcren  fi)n.    Q]nD  Dat  tt>p  x>m  m  Dev  (ef)v  (lf)xu 
(ii ,  Dev  «Brop5eten  t)nD  ^2(pofte(n  tf)0  aKen  ti)Den  fd)6(en  vid)ten ,  \)^  m\  a((en  Theo-  ^JJ-  ^» 
Iogis9e(evt/  i)Dtt)jJocf@aDe^©eboDt,  t)Dt  ^i?  ocf  fo  iTeDe^  evf)o(Den ,  t)nDbetf)t)p^j.;-!;J; 
m  aefamen.    Q}nD  mxt  betb  «nt  enDe  Dev  fercf en  erf)o(Den  t\jevDen. 

3)Dt  r)6  De  f (are  beuee(  ©aDe^ ,  Dat  mi)  fd)6(cn  De  fcf)ri(ft  erforfd^en ,  Darutf)  g?un.  20. 
in  tmK(()affri(3en  DuD  jlriDigen  faf en  orDe(n,  Dai'uan  nid)t  tf)OV  ved)tevn  nod)  tbov  ". 
(ud)tern  ()anDttT)i;fen.    97id)tnat)nfcntif^5eit,  t)nDtvatt)ndocw«lt»nt)guDtDum^J"f^^^^^^ 
cfet,  fiuten  t)nDDocn,  ©onDern  9e()orfani(icf  Dem  tvorDe  De^  J&eren  t)0(gen  ,  t)nb-^  ^*  *' 
Darna  in  Der  fercfen  a((e  Dincf  ricf;fen  t)nD  f)0(Den*    S^un.  n^  mi.  ^eut.  )?);t)ii;. 
^of)  vviii.  ^of).  t). 

Q3*nD  Detviie  ©aDed  ttjovjt  Dev  ^evcf en  <Sunnc  t)nD  Cid?f  p^.    3?ffet  i)nf^vap  «pf.  ,9.  n^; 
(icf  t)nD()et\)ijTetvav,  Dati)De(  Dul^evniffe,  b(inDtbeitt>nD  evDom(i)nm6tf)e,  Dav  Q3a- ^»^*  8» 
De^  ivot-Dt  nic{)t  t>6vev ,  (eiDer ,  itieiflev  t)nD  vic^tev  i)^. 

^([t  ocf  De  iennen ,  De  evvige  fd;eDt(if e  onD  i)0vD6m(if e  minfd^en  fere  tJuD  tra- 
dition  tjovnjcrpen  ,  t)nD  t)a(!e  bp  Dem  tvorDe  ©aDe^  hihm  t)nD  f)0(Den,  (6c(?eneti 
fdoolDen ,  Dat  De  f ercf e  eine  fu(e  \)nD  grunDtfefle  fi)  Dev  tvavbeit ,  f (litb  nid)t. 

SDe(6cbenen  Dat  bi;  Dev  f)il(icjen  Cbrijliif en  t)nD  2(poflo(ifd)en  ^ercfen,  ©a^ 
M  tvorDt  t)nD  tvarbcit  ji; ,  t)nD  Dat  De  f ercf e  eine  fu(e  t^nD  (^runDtfefle  ft)  Der  tvarbeit , 
De  fd)cDt(ife»nD  trcDDcr  De  fc()ri(fr  firiDcnDe  mif^brufe  tjiiD  tradition  t)am  ^attefle, 
^iPoppen  ,  ^?6nnicfcntinD  ^apen  ,  ie^en  Deved)te  (ere  ingeuort ,  t)orfcd)ten, 
^ente  fejetten  (lcf  njcDDer  DeCbriflen,  De(53aDe^  ttorDtbtfenncn,  (crcn  mhmf 
Dern,  tjuD  De  na  a((en  tefen  t?nD  itiercfcn  Der  fercfen,  m  De  rcd)te  Jlcrcfe  (S^;)rifh' 
m6ten  bcfanDtn?erD(n,  n)e(cfevfetnjav  nicbtDcDen,  fo  fe  De  5^evcfe  m  eincn  Q3i(et: 
tonD  gvutiDtfef^e  Dcv  mxf)tit  beeiDen. 

g)Dt  befft  De  €f)rifl(if e  f ercf e ,  t)nD  tin  t?eDev  (S^briflen  t)Or  ficf  nici)t  aUene  macjf, 
fonDevolf  beuee(t)an  @aDe,  Dat  ^e  De  (ere  t)nD  f ercfenDenfi  fd)6fe  na  ©aDed  worDe 
orteren ,  t)nD  nicbt^  f)0(Den  eDDev  annemen ,  i)Dt  fi)  Den  in  ©aDe^  n)OvDt  jjegviinDet, 
t)nD  tf)0  t)orfl6fenDe  a((edn)atDev(ere(lJ^riflit5ott>eDDern  i;^,  t)nDtven^  ocf  ein^mi.^Def.s:; 
Se(  t)am  c^;)cmme(  beraff  bxadjtt»    Q3nD  Davumme  motf)  neen  ^oDtfa(icf)  menfcb  De  Oetu.  i^. 
iennent)ov^3i(cvt)nD5vunDtfefle  Devn^arf^eit  bebben,  Den)eDDer@oDtt)nD(J)ntt)orDt®"('^» 
(eren,  ^DtfD^Pamefl,  ^ifTd;op,  CarDinaf,  ^atriarcb,  ^ape,  Wnnid,  eD> 
Devn)obef)etenm6d?te* 

3?Dtbeffi  De  5^ercfe  ocf  in  DifTem,  aKcv  ^ropbeten,  5(pofIe(n ,  ©oDtfa(t^e 
55ifcf)6ppe  t)nDCO?arterer^  (Jxempei  toovftcf ,  De  em  aifo,  DnD  nid)t  anDev^  geDdn 
l^ebben ,  t)nD  a((e  evD6me  t)ovn?ovpen ,  t)nD  Davicjjen  ocf  ^e(evett)tiD  cjefcbreuen. 

S^armeDe  fc^a(  ouerfl  nid)t  gemeinet  fi)n ,  Dat  manniaem  fon  freuei  fcb6(e  frt^ 
ffan ,  aUt  Ding  fi)ne^  ()eua((en^  tf)Ouor(jnDern  t)nD  tbouormerpenDc ,  ^onDer  Dat  ov* 
i)ent{if e  erf antniffc  ^tf;  Dev  (gc^ri jft  in  Dev  ^evcf en  fi;n  fd;6(e /  DavDorcf;  De  difputev* 

g  3  (ifcn 


3  8  35cf rtiitrtfi^  bet  2^tV4)e«  ju  ^Atnbm^. 


Uftn  fafen  cntfd;cii)en ,  \>ub  bt  t>orfcri(ieDe  Confcientien  gef^elet  n?erbem  !4)flrtf)0 
t)en  Dc  framen  i)nt)  (55ot)tfrucl;ti0cn  oiDcn  Q3!ffcf;6ppe ,  De  fn;en  (El)rijliif en  Co.nci- 
lia  Generalia  l>ni)  Nationales  Synodos  ^cf;oIl)en  t)nb  t)OrorDcnt  f)cbben  ,  !^e  t\n> 
ocf  t)an  f)erten  gcrne  annemen  tt)0(Den ,  fo  fe  rec()t  Dcr  ^ercfen  tfro  niitte  beforDert  DnD 
gc^oIDen  n?i)rDen« 

^ar  viyctDaf  Det>orpanDtDer  ©cl;ri|ft  b^  Dcn  Q>ijld)6ppen  DnD  ^reflern, 

5Wa[.  2.    aife  Den ,  De  Dcr  OJeligion  Dorjlan ,  fcf;d{e  c)efod;t  m\>  gcfunDen  werDen»    3D  fd;al 

ftcf  ocf  De  <3«mcine  Der  Cf)riftlif cn  ^ercfcn ,  na  eren  (ercrn  rid)ten(gefcHMcn5uer)l 

^le.23.    m(bt  ere^  f;erten  guDtDiincfcn  ,  fouDer  Ul)  Dem  munDe  De^  J£)eren  mit  Der  ^ercfen 

veDen. 

^m  fe  ouerfl ,  ©aDe^  tvorDt  nicbt  tijeten ,  ^nD  Dc  Cfcriflen  tjan  ©aDe^  tvor^ 

^   DeajfDriucn  ii?i((cn,  DnD  t)peret)a(fd)et)nDerric)e(eret)nD^ercfenDenilt>6rcn,  motf) 

mtti^.  ji'cf  DefercfcanDef)iI(i()e  <Sc^ri|frf)oIDen,  t^nt)  (tvo  De  ^pcre  C^rijlud  bcuee{et)  De 

5\iuf.i2.  ^(inDen(eiDerf5t)arcnfatcn,  t)nDfea{fct)a(fd;e^rop(;etcn  wiD  t)oro6rer f)OiDen ,  DuD 

Tg.  *      ftcf  oorenf)6Den. 

@ai.  1. 5.  ^rtt  6uer(l  ^aivejl ,  ^i(|"c()6ppe ,  ^apen  t)nD  0)?6!micf e  in  Der  f ercf eti  tDOl* 

S)cut.  4.  Den  (eren,  fetten,  beueien  DnD  ^ebcDcn  erecJ  (jeuanemJ,  DnD  tt)i>  {d;o(Dent  a(fo  t)ov 
IV  '4- .  .(53aDet)pt)nfeConfcientieanea((eie9enreDeantf)onemenDcp{id)tid;  fi)n,  i)^t>nrcci)t» 
gf.  4-  9.  Q5,ij)  @0t)t  i^c(ft  i)Dt  en ,  tho  DonDe ,  t?nD  Dn^  ant^onemcnDe  DorbaDen. 

?xeV^^.  '^^^  "^^"  ''^^  "^"^^  ^^  auerrcDcn  (cf^ ,  i)Dt  f one  nene  orDcning ,  neen  frcDe  l>nD 

goi.2.    *  einic^eit  in Der ^ercfen fi)n DnD er^o{Den tvcrDcn ,  De ^atve(l(>ebbe Den  mitfvncnQMV 

i.2fm.4.  fd)o^pm,  Duffe  gen?a(Dttf)0 pronuncieren ,  tl)oDoent)nD{atcnDe,  3^^  ein  minfd)^ 

2.«pet.2.  (jcf  gcDancfeDemn)orDe©aDe0t)n3eli)cf ,  duD  i)^fo{cfe  ^att^efKife  macl)t  ff)0  erf)o(* 

t^iuQ  De^  freDc(5  in  Der  (Z()rift(ifen  fercfen  nid;t  aflene  DnDenlKicf ,  fonDcr  1;^  ocf  Dc 

t;ed)tc  f)6uctfaf c  atter  Dneinictcit ,  ^uen  Darmit ,  Dat ()e  nid)t  adene  t)or  (tcf  \\>il  ©oDt^ 

lo^  fv»  t)nD  b(iuen ,  (^onDev  De  ()an^e  €(;ri|]enl)eit  ocf  tf)0  fi^nem  ©oDtfofen  tt)efenDc 

t)riuent)nDDtt)ingen. 

^en  ©aDe^  ttJorDt  tjnD  fi)ner  ©cbaDe  gcf)orfam ,  voefcfer  anlpff t)nD  fee(e  De 

t)ngef)Orfament)nDtt)eDDerfpenni^en{uDet)orD6men,  ncnenfrcDe,  cinid;eit duD rou« 

tt)e  in  Der  f ercfcn  eriangett  fan ,  fo  njcrt  Dc^  minfd)en  (ere  t>nD  gctralDt  t)e{c  tt^cini^cr 

Docn,  9?a  Dem©oDt,  De@e(oue  DnD  De  Confcientien  (icf  mit  minfd)cn  (cre  t>nD 

i.6ar,i.2.  9uDtDuncfennid;t(atcnt>orfpcrren,  '26entcDe^ac(oucn  (cre  motf)  nic()tt)pminfd;cn 

tt)if^f)eit,  fonDer  t)p  ©aDe^  gettoijfe  t>nD  bcflcnDige  ttoorDe  ftdn.    Q}p  Dat  \v\)  nid)t 

^pl).  4.     Dord)  afl ev(ep  (ere ,  tt)inDt ,  5? n  DnD  ber  (jeDreucn  tDcrDcn*    3Dt  p^  orf  De  gcioue  alle* 

fKom,  10. net)t5Demge()6r©aDc^tt)0rDe^.    Q3nDmot()nemanDtt)anDcm()c{oufn, Dct)tf)Dem 

^oi»»»      Se(>6r@aDc(Jt\)orDe^^^y  (tcf  fatcnbett)esent>nDajfn)cnDen.    (gu0f;c(f'rt)eDen(]c(o^ 

mn  t)or{6d)ent. 

<^nDfanDer5a(uenDe^att?ef^mit  (pnergctt)a(Dt,  De  f)e  tt?cDDer  (3)oDt  t)nDDe 
fevcfencjebrufet^cjft,  DnD  nod)bvufet,  nicbt^  anDcr^Denn  t)neinid)eit  DtiDt)nfrcDc 
anrid;ten ,  t)nD  ©aDe^  torn  t)nD  t)orDomcni|je  flijftcn. 

3n  Summa  i;Dt  i)j5  ncne  anDcrc  t\n)fc ,  mi'oDe(  t)nD  raDf  i^nDcr  Den  minfd)en , 
Dar  fo  t)ele  opinion  m^  mmin^  fpu ,  frcDe ,  routvc ,  DnD  De^  ge(oucn^  enid;eit  mit 


I.  ^iUmnud  tt>it>cr  b46  INTERIM.  59 


(WXhii'  Confcienr?  fboer^iMben,  Wcnn  t)OVC[)  De  autoritdt  canoniciE  ranftje  fcripturie, 

Q5nt)  ^artl?o  pt^  be  fcf;vi(ft  Dan  ©at)e ^ecjcuem  ^*  ^''n»  ?• 

5)avf)en  wtfen  ocf  adev  olben  Concilien  5en&e( ,  3N  fcefFt  c>cf be  i^etfev  Con^  eccI.  Hift. 
ftantinus  m  Concilio  Niceno  jjerai)en ,  '^at  mcn  i)tb  t)cm  (uttevn  ©abe^  njovDe ,  ''^-  »• 
&e  Difputation  tvolbc  evovtcvn ,  'Q3n&  .i?d  tavuov  ancjcfeen  ,  ^c^t  t)ovc()  ncenc  an^eve  "p-  ^* 
wife t)er  5\evcfcn  €S;}\'\i\i  f oni)e  0e(>u(pen  tDCvDen ,  '^at  \)e  ocf  (lcDe^  al(cv  o(Den  gelev; 
Dcn  ^:i^i|Tc()6ppc  i>nt)  ^^ebcv  vat)t  DnD  meining  cjetDcfcn ,  ^o(Dc  men  nu  t)ev  ^evcf en 
f)iil,  V)nt)  ©aDed  e(;v  tvumlicf  fofcn ,  fo  m6|]c  men  DijTen  xa^^t  oo(()en ,  'A^tit  men  aiv 
Uv^,  fo  ()anDe(t  mcn  tvet)Dcv  ©oDt,  t)nt)  ben  confenfum  t)ev  t^aven  a((oemeinen 
^()vi)l(ifcn  fevcf cn ,  t)nD  vic(;tct  a((cnc  citic  t)ovtt>6(iin()  t)nD  b(ot)tbaDt  an  t)nfc()u(Digei: 
gbvillen,  t)nDt)6veta(fo  aucv  (icf  t)nD  fi)n  (anDt  t)nD  (liDe ,  ©aDc^  tovn  t)nD  miQt 
t)OvDcv|f. 

S^at  De  5vercfc  macf;t  h^bbt  tho  excommuniccren  Dc  t)nbotbferDf^^cn  /  t)nD  en 
De  ©acvamcnt  t?nD  a((c  gnaDc,  Dc  t)an  ©aDc  Dcr  Jl^ercfcn  Dorcf)  3<2fum  C^prijlum 
j)C()eueni}^,  a(ftbofni)Dcn,  t>nD  fc  t)tb  Dev  €bvi(t(ifen  ©emcnc  tbQt?ovtt)DfenDc ,  betb 
tiat  fe  ftcf  betevn  i)^  nccn  ttt)iuc(.  Ouevjl  Dat  fe  Den  gevicbtesDtvancf  fcboIDen  bebben , 
mit  Der  banDt  t)nD  t)tbtt)cnDi()er  gctvalDt  funDc  tboflraftcn ,  Darmit  ()elt  t)nD  guDt  tbo^ 
bopc tbofcbniDen ,  t^nDDcexcommunication  tDiDcrtbobrufcn, DennDefd)ri(ftt)OV^ 
I6uet ,  t)iiD  Dcv  (Slotcl  beuecl  (tcf  cv(lvccf et ,  alfe  Denn  Dc  ^aiDC)}  t)nD  Dc  fi)nen  Doen , 
i;^  iMU-ecbt. 

■iGcntc  Dattvcvcnid)t  anDer^  a(fcDat  tT?er(t(ifc  Oiegimente  mit  Der  Admini- .. 
ftrationDcr5\frcfen  t)ormen()en,  ;aDc()an^epo]itifcbeyic,()crin()e  Dpnemen,  tjnDftcf 
auev^cifev,  5^(Jnin5,  Q30r(len t)nD  a((e Oeucricf)eit ,  ocf  in  ruev(t(ifcn  Dic^imentcn 
\tttm ,  alfe  Denn  Dc  ^an?e|lt)nDDe  fpnen,  t)nDer  Dem  fd)i)ne  Der  bcfalcn  excommu- 
nication ,  t?nD  Dei^crDicbtcDeH  ()crid)tej5gctDa(r  t)tbuovfd;amet  betb  bcvgcDan  bcbbeii, 
t)nDt)orDan  ^evneDcDen. 

S)ev  ^evcfen  i)nD  cven  Denevn  i)^  tvert(ife  ve.^erin^  t)nD  ()ericbtc^  Dnoancf  t)or^  ^^^^^  2^^ 
baDen,  rocnte  De  J&erc  fed;tfi)nen?fpo|ieIn,  tvelcferev  Succefliones  ftcf  Dc  ^ait>e(l  s!)?ar,*i6.* 
tonD  ?.^ifd)6ppe  roinen ,  VDcrtfif e  5?dnin()  berfcben ,  ©i)  6ueril  nicbt  alfo.  Suc.  22. 

S^Dt  bcbben  Dc  Dener  Der  f ercfen  ^J^rifli  mit  erem  ampte ,  alfe  mit  Dcm  Scram^ 
pte,  ^aDejjDcnjle,  t)nD  (fi)tiger  rcscring  Der  f crcf en  ,  tnebrDcnn^cnocb  tboDoenDc, 
Dovuen  ftcf  in  ivevtfifcbenDcfenicttmengen,  3)Dtbe(ftene  ocf  Dc  5fpo(le(  ^t.^aufu^ 
Dat  t)orbat'cn.  i.%m.z. 

3Dtt;v^3en)i^(icf  Derfcrcfent)nD  cren  Denern  De  Uo^i^t  ^tmM  ,()e()euen,  Der 
DetvertI:fc,(i£tDa(Dtgar  nid^t^eiicf  i)g,  Datfenid;tauerii)ift)nDguDt,  fonDeraucrDc  sDiaH.i^. 
fceicn  DijTen  bcucc(  t)nD  mad;t  bebbcn,  Dat  fc  Dcn  i)nbotbferDi^en ,  fo  im  i^n()cbcrfa*  i.cSor.  5. 
mciec)en©oDtfeuen,  @aDc(>9{i;fct)nD  affcionaDc  affni)Den,"t)nD  fcDcnt  !^uuef, fo 
langcfei^nbotbferDicbNiuen,  auergeuentnogen/  tbcmt)orDcrucDc£^fIcfd^c^,  "t^Ht 
le  ()ei|]fa(id;  it>cvDeam  Dagc  De^  ^cvenSiSfu ,  /.  €ov.  f .  Q}nD  fcboicn  ficf  ^atteft 
»nD  CSifd)dppe  an  Dem  beue(c  ©aDe^ ,  t)nD  Dev  Qt^mmxi  0ett)a(Dt ,  Dcv  ocf  Dc  fyWiQt 
Ambrofias  tcscnDen^cifevTheodofiumancne  (jcbvufetbefft bend()en(aten.  i.^or.j. 

2)e  excommunicivcnDcn  mo^^ttx ,  Dc  in  dpcnt(if cn  (a(!cvn  vorbavvcn ,  t)nD 

D( 


40  Bc^artfttug  bex  7kitd)en  ju  i^4mburg. 


t)e  excommunication  m  uic^ticf)  5oli)en ,  tjallcn  Dcn  tt)crflif en  Oucric^eibcn  in  crctt 
9?ecl;te^&njance ,  :^e  fdt?6fcn  fe  ocf  llrajfen ,  fo  fe  auDcr^  Der  ercjamicnen  excommu- 
nication ,  i)ni)  frdmber  fiinDe  nic|?t  Deelf;a|ft!c[;  millen  iverbcn ,  t)iji)"f]cf  init  en  nic^t  in 
off(}runt)tDer  ()eUen/  i)nD  civicjc  DorDdmcnijfe  n)iaeni)6ren,  tuentcfpnt  oct  Cufto- 
des  divinx  legis. 

3Dfbint)etduer(Inemanbtefnct?nred!)fe  excommunication ,  t)nt)fan  nicft 
be  funi)e  .(}cldfct  ci)t)cr  ^ebunben  t^crDen  i)an  minfci^en ,  t)e  0Dt)t  nid;t  fuluell bint)ct  ci>^ 
t)erl6fetDorc|jfi)nt\)orbt. 

^at  (35ot)t  Idfet ,  fan  noc&  ^amefl,  nocl^  Q3ipop,  nodb  qja)je,  cbbcr 
9}?dnnicf  b\n\)tn ,  2Cat  ^e  ocf  bin&ct ,  f dnncn  fe  nid;t  lofen ,  fec  fi;n  mol  Clavicu- 

larii  (3Bo  fc  Chryfoftomus  nduiet)  duerftfe  moten  ClavemScientisel^e-bbetl, 

t)ar  fc  mit  Dp  t)n&  tl)0  f lutcn ,  @c  mdten  t)at  drDel  t)tb  Der  fcbrifft  Dellcn ,  m^  nid;t  t)t& 
cremcc)cn^oppe,  S)atfuIucIerenocft)e  oIDenTheologi,  t)nD  betiicieferec^en  De- 

Dc  por  dif.  j,j.gf  ^  baf  t)ar  fed;t ,  VerbumDeidimittit  peccata  ,  Sacerdos  eft  judex  ,  Sa.. 
^   *^"'   cerdos  quidemfuumofEciumexhibetfednulliuspoteftatisJuraexercet.  ^c^t 

pe,  t)c^enerber5tercfen,  fefi;n^atDeft,  ^iffcbdpjjc,  ^arbcrcn,  tb&crtDofebc? 

rcn ,  f)ebben  nidx  t)?i;t)cr  mad;t  fiinDc  tf;oIdfen  ct)bcr  bint)en ,  alfc  enc  ©at)cd  tvov^t 

tJorIducttJnt>beuelct. 

?8an  im  Scncrn  t>cv  ^crdcm 

^0it  Cctplrtcl  anfancjcnbe ,  S)c  ^ercf c  f;efft  ocf  einc  lerc  2c.  QGBere  na  bcn  Q5oecf^ 
T§$  f^aucn  n)Ol  nicbt  antbofecl;teni)c ,  beroilc  duerfl  t)fb  bcn  anbern  nafolgeni^en 
(Sapitteln  dpenflicf  tf)omercfcnt)c ,  \)at  t}t>t  infidiofe  in  ctlifen  worDcn  gcllellct  i;^,  md^ 
tj^entvi;,  tvatt^orbecbtlicf  gebolbcntvert,  antbd^jcn. 

^i)  be(jcren  duD  biDben  in'd;t  bdijer^ ,  fbnbcr  l^cnt  in  t)cr  jvcrcfcn  eine  orbenf^ 
fifebcflcllitigfi)nmdd;tc,  V)nbbefercfencmpterborcJred;tfd;apcnebuc^ticjc,  ©obt^ 
.  ^•u4)figei)nbframcb.cncrmdd)tenbebcnettt»erbcn,  *^pbaf®abedel}r,  t)nbbcrfcri5 
cfcnfalic^cit,  Incnicbeitbc^^elouen^Dnbfrebc,  trutvlicfnabembcuelc^abc^,  alfo 
tndcl;fe  Dorwarct  mb  geforbert  roevben  ,  M  i;bt  ©abc  bem  Jperen  tvol^cuenid; 
tvcve* 

^bt  t?^  bp  ncnem  t)orflenbi^cn  €f)rif]cn  ttviuel^affti* ,  M  ©obt  ber  f crcf e« 
tine  lcre  gcgcuen  bcfft /  bc  tnen  bem  t)oIcf c  fc|>dlc  t)orbragcn ,  bar  ficf  ocf  M  t)Olcf  .mit 
gclouen  t)nb  leucnbe  fd)al  na  rid;f en ,  alfc  ndmlicf ,  fi;n  tvorbt  \n  ber  ^iblifcbcn  t)n5 
€anonifc!)en  fd;rifft  t)oruatct,  t)nbbat  bc  fercfe  ocf  erc  i)tbtDcnbi(}en  ©abe^benfle, 
5)ororbcnt  t)am  ^ercn  i)nb  in  bcr  fcbrifft  be(]repen  f)ebbc*  X)e  mcn  ccf  tho  niitte  bei* 
Cbriflcn  ^anbcln ,  Icrcn  t)nb  duen  fd;aL  ^U  fcbal  ducrfl  t)nbcr  biffcr  lere ,  t)nb  biffen 
t)ff)t))enbiijcn©abc^benflcn,  be  t)alfd;c  ^atvefllerc ,  t^nbbe^  i^atvcflbomc^  2ifgo^ 
l)eriet)nb  mifdbrufe  nid)f  t?orfldnt)nb  bc^jrcpen  roerben. 

S)af  ff}0  cr^olbing  (33abed  tvorbed  ynb  benile ,  be  fcrcfc  crc  bcncr  f)ebben  mdtc , 
^nb  ber  nid)t  entbercn  f dne ,  ^l^nb  baf  be  i)orwa(bii3in.9  bcr  fercf cn^cmpf er  nid)t  adcn, 
fonbereflifenbcbarfbobdgenrlicfi)nborbcntlicfberopen,  beualcn  twbcn,  bettigct 
l)cfd;riff£i)nbi>^vcv^t,  ::bat  duerft  bcv  ^>rc|lcrbcroepi)nb  beuecl,  in  ba'fcrcfcnnid)t 


I.  ^aantn^f  wihcx  ^m  IN TERIM.  41 


P^olbc  rcd;t  fpn  /  fo  m}  Dcn  ©oDtlofc»  ^ipoppcn ,  bc  nflcnc ^open  tf)0  crcn-mifi^^ 
briifen  m^  c^vmliUn  wj^tngcn  nic^t  ordincrt  fi?n ,  mb  bod)  in  crcr  (J^rijKif cn  ^cr^ 
cfeti  »ni)  Q>enicnc  orbcntltcf  crwclct,  t>ni)  Mn  crcm  presbytcrio  niit  t>plc(j^tn(j  t)fy 
^enDcgcordineret  fi?n ,  i)^  crrid?  mib  ualfd;, 

^DcnoDt  cntfct)ult)igctbip  Mlf^  be  ^crcf c  ntd)t  aflcnc,  font)cr®at)ciJbcued 
t>n^  Qibo\)t  cruorDert  \)\>t  ocf  m\  er ,  M  fe  «enc  t)an  ©obtlofen  '<i^i|fd)6ppcn  (jcordi- 
nerct,  fo  Ian()e  fe  n)et)Der  ©obttnt)  fpn  tvor^t  |lrtt)cn ,  tjnb  in  erem  (jyot)tJofen  n)cfcn? 
i)e  t)orf)arren  t)nb  t)em  anfean^en ,  fci)6Ie  tf>oIaten  eDber  annemen ,  ilCente  Dc  5^ercPc  ^^^^^-  H- 
fc^dlcpcf i)ort)alfc()cn^rop5eten  f)oDcn,  fc in ere  ^iifer  nid;tnemen,  ocf  nid;t  gro^ IsSt 
tfecn ,  De  ®a\)ie  morDt  nid;t  mit  ftcf  brinjjcn.    @c  fc()al  ocf  De  ^cifte  prduen ,  cfft  fc  ^ai. ;i.*  * 
t)tf)(5)aDefi)n.    2l(leDtncffcOaI  fcpriJucn,  t)nD  Dat  guDc  allenc  anncmcn.    ^idcIercgKatl.ir. 
DcDerIere^.5ri|]i  t)nDfi)ncr5lpojlcIt)n9elpcf  t;(J,  fd;al  fc  t)orfl6f en ,  i^orDomen ,  t)or?  ajtarc.p, 
tverpcn ,  t)nD  Dcn  fone  ©aDc^  na  Dcm  bcuele  De^  f;emmelfd;cn  '^nDers  l;6ren  t)nD 
»ol(jen.  ' 

9}a  Dem  Dc  ^ijTcbdppe  i^unDt  nenc  anDerc  alfc  t)oru6rcr  Dcn  ^ercfen  tf^ofc^i^ 
cfcn,  t^nDDcSbriillifcgemcincDefuIui^ennicbt  fcftal  cDDer  mad;  annemen ,  na  Dcm 
ocf  Defdr  Der  ^aflorcn  tjnD  ^PrcDi^cr ,  neucn  Dcn  ^^iffc^dppen  DnD  ^rcflcrn,  na  Dcm 
gebrufcDcr2fpofieft)nDcr(lcntefen,  mitgeI;6rttl^organ^cn5l>rcfen,  f)c|ft  fc  t)o()c 
t>nDmad;terc  ^eclcnforgcr  tf;ocrn)cfen ,  t)nDfe  in  crer@emeine  orDcntlicf  tbo  orDi? 
nerenDe,  Cypr.  i.  Ep.4.  t)nDDciti)Dtocf  mit  guDcm  ©eivctcn  ^  @c  fd;oI  t)nD  fan 
ocf  mit  guDcm  ©cmcten  nid;tanDcr^  Don,  in  DijTcr  i)nuornn'Dtlifcn  noDt,  naDem 
De  '^tfc()dppe  in  crcm  ©oDtlofen  tDcfenDc  tjor^arrcn ,  ©aDc^  tvorDt  i)nD  orDentn^ 
t)orDdmcn/  DnDnene  anDcr,  aIfe©oDt(ofe  t)orf6rcri  tbo  Den  ^crcfenemptern  ttil^ 
(cn  ordincrcn.  €|ft  bvvutf)  nu  Schifmata  famcn ,  m6gcn  fc  t^orantmerDcn  t)or 
©aDc ,  Dem  fc  tf;on)eDDern  bc^nDeln ,  Dc  ^brifllifc  (jcmenc  t}^  m  ©aDc  njol  cntfcbul* 
Diget ,  mntt  fc  f;oIt  ficf  in  DijTcr  noDtnjcnDi^en  ordination ,  na  Dc^  ^crcn  bcuelf» 
Q)nD  De  in  erer  ©emcnc  gcorDincrct  fi)n  t)nD  njcrDcn ,  t)nD  crc  ampt  rcd!)t  bruf cn ,  fj;tt 
vecbtberopent)nD  gcorDincrce,  tt)cnfc  alrcDctjan  Dcn  t^alfcb-^endmcDcn  ^ijTd;oppen 
ntci)t  georDinerct  tDcrDen.  ^cnte  Dc  mad)t  ^ercf cnDencr  tf)obcropen ,  crmefcn  t)n& 
orDineren,  t)6  Dc^  ^ercn  €^ri|li  Dc^  €r|bifd)op^  tjnfcr  fcefcn ,  Dc  Dcr^crcfen  f;duct 
p$ ,  t)nD  fi;ncr  f)i\liQm  gcmene ,  ni^t  Dcr  t)a(fd;9endmeDen  t)nD  oorf6rif«^en  Q^iPdp; 
pen,  Dc©oDtDe^ere,  €()vi|to/  alfcSngei,  t)nD  De  (jan^c  warc  €f)ril]fife  @cme? 
m ,  t)or  t)orfdrer  t)nD  t)ienDe  Dcr  tt)arf)eit  ©aDc^  crf cnDt ,  mt>  im  tDCVcf c  bcuinDet, 


JSam  6uerf(en  ^SJffi^oppe/^nt)  ant>em  SSiff^oppem 


|it  €apittcf  anfan^cnDe ,  Q5p  Dat  De  ^crcfcic.    ^crc  affo  ttjof  antboncmenDe, 

►  a(fe  »)Dtin  Den  35oecf|laucn  jleit.    ^cttjifc  duerjl  DnteOifc  ®opf)ii]ifd;c  (ifte 

vnDbcDrod^,  DnD  Confdentien  (Iricf e ,  t)nDcrDentt)6rDcnaflentl)a(ucn  inDcmln- 
terim  t)orDecfet  DorgcllcUct  tt)erDen,  mdte  tt)o  t)nDcrfct)ciD(icf  Dc  mangcfc  DiJTe^  €a^ 
pitNi^  antdgcn. 

^«t  inDev  S!)vi(lfifm^evcfen  eine  crDeningc  fi?n  fc&dfe  /  ^(\t  ocf  t)nDer  Den 


f25ifcl;5ppen;»nt)  5?erctent)ertcrn  ere  grad,  tf)o  orbentlifer  m\)  €r)rij](ifer  regeringe 
benjKicf ,  fchifmata  thc>m\)6bin,  m\)  gemenenfret)ibnb  enic^eit  inDer€5rifl(ifcii 
©emene,  mt)ei*Ierei)nt)Ceremonien  f5Derf)D(i)enfpnmofe,  t)^i)n(?  nic^tt^omei)!^ 
bern ,  m  ^eren  ocP  alfo*  SBtntt  to  afle  bincf  in  t)er  5tercf en  betcr ,  ort)ent(if er  i)nt> 
f(i)icf(ifer5ef>o(t)etttrdrt)ett,  iofeucr  pbttJndnjere»  ^})t)f>on  bart^oocf  ()ermi)n|e 
bejie,  iveten  ocftvol,  t)at  t)eor&cnin,get)er  t)enerint)er€5ri|llifen  fercfen  tf)0  bijTci* 
Hicron.     ttot^ttrofftttt^cfdret,  t)ttD»ant)ett  5lpo(le(n  geflifftet  \)^,  St.  HieronymusadTi.  T. 

betii^et. 

Q[)nt>i)att)t5beinCyprianoIib.  i.Ep.  5.  tmTnterimmertan^etagen/tvert 

^^"^  i)an  ben  gerebet  t)e  bctt  ^ifc()6ppen  iioebberffreuen  be  @abtfrdcf;ticb  f^nt ,  tonb  ^abc^ 
i\)orbtIerenbnbi)orbertt,  i)nbnicf;tbebem5lntic()rt(]o,  t)nb  C«5n'|]il;d5eflentot;ctttf 
l>ett  ttic&t  tviflett  ebber  f  dnen  an^angen  t)nb  ftof-gen. 

^fftein?^ifd)opberanbernafle ^duet fi)nfc1)ofe,  tmmminhtv^txcfmtfjOf 
uor^dben ,  t)nb  efft befufuige  fd;d(e  tf)0  Ovome  ebber  an  einem  anbern  orbe  jltten ,  bat 
i)$tint  Dor(jeue(ife  difputation.  ^i;  (atcn  fe  Dp  ber  €f)rij](ifen  ©emenen  ferfeti 
nut(ifem  be^encfen  beroun^en. 

©e  iiiht  gijft  ebber  nimpf  ber  5l*ercfen  nicf)td ,  fe  maf et  ocf  nenen  ?Sifcf)Cj>, 
fonber  W  ^ifdjoplifeatttpt  aflene ,  tvo  i)bt  t)an  (^at)i  btmkn  p^.  3?Dt  vd  6uer|i 
t)tmi6(3e(icf  batDaneinemDv6mifd[)en^:Bt(fc|)oppe,  fo  tw)tf)  ^efcttcn,  einc  ()enod;fa* 

Stt»  I.  me  t)pfi)(^t  ber  j^ercfen  in  aflcn  ^ationcn  (]efcf;cen  f onne ,  tvenn  5e  oef  rcbe  (jdcrt  t)nt> 
frdm  tv»ere.    '^^t  i)^  ocf  ber  5(po(]o(ifcf)cn  ordination  tjn^cfief.    S)e  bifligc  ^ait^ 

^'^'''  (u^^cfftinaflc(}rotc)]cbeeinen^ifcf)opcbbcr  6(bc(lcn  tf)ofcttenbeualett,  m\)  nenem 
tn  nener  07ation  aucr  be  anbcrn  Q3ifcl;6ppe  afle  bat  primat  (jcgcuen. 

Q5nb  Mt  an  fulf en  rcaimcntcn  Dnb  ^otvcflftfcm  primat  ©obt  neen  tioofcje^ 
ttal  f)ebbe,  t)nb  ber  fercfcn  ©abc^  barmcbe  nicf;t  ^cbcnctfp  ,  t)nb  ©obt  barborcf^ 
t5ot)n(^nabcn  mb  forn^jcrci^aet  t\)erbe,  bctii^et be  crfarin(}e ,  t)nbbegrun>fifebfinbt* 
hcit,  affgobcrije,  tTtif^bvufc,  crbomc,  funbebnbfc^anbe,  barmitbat^lJatvcflbom 
inaflenlanbencrfufleti)^.  Ocf  tu(}cti;btbeerfarin(}bat  borcf;  M  primat  be^  ^l>a^ 
m\\t^  n\d)ti^  anbcr<5  iti  aflcn  ^ationcn  i;^  t)tf)gericl;tct,  al^  M  barfiifue(]  ft)nc  auer* 
mctijjc  Qtmm  ^nb  ^i)rannie  bcflcbigct  i)6 ,  t)nb  fanbt  t?nb  fiibe  Dnber  bem  |cf;5)n£  fi;^ 
tie^ primat^ ai(d)inM Dnb (}efd;auct fi;n ,  9a?ente  f)i nimpt aflencbe ^ulfe Dan ben 
^cf;apen,  v^iib  beucfet  be  ©c^apen  \)in  ^u(uen,  acf;fet  crcr  ejee(cnta(icf)eit  (^at 

tii6)te.  ,  ,     ,     .         ^t 

^af  cmt)bcr?^iffcf;op  nfcf)f  t5crDor(!dr(n(3,  fonbcr  ff)Or  betertn^,  Dnb  bUf 
nnna ber  5^crcfen  (yipvijli ,  bord;  fi)n  biire  bfobt  gef o(ft ,  fi)n  ampt  flcbruf cn  fc[;D(e , 
^d  recf)t ,  molbe  @oht  i;bt  i}efcf;c.ac  nlfo.  CQnb  t)at  mcn  ben  recf;tctt  Q^iPoppctt ,  be 
&a\)t^  ivorbtDorcn,  Dnb  be  @c|ape  rec^t  mim  ,  Dnb  t^or  buivin^  bcr  fercfcti 
Dorfidn,  Dtibnicf;td  anber^  benn  tvatQ^cbtltcf,  €5ri|]licf,  ebrlicf  Dnb  btllicfi)^, 
berjlercfenaebebcn/  DnbDorDnfc  fcclcnfor^^cn,  fcl)6Ieacf)Drfamfi)n,  inaflcittbein 
^fb.i?.  batereifbcueeli^i)^,  bctucjetbcfcbvtfft,  Dt]bfcd)tocf  batfebubbelbcref)rentvcrbt(f;|i)n, 
I.  Xtm.  ^  Q3nb  fo  fc  ©abc^  mxU  Dorcn  i)i)  mcn  cne  [)  tDCf  alfe  ©abe  ftifuc(]  gcf^orfnm  fcbuibid), 
bavwmnKbatfeeabe(J^ufi5f;Dlberfi)n,  Dt]tr€)abc^ivDvbtDDven,  i)nb  Deme tI;oge^ 


1. 23cgattttiug  tdbtX  b^g  INTERIM.      ■  4; 

j^cifamcn  »an  t?nd  mUm ,  Q3nt)f)ct5a(fe^etTnc,  ^e  unt)()6vet,  Dc^^vetmp,  tont)  ?«w.io,  ' 
k  iuw  t)orac()tctDe  Dcracfetet  mp ,  inib  t)en  bt  mi)  (Jffent  bcfft, 

S^at  oucvfl  be  Dvt^mifcbe  ^^^ipop  nici;t  t)orc(?  minfct)(if e  cvbcntn^ ,  fonbev  Ju- 
redivino,  t)en  anbern^^ifc()6ppcn  ini)ev(3an^cnn)ev»'f,  alfeein  ^duet,  mitmiKcn^ 
famencr0en)a(i)t  fcl:)o(be  D6r()efcttct  fi)n ,  fpnee^gcuadend  ti)OQtbt\)m,  Dorbet^en,  t)f)on, 
Ia(^f5en ,  \)pt)nDafftofettent)e,  alfc tvcre ^e nicl)t ein ^iJTcI)op,  fon&ern  03ot)t  fiiluefl , 
Q3nt)  'ocit  tin  pDcr  cme  in  afiem  M  t)t  cje(>u^t,a(fe  l)em  J^S9\^0^  €/)vt(lo  fiiluefl  tfto^c* 
^orfamcnbe  fcf;u(t)icl)  fi)«  ."^at  ocf  t)e  gc^orfant  t)e(J  Oi6mifcl)en  (iocl^,  t)cr  ^crrf en  fun^ 
bamcnt  v>nD  baiM  fp ,  barmit  fe  tn  evcj^  ^(jc(ouend  cnicJ?cit  oorilricf et ,  0ef)O(t)cn  tvcrDe  / 
Q}nt)baf  nemant)t  vcc()t  b^i^  Dnt)m6ciefa(icl;t\3evDen,  t)c  t?tf)ev5a(ue  Dev^an?e|l(ifett 
Jurisdiftion  j^cvcf ctt  uut)  (}cf)orfatn  (cuet ,  t)nt)  t)e  ^evcFen  Minifteria  Dovjleit ,  t)^  et? 
nc  cvt)i$tct)e  (6(jen ,  3)bt  5c/ft  in  bev  fcf;vtft  nenen  gvuntit» 

2:"0cntctttitt)ev  feve,  i)att)c^>atvef{  Jure  divino  bcv  ^evcfen  t)nt)  affcv  Q5if« 
fdbdppe t)nt)  ivcvcf enbcnev  f;6uct ft) ,  t>nt)  in  Dev  j?evcfen  tf)0  5c()cbcnbc  i^an  Q3at)e  uuf^ 
Ienfamenijcn)a(l)tt?nt)itiacf;ttebbc,  tvevtbcijan^c  ajfgritnbt^evocfllifcr  '^i^ranntC/ 
beDroc(),  fcf;tttt)erte ,  2lffg6Devic,  tnif^bvucfc  t)nb  a((ev(et)  evbom  bejlcbisct  t)nt)  bc^ 
f rclfti^et.  Q3nt)  |i)n  ccf  t)ni)ev  bem  fcf;t)nc  t)e(c  t?ov|l6vttt()  gefd;ccn ,  in  aOcn  ftent)ctt 
i)nD  vc3cvin(}cn ,  t)nb  p6  ben  Ouev^even  tf)0  me^vmafen  ere  ,(jcf)Ovfatti  cnta(}cn,  be 
QJnberbanen  t)an  even  j^iben  ^(id;ten  abiolvivt  tf;o  t)ntvcbbevbvitii)(ifetn  t)orbcvue, 
^ei;fev  t)nb  ^onin^e  evev  (anbt  t)nb  (itbc  entfettet» 

S)atbc  Oi6mifc&c^ilTcf;op  nid;t  Juredivino,  fonbev  t)tf)  mt'nfc()(ifev  cvbc^ 
«tng ,  be  cuevlic  gewovben  fi) ,  betiiget  mit  buMhn  njcvben  St.  Hieronymus  ad  Ti.  st.  Hicron. 
dif.  9;.  Ca.  Olim.    Q3nb  bat  nccn  ^ifTc()op,  na  bev 2ipc(le(  cvbenin^ ,  autori- 
tate  &  minifterio  verbi ,  hoQtt  t)nb  c)v6ter  fi)  bcnn  be  anbcv ,  DHb  einev  nid;t  fi)  ber 

anbevn ^evc V>nb56ltet,betlii)et Ccf  Hieron. ad Eugenium Epifcopum  diftin.  95.  ca.  St.  Hiero»; 

legimus ,  St.Auguftinus  Dnb  Cyprianus  ^ctcn  ccf  t)<it  cincn  Q:i;vannifcben  cvbom , 
Dat|lcfein5^i|Tcf;opbaucn  bcnanbevnfcttct,  Auguftinuslib.3.  deBaptifmocon^ 

tra  Donatiftas.  Cypr.  in  Concil.  cartha. 

^cit  @t.  ^cf vc  cinc  Prxrogativa  tjattt  ^cvcn  ^cgeuen  fi; ,  m  Un  anbcvtt 
5(pof!e(n ,  Dnb  t)at  fe  et.  ^etvu^  cjebvuf et  l^ebbc ,  t?^  t)f 5  nencn  ge(offn)evbiiicn  fcbr ifp; 
ten  t^cbctDtfenbe ,  3bt  tiiget  ccf  ©t.  ^etvii^  fulucft ,  M  t;bt  (uttev  Dntvavf;eit  f» , 
ivente  be  tjovmcvpct  fiifueft  bat  Dominium ,  M  be  ^apif?en  cvem  «Pamcftc  gc^euen, 

3Ccntef)e5et5Jlcfnicf;trummumpresbyterum,  fcnbcr  Compresbyterum ,  cittCtt  x  t^it  9 

mibbc((Icn,  Q3ov(}(ifct(icf  bcnanbevn$Stfc&6ppen,  Dtibfettetficf  nid;tauerfc.  ^' 

'^(kt  (EXpvidu^  bc  ^cvc  bcrcb  bcn  beueef ,  ben  f;e  Ot.  «Pctev  befft  ^egeuen ,  !4)at 
yvomifc()eEpifcopatDcvanbcvn,  batcuevflefcbcfbe  gemafet  tebben ,  bemet)uaen^ 
famenc0ctDa(bt()e()euen,  Dnb  @t.g3etritmDnbnafi;nem  bcbe  bevD?6mtfd[)en  jtev^ 
cfen  Q3iP6ppe  tf)om  Fundamente  gefettet  5ebben ,  bavtjp  fpnc  ^evcfe  ^tbwm  %a, 
Dnb  einc  lf)fiif c  Dnb  pevf6n(if c  Sueceftion ,  ccf  iin  prepofitur  Dovovbent  fcebbc ,  ant 
wclf cve  ncmanbt  mdgc  fa(ic&  tverben ,  ^t  tim  Dnacrimcbe  Dnb  fcf)ebt(if c  (6(jcn ,  ^en^ 
te  \)\i\  \)^,  a(fe  t)crf)ei)  Defed;t ,  citie  ^runbffelle  aflc^  ©cbtlcfen  tDcfettbe^  Dtib  ttrc^ 

5  *  uel^/ 


44  •  23e(Sttttia^  bev  ^ivdben  $u  ^mhuv^. 

tnie,  bcn  De  «potwflc  Dnb  Q5ifd;6ppe  in  bev  tocfen  ^^xifti  Qtdmt  m\)  gctreuen 

f)tbbtn,  m\>p6^t6ptntlihm\x\xt)t\t 

@ot)e(ebeueI^t>nDjjctt>aIt)t,  alfebc  biflisc^cfm^ijnbbc  onbcvn  ^poflcl  Qti 

f)at5ebbenint)ev  £f)vift(fPcn  ^evcfcn(}cucnn?pt)craD^6niifc^en  ^^iPoppe  m\>  am 

bcvn  Q5t(Tc(?«^PPf"/  t)cfi'cf(5t.^etvt  t)nt)  bcv  ^^ipojlel  SuccefTores  vonicn,  m\>txt 

nmptboen,  aife  @t.  ^tttx  mt>  t)c  anbevn  2ipo|]c(  gcDdn  ^cbljcm    2i(fc  nomlicf , 

^at  fe  macf;t  t)n&  bcucl  l)cbben  De  ^cl;apc  C^villi  tbo  mciDcn ,  t)at  ^uangelium  tbOf 

prcbtgenDe ,  bc  bcualen  ©acramcntc  t)tl)  tbo  De(en  mb  t()0,c)cuenDe»    ^c  fiinDe  t()e? 

iofen t)nD  tbo binbcnDe ,  mt> Dc 5^evcfc na^abe^ t\)Ovt)c ,  in auDev difciplin m\) tnd)t 

tbovcgevcnDc,  2i(feDe  5ipo|le(  t)nD  De  o(Den  Q5ifTd;6ppe,  Dc  in  Dev  5ipo|]e(  Doetflap^ 

penactvcDenfi)nt,  tvun)(icf  j)cDdn  ()cbben ,  t)nD  fo  ^amcji  )?nD  ^i|Td)opnicbtgan| 

@oDt(ofi^t)nDt)nt)ovfd)ainctfi)nt\M(.Icn,  tvcvDcn  fe  ficf  nid)tdme()v  anmeten  Dcnn  De 

()ini(jcn  ^ipoj^cl  ^ttyat  t)nD  ^ebruf ct  ()ebben ,  S^emKe  fe  Dcvfu(uen  Succeffores  fpn  mil* 

len,  t)nDnicl)tcvemei|^cv^t>nD^even  fj)n  fd)6(en. 

S)cCatho!icaEccIefia  Cbnj^i/  t)c  in  Dc  (janfje  tt)ev(t  t)Ovf}voun)ct  p^ ,  f)tfft 

etnFundamentcvcd5ei(^t)nD  fa(id)eit,  t)nDocf  cinampt  De^  @ci|]e^,  t)nDcine  (eve 

evcr@cc(cnfa(id)eif,  tJan^aDegeleret,  t)nDDorc()DevQ[}cDcv,  ^ropbetent)nD5(po^ 

i.Sot.  V   jle(  (cve Dcr  tt»cr(t ancjctd^ct,  Dat t)^  3(gfug  (S^jprifiuj! t)nD  fm  (Suatt,nc(ium ,  m\)  atte 

Dcnn  f an  nccn  anDer  (jclcrct  n^erDen.    Q3nD  f an  ocf  Dc  algemcnc  tbxiiilift  fercfe  fo 

tt)i)t()  Dc  mv\t  (^efetcn ,   nccn  anber  ()6uet ,  Fundamentc  mt>  fa(id)maf cnDc  (crc  bcb^ 

3oI).  14.    ben ,  tvcnn  Dcn  aimtd)t\gtn  ©aDc^  ^om ,  mh  ft)nc  (ere ,  Dc  gctva(Dt  in  |)emme(  t)nD 

erDcn()efft,  t)nD  Den  ()ii(i3cn©ct|}()i(ft,  Dord;n)eIcfenbcfi)ne^evcfcinDcvn)evltcv* 

(ik()tet,  t)ovnt)et,  vccjcvet,  ina((en)av()eit(eiDct,  t()0  Deme(cbramptcfi)ncmannic|)^ 

I.  ger.  12.  fo(Dtaen  gauen  ^tfft  t)nD  i)t()DeIet.    S)iffe  ^aucn  fan  Dc  ^an?ejl  Dcr  j?crcfen  nid)t  ge* 

ucti  ,^  Darumme^^an  ()e  ocf  Dat  f)duct  Dcv  algcmeincn  5^cvcfen  nid;t  fi)n ,  fonDevn  mot5 

«((ene ,  n?enn  ()e  fd)on  t)ppct  bcjle  fi)n  ampt  be(icl(ct ,  De^  .S)cvcn  ^^pvijli  t)nD  Dev  f ev^ 

cfenDencvfDnt>nDb(t'ucn,  Mt  De5(pof]e(ocn5efent)nDgcb(eucnfpn,  t)tiD  Den  J^evcn 

C^rijlum  mit  f^ner  (cre  ^at  hmtt  lattn  fi)n  mh  b(iucn. 

^'^emna  f an  ncen  anDcr  (jnmDt fi)n ,  Davmit  De  Cf)rifl(t7c  ^ercf e  t)p  ^^riflum 

ev  cgen  Fundamente  fau  (}ebun)ct  n)erDcn ,  Dennc  Dord)  Der  ^"Propbctcn  t)nD  2ipo|lc( 

fp^.  2.     (eve.    "^nD  fan  Dilfev  ^crcfen ,  nocb  minfd)cn  (cve  ()vunDt  cDDcv  Fundamentc  fi)n , 

^ti)^nid;tt)p^:)3?ofe^nod)t)p  icniri(]e^vopbetcncDDcv  (gr^ucDcr,  Dc  Sfraclitifcbe 

i.6or.4»  fcrcfejjeburoetocmelV,  ^ofd)o(De  DcnttenuDc  Sflcjcmeine  (£()riR(ife  5?ercfe  t)p  Dcn 

^V^'*"^  billtgen  ^^etrum  ,  alfc  cittcn  (lerfltcfen  minfd)en ,  t)nD  t)pDe  ^i5n)c|le  ocbutt)ctftn. 

|(-"5-    '7)etecfei)ii  (^aDc^  2icfcrtDcrcf  m\)  ©ebmv,  5inc  ^rop()eten,  2(pofic(,  t)nD  ere 

2  Vt  V  recbte  SucceiToren  ft)nt  nid)t.^  anDcv^,  Denn@aDci5SDencv,  i;)uf^bo(Dev,  0)?cDe^ 

9ict.4.      f)e(pev,  t)tiDi^itmmeiilcv^,  Dct)pDatFundament,  Dat(55oDtin3^fu€^rl|lofi?* 

nemeitigebareni^one,  t)ananfan()Dcvn)ev(t3c(ecf)t  f)cfjt,  buwcn  (cucnDi()cflene, 

Datt)^,  (cuenDige  mli#cn  t^om  ©cijKifcn  We  t)nD  t^om  l^iHi^en  q3vc|]evDome. 

i»^5ct.  2. 

*!6at De Jgjere mit Deffen ttorDcn, QOGeiDemtnei^ebapc ,  ©t.^etro eincPrjc. 

rogativam,  prieminentiam,  cDDcv  cin  dominium  in  De  j^ercfcn  fd;OlDe  JJCgeucn, 


i.  55et5fittifig  mbct  bae  INTERIM.  4; 


^nDaucraae  -i^ip^ppc  t)nt>  5lcrcfcn  j)efetfet  ^ebbcn ,  i)^cinDngec?runDet  chvfuclyffd) 
locp  '^Papiliifi.t  pcfi\)c^e.  -^Bcntcpafcere  ovesChrifti  v^  cin  gcmenc  beucel  m^ 
ampt  aWtn  ^^lpoPeln ,  Q^ifd^oppen  wnt)  ^>a|lorn  bcualcn  i)nt)  t)pgc(cd)t ,  Dnb  (E)t.  ^]>e? 
tro  njd)t  allcnc ,  ^Go  (5t.^ctru(?  fuluejl  anto^ct  t>nb  fcd.)t.    Presby teros  qui  Inter 

Yos  runt:  obfecro ,  Patcite  gregem  Chrifti  apud  vos.  ^at  p^ ,  ©p  ^rejlcr, 
0p?SiPoppet)nt)13arf)eren,  QaSciDct bc J^erbe €«^ri|li ,  t)c bi) iuw i?d , :c.  i.^ft.s. 

^nb  \)iri  l)c  t)am  Minifterio ,  Dnv) \)an  ncnem  Domino  c^^cr  ^erfd)ing  rebc, 
toactbe  DuDtlicf  au;  wh  mbinhf  ^at  Dc  oIDijlcn,  M  v^,  ^t  Q>iP6ppc  m\> 
©\'eIenforaer  nid)t  flWfen  aucr  t^at  \>M  berfd^en ,  font)cr  allenc  t)at  Dpfccntif  in  ber 
5?ercfen  ^ebben,  mt)  t)e  mit  (^at)ed  n)Ort)c  rccjcrcn,  t)t5ren  t)nD  tveiDcn,  fud)tt)nb 
dirciplinna^abe^  tvorDe  t)nt)  ^cbaDc  crbolben ,  Q3nD  DatPafcere  t)nD  tvciDcn  Deii 
^crcfenDcncrn  beuaicn  ,  nid)tg  anDcrd  fi; ,  3^  f^  ^^^^  allcn^alucn  tjtf)  Der  h^iliQtn 
fd^nfft,  t)nD  <2icd).  54»  ^atpDtnemanDt,  Denid;tt)t5t)orfc|)amctp^,  mM)<f 
nen  mad). 

Sllfo  n)crf  DattvorDt  (  ^eiben)  toan  aden  (jelcrbcn  t>nb  ©oDtfaligen  ^^eo? 
(0(}en()eDuDet,  t)nD  Darbi;  ocf  mit  crnflc^cflraffet,  DatDe  ^atve|l  t)tj)  Dcn  ivorDen 
^jp^^ijli,  '^>etrc\t)CiDcmincfd?ape,  cincpreemenentia,  praerogativaprimatunt> 
dominationinDnjingenivillC,  VideAuguft.Sup.Joan.trad.  124.     3i}tfl)nti;CJ 

gcuDen  crDicI)teDen  ^an?e|llifcn  Primat  t)elc  ^^dfer  Dan  t)eIepeIcrDen  mennen  gefd;re^ 
uen,  bc  nod)nid)tconfuterf  t)nD  n?eDDcrIed)t  fpn,  S)e  9??ei)icr^  Ded  Interims  mo? 
tcn  bcfuluen  crfilicf  mit  bcilcnDigcn  t)ant)allcn  Argumenten  tioeDDerlecj^en ,  tDillen 
fe  anbcrg  nid)tt)or0cuen^  Dar  berpIuDcrn ,  fonDcr  De  ©etiDctcn ,  Der  jl^ercfcn  i^f)\'i\ii 
rechttonDcrricbrentjnD  bcucflicjcn,  X)nDtI)0  Derfuluen  fd;ri(ft  mikn  \v\)  m6  refercrt 
()cbbcn. 

Sin  fprdfc  oucrfl  Theophilaai  aucr  \>t  morbf,  ^etrc,  n)ciDeminefd)ape, 
n)illc  n)i)  fctten ,  Darutb*Dc  Intennv?}?ei|ler  feen  mdj]cn,  '-21^0  roi)tf)De  D{dniifd)cn 
^opbiften  t)nb  cr  Interim  t)an  Dcr  rccbten  banet)nbDcr  tvarbeit  mitcrert)ngerimeDen 
I;ucbclfd)vi  jfr  aff*]etDecfen  fpn.    J£)c  feci?t  duer|]  alfo : 

AudiantEpifcopi&praedicatores  Verbi,  quid  eis  commendetur.  Pa- 
fceinquit  oves  meas,  minifterium  afFer,  quotuamergalumrnumPaftorem 
charitatem  probes ,  eo  fifideHter  fundusfueris,  fummumhonorem  affecu- 
tus  es,  nonfacit  dominumprincipem,  Regem,  Petrum,  SedPaftoremefle 
jubet.  Regesgcntium  dominantureis,  &qui  poteftatem  habent  fuper  eas 
benefici  vocantur.  Non  facit  mentionem  laclis  6c  lanse ,  quam  tamen  gra- 
tx  oves  debent  paftoribus  ,  ut  ne  fua  fedentur,  fed  queaiiorum.  Pafce, 
iniquit,  non  occide,  ad  edificationem  non  ad  deftrudtionem  officio  funge- 
re,  paftorefto  nonlupus,  non  Contempferis  oves ,  amplexando  hoc  fkcu- 
lum,  Meas  enim  funt  oues. 

^ 5>i|fe n)drDe aeuen  flar ,  baf  @f.  ^efru^  beuecl  cin  i^c^rampt,  t)nb nidDf  m 

t^ennutficb  domination  m\>  praerogativa  fp. 

3Dti)gnid)tni)e^,  Dat  fC(jenDc^9vdmifd;cn  @foeId  Dnmcfi^e  m\>  ©oDtlofe 
dominationtjnb  primat  ^crcDct  mxt ,  ^\>t  bebben  alle  vcd^t^cIerDc  ©oDtfrud)tige 

S  5  mtnf 


mennei*/  «ncttt)tt)e^amef^lifet>n^^i)tljfe  f!;rannifc|)e  domination  geflvafet/  tavf 
t>orcf;ttt>ar  t>eni  ^ttm  CvS^rifrD  unD  fi;nem  njorDe,  in  t)er  j^crcfcn  aOc  macf;t,  gcsf 
lualDt,  ttnDautoritdttvertgenamen,  i)nt)  Dcm  ^anjcjiein  fi;ne  fjanDtalfo  tf)Oge^ 
(leUet,  DataIientrec5ti)nMMirccf)tfi)nm6tf)e/  itat  bc  ^awe fi  aftfciit.,  QJnt)  itent 
ocf  C5enfcf;j;n!icf  ie^en  t)cr  ^ropheten ,  ^lpojlel  »n&  De^  Jperen  €^pri)li'  lere  t)nt)  orDe^ 
nin^  tt)cre,  Q5nD  ttvar  tf;o  Dormojlin^  Der  (I^rl|l(ifen  Oiclicjion  vnD  ^ercfen  ncne 
9i'(5tere  orfafe  t)nl)  gclecjenbeit  f)?n  t?nD  incjefdret  tvcrDen ,  51lfe  be^  ^am\t  Primat 
X)nt)t>n(}emetenej)en?a(Dtt)ni)autoritdt,  De  mcnauer  alle  Concilia,  ;a  fluer  ©oDt 
vnD  fpn  n?ort)t  fulucfl  t)nuorfd;amet  fctten  Dor. 

3bt  f)e(ft  De  olDe  (If;ri|lfife  fercPc  i)nD  ere  ^i^d)om ,  ben  Dt6mifcf;en  ^^if;; 
fcf;op  ni$t  n)i(Ien  t)or  einen  Oecumenicum  t)nt)  Univerfalem  f)olben  iJuD  ftf^fc^ris' 
«en ,  fonDer  f;ebben  ene  einen  Coepircopum  t>nD  Fratrem ,  ciRcn  s)}?it^^iffcf;op  ont) 
broDer^enomet,  ^o  a(Ientf;afuen  in  Dcti  <5cf)ri|ften  m\)  .^^ijlorien,  tbobcuinben, 
imCypriano,  Auguftino,  \>n\j  anbcrn  olbcn ,  Dar  De^>dme|lc  Den  Q5iffc[).6ppe» 
euen  Den  ^itel  geuen ,  be  ene  t^an  Den  ^)i|lcl;^ppen  ^ejjcuen  mert ,  3Dt  f;eftt  ocf  Gre- 
gorius  IJ^effticf)  geflraffet ,  tiat  fid  De  Dicmtfci)en  ^ificf;dppe  Oecumenicos  cDDei' 

Univerfaies ^ebben  laten  b^ten,  Greg.  Epifi;.76.  St.  Hier.  in  Epiftola  ad  Cor. 
^«g*        t)nt)  ad  Evag.  rcDct  iecten  De  aiitoritdt ,  PrKmenentia ,  m^  Prxrogativa  ber  dlOf 

Hmw.  fc[ienQ5iffcf;oppe,  Deftcf  anfencflicf  Dat  Primat  tjnD  Dominiumantjematfjef,  m^ 
micralfe  Q5iffcl;dppc  i^nDDeganle  werltftcf  tf;oucr()dgen  t)nt)tf)ofettcnDe  bearbeiDet 
^ebbcnt)nb  fpricft*  Siautoritas  quaeritur  ,  orbis  majoreil:  urbe,  ubicumque 
fuerit  Epifcopus ,  five  Romx ,  five  Eugubii ,  five  Conftantinopoli,  fiveRe- 
gii,  ejusdemmeriti  eft,  &ejusdemSacerdotii,(5cc.     5)att)f5,  5f(IeQ5iflcf;dp* 

pe  f)ebben  cjefpfe  gemalbt ,  ampt  m\>  njerDe,  ^ente  t)e  ^iffcf)cppe  ^erev  i)nD  ^a^ 
f!orninDer5?ercfen  fi)nMinifteriomrDautoritate  verbi,  geli;cf,  ordine,  Dat  p^ 
in  Dev  beffe(lin(}  Ded  Minifterii ,  S)nD  na  ere^  beueljJ  graden  fpn  fe  \)naeli;cf ,  DnD  Dav^ 
gef)6rt  einem  pDern  fonev  Vocation  t^owacbten ,  t>nD  flef;orfamlicf  fi;n  beualen  ampt 
tbobeflellenDe ,  t>nD  fl;nen  Prspofitis  geborfam  tf)Of»)nDe ,  j>Dt  i;j?  Dc^  einen  mx\)te, 
^acrament,  mb  Abfolution  iniS^priflo,  fo  DeDic{)  alfeDe^J  anDcrn,  i)nDfi;nt  De 
vSDeefenforcjcr  in  Dev  5?evcfe  na  Dem  ampte  aUe  gcfi;cf ,  ouerfl  nicf)t  na  erer  befiellin^ 
mb  orDening,  ^enteDe  5ipoffel  ()e(fti;Dtna(jefegenf)eitgcorDinerct,  Dat  ctlife  fd;d? 
^clr.i?»  len  ^Siffcboppe,  Olbeflen,  m\>  etlife  :^iafenfi)n,  C^S^ctvol  eineovDcning  tjnDev 
|!"'*  Den  ^iffdi^dppen  fpn  mot5 ,  Schifmata  t)nD  tjnorDeninjj ,  ocf  i^nvomte  tf;uorbdDem 
De )  miD  Dat  De  ordinaria  Ecclefiae  Judicia  vecjt  bef^edet ,  t)nD  Dc  Concilia  beropett 
mt>  9e^oft)en  nwDen ,  fo  cvfovDevt  Dcd;  De  noDt,  DatDe  cvDening  tf)cv  butving  Dev 
^ifligen  ^evcfen ,  t)nD  nicf)t  tf)C  efer  tjcrjtorin^  t)nD  cjenjalDt  gebrufet  merDe ,  t)4iD  Dat 
ev  I;eifnic6tt)pein^  minfd^engenjalDtioorfeenget  n^erDe,  t)nD  nenem  Q3iffcf;oppe  affejj 
m,  mc()tt5oOiomenoci)anDer^n)cr,fulfet)ngemefenemad[)t,  Autoritdt,  Prac- 
rogativat)nD  j)ett)alDt^eflaDetn)erDe,  jttf  auev©cDt,  Den^evcn€^viflum,  Deti 
feillii)cn  ©eift,  ©aDe^  tDCvDt ,  mt^  allev  ©clcvDen  mh  ^cDt  frucbficjen  ,  (^elo^ 
uen  mh  Concilia  tf;ofettcnDe ,  fcnDer  mofle  Dc  ienne ,  De  Daf epfcenDt  t)cvanDevn  f)cb^ 
ben  fc[)ofDe,  (23at)ei)nDfi)nem  tx^cvDe  DnDcrnjcvpenfpn,  t>nD  Darmit  De  Jtercfe  rc(]e? 

ren. 


I.  ^zUntnHS  ttJiber  b4d  INTERIM.  47 


rcii.  2Genfe  fufs^ ,  ane  t(\t  Un  noc^  (ll)vi\}l\ft  f ercf c  ci>t)ev  vec|?t[cj;apene  lere  ^uD  cje* 
(ouc  in  t)er  ivercfcn  (i;n  vnb  bliuen ,  t)nt)  fan  Den  Confcientien  nicl)(  gerflDc» 
^verDen. 

3Df  fan  ocf  neen  Epifcopat  f!)n  Dan  ©abe  (jcftifffef ,  bat  em  anber^  bett ,  fott? 
^ermotf)  eine  5(nticl)ri|1ifci)c  mobtn)i(Ii(jc  m\\)  ccjennuttigc  '^i^rannie  fi)n,  DarDor^ 
©abc^  ef;r  mii)  t)en(i  i>nt>  afler  €f;ri(lcn  f;cil,  t)pt)at5i55e|]ct)or()mt)ertt)nt)  mw^lf 
Oet  rnert. 

S)e  anbern  t^ngriinbe ,  barmit  bed  ^idmtfc^en  ^iffcOoppe^  PHmat  unb  PrsB- 
rogativa  \)oruod;ten  \vert ,  QiGiffcn  W)  Dp  bit  mdl  faten  bliucn ,  Q}ni)  m^  b(\t  htf) 
i>p  p)m  t^t)t  Dorbcf)Olt)en ,  fo  Dc  ^on>c)llit'e  Primat  tfto  i)ori\?d(ting  €I}ri(]lif er  5^er^ 
cfen,  ^nDbefn?erii?(}t)er  ConrcientienfcI;olDetvil)ergcDreuen/  insefdvet/  vovfoc&^ 
tcn  vnD  befleDi^ct  tverDen. 

?Sart  ©acrantentcrt  m  gctttcm* 

|tt  (Zapittef  anfancienDe ,  ^e  (gacramente  fpn  t)ornemficf  :c.  3^  nicOt  Der  (je^ 
►  (laltijefctretonD  (jefcbreuen,  3)atmen  Dc  lere  i)an  Den  ©acramenten  voolDe 
expliceren,  t)nDDer  5?ercfcn  €«S)rt(li  Daruan  cinen  beflenDigen,  voaren  mb  guDeii 
grunDt  antoQm ,  @onDer  mit  fifle  tf;o  uorDrein ,  t)nD  tjnfe  f lare  vnD  ricbtic}e  fe^t^ 
t)an  Dcn  ^acramenten  tf)0  uorDuncf ercn  vnD  tf)o  uorDemcnDe*  S)arumme  lyjTet  no^ 
Dic() ,  Dat  ivr?  t)Dt  tonDevfc^cDtlicf  antogcn ,  tvat  »ov  man(]cf  tvi)  ^pvinne  beuinDen, 

3Dt  voevt  Dev  ©oDtltf en  tbofacje,  t)nD  Dc^  gelouen^bDDen  ©acvamenten  iitt 
Interim0an^ntcbt(}eDacf)t,  ^avDovcb Dod; Dev ^acvamente fvafft  fumpt,  entfan<» 
gen,  t)nD  t>n^ in Der fevcfen ^i;)vi|]i  applicevtt)nDDav(jerefettrcrt,  "^nD  tvert  Dar^ 
tmDer  Dct)orDomlife  evDom  beDefet,  Dat  De@acramentein  (icf  fiilue(}  f veffticf;  fi)n , 
vnDopere  opcratonutten,  t)nD  i^nftcbtlife  (jnaDe  Dcn  fleuen,  Defe  bvufen,  tvenn 
ft  fc^on  &a\)t^  tf)0(a(]e  nid)t  tveten ,  Dev  ocf  nidf;t  jjefouem 

I^Dat  Dc  tvaven  (^acvamente ,  !D6pe  t>nD  ?f uenDtmaf  Dci^  .^eren ,  t)am  ^crett 
C^^rillo,  Dord;©6Dtlife  autoritcit  fijn  itKiiftttit,  t)nD  t}at  fe  Dev  €l)ri(iltfen  ^er^ 
cfen  tefen  t)nD  mcrcfe  ft;n ,  t)nD  Dat  Dcfu(ui(]e  5?ercfe  Dorcf;  t)tf;irenDi()e  t)nD  flittbarli^ 
fe  tefen  t)nD  «Sacvamcnte  tbobope  in  dm  ©emeenfd;op  ^eta^en  fp  tjnD  ivevDe,  betf) 
en  Der  mxlt  cnDe ,  DnD  Dat  De  tijaren  (gacramente  alfe  ^6pe  i)nD  5luenDtmal  De^ 
^eren ,  \>a\]  €f)vi|b  in^efeftet  in  Der  ©emeenfcbop  t)te  ni)en  'ookhe ,  Dat  \)6  fi)ner  cje^ 
I6ut(]en  (If)vt|]en  nid)t  adene  \)tf)menDige  t>nD  leDDi^e  tef en  ft)n ,  fonDev  ocf  De  t^npc^f^ 
bm  tf)0(3efcd)te  (jnaDe  (^abte  mit  (icf  bvin.gen  t)nD  tuevcfen ,  nid)t  t)tb  e^cner  tjuD  i)ff)^ 
tvenDi.ger  Din(je  fra(ff ,  eDDert)tbt)orDenfle  cDDer  merDid)etf  De^Dener^,  fonD^et  t^ff) 
frafftDe^^eren  €f)rijli,  De  fe  ingefettet  f)e|fr ,  fi;ne(}naDenrife  tbofa^cDarancjeben^ 
0etf)efff,  t)nD  Darinne  t)orbor(?en  na  fi;ner  tf)ofa(jen)ercfet,  ^6  bi;  tjn^  neen  fwiuef, 
for)Dtm'd)tt)an  Dent)ormeinten,fonDeri)an  Den  n?ar^a(f ti^en (^acramenfen (Dord; 
DenJ^eren(EJpriflumin(|efctfet)  t)orfta'n  tverf. 

^Dt  i)^  t)an  Den  fnterimiflen  ocf  tiid)f  redbf  ^efecbf ,  Daf  De  (^acramcnfe  m^ 
tiemlicf  t)f f)  f n?ier(ep  orfaf en  injjefcf tef  f^n  /  alfe  D«t  fe  Der  f ercf en  (ef en  DnD  mf rcfe  fm 


Diit»  0ot)t  In  Der  f evcfcn  bavDord;  mbox^mtlidt  wcrcfc»  ^er  brut)t)en  ovfaf en ,  De 
cine  t?an  t)cn  t)orneme|]en  i;^ ,  t)ovfn>igen  fc  ane  ttviiiel  mit  i^dvfaec,  »?)  bat  fe  crc  cgea 
logm  t)an  Dcv  vec[)tfcvDigin()  Dev  injjccjcuencn  gcrecl;tic^eit  cDDcv  !euc ,  ni(t)t  fiilueft  ttm* 
n)ellotcni)nDc  DovD6men ,  5{Ife  nomelicf ,  $>at  De  ©acramentc  i)am  J^even  ingcfct* 
tct ,  cin  fe^cl  fi^n  Dev  ^evecj)ticf;eit  Dc^  gclouenfJ ,  t)nD  Dnfc  crlojln^  in  3^fu  €J&vi|lo 
Dcm  ^even.  Oiom.  iiiu  3)c  lutttx  Dmmefiif^  ane  enfe  «ovDenft  tl)Ogcfeci;t ,  gefc^en^ 
gjom.  4.  cfct  i)Ovfegelt»nD  jiegeuen  mxt  in  3^fu  €-5vi|b  Dnfem  ^cilanDc. 

J^atDcDenev  Dev  ©acvamcntc  ©oDtfruc^ti^c,  framc,  t)nD  ere^  beucl^  tjor* 
0enDi9emcnnefi)nfc()dlen,  vnDDoc^  nicl;t  Defle  njeinigevDc  bdfen  Dencr  Dcr  SI)riRli^ 
f en  gcmeine ,  Dc  <Sacramentc  ocf  nutlicf  t^t^Delen  t>nD  ref en ,  tDcDDcrfed;tcn  t^i)  nic()t, 
^ente  Der  (feacramcntc  tvefent  t)nD  f raflt ,  jlcit  nic()t  t)p  Dcn  Dcncrn ,  fonDcr  t)p  (^a^ 

De^  WOrDt  »nD  OrDening,  alfe  Ocf  S.  Auguftinus  lcret,  in  libro  de  Ecclefiafticis 
dogmatibus,  t)nDfcd)t,  HocSacramentum,  noninmeritoConfecrantis,  fed 
in  verbo  efficitur  creatoris ,  nec  bonorum  difpenfatorum  meritis  ampliatur, 
nee  malorum  attenuatur.  Idem  Homel. ;.  Contra  Cretcent.  Gram.  Cap.  f. 
Sive  afideli,  fiveaperfido  difpenfatore  facra  quisquepercipiatnon  fandifi- 
cat  nifiDcus.  Idemfuper  Joannem  tradt.y.  poteftatemadomino  in  nemi- 
nem  miniftorum,  tranfire,  minifteriumautem&in  bonos  <Scinmalos. 

SBenn  omxii  De  lnterim-@d;riuevi)  ^irmitt^ormenDen,  v\)oDattf)Ojuftifi- 

ccvcn,  Datallent^aluen,  lofe,  ro^e,,  t)ngclerDcb6fc  q3apcn,  tn  allcrlei)  fiinDc  t)nD 

fd;anDe  t)OrDupet,   in  Dem  miniftcriis  verbi  uitD  Sacramentorum  fci;olDcn  t)pge^ 

^olDcn  tt)crDen ,  fo  crrcn  fc ,  vomtt  De  ®d;ri(ft  tuQtt,  Dat  De  Dencr  Der  ^crcfen ,  erxr 

Maii  mini-  f)evDc  t)6vbilDc  t)ni)  t)n|lvaflicf  fr)n  fd;dlen  ,  na  Dev  lcve  Dcv  ^illigen  5lpof]el  (pt.  ^ttxi 

ftri  cur     j)nD  ^^auli ,  t)nD  Der  Qaniim  olDen  itercf en ,  »nD  fi)n  tvctentlid;  bofc  Dencv  in  Der  ^cr^ 

"°".  .^f '     cf cn  nid;t  tboDiilDcn ,  tventc  fe  t)ovn)o(len  t)nD  t)ovDevuen  met>v  mit  cvem  cvjjevlif cn  lc^ 

""  *'      ucnDe ,  Denn  fe  fiifiJ  mit  lef)v m\) allen  ^cvcfenDenjlen  f dncn  bun^en  t)nD  betevny  @e 

fonen  ocf  ©aDc^  cf)vi)nD  Dcv^evcfcn  feelenfalic[)eit  nidbt  tvumlicf  mn  t)ixtm  fdfcn 

t)nDt)ortvaven,  Dcwilc  fc  fulucjl  trcDDev  ©oDt  Icucn  t)nD  5«nDcln,  t)nD  cvc  cgcnc  fcc^ 

fenfalid)eit  t)n.(jead;tet  in  De  (d)an^c  flan ,  t)nD  t)ovvaDcn  cvc  cgcne  feelcn. 

S)at  imfc^cve  C^viftu^De  ©acvamentc  anDem  talle  ti^cinici),  tl)0  ^olDcm 
t)c  ^an^  lid)t ,  t^nD  in  Dev  bcDiiDinc)  cjan^  f ve|ftic&  angcfettet  bebbc ,  tveDDevfed)te  m) 
nid^t ,  '^Bp  t)or)]dn  ducrjl  De  n)orDf  im  Interim  na  DijTer  getuc()eni|Tc  Auguftini  Lib. 

5.  de  dod.  Chrift.  cap»  9.  Quxdam  pauca  pro  multis ,  eademque  fa6lu  fa- 
ciliima,  5c  intelledtu  auguftiflima»  6c  obfervatione  certiflima  ipfe  dominus 
6c  Apoftolica  tradidit  difciplina ,  ficuti  eft  Baptifmi  Sa-cramentum  ,  &  cele- 
bratio  corporis  &  fanguinis  domini. 

^c  ttvc  ©acramentc ,  Dc  SDopc  i)nD  Dc^  ^eren  ^luenDtmdl ,  alfc  ©am  ^cren 
€^vi(lo  inijefettet ,  t)nD  Dcv  jvcrcf cn  tbogebvuf enDc ,  Dovd;  Dcn  Jg)even  t^nD  fi)nc  2lpo; 
(lclbcualen,  ()olDctt)pt)ortt)avc@acvamenteDe^j6f»*fn/  duevjlDc  anDern  \)Y)ffw>xi 
mei)ntcn  iSacramcnta ,  nc^eten  tvi)  t)ov  mxt  (Sacramcnta ,  ^naDentef cn ,  t)nD  (^v 
g«lcQ^6Dtiifcvtbofa3cnicl)ttbof)OlDcn,  t\)cnfcDaruan  i)^nid)tinDerfd)rtfft. 

$Dat  Dc  ^cvraini» ,  9i6mif<*c  vSot^c ,  lcflc  olflincj ,  ^vejlevampt  cDDer  tt?pin^, 

t)nD 


I.  25cfrt«fHug  tt)ib«r  b4«  INTERIM.  49 


t)nL)€llant)t  fcl)0lben  rccl;fc  tvave  ©acvamenfa  fm,  tjanbem  J^eren  €f)ri(!D  t)oror^ 
i)ent,  unD  oan  bcn  ^ipojlcln  in  ^cr  (2!hvi(}liPcn  5vevcfen  f^obvufenDe  alfe  (^nabentcfett, 
mb  fecjel  ©o^tlifev  tI)ofnae  aelcvt  vnD  beualcn  f\)u ,  f an  \>tf)  ber  fc()vifff  nicl?t  bevDifet 
jt)evi)cn  C  <©e  fnnt  ocf  nid^f  ff)o  (inabentcfcn  Dcv  €/)riflIifcn  j^ercfcn  Dam  ^pcven  (lf)W 
fjo  (]caeucn ,  S)c  ^fpoftcl  bcbben  fe  ff)0  t>nbevfc5eibing  bev  Sbvifiljfen  (^cmcne,  S)an 
c^n^txtt  ©emecnfc{;oppen  ocf  nr)  (jcbrufef ,  <^t  f)d)bm  nene  angebefftcDe  tfjof^t  Datt 
©at)e ,  t>ni)  Devbaluen  f dnen  fe  ocf  nicf)f  f veflticl)  fi)n ,  07ene  iO!ificl)tbave  ^3<it)eg  gna^J 
Det)ni)l)illiciing  bvingent)nDtvevcfen,  ^o  i)enne  Der  vecl)f en (Siijacvamcnfe  art)f  i)^, 
fllfe  ocf  Defnterim-?D?eiliev^  fiilucftbcfenncn,  ^f)0  t)eni ,  J^ea^tilc  biffe  t)pgcmelteii 
©acramcntc  mofen  minfcben  tvevcf t)nt)  tradition  fi)n ,  ti^^dvDe  be  t^nficljtbavlife  gna^ 
be  t)nt)  f vajft ,  t)e  Q3oDt  &ovc&  fi)ne  v^acvamcnfe  tvevcfef ,  minfcben  unt)  cven  tvevcf ctt 
ff)09efcf)vcuen,  pnt)  Datrveve  ein  dpcntlicf  t)ovt)dmcf  t?nt)  ©at)e^la}kvlicf  evDom  t)nb 
2flf()dDevi;e. 

^cnnduevft  bat  tt)Oft)f@acvamenf,  fc6of&eaQ^ne  eint)fbcvlicft)incfbeten, 
bavmif  t)en  gvauen  Iiibcn  t)nD  f inDevn  in  t)ev  f evcfcn  efive^  t?nficl;fbav[if cti  fcf)o(te  bcbii^ 
t)ef  tt)evt)en ,  fi)nt  ftvav  ml)t  aflenc  fduen  ©acvamcnfe ,  fonDcr  oufent ,  "iGcnfe  alfij 
moc^ten  ade  Ceremomen  t)nD  alfe  Q5elifeniffe ,  t)nD  affe  Dinc) ,  DavDovcb  bev  5?evcf en 
ttme^cfeilllife^  t)nt)  t)n|td)tlifeg  fan  t)i)V(}ebiIDef  t)nD  bcDuDef  n)cvt)cn ,  @acramcnfe 
^ebetcn  t\)evDen)  ^llfeDe  2ivca  O^oa,  De  5tcfev  De  guDt  fovn  t)nD  t)nfvut  Drcci)f ,  Daf 
5f)ette  DavDovd)  cjuDe  t)nD  bofc  "^ifd^e  bcfagcn  t)nD gcfancjen  tvevDen ,  t)nD  alle  ©elif e^ 
nilfcn  DavDovd)  Dat  Dvife  ©aDed  tvevf  t)dv(}cbiIDef. 

^uD  aifo  mad)  De  ^c  m  <Sacvamcnte f)tttn ,  Daviimme Daf  i)Df  ein  Dlncf  p^/ 
tavDovcf)  De  t)nftd?tlif e  Conjunaion  ^bvifti"t)nD  fijncv  ^evcfen ,  t)nD  (teifrlife  t)nll'cf)f^ 
lif e  Ding  fi;ne(^  Ovi)fe^  tniD  tt)evcf e^  fan  ^cDiiDet  t)nD  betugcf  tvcvDcn ,  Q3nD  alfo  beb? 
bcnocf  De  oIDen  Theologi  Daf  tvorDf  Miniflerium  cDDcr  i^acramcnf  allentbaiucn 
gcbvufef,  t)nDi)pDiiTeavDtff)OveDen,  f onDen  De  ^iivcfe  t)nD  DeOvdmifd;c5vevcfen)of 
atleeveritus,  Ceremonient)nDmi[sbvitfe^aa'amenfa  ^efen  t)nD  mafen,  "^ofe 
Denn  ocf  Doen  in  evem  Rationali  divinorum» 

^i;  mikn  ouevll  mif  ene  nen^n  tt^ovDffricf;  brtuen ,  ^t)  fed)fen  affene  m 
berecbfen  (Sacvamente,  De  De^;)eve  C^viflu^fiiluell  in  ft)n  tDovDt  i)nD  \)tf)mn\)igt 
0emenf  t^oruatcrin^iefettef,  QSnDbetl;  ant  enDe  Dev  ivevlf  in  Dev  ^evcfcn  fbo  duen 
miD  tI)0()ebvufenDe ,  Daviimmel>eualenf)e(ft,  Dafl)e  Dovcf;DefuIui(}en  De^cvcfefDnei: 
tbofagc  t)an  t)or(jeuing  Dev  fiinDen  t)nD  t)orIdftn(je  t)OvfefevDe,  DuD  DavDovcf)  cjnaDe 
geuet)nDt)tI)DeIiir9inDerfcrcfen ,  SfBelcfe  v^acramenfe  ocf  De  fcrcfc  ane  fiinDe  i)nD 
cre  etvi()e  t)0rD6mni|fc  nid)f  t)onverpen  cDDer  nalafen  fan  cDDcr  mot^ ,  foiiDer  moff) 
Defiiluen  llcDe^  tDcrDid;  t)nD  boc()  f;oIDen ,  t)nDge5ovfamIicf  mtf  gebdvlifer  reveren|te 
in  rea)tem  gelouen  bvuf  en. 

S)e  anDcvn  ^cndmeDen  (^acramenfe  md^en  nid)t  tvnDer  jlcDe  in  Der5\etcfen 
f)ebben,  alfefe  tf)Or  butving  t)nDbeferin()  Der  (ybriillifen  5?ercfen,  t)nD  t)nfe6  <55cIo* 
uendanC^viilumDenen,  tvennfet)alfc|)elerc,  fctcDflife  mif^bvufet)nD  evD6melIiff> 
ten  t)nDevl^oIDen,  m  fe  Dennei^unDf  Doen,  fi)nf  fc  nic[)f  fen^er  in  Der  fercfen  ^a^ 
f4*amcnfe,  fonDevmuddfc&emif^bvufe/  fefpiinjofanftcf  (ipenn neen  mif^bvuect 

^  t)ar5J 


fo  23eg5mttug  ber  Sitrc^cti  $it^<tmburg. 

fcavannc  b^riQtO  adiaphoraet)t)evindifferentia,  i)e@oi)tnid)Cge&at)en  nocl^  t)or* 
ba&en  ^ejft,  t)e  (X^vifllifev  fvp^eit  Dubevmovpen  fpn ,  duevft  fe  moten  nid;t  fen^ 
j)cv  in  bev  5^evcf en  gelben ,  a(fe  fe  t^o  bev  aedification ,  duD  nid}t  t5ov  deftrudion  t)e* 
tien ,  '2Ginen  jtcf  nu  bc  ^apijlen  mit  folfen  ^nnobi^en  mw  (J)at)e  nid;t  ^ebabenen , 
t)nt)mit)enplifen,  /a  fctet)tltfen  mif^bviiFen  t)nb  Superftitionen,  be(at)en,  mdtcn 
n)i)Iaten3efd;een,  QSnfe  f evcfen  ouevfl  \)nt>  Confcientien  tJavmittaten  befnoeitn, 
Um  m)  nicfet  xci^mf  ocf  nid;t  t)nt)cv(atcn  t^o  (IraffenDe,  tvat  t)nrcci;t  tnt)  evflcv^ 
lJ)cft;^. 

53an  ber  JDope. 

mtus-^^^at €ap(tfe(a(fo anl^euenbe,  QSnt) t)Ovt)at anei*evPe,JC.  ^efft btflfett mmti, 
mMi,io,  \^  !4:iatt)e^(je(ouen^bi)Dev:i)6penicbtgeDad)tmvr,  tt)e(cfen  t)od>  t)e  ^erv  bi> 

t)ev:^6petf)0v  iM)t\t  alfe  n6t)id;  t)ovDevt,  Dat  be^^l^ope  anc  gcioucn,  opepe  ope- 

ratofvc(ftic!?fi)nfcf;6(c,  i;^t)nvec&t» 

?San  t)er  fBermmg- 

^^at  (Sapitfelanr^euenDc ,  Suen  a(fe  bem  minfcbcn  nid)t  anene  nobt  ^^ ,  K.  S^ 
^^  aifogelMet,  .'^ati)t)tanet)nt»evfd)eii)tnfd)tfanbmMaisettvevt)en,  ^St^Dat 
n?i;  ouevji  Dnfed  bebencfen^  f(aven  X)nb  beflenbicjen  bcvict)t  f}ivuan  bocn,  tvillcn  tv^ 
t)nbevfcbeibt(icbt)nfemeininijanti5(]en.  .".  v    «.    e 

S>atbe  ConfirmationebbevQ3evming  cincbenp(ifeCerenaoniatn  bcv  5Vevcren  tvc^ 
rc;  fofered)ttf)Obe(^0?(ouen(J  betevin(Kt)nbbeue(lin5,^ebvu!ettv>orvbc,  tt)Ofcbenne 
flnfencf(id)geovbcntt)nbj3e(mifeti)^,  fi)nti>i)nid)tinaffv6ben,  tioofeouevfl  i^uitbt 
gebvufet  tvevt,  i;^  fe  cin  cvfjeilicf  mif^bvucf ,  onb  cm  (uttev  5ipenfpi(* 

1M  i)^  t)an  o(bev^  f)ev  bc  €ated)ifmu^  in  bev  5?evcfcn  m0\d)tit  t)nb  geovbcnt 
aeivef!rbeibet)ovbeo(bcn,  bcgeboffttvcvbcnfd)Olbcn,  tjnbcvcn@e(ouen,  bavimie 
fe m\)lm  taten  tt)0(ben ,  m  bev S)6pe m  ficf  fuluef^  betuc)en  t)nb_bef ennen  mo^ 
ften,  tvelcfcCatechumeniqendmetfVn,  ocft)Ovbefinbev,  be  t)nmunbtcf)  0eb(5fft, 
t)nb  namal^  in  bem  Catettifiiio  tjnbcvvicbfet  iDcven ,  t)nb  in  bev  Confirmation ,  cven 
in  bev  :4)6pe  angenamenen  fle(oucn  fu(ueji  bef  ennenbem 

^]enf)efft6uevflt)ova(fem  bcn  €ated}ifmum  Ct)pbafmenbat»ofcfi)anio^ct 
QU,  ben(S'ated)ifmumtf)Ofevenbviuc)  i)pbvcfiikfegevicbtet,  :^at  erflc  t)^^^^^^^^ 
-bat  men  \)t\}  Catechumenis  bcu  (3:ated;ifmum ,  ^at  p ,  bc  56uet)]ucf e  mife^  ^^ufl^ 
lifcn  aefoutn^? ,  mrt  fri)ti(jcv  an&olbing  gclcn  bcfff  ,t)nb  be  Inftitotion  (jcbveuen.  ^at 
anbev,  ^atbe Catechumenitf^ogelegenev  tr^m^M  int)<ni  Cated;ifmo  exammc 
rettt^ovbcn,  t)nb5ebbent)pbe(jef)6vben  Iercm6tf)en  befcl;eibtgeuenmib  ttf)bem€a^ 
ted)ifmo,  evcnCatechiflenantnxvben.  ^o.i^xm  ,  ^<^t  fe  be  Catechumem  na 
bcmcicf)0[bcn  exan.cn  bovd)evcn  ^ipop  t^x  ^avOcvm,  ^/^^^^^^Pf^^^^^^^^,^^^ 
fevcfe0c5at,  affe  vcd>tc  €f)vi!]en  npproberet  t)nb  confirmmt  fi)m  '^auimim 
bcniu be coaftrmcreben  €f)ri|^en  ic(ien  bc  Catechumenosgerefenbt , pertetti um- 
ftiani ,  qjuaenfamene  €f)vipen  0e()cten  f^tibt ,  Q3nb  v^  aijo  folenm  ntu ,  mtt  fon^ 


I.  ^tt^ntnnf^  wibct  Ub  INTERIM.  fi 


&cilif  cn  Ceremonien  Derfiilulgcn  ^6pt  tnt)  &tlm  confirmcrt  t)nt)  bef^cbigef,  Q)nt> 
^^Defudii^eritus,  afuofinecoHfirmatiojjcndmet.  .5(lfoDennci)atlatinfc(;ewort)f/ 
Confirmatio,  fu(ue|lmit  ftcf  bvinjct» 

^at  bit  alfo  mit  t)cm  ^fltccfeifmo  ()e5oI&en  fp ,  p^  Iic&t(icf  Dt5  bcm  Cy priano 
unbanbern  olben  tbouorfidnbe,  mib  bcfcnncnt  bc  ©cbribcnten,  fo  t)am  ^att)c(lt 
fulucll  approbcrt  fi;n ,  Dnb  in  &cr  tecfen  t^nb  fcbolen  gclcrct  bebbcn.  Q3nt)  fynt  bif? 
fe  erc  n>6vDc  be  fe  ocbruf cn ,  t)cn  oIi)cn  bruccf  Catechefeos  antboti^^cnbe  unl)  fegjjcn, 

primo  fp  l)t)t  (jcfcbeen.  Propterinftitutionem  de  articulis  omnibus  ad  fidei  fu- 
fceptionem,  (ecundopropter  refponfionemad  fidei  profeftum,  tertiopro- 
pter  fponfionem  ad  fidei  obfervantiam.  Qjnl)  f)Cten  t)erbalucn,  Baptifmum 
Sacramcntum  Intrantium ,  ^nt)  corfirmationem  confttentium  ^  pugnantium, 
iJUDSacramentum  corroborativum. 

St.  Hieron.  contra  Luciferianos  td^Ct  ocf  Cit\ ,  ^at  bt  tjplcg^in^}  bcr  ^cn&C  St.  Hlcron. 
alfceineConfirmation  ocf ^ebrulet  fp,  tbo  i>orforfcf;ent)e ,  Sfft  t)eIuDe  rec(;tgeboflrt'^°"*^"'^'* 
iveren,  im  namen  be^  Q3aber^ ,  @ongt)nb  JpiI(i^en®ei(Ic^,  ^eti)ile  be  lerc  i)att 
ber  f)iiliQm  3)i-cuoIt)id;cit  in  ttele  5vcrcfen  t)0rfelfd?ctgeleret,  Dnt)  jjan^  t)onDorpen 
m^*  Wai  6mx\i  t)er  Q5ermin(j  recbte  gebruecf  bt^  ben  olt)en  geivefen  fp ,  td^tt  St. 
Auguftinus  genocbfara  an ,  tni  bofcDeCatechizandisrudibus,  Q03olt)e@oDt,  t)e 
Q5i|Td;6ppet)oI.geDen  em  mit  bcr  QScrmin^  alfo,  t)nt)  |lunt)en  aff  i>an  erem  mQtxv^ 
inct)cn  itinberfpele ,  mt)  bofem  t)nt)  erijerlif cm  mifsbrufe. 

^enn  t)ndnu  fiilfe  Confirmation  in  ber  oIDcn  5?ercfcn  ^ebrufct,  bod;  alfe 
t)alfd;e  Icre  t)nD  mif^bnife  Daruan  affcjeDdn ,  vdrcjelMIet  iix^rDe ,  i)nD  Dat  Dcn  ^ip 
fc^oppen,  DeDerfc(}ri|fti)nDDe^€ated;ifmiIere,  recbt  gninDtlicf  t)oi'|]enDicb  miD  t)e 

iXit  Corfinna  hoc  deus  quod  operatus  esin  nobis,  \)tf)  red;tcm  t)Or|]anDe  DnD 

gelouen  fprefcn  f onDc ,  fiilrer  Cofirmation  t)orricbting  fampt  Dem  examine  htm^' 
(en  tvorDe,  fecjcn  m»?  m\  berten  (jerne,  tt>i>  tvcrcn  ocf  Dlefului()en  alfo  antboricbten 
t)nD  tboforDercn  bdpen  ivillicb,  5tnc  Dat  cxamen  ^atcct^ifmiv  p^  De  Confirmation 
in  Der  5?ercfen  (S^aDe^  ncen  niitte ,  tvcnte  tuat  tvoIDe  Dc  Q5ifcl^op  in  Den  confirmcren, 
tvelcferertJorjlanDt,  (jelouen,  t)nDt)drfat5  be  nic(;ttvetb,  ocf  nidf)t  0ebi)retbe|ft, 
^atm oucrliDat^oDtlofe,  ergerlife,  t^ngerimcDe  t)nDt)nnutteQ5a|}cIauenDcgfpe(, 
W  De  -^i)gbi)Tcbi)ppc  ere^  oeminfte^  baiuen ,  mit  crer  t?orIac(;cDen  Q^crmin^  alfo  ocf 
gcDreuen  bebben ,  Dat  fe  mn  Den  f inDcrn  t)or(acf;et  (i;n ,  annemen  fc^o(Den ,  t)nD  De 
5?ercf e  €5ri|^^  alfo  laten  narren ,  tveten  tvi;  nid;t  tl^oDonDe ,  ocf  Der  €(;rijllif en  ©cme^ 
ne  nicbt  tboraDen. 

•^nDfo  t)ere  be  rcDe  uanDen  Interim-?(}?ei(Tcr^  fn  bi(Tem  (lapitttl  (jefettetbe? 
(anget,  f^n  uele  t)mt)are  (lucfe ,  erD6met)nD@aDej5Ia(ler(ife(ere,  De^^an)e(Ie^gru^ 
ive(tbobe|leDi()enDe,  beningeflicfct,  Dett)i)  unDneen  ^ljxiiitn  mit  tjort^aring  fi?ner 
Confcientien  i)nD  (^ee(cnfalicf;eit  (eren ,  anncmen  t)nD  raDen  f an. 

'S^^at  De  QStrming  ein  ^acramente  fi) ,  \>m  Den  5(po(le(n  an  Der  (leDe  De^  Jg)e* 
rcn€()ri|lian()efettet  t)nD  gebrufct ,  v^  erDid[)tet,  ^ente  i^t  bcbben  nod;  De  ^ere 
€^ri|lu^nod;fi)ne  2lpo(ie(g6gcuen,  i)ororDcnt  cDDergebrufet,  Di(Te^ gebctenen ^a^ 
<ramentc^  materiam ,  Q(fe  Dat  gctvi;eDe  Chrifma ,  noci?  De  f orma  Der  tvorDe ,  Signo 


1^2  23el^5«etti1ff  bev  %ixd>en  $u  ^mbm^, 

te  figno  crucis,  confirmo  te  Chrifinate  fajutis  ,  mkh  iVDV&e  t)e  Confirman. 

ten  Qtbmhn,  ^k  mimgtx  t)tfft  t)e  ^crc  C5vtftuc5  be  ff)ofnac  beil  ()i((t()en  ©eiflcd  ait 
DilJe  Ceremonie  bcr  Confirmation  f Diien  ()engett ,  tonb  berfiKuen  tnduen ,  be  f)e  nic(;t 
Dororbent,  bavuan  bc  nenen  beuee(  ^an  5e(f t ,  be  ocf  tf)o  fbnev  tpDt  md)t  (jemefl  i>(j, 
»nt)f)efft  ocf  betf)ofa0e,  t)ef)i;r  be  Interim.@c^rtuev^anteen,  t)ani)cv  fenbinc,  be^ 
©eifie^,  nii^fben  ConfirmatisCatechumenis,  fonbevben^lpi>|ie(ntjnbber  gan^ 
^en  ^evcf en  tf)05cfed)t ,  Dnb  ocf  htn  gtc^mtn .  be  eve  t^a^t  nic&t  geuevmet  fi)n ,  Q}nt) 

^^  bev Cf)i*ilt{iFen 5vevcfen  ntdvtfibtiid,  tfatit  generales  Promifnones  Euangelii, 

fcj)o(beni)p  befiinbeve  minfcf)(ife  tradition  Dnb  Ceremonien,  beif^unbt  nk^t^an? 
htv^  benn  gvum(if e  mifi^bvuf e  fi)n,  miti)ovvt>evingt)nb  bef\Deving  v>e(ev  ge(6ui(ien  (li^ 
it  Confcientien  gebiibet  t)nb  (^ebttjungen  tt)cvben.  ^n\^  \iat  bed  J^even  dJpviftt 
ff)Ofa^e,  mr\  t)ov5etin(}be^f)i{(t(jen©eifled,  nid^t  fone  Dp  be  Confirmation  cbbei* 
Q3evmin(jgcta(]eni)nb  gebubetnjcvbcn,  tnb  M  befiiluigc  ocf  i)am  ^even  ^^&vtjlo 

ntd)t  appiicertl)^,  \>pit  Confirmation  Chrifmatis,   mld  Chrifma  fd)a(  bc  tn^ 

tvenbi()e  fa(uin(}  bes  tyiUiQtn  ^cijle^  bctef enen ,  p^  f)i)vut()  a|ftf)onemcnbc ,  M  bc  Con- 
firmatiora  ebber  ^evimng  na  ber  «5)cimne(favt  ^-Svillt  mx  be  60.  3af)r  t)am  Cle- 
mente  I.  bc^  nameu^  htn  evlien ,  m  men  fed)t  fd)6fe  anQtxid^ttt  t>nh  t)pgefettet  ft)n> 
Sd  nu  be  Confirmation  fo  Im^t  na  bcj?  .?)even  ^pemme(favt  ati(iefettet  Mn  Clemen- 
te ,  fo  i)f[et jo gewiffe tt)av ,  batbe -^eve bc  tf)ofa(}e bej'^ ^ifligcn geifte^ ,  be be Intcrim- 
©d)viuevi5  i)tf)  bem  i^uan^ciio  antbeen  ,  Dnb  bcv  ConfirmatientOoeigenen,  nicbt 
f)efftm6(]en  an  ber  Ceremonia  bev  Qjcvming  f)en(]en ,  ive(cfc  f)i  nid)t  \)Ovovbentl^ab^ 

j)e,  bit  OCf  ncr(}<n  in  rerum  natura,  t)p  evbcn  tt)a^  tf)OVtl)bt  ^f)ri(ii* 

S)ei[>)i(e  nu  be  Q}ermin^  einc  minfd)(ife  tradition  Dnb  Ceremonia ,  ^nt) 
md)t  Q)at}t6  infettin(j  mrb  orbening  i)6 ,  be  nod;  ©abe^  it)orbt ,  cbber  cin  t)an  ©abc 
bcuafen  Elementum  l)cfft ,  ( tx>e(cf c  boc^  be  Subftantia  t)nb  efie  bcv  tt)aren  (^acra^ 
mentc  ft)n )  fo  f an  fe  ocf  n\d)t fpn  tin  ©acvamente ,  bati)d  cin  (jnabcntcfen ,  ein @c* 
%t\  @6bt(tfev  tf)ofape  f  t>nb  cin  t)tf)n)enbic&  bincf  Ceremonia  cbber  tvercf ,  \iat  bai* 
JiKigetonb  t)nftd)t(ifc©abef?gnabe  (]cue,  t)nb  tt>ercfc,  a(fe  tf)0u6rne  t)an  \)tn  ©a^ 
cva tBcnten  int  gcmene  (^evebct  K)t.  ^tntt  fy)x  d^  nccn  <^yaW  voovbt ,  ©ebobt ,  Ov^ 
kninij,  £bcvtf)ofa(]e,  bavutb  bev<Sacvamcntcbebubin()t)nbfvafftf)eifiitf)« 

Q^ttb  na  bem  be  '^^apiften  t)nb  Interim-  <Scf)viuevd  bcv  ^ermin^j  anc  al(c  tvar^ 
hiii ,  ocf  ttiit  ©a^^tt  (cftevin^e,  t)nb  t)ovf (cnin^je  bev  tvavf)affti(ien  (gacvamentc  ^f)vt^ 
j^i ,  tjnb  fonbev(icf  bcv  .'^^pe ,  affo  (even ,  bat  \)!^xd)  be  Confirmation  tt)evbc  bc  hi^M'- 
,(;e@ci|l,  a(fe  bcvec^teUnaicn  ebbcv(^a(utn3bc^f)i[Ii(}en  ©eijlet?,  t)nb  fvafft  beo 
fleifcbiifen  (tijlen  t)nb  be^  !^iiuef^  (ijl  t)tit>c)ema(bt  tvebbevt^eiftanbc  (jcqcucn ,  \)^  in  ne* 
nem  tDeaebc  Confirmation  tJOT  ein  ©acvamentc  ant^otiemenbe,  '^tntt  batvoere 
tiid)t^anbcr^,  ^tnn  ^a^it,  Cbrif^o  t)nb  fi)ncn  xoaxtn  @acramenten  fi)ne  cf)reaffsj 
tl)ofin)bcn  imb|le(en,  t)nb  bcfti(uen  minfd)en  t)nb  ercn  traditionen  thx^S^^xiwtn ,  be 
nidbt  mcf)y  in  bcv  .^ercf en  fi)n  f onen ,  bcnn  Pc^dagogis  cbber  eutaxia-,  \iat  D^tud)£ 
m^  f mber(eve ,  n?cnn  fe  am  be|]en  fi)n ,  t)nb  fi)nt  niiht  (en(]cr  in  bcr  ^cvcfen  tbo(iben, 
mnn  \)t\x>\k  fe  ad  icdificationem  bcv  5?cvcf cn  bminQ  bcnfKicf  ft)n ,  ^OScnn  fe  ouevfl 
ad  deftructionem  geveifeu/  fo  motcn  fc  vovivorpcn  i)nb  afiieban  mx^otn,  a{fe  be 


I.  ^e^afittlug  wibev  b4a  INTERIM.  U 


J;)evc  €5vi)lu{?  t)cv  36^£n  Ceremonien  fnncv  m\kit  t)cm  c^clouen ,  bcm  .cjcbviifefi^^ 
ticv  igncvamentc  tf)0  aubbivn,  ocfvamd??oife,  C^nbcj?  ^Vopbcten ,  t>nbDcncriW9?Km.2i. 
ovtenf,  i)ovmcrpet,  Q3nl)^5ecl)ia^  i)e^I)vne  ^(anjie  Dan^^^eife  wb©at>e^  bcucfe 
vp(jel^an()en ,  tbobvacf ,  baviimme  M  fe  tho  21ff(]6bevie  mtfesbvuf ct  tvarf.  4-  3^f8  '8» 

^C^apifJcn  leven,  Sacramenta  efficere  quod  figurant,  a  peccato  mun- 
dare,  in  bonoconfcrvare,  Chrifto  incorporare,  &quantum  adfuturamvi- 
tam  prceparare,  crudiendo  illuminare',  amalo  prEefervare.     QJni)  i)at  Inte- 

rim  fed)t ,  t)at  mcn  in  bcv  '^evminc)  entfancje  bcn  f6ucnfo(bi0en  5ini(|en  ®cifi  mit  f\p 
nen  ©auen,  ^enn  m)  nu  naijeucn ,  M  be  QSevmin^  t)nb  ant)cvc  Dovmente  ©a; 
(vamente ,  tvav()afttii]e  <5acvamente  n?even ,  fo  ^ebbe  ivs;  ttvav  De  Q)ot)t(ofcj]e  t^nt) 
2lflRi6t)ifd)e  levc  ingcrumet ,  t)e  tp  evt)cn  t;^  ,  SBente  t)c  Dov^efc^rcucncn  punae 
minfchlif en  traditioncn  mb  ^ebviifen  t5ofd}viuen ,  J)d  nicl)t^ anbev^  vocn  €()ri|}um, 
t»at  ^uanciclium  i)nt)allcr  ^]3vopf)cten  ijnt)  Slpojlcl  (ere,  a(fe  vnvcd)t  (afJcvn,  Q3n& 
t)av()en  t^oolbcn  t)c  Interim-^cbviueveJ  evcm  5intid)vifJo  t^o  (eue ,  ^eifcv,  ^l^oninj),  mb 
t)«  gan^e  5levcfe  gevne  mit  cvcm  0efcv\t>et)cn  Interim  aucvvct)en ,  tnt)  mit  i)em  Inte-  - 
rim  einen  Interitum  anvicbtctt ,  pt)t  fd)al  cn  ouevft  mit  @6t)t(ifer  biilpe  nid)t  gcMm 
gen,  i)t)ttvert)cnftcft>cf;o^en^ote«taten,  (fofeant)ev^fa(icI;n?evt)enn>incn)  einc^ 
bctevn  bebencfen» 

3)i)t  mxbm  ocf  hi^t  evfcf)vecf (if e  t)ofi)enbe  ^amelt(6(}en  eucn  t)avt)orcl5  ( t)at 
t\)i)  t)e  confirmation  t)or  ein  ©acrameute  uan  bem  ^ercnge|li|ttetanncmen)  bt^ 
freftiget,  alfe  nomlicf ,  '^at  t)e  Confirmation  in  (jvotev  ebv  tbef)o(L'cn  fi)  (\lft  t)e 

S)6pe,  be  conf.  dift.  f,     kem  ,  t)at  t)at  ConciJinm  Aurelianenfe  fecl;t ,  i)at 

tieen  minfcbe  f 6ne  ein  Dunenfamen  €f)vi|l  fi)n ,  l)e  nicbf  i)am  Q^ilTcboppe  ^cuermet  v^f 
de  conf.  dift.  f .  jejuni*  ©0  reben  ocf  t)c  Scholaftici  @opf)i|]en  t)aruan  Dnt)  fi^^tn, 
Per  iftud  Sacramenfeum  (Confirmationis)   fideles  fieri  plene  Chriftianos,  Albcftus 
plenitudine  copise  ,   qui  tantum  in  Baptifmo  pleni  fadH  funt ,   plenitudine  Ratisbo- 
fuflicientise.    ^g  t)at  ni(i)t  ©obf ,  ben  (je(oucn  Dnb  be  2)6pc  (af^ern ,  fo  \}^  tmt  "*"  ^p^' 
tiid;ti)  mef)r  Dor  @abeg(e|]erin(]  tf)Of)0(bcn ,  COJaf ct  be  geloue  CbrijTi  nicbt  €^vi(ien  ^ 
t;i^be!^6penid)tjjenod;y  t)iJ  be  vccbte  \5u(le  bc^  CbrifJenbome^inberQ^evmingf  be 
I3anminfd)cni>pcjefetteti)g,  mit)  nicf;t  in  bev,1)6pe  ^nb  bcm©c(ouen,  fo  i>^  io  M 
^at^jcRe^  roevdf  f)6(3ev ,  tDevbiaev  t)nb  mcf)r ,  (lift  be^  ^eren  €f)ri|]t  ^ope ,  be^  f)i(# 
lij)cnQ!5eille^t\)evcfi)nbfva(ftbet)ni^tt)ebbcv(ieberet,  gelouen,  feuei;>nb  f)6pentngtfi 
j)n<5  cnvecfct.    3cf  meine  ia ,  hat  fp  b(inbt  perufcbet ,  i)nb  ©obf  Dnb  fi)nen  @ei|!  ^e^ 
faflerf ,  3a  icf  tneine  'cat  f)etetboreformation  ber  j?ercfcn  ttn  Interim  tonb  Pr^epa- 
ration  fi^xium  ,  t^dt  menntcblicf  i)nb  fonberficf ,  be  pbt  t^ogevid^fet  f;ebben  /  t)nt) 
exequeren ,  in  a|fi)runbf  ber  J^efien  bcfpen  tr>erf, 

SDaf  be  Interim-(gd)riucr  fep(3en ,  !^e  Q3evmtnjj  fi)  t)ord)  Dpfeji^in^  ber  ^etti? 
be  Dan  hm  Slpoj^efn  angefan^en ,  Dnb  ber  ^txdm  Dorban  betf)<inf  enbe  ber  wmit  thof 
fcolben  bmakn  ,  fonen  fe  nid;f  bctvifen  ebber  roav  tnafen  ,  t)nb  (Iraffet  fe  apenl>ay 
bev  2fpo|le(  ti?evcf.  ^enfe  be  Sipoilel  (egjjen  be  f)enbe  Dp  be  ©amavtter ,  ^e  Q^iV  2fct.8. . 
fcb6ppe  ouevfl  fmeren  be  (libe  mitolie,  t^cnn  be  5(po{lc(  be  ^enbe  Dp(ebcrt,  ttart  bc 
iKlt^e  Q3gli]ses(wm/  t)^(t'(f affo  ba(beborcf;fi)m  sawent>t&w>enbi(f;  Dnbapcnbarer^ 


— —————— _ <•    1 1   ■         I   — 

to()et)e^  t?nt)t)^t)ei*^po)le(Dat)rem  s)}?irafehvcrcf,  wotieHiftoriainAdJlavlicf 
mtd^it,  Darbord;  t)e entfanciene  (erct)ed€uan(}e(ii  bejteDiget,  »nDnid;t  cinen  ni;eii 
cDDer  anDern  ®ei|^  ^cgeuen ,  Den  fe  t^ouorne  Dord;  \)m  geiouen ,  tjnD  k  S)dpe  ent^ 
itin^en  f^aDDen»  $>t  Interim-9??eifler^  Drdmen,  Dat  De  Confirmatio  inn)enDic& 
t)n|tcl;tbar(icf  Den  l)illmn  ©ei(]  (jeuc ,  ^o  rimet  pcf  6uer{l  De  Q^crming  m\)  ere  geijl 
mit  Der  5ipo|le(  ?D?iraPe(  t)rtD  pcf;t&ar(if en  ^aucn  De(J  ©eifle^  ^ 

3Dt  i)^  tmi:  Der  Interimijlcn  crnft  nicbt ,  Der  armen  t>orIatertcn  StcrcPcn  tf)0^ 
te(pen,  fonDerfemc5i'tf;ouorn)erenDe,  cr  ^d(jenbriflen  t^ouorf open ,  i)nD  tvcDDci; 
in  Dat  flricf  t>t6  2Intict)ri(li  »nD  ^iiucid  t5oudrcnDe,  m\m  fe  duerfl  tt)o(Dcn,  Dat 
m)Det)p(e3(jing  Derf)enDc,  t)nD  Dat  ?0?irafe(  Der  2lpofIe(t)nD  creQ}irmin(jmitcrem 
Q5ei|Tc ,  t>or  tin  Dincf  f)o(Den  fcf;o(Den ,  fo  mojlen  fe  pU  ocf  mit  Dem  tDcrcfe  bcnjifcn  / 
n)0  De  2lpo|ie(  gcDdn  fccbben ,  -Dat  De  f^ifligc  @ei|]  mit  t)nD  in  Dcr  Confirmation  cDDcr 
Q}ermin(j  ^ic^tmn  tDorDc,  ^ren  t)nac(jrurtDeDeni>nD  t)ntvarentt)6rDen,  anc  fcl;riflt 
'  tl)0  geioucn ,  fpnt  m)  nici)t  fcf;u(Dicf;.  '^^at  ocf  minfcl;ert ,  Dorc^  mlnfc&ert  tradition, 
©aDe^  ©eif^  ^euen  f onen ,  \)$  ^iM  t)riD  Dc^  ^tnn  ^^xifti  m\>  ft)rtcv  ©acvamcnte 
apenbare  (aficvirtg» 

^at  fe  6ucr|]  fc^(jen ,  ^c  rtid)t ,  alft  m  fc  t)Df  a(f fe()(jcrt ,  aflent  anrtimpf , 
8e(duett?nDf)0(Dt,  De  t)orldd)ene ,  DatDc  ^crcfcfpcine  fiiie  t)nD  (jvunDtfejic  Dertm^ 
ktit ,  Dat  \)t  bi;  Den  baren  5citf)0  ^ef)a(et ,  t)rtDf;efl)  rtid)t^  anDer^  gercDct ,  fdnDer , 
©ecbl^u  nic^t  a(fe  Dc  ^]3att)c(l ,  Q3i(Tcf)6ppe,  t)nD  crc  ©oDt(ofe  tJor^erDe  (^opbiiicn, 
O^^dnnifetjrtD  '])apert,  Dc  Daflnterim,  DeMlcrcfet^nDfiifen,  t^nDgvunDtfeffet^ofpn 
©ovmeincrt,  fo  bi)lDucint)ovD6met5l!ettev,  !4!)avummcDafDunic^t(ie(6ucfl,  SDat 
^amejl,  Q3iJTc()oppe,  ^^apen  t)nD  9Mmicfe,  Dc  ved;te  ^crcf c ,  tJnD  Dev  tt)avf)eif 
fiiicrt  t?nD  ^vunDtfelle  \m  /  «nD  nicf)f  crvcn  f dncn»  (gt,  ^auiud  befd)vi|ft  De  ved;tc 
tvare jvevcf e^aDe^,  fcd;tuid;t,  Dat^l3an)c)l,^iffd)6ppet)nD^apcrtDc5?cvcfc©ai' 
Dc^  ft)rt ,  cDDev  Dat  t)p  fc  De  n)av()eit  gcbutDet  )b ,  m  De  ^apipcn  tjnD  Dc  Interimi- 
t]erttf)0  be|lcDi(jing  txt^  ©oDtiofen  n^efenDed  DnD  ^pvannic,  infdvcrt  t)rtD  artt^ccrt, 
@OrtDev  fecf;t ,  Dat  De  vec&tc  jtcrcfc  De^  (cbenDigcrt  ©aDc^ ,  ^empci  t)rtD  ^uf^  fpn , 
bav  [)i  mif  |i)rtcm  (55ei)]c  t)nD  njovDe  n^anef  t)nD  rcgcrcf ,  Dar  Dc  n)ar()eit  @dDt(ife{>  mov^ 
De^gc(crcf ,  gcfovDert,  er()ofDen,  imDt)pDc  nafamcrtDcn,  na  ©aDci?  gebaDc ()ebrad[)f 

^\ixl  Z'  tDcvt»  ^e  5tercfe  ^efl)  nid;t  Dariimme  cin  ^J>i(cr  t)rtD  ^ruHDtfe^itc  Dcv  ivav^cif ,  Daf 
Q3oDt  Dp  mirtfcf;en  in  Dcv  Jvcvcfc  fi).ne  (cve  t)nD  movDt  gccivurtDet  f)cbbc ,  cDDcv  Daf  Daf# 
fu(uij)cfd;o(Det)ovDctDar5eitge5o(Dert  tverDe»,  wat mirtfcf;crt,  Dc|lcfDevtecfcrt  na^ 
mcnartmatcrt,  irt  Dcr  tecfen  (eren ,  t)nDt)orrccf;tt)rtDn?avafffepert,  (SonDcrDav? 
timme,  Dat  Dovd;  Dc  5\evcfe ,  Dat  \)^,  Dord)  Dc  ©eiduigen  an  (S()ri)ium  t)nD  fi)rt  (guart^ 
ge(ium,  Dett>ar5eitDart®vi)io,  Dert^l^vopi^ctertt^rtD^lpojWrtcntfan^jcrt,  miticve, 
bcfcrttrtijfc,  miftjov^ctirtgerc^  bioDc^,  t)nDt?or(u)i  (iue^,  ()uDc(?  t)rtD  (cuenDc^ ,  Dc 
tt)arf)cif@aDc(lDra3en,  t)orDernt)nDer()o!Dcn;c()en3;)iiue(,  ^ellc,  t)nD  afle  t)a(fd^c 
(crc ,  ge(i)cf  a(fe  legen  aflc  t^nmcDer  DnD  )]orm ,  Dc  ^Piler  t)nD  ()runDfe|le  ein  @ebun)te 
Dvagen  t)nD  er5o(Den ,  Q}tiD  a(fo  fi)rt  ocf  t)ov  i)3i(ev  t)nD  ^giifcrt  angefeert  t)nDev  Den  5lpo^ 

©(1I.2.  Oe(n,  <St.3acobu^,  ^stvu^  t?nD  ^ol^anne^,  Sm  anfan()  t)nfc^  (S^vi)lenDomc($ 
ff;oDcvti)DtDcv2ipoj]<(, 

q3nD 


I.  23cP5ftt«ug  wit>et  t>M  INTERIM.  f  f 


Q}nb  trenn  Diffe  definition  t)cv  j^evcPen ,  alfe  bat  fe  fi)  ein  T3Her  t)nb  ©runDt» 
feftcberttja^eit;  rec()tan()efeen  mert,  foauertmietfe  jDcrmenntc^licf,  Dat^l^amef!, 
Q^ipdppe ,  ^apen  ,  ^O^dnnicfe  \?nt)  ©opbificn  ,  nid;t^  n>cini()cv^  fpn,  alfe  be 
5tercfe  ©abe^ ,  ^ilcv  t>ni)  ()runt)tfc|]e  Dcr  tvarf^eit ,  ^Gcnte  ere  ©obtlofe  tvefent, 
grutvlife  i)orfoI(}in(}  i)n&  t)ovl)i^menitTe©()t)tIifevti?arf)cit  to^ctapcnbar  an,  ^at  fc 
t\id)t  Q^aDc^  5uf^  mib  ^empcl,  fonDer  t?e^  ©uucIdncjlfDn,  Datfe  ocf  nicf;t  ^ikv 
»nD  Q)runt)tfc(ic  fi;n  t)cv  t\)ar()cit ,  fonbcr  ber  ld()ent)nt)  aM  ©oDtlofcn  iDefenDej^, 
i)nb  fpnt  Dcle  it>eini(3cr  t)cr  tvarf^cit  ^iler  t)ni)  grunt)tff  (ie,  t)enn  i)c  ^0(jenprc(icv,  ^l;a^ 
vifeev  t)nt)  €)C()rifft(jelcrt)cn  tf;o  ^crufalem  ^mtii  fi)n. 

?San  &cm  ©acramcnte  t)cr  ^ot^c^ 

|it€apittefanfanscnt)e,  Q3nt)nat)em  t)eminfcf)cn2C,  3daIfot)OVi)reict,  t)or^ 
_  tvoren,  |ttffuIue|lt5otvet)t)ern,  i)nt)ingeti?orpen,  t)at  men  fc{)i)r  nic()t  tvc^ 
tenfan,  mt  bedlnterims  meiningfp,  tjnt)  tvo  i)t)t  t)c  Interim  -  ©cf;riuer^  (jerne 
f;ebbentDOlben,  3Dtfcf;inet  6uer(taflent|)aluenint)emlnterim,  t)at  Dariimmealfo 
jonovDentlicf  t)nt)cveinant)ev  aQeent  gemengetft),  M  men  M  ©oDtlofe  ^apij]ifcf;c 
tvefent,  i)nt)  t)e  t)alfd;clevc  t)nt)cvt)om ,  fot)an6ev^otf)C  im  q3att>c(lt)ome  bctf;5ev^ 
to  gelcvet ,  t)ort)ccf cn  t)nt)  favtven  tvil ,  t)nt)  t)nfe  €f;ri(ilife  ^ercf e ,  t)nt)cv  ctnem  m^ 
borgenen  fcf;i;ne  tt)ct)t)enimmc  in  t)e  ^api(]ifcl;en  evDdme  t)nt)  flruvoel  t)6rcn,  i)nt)  t)am 
j)efarn)et)cn  Interim  cin  ©at)e^la(lerlicf  Iterum  t)nD  ©ot)tlofcn  affal  maf  cn  tvil ,  ^at 
tvi;  nu  t)nfc  (jen^ctcn  entfr^cn  t)ni)  feclenfalicf;cit  i)ortvarcn ,  tvillen  m  f)i;r  t)nfd;cbtlicf 
»an  t)er  botcantdginjjDon,  i)nb  vnfe  mcinin^  i)orflarcn,  ^at  bc  minfdbe  na  t)ei' 
^opc ,  i)nt)nat)eme  alfc  bcnpegebarent;^ ,  mfm  in  ^rofe  t)nbfa^are  fiinbe  t)af(e, 
i)nt)  bat  cm  tt)cn  f;c  t)alt ,  t)c  Q^ct^e  tDan  ©aDe  gcbat)en  ( alfc  erf cntcni([c  Dnt)  bcfcntc^ 
nifjc  foncv  fiinbe ,  Oviiroe ,  ©ef oucn  i)ni)  bcterin^ )  noDid;  fpn ,  i)nt) ane  t)e  mit  ©a^ 
Dc  nici)tttjet)t)evfdnc  i)Ovfdnct  t\)cvt)cn ,  fon&cv  (lerue  t)nt)  i)ort)erue  in  fpncn  fiinDenf 
feolDcn  \y>\)  alfo  rec()t  t)nb  anbev^  nid)f,  ^enfe  botl)c  pvcDigen,  t)^  nid;t  anDcv(J, 
bcnnt)atmenleret)t5t)em®cfettetDcfunt)cevfenncn,bcvua>et!,  (icf  bctcvii ,  i)nbt)cm 
^uati()cli0  5elduen,  l)at  t)en  botf)fcvDi(}en  voraeuiti^Dcrfiini)  in  3€fu  €f;ri(]o  i)Ov# 
fiinbipet,  i)nt)  t)Ovl)an(tcf  t)Ovfunt)enbot)en,  i)nD  tbo  allcvlet)  (?3ob(alid;citt)nbbd^ 
gentftcf  beffitigcn,  i)nt)fpnbta(fo,  €5vi(lu^,  t)c  ^vopf;etcn  i)nt)  5(po(lef ,  Q5otf;e 
Dnt)  €uatt(jeIion^^^'et)igev  gcnoctt ,  t)nt)  ^^otc  t)^  nicbt  cin  Ceremonia  et)t)ev  @acra?  ^'^''^^»  '* 
mente,  fonbcrein(ict)eflribtn[)ebt)crt)efunbc,t)nt)einflilid; anbolbcnt,  ancin®ot>t* *"^''*' 
friicbticf)  lcuent ,  i)nt)  ©abe^  sef;o;fam  i)nt)  allcvlci;  ^ot)tfafid;cie  rcd;ten  friid;^ 
tcnfpn» 

^nbbaf  alfobalbe,  tvcnn  t)cmfunbcr(l;nefunbe  m\  f;cvfett  ^cruft)Crt,  Dnl) 
fce  mit(?an^em  t)ovtvun)en  tf)o  bcm  t^rone  bcvpaben  mb  barmf;erfid)citQ5abe(>  (jcit, 
Dnbejelouet,  bat  f;c  ^(iett)idlt'cf_yor(jcuingberfuni)cncntfatt(jet,  t)ord;  be  tf)Ofaae  bc^ 
Jf)cren  S^ridi ,  unt)  batbe  ^lotel  et)Dcv  Abfolution  tbovcfcn,  mit  &f(fcn  njorbcit 
i)ei^  ^evcn  ^Jpviflt  bcualen  fi; ,  2IIfc  mi;  mi;n  Q>aber (icfcnbt  f;e|ft,  alfo  fcnt)e  icf  im,  l-pf^  ^r. 
5^cmct  I)en  ben  l;i(ligen  ©eill,  $t)«n  B^)  bc  fiint)c  i^orjjeucn,  t)cn  (yn  fe  t^ovijcucn ,  *^"'-^'' 

^cvC 


fS  "^c^antnu^  ber  Tsiv^m  jw  ^rtmbufff. 


SH3eytmnenentn?iuc(gc|Mlet,  i)Dt  motl?  ouevf^  infulcfcr  5ei(n?ert)i(jen  ^ote  ft?nt)e 
gcloue ,  De  ^p  De  t[)i)gefeci}tc  anaDc  ©ciDe^  gen^licf  bunjc  unD  t^ortrume,  fufc^  movDeDe 
Pcenetentiai)DrDi)m!icf|l;n,  ^nfc^uba^,  ^'au(u^,t)nDft{Icn>ortmiuelDcn  (liDejlej: 
t)ee?(jen?cjlt;{>,  miDfanneneContrition,  Confeffion  ijnDAbrolution,  aneDenge* 
louen  niitte  fpn,  Dat  De  Abfolution  De^  ^reller^  d^)  Der  infetting  m\)  Dcm  movDe  €f)\'U 
fli  gegrunDct  fp ,  »nD  Dat  De  gncDe,  Dc  Dorcf)  De  Abfolution  Dargerefet  wert ,  ©aDc^ 
jl),  J)nDnicl)tDedminfc5cn,  duD  fi)  allene  De  5impte^  Dorricbtinc)  Dc^  ^rejier^ ,  i)^ 
wicf^t weDDer  t(}ofcc{)tenDe  ^  Docl}  DatDod)  Dat  morDt ^refier ,  nicl}t ein  (jetvpet  cDDcr  ge^ 
fa(uet  ^ape  Dorjian  mcvDe,  fonDcv  tin  |Der  ^Secicnfor^er  tf}om  ^ercf enampte  orDentj; 
Jiif  mi  Der  (£f}riii(if en  ©emene  beropen ,  i>nD  Davtf}0  ordineret ,  t)nD  De  f raft  fiinDe 
tf}0  (ofen  »nD  tobinDenDe ,  nicf)t  lop  De  werDic[}cit  Dcr  2Gi}ing  gefcttct  n)erDe,  alfcDe 
^api|!cnDocnp(e0en,  DatDcn^])rcflerneDDcr^]3a|lorrtynD£crern  Der  5?ercfen  €5n^ 
Oi,  i4icl}t attcne (jema^Dt (]C{]emn fi),  DefunDctf}0(6fen,  fonDernocftobinDenDe,  i)nD 
Dcfii^ui^c  na  Dc^  S^itnn  tl)^\\l\  bcuee(  m\)  anDcrd  nic[}f ,  m  De  "^otf^ferDi^cn  m\>  ie^ 
gen  De  \)nbotf}ferDi(]cn  fd;D!c  «jcbruf ct  mcvDcn,  \)^ i)n((5d)bar. 

<So  oucrjl  Di|Tegei|]((fet)nD  Jvcrcfcn0ema(DtDcr  f(6te(  t)am  J^eren  €5 riflo  <)e? 
geucn,  fc[}0(De  i)pt)t()t\)enDi(|c  ^nD  t\)ert(ife  gct\)a(Df  jjcDuDct  t)nD  (jetagen  racrDcn,  Dar? 
niitDev^36iDC|]e^^ij|cI}6ppe  DnD^papen,  tvreuci,  moDtiDiden  mb  '^irannictbobe^ 
fleDiijenDe,  psunrccbt,  vDcntcDer  f(6tei3etT)a(Dti}j)C|ci|l{icf  t)nDnid}tn)crt(tcf ,  c)e[}6rt 
tf}ominn)cnDi()enminfd;cn/  i)nDi}^Dcm©en)etent[)03uDei3eovDent,  miD  nid;t  tf}0 
ipevtiifer  rc^ering. 

^at  ocf  Poenitentia  cDDcr  ^otf}c,  Dc  t)an  Dcn  Interim  -  ?^eiflern  in  Dijfc  Dree 
fliicfe,  a(feDiii\vc,  Crcnbid}tt)nD  @cnocc[;Donin(}  ()cDc(ct  n)crt,  cin  ^acramente 
jt)t)am.?)cven^f}rtj]oin(3efettct,DnDDatin  Dijfcn  Dvien  jlucfen  De  frafft  cincd  n?avert 
(^acramentc6fpnfd}o(c,  t)nDDatfe[}i((i(]cn/  t)nD  »oracuin(]  Der  fiinDe  mxdtn  DnD 
niit  ftcf  brincjcn,  mt)  ®6t(i!cr  t(}Ofage,  ft^d  mb  t)or5efing  fi}n  fc^oien ,  DarDorc()  @a? 
DeiJgnaDegc^cuen,  t)nD  Dcn  De  Dar  rutven ,  inDato[}rbic|)ten,  t)nD  Dei)p(3c(ed}te  ge^ 
noc()Donin(3bcta(en,  t)orgcinti()  Der  fiinDe,  Ded  ^crcn  €[}ritli  t)orDenfl ,  er(6ftn(jet3nD 
ibaten)i(]c(eucnDtfc!)6(eappliccretn)erDen,  3^  t)nvcc^t,  t)nD  \)$  apcnbav  tc{)tn  De 
fd;vifft  t)nD  Dcn  gc^ouen  €[}vijlt. 

3n  Der  ^ote  t;^  noc[;  S*(cmentC/  Vifibilis  Materia,  Dc  ^av  mere  fignum  invi- 
fibilisgratiac,  ocf  rtcen  n)orDt  i)am  ^percrt  €[}rijlo  gcrcDct ,  i^ovovDcnt  t)nD  bet)a(ett, 
m[cfeDoc[}naS.  Auguftini  t)nDDcv  Bi^mifd;en  fevcfen  [cvc,  De  fijbflantia  Sacra- 
mentifi}rt,  t)nDaneDeocf  nid;t(?,  proprie  tf}0  vcDen,  ein  (Sacvamente  itn  m}en  ^^e# 
flatiiente  f^n  f  an,  m\)  Un  Dev  f}a(ucn  t)c  9v6mifd)e  ^otf}e  nceti  n^are  (^acvamentc  fr;» 
eDDev  i^eten.  ^Gt;  bofDcrt  De  ^id)t  t)nD  Abfolution  in  Dev  .^evcfen,  fo  fc  vcd;t gebvu* 
fetwevDert,  feerf}0c()n6Did;/  S3atfe6ucv|lfd}0(Dcn<Sacvatnentafen/  Deopereo- 
perato  ^tfltgcrt  t)nD  Dovgcuitige  Der  fiinDe  mercf cn ,  p  nid)t  tf)obcn)tfen ,  i;Dt  d^  ocP 
&em@e(o.uenau^5n'|ium  totveDDcvn,  mh  Dcm  (^mngtHo  (lf)xi\}i,  DnD  ^an^ei* 
fc[;vifftentiegen,  Ocf  i)ffeteineapenbavi)i)v(6d;eninc)Devevi6fi'nge(2bvifli/  DevS)6pe 


3aDed  befpottinijc ,  t)nD  tin  t)evD6m[icf erDom,  Dat  Dc  ^api)]en  De  Poe • 
(5acvamente  Dt[;vop.en,  DtiD  Darumme  inuoren,  m  De  minfd;en  Dorc^ 


t)nDDergnaDe©aDei 
nitentia  t>or  cirt  _ 


I.  y>tUmnS  ivib^Jf  b40  INTERIM.  sy 

■       >—— — — *— ~  —  —— — — ■— — ^— « 

^eii  fc^i?n  DiiTe(5  loovmeinten  ©acramenteJ  ^avf^en  m6c()tcn  bercbef  mevbciT.  ^at  mett 
^ovd;  rume,  ovenbicl.)r  unD  Satisfadiion  toovbene ftov^ieuing  t)ev  funbe ,  Dn^  bttak  &ai 
DeDefci[)uIDtt)evfunt>e,  tveIcfe(evcDc^^uue(iJIerev£5,  jn  Dev  €f)vi|Wcn  5?cvfcnm; 
m6  m^tS  t5o  (iDen  eDDcr  tl)o  Diil&en. 

Q}ni)i)^fotv')t^aifamcn,  Datjlcf  DevOi6mifcf;en5?crcfen/  ^apen  unb  (gor; 
ph\\h\],  ni6)t  |cl;cmcn  t(;i)fcl)viucn  unD  t^ofcven  t)an  bcr  Pcenitentia  cbbev  Q5otl)c,  M 
fcopereoperato,  Dati;^,  DvTt  bc  rmveeM)evfmcvtcbe(ianaentTfiinbe,  mibbcovcn^ 
bid)t,  cbbcvtovtedincjcbcvfunbe,  Dnb  bc  t\)crcfe  fo  tobcr  fatisfaction  oam  Q5tcf)t(;65 
vcvaHnbc«i)p3c(ecf)t,  a((ent(jeucnmibut5vicf;ten,  batt^ocvianijincje  bc^  eivicjcn  (c^ 
Mcnbe^()cf)6rt,  mkh  (evc/oapcnbav(^abc^(aficvin(jci)£^. 

"iGentc fc fcf;viuen a(fo,  \>\]\) imttm  tigtm m^rbc,  perPoenitentiam homo  scholaft- 
abfoluitur  apeccato,  Reconciliatur  Chrifto  ,  Reftituitur  Ecclcfix ,  ditatur  Thcolog^ 
rplritualibusdonis ,  efficiturde  filio  Diaboli  fiiiusDei,  aperitur  ei  Paradifus, 
reparantur  bona  opera  peccato  perdita.     Item,  Poenitentia  impium juftificat, 
delet,lauat,  mundat,  gratiaminfundit,  vivificat,  vitam  xternam  donat,  poe. 
namxternamvitarefacit,  apeccatorum  fequelis  liberat,  remifllonem  pec- 

catorumadfert.  Q}nbfed[)tbat  Interimocf ,  ^at  t)at  Dormcintc  ©acramcnte 
Pcenitentia,  f rafff  bcbbc  t^o  5ini3enbe,  a(febe©acramcntef)eben,  t>nb  t)or(}e(iPct 
a(}o  biiJcn  vitum  tf;o  vumen ,  bicjpten  Dnb  fatisfadion  bbon,  bem  (feacramcnf e  bct 
S)6pcm]bbtrEuchariftien,  t)an%'i|]o  bcmJ&crcn  fufucji  Dovovbcnt  t)nb  a\]c\i\'itf 
ttt.  !4^iffct)nbbevge(ifcn©obt(ofc(crcn)crt  barunbcv  gefmiicfct,  t)at  be  ^ote  ciii 
©acramcntc(i;n\)nb5etenfcl;6fe,  t^nbbariimme  tj^bijje  mcinincjc  mh  (erc  mmht, 
batbc^:^ote  cm  tvav ^acramente  fi;,  !^at  ocf  be  Q5otbc,  M  \}$,  mm,  Oven' 
bic^t,  i>nb(}enod;bonin^q,  nabcv:^6pebatanbevbret|l;im(^cf)ipbv6ff,  bati;d,  t>at 
bcmmfcf;en,  be  na  bcr  :^6pe ,  barborcbfeiJtf^berfunbcunbbobc^ctaacn  mb  crreb^ 
betfi)n,  «aficnunbfunbigen,  bovc^beQ5otf;en)ebberummcerrcbbtettievben,  bat  fc 
in  crcn  fiinben  »nb  in  bcm  twi^tn  bobc  n:cf;t  Dorfupcn ,  (^cli;cf  a(fc  be  cvrebbet  werbcn, 
beecf;ipbrc)fe(ibcn,  t^nbmitcincmbrcbctbo  (anbefci;ti)cmmcn,  batfenicf;tt)orfd? 
pen ,  ^Benfe  biije  lere  maf ct  be cntfan^ene  ^opc  gax  tbo  nicf)te,  t)nb  enttf)ut  bcm  Jbe'> 
i'cn(5:bvi)]ofi)mer(oftn5e,  (jenocl^boning  t)nb  cbve ,  t)nbfcttetbeOvenbicf;tt)nbfatis- 
fattion  an  fi;nc  \}i\>t,  tpcicft:  m\  ncncn  <lf)xi\itn  antf;onemenbe  i;^. 

5San  itx  Sic^t 

aj  be  ^2M'^t  in  hv .^cvcfcn  niit te  fi;,  tf)o  f^clcnbe  be  tvunben ,  borcb  be  fiinbe  en^^ 
lanocn,  ^(\t\)^  tbo i)nbevn?ifcn,  tbo rabenbe,  i^nb  bovcf;  (3)abe^  tijovbt  £otrd^ 
gcn,^  onbnicl)tbefunbcii>cc|)toncmcnbe ,  fpn  tt)i)  n4'd;t  in  affvcbcn ,  t^i;  bebbcn  bc 
fAj\)t ocf  mtt bcr  Privat-Abfoiution (icbc^  jn  Dnfcn  ^evcfcn  cv^ofbcn,  mib  tjovbau 
ficbci?  tf;o  f)Olben  mit  fllfc  acfevet. 

:X)abe'r^icl)tducvftfcJofbefi)ncaufa,  bavberc5  be  fiinbc  tvect(jcnamen ,  Dnb 
opere  operato,  t)Ov()eum;.ibevfunbccrfan(|cf,  mibbett)unbcnbcvfunbcqcf)e(ett^dv^ 
Dcn,  i)^t)nvecf)t,  v^i)njcm0cfot)cn  tf;otvcbbcrn ,  m]\)  t)ortt)crpct  bc^  Jbcr<n  Cbriftf 
^orbcniivnb0cnoc{)Dont.  "^        ^^ 

•&  ^at 


"  '  -         — ____ 

S)at  t)e^ic&tt)nt)t)e»orteningDerfiin&c,  nic&t  t[)0  mi^t^  eDbcr  t5o  enge  ^c^ 

fpannen  fd;6Ie  tt)ert)en  /  i?p  t)at  t)e  Confcientien  mft  toortcllin^  nllcr  fiin^en,  t)c an  {id 

ca\>m\6^ilid\)^,  nicj)tbefn)eretn?erDcn,  t^^biaicf,  ^enteaacntmotf;inl)erJ^eif* 

f en  tl;or  lere  unD  trofte  ber  ©emene  ©abe^  gebruf et  ttjcrben* 

^at t)c  minfd^e  t)e  tt>unben  (Vner  Confcientien,  be  5e  n^il  ge^clet  l^ebben,  t)at 
^g,  ^ar  fee  rat)t  t)nt)  trojl  inne  bcgcret,  fd)oIet)pt)ccfen,  t^nbficf  rai)cnlaten,  i)6 
Vi^t  ^ocf)  alfo  t)att)orc5  t)at  ttjorbt  f;eclcn  nicht  Dorfian  tt)cvt)e ,  bat  Dorcjcuinge 
t)cri\int)et)ord;De^i^t,  Dat  t?^l)ord;t)atopusoperatum  Conf eflionis ,  erlanset 

ttjcrt)c. 

^at  hm  (^cldui^cn  fo  ttjol  t)e  bn^ebid^tcben  alfe  l)e  gebid^tc^cn  fiinbe  t^orgcucn 
ttjcrben,  tt)c&bevfecl)te m) nid;t,  .3)atduer(l borc^ tjerteainc) t)er fiinbc,  t)e  t^orseuing 
lerfunbccrlangcttvcrDe,  i)^  t)nrec|?t. 

^at  in  t)er  ^id^t  t)tl)  t)cr  Abfolutioa,  tt)clcf e  nic()ti5  anbcr^  \)^,  benn  einc  gnc^ 
bigctofaget)e^^t)2vcn,  t)an  i^orgcuinc)  bcr  riinbe,  t)oi'tt?in()bcrfunbe  borcf)  ben  Qiiof 
ucn  gef)alct  ttcrbc,  t)nb  berf)alucn  beQ5id;t  bcm  minfcben  ncnc  Q3efttcrin^  t)p  Icd>t, 
fonberberAbfolutionbalucn,  bcn5eldui0cntro|lbrii]()et,  p^  nic&tt^owebbcrfed;^ 
tm ,  n>cii  fc  recbt  (^ebruf ct  tt)ert. 

^atocf  bcQ^icIjt  m  bcm  ^rejTer  niilte  tnbbcnplicbfi)/  tbo  t)orbertn.9  ber 
Icvcbc^  Catccbifmi))nb€I)rt|]IifcrDifciplin,  thoeincrtud^cniffcbe^cjelouen^  t)nb  le* 
ucnbc^,  t)nbndbi;0crt)nbevvid)rin3,  bat  Qtml^t  funbe  toldfen  t)nbbitibcnbeinbcr 
€f)viflfif cn  S^evcf cn  fp,  »nb  ^at  bcn  ^:SotWcvbi0en  be  na  ber  !4)6pe  gefaacn  ft;n,  in  ber 
5^cixfcnt)orgcuin,0bcr  fiitiben  bliue,  batbe©cmcneo«f  n)ctcrabt,  t)nbcrricf)ttnc|t)t>b 
^bcvman mit,(^ubcrt)nbcrrid)tin(}ttnbbcfc^cbcnf)eit  tI)om  ©acramente  bc^  Iruc^  t)nb 
bfobc^(5:()ri(i!,  mi5c)C(]cIatenttnrben,  fi)n  tt)i;  cjcilcnbicb,  ^Dcbbcntocf  flcbc^aerabcn, 
t)nbvabcntnod),  '^at  be^ic^ttf)Ot)orgcfd)reucncm^cbrufe  niitlicf  gcbolbcn  tt)crbe, 
S)od)  alfo ,  m  nemanbt  an  ()ett)iffc  tt)bt  t)orf)a(ftet,  ocf  nid)t  mtt  aHcr  fiittbe  mttU 
Iinc)bef\verettvcrbe,  nabcmmalcfiilfetjortcninc),  bemt)ortc(Iert)ttbcnf^Iicf,  t)nbbcm 
^id;tf)6rcr  bcfnjcrlicf  t)nb  crgerlicf  t;^,  t)nb  biffe  erri()e  opinion  bavbt)  t;^,  bat  be  t)or^ 
tcaina  bcr  fiinben  ndbid;  fi),  t)orj)cuing  bcr  fiinbcn  tbocrlan^enbe. 

^at  duerfl  be  9i6mifd)e  C  vcnbicf)t,  fcbolbe  Juris  divini  tJiib  tbo  t)orgeuing  bev 
fiinben  t)nb  fcclcn  flilid)cit  nobid)  fi)n ,  i)an  bem  ^eren  Cbriflo  ocf  alfo  gebabcn ,  it>\>tv 
m\  fpncn  ^poflcln  oeleret  t)nb  ^ebruf  et  fpn,  t;^  erbicbtet,^Bt)  n)cten  be  Confcientien 
^cf  bevmatcn  mit  ber  ^k\)t  nid;t  tf)0  bcfn?erenbc ,  bett)ile  fe  ^bvijlu^  be  .pcre  lenb  fptic 
51poflel  barmcbe  bcfd)Onct  ()ebben ,  tt)ctent  ocf  t)or  ncnc  fiinbe  tf)oacI>ten  cbbcr  tfeo  kf 
latcfaTri.  vciibe,  bat©obttf)cr  funbenid)tmaFct.    @ot;5fcocfev(]licft)amlnnocentiobem 

pa  Concil.  brUubeninLateranenfiConeilioi)cbaben,Tripaiti.Hitt.Hb.!X.  cap.  XXXVI. 

BoMv,  5f^6mctocfbeQ3id)teine.gctt)anf)eit,  t)nbt]id)t©abc^e^3tbobt,  Bonaventura fuper 
Sent.  iib.  IV.  cap.  XVII.  fcd;t.  ^at  Q5icbtcnt  ccr  bc^  Innocentn  ©ebobt  quam, 
fri)  oewcfcn  fi;.  'S^t  difputcren  ocf-be  ^cbrcr,  bc  bi;  bcn  ^apijlcn  Autentici  (,;n,  t>at 
be^:^id;t  nid;tfj;Jurisdivini.  Longobardus,  lib.  IIL  (iiftv^VIL  Gratia.  de  P(De- 
B€ten.  dift.  ubi.  Panor.  in  c,  omtiis  utriusque  fexus. 

5Darmit 


I.  25c^5titttug  tuibcr  b^s  INTERIM.  f  5 


S>amjitn)iaen)t>Duei'RDcQ5ic[)t,  foivtjff^febcr^crcfen  nutlicf  i)n&  bctcrltcf 
r}6,  i)nt)WDtoormelbeti;d/  gebrufett))ert,  nic|)tt)onverpen,font)ercrl)olt)en,  \)nDoneJ 
l)t>r  in  allcn  tt)0((jeori)cnben  5vercf en  (icbe^  (}eli;cf formid;  ^oIDen ,  tviKen  allene ,  M  D< 
Confcientien  nicfct  befn)erct ,  »nt)  Shrijtlif e  fri;t)eit  nicl)t  t^or  fiini)c  (jcmnf ct tvcrt)e. 

^at  ^c  form  i)nt)  worDt  i)er  Abfolution ,  bermaten  fcf;dle  geflalc  fpn ,  t)at  fe 
l)c  ^idjter  l)dren  i)nt)  mfidn  Um,  M  cm  t)t5  f rafft ,  t)ort)cnfle  t)nD  tDOlbaDt  €5ri# 
fti,  t)efunDeuor(jeuentvcrDen,  nafi;ner  tbofac^e,  Iuttcrt)mme|iji^t)tf)gnaDen,  t)orc& 
&cn(jclouenan(5:0riftum,  t)nt)t)att)attvori)tCf)rilli,  S)en  jjt)  t)cfuni>c  i)orgeuen, 
i)cnfd;6Ienfet)or()euenfpn,  t)cn  alfolucvben  in  ft;ner  Confeientien ,  t)er  mQtumQt 
l)crfuiit)egetvi(femafe,  t)gt)ett)arl)eif,  t)t)fD^iJner(!  bct^ef)erff;o  be  Ablolution  im 
Q>awe(i&ome  dcIc  an^er^  .(jebrufet,  t)nt>t)pminfc^ent)ort)eH|]  gcfprafen tvort)eti. 

5)ati)c^ercfet)ni)be^re|]cr  cbbtr  @cc(enfor(jer ,  md)t  allenc  t)an@at)e  Qt9 
walbt ^cbbcn,  funt)etf)0l6fcn,fot]bcrocft()obinben,  fo tt>i)tl)  (icf  t)i(fer  beiDerflotef 
gctvalDfcrllrccfeti,  Dnbtiatene  f)^rDod;  QcmM  tl^oricbten  s<()cuen,  Dan  t)or(atit]fle 
»nt)  bMinst  ber  fiinDe  t)nb  nid;t tt)i;t)cr,  ^at  ocf  ncmanbt  t)er  (It^fel  gctt?aft  fom  Qti 
brufeti,  5ct)or|]at)ennc,  tvcme(;cDcfunt)c»or^cucnct)t)er  be^oIi)c4i  fd;6fC/  latctDi^ 
rcd;t  ft;n. 

S)at  6ucr(lbarutf)fc5oIDct)ol5cn,  tJ)oDatInterin)(Iiit,  bcgett)afDtfunDct5o 
f(5fcnt)nDtf)0binDen,  fonDcnictitred;t(]ebrufettt)erDct7,  t)DtfonDe  ocfDet)ortt)unDc# 
De  minfd)e  ni^t  ge^elcf  tt)erDen ,  pDt  tt)(^rDen  Den  atle  5eimlif c  tm  l^ertcn  mbovgm,  cD^ 
Derfuf^mitDcrDaDt,  bcimiifct^uflentagcttcfilnnDc,  in  Dcr  munDtlifen  $$ic()t  mttU 
Ut,  gedpcnf,  t)nD  ctttDccfct,  p^  cin  apenbar  crDom,  t)nD  cinfcbcDtlicfConfcientien 
jlricf ,  Daruan  De  J^ere  €f)xi\iu$  t)nD  (m  Sunscrn  nid;t^  sen)U(i,  ocl  tiii^t^btt 
ualen. 

^enfcfoDatttjartverc,  m(5(IeDeQ5ic5t  Juris  divini  fpn,  alfe  Dc  Poteftas 
Claviumpg,  vnDn]5(leDet)or3<uin0eDcrfunDcilant)pDc  t)orteIIinge  Der  fiinDc  t)n& 
tniitfc&cn  tt)ercf,  nic&tt)p©aDedtf;ofa(je,  t)nDDedJ^ercn€5ril]it)orDcn(l,  fonDcrt)p 
Dat  opusoperatumCpnfefliGnis,  5lIfeDenn  De  ^api(}en  (jclcret  l^ebbcn,  unD  De 
Interim-©d;riuer6f$i;nbar(ifert\)ife,  mitj}cfartt)eDen  ttJorDcn  gernc  tt)eDDer  tnud^ 
rentDOlDeti.  Q3nDDetDiIeancfunDet]ic^ff(5nent)orteIIctti)crDen,  nernanDe^  ocf  ge^ 
iviffepg,  Dert)orfcningcalIerfi)ncrfiinDe,  fomot5Dci)or^euitii)cDerfunDe,  t)nD($5a* 
Dc^  tbofage  (lcDc^  t)nx)cn)i(Te ,,  DnD  t)nfe  gelouc  ttt)iuell)afff  id;  (l;n  t)nD  bliuen,  t)nD  ^oIDf 
DijTe  Q5oDtIofe  opinion  Ded  Interims,  alfo  t)p  Dc  Cf;ri(ilif c  frp^eif,  maf et,  t)nDcr  Dem 
fct)ine@()DtIicfc^9f?amcn(^,^cbaDc^t)iiDfut]Diin  Dcr  ^ercf en  ©aDc^ ,  Darneen@c* 
boDt  cDDer  fiinDc  t}^,  ^oxmxtt  t)nD  befwcret  Dc  Confciefjtien  ane  allc  noDt,  mit  qv 
baDcn,  tt)elferDod^t)an®aDetI)oDonDe  t)'orbaDen  t;^,  ©cftetocf  De  mgamQt  Det: 
fiinDc  t)p  De^  ^re(Ier^  t)or(lanDe  t)nD  befc^cDcnteit,  gelpcf  alfe  Dot  ^ecfen  t)nD  belpent/ 
De^  t)orrDUi]DcDcn  minfcl^cn  t)p  Ded  2Ir(len  f unjl  cjefet fct  mtt,  Q}tiD  tt)0tt)0l  Dc ^rc(]ei: 
in  Der  ^ercf cn  allcne  t)^,  cinMiniflerpromiflialiemmeriti  ac  beneficii,  non  Ju 

dex.  S)att)^,Dett)iIeDe^rc(teraUcnccfnDencrp^,  t)nDnicf)tcin  9iic()ter,  5IIfe  ocf 

S.  Ambrofius  fecf;t ,  VerbumDeidimittitpeccata,  Sacerdosexhibet  officium, 
&nuiliuspoteftatisjuracxercet,  de  Poeni.  dift.  1«  c.Ve»bumDei.    ^ofitit 


io  bcDOv^euinge  t)ev  funbe  ntcfjf  i>p  fi^njudicium  t)ni)  ort)efent  fonDer  i)p  De  erfenfenifle 
»nDbefenteniffet)erfunt)et)Ov©at)e,  t)ni)t)enge(oueninit)out»ent)orfaff),  be^,  t)e  Dai* 
W^tet,  ^en&et>er()eutn9t)erfunt)efc[;oIt)eDpt)e^  ^tcf)f^drer^  erfenteniffe  fidn,  fi) 
f ont)e  fe  nuininer  gmi^i  fpn,  ^ljente  t>e  ^)icf;tf)di'er  f onbe  fumtibcd  fcifen  Dnt)  evren, 
tjnt)  foht)erficf  wenn  f)t  Dngeferef,  ct>t)er  nic()f  frumficf  unt)  ^cnoccf;fam  beric^tef  mor? 
t)e,  S)arff)ofof)efftocf  @ouf  fiifuej^,  De^ere  (S^fjrijlit^,  m\)  t)e  2fpo|]ef  ere  Abfolu- 
tion  Dnb  i>or,9euin3  Der  fiinbe  n!c!;f  gericf;tef  na  ber  Dct^tening  t)er  fiinbe,  font)er  na  bec 
«uc  \8.  funt)ebefenfe'niffeintj3emene,  mit)nat)erbet)eDnbt)en(]cfoi>enan<gf)ri{]um,  berien> 
7. ».  li  nen,  fo  bc  Abfolution  ebber  Dorqeuin^  ber  fiinben  focfXen  unb  begerben,  Q3nb  alfo 
§lcr.2.8.  abrolverbeDnfe.^ereQ5obf  fulueftben^ofner  im  ^enipef,  5Dat  berucl;f i^ebe  fiinbiije 
SH5l)ff/  S)e  .S)ere  ©^rijiud  ben  <25ic{)tfef en ,  3acf;eum  unb  affe  anbere.  (^.  ^efruiJ 
ben  ijanfjen  f)upen  DOfcfe^.  Aa.  II.  ^^ifippu^  ben  5?emerer/  bcr  ^xoninginnen  €an^ 
tiaceJJ.  A6^.  VIII.  ^)iibf)ebbcnnici)f  be.^pere(^f)rifiU5nccl)  fi;ne  ^fpojlcfbc  Abfo. 
JutionDnbDorj3euin(3berfunben,  anfulfe9i6mifd;eOrenbicl)tgef)en9et,  mib  Dpge? 
1^6rbct)orfeffin|)berfunben  nicf;t  abfolvercf,  Dnb  bef)drt  ftcf  ocf  iTicl;t ,  bauen  beu 
(gcl)vifft  Dnb  be^  ^eren  €l)xi(i\  Dnb  fi)rteir  ^lpojlef  fere  Dnb  exempef ,  cf me^  ber  &)xi^f 
lif en  i^cvcf en  Dptofeggen,  DnbereConfdentien  miffuffcr  Dcvfifen  Dnb  fcf;ebtlifcn 
Tradition  f f)0  befmcvcnbe ,  fonber  fe  t^o  faten  in  bev  fri)f)eit ,  barmcbe  Dn^  be  .g>ere 
ehrif]u^befrpetf)efft.  Gal.V. 

^arff)0 1;^  bifTe  ^ameflfife  Tradition  ber  @opf)ijlen  Dnb  be^  Int^rinns  met# 
nincj,  DanDorfeilingaffer,  Dnbocfberbeimefifcnfunben,  ein  ganfpdrfcf ,  ergcriicf^ 
Dorreblicf^tiueIs>Dunbt,  tftoinuoringDelerfunbeDnbDorvebevie,  Dam  S)uuef  fiif^ 
Mih,  tf;oeibo!bin9ft)ne^vi)fe^evbacI;f. 

^\)t  f)ebben  ocf  frame  ©obfalige  ef)vfif e  fiibe ,  fan^e  Dov  hii\tx  fi)bf  jtcf  fuff ct: 
mucl;elbicf;t,  bev  l^cimltfen  fiinben  fafen  mif^uaden,  Dtibf^ebbenfealfcfcbcbtiicf  (jetid;* 
Utf  Dnbevnjelcfehp^Chiyroitomuseinev,  3}bt  f)ffft ocf  be  erfavin^gelevef,  M^tf 
tt>iffeovfafebavbovd;aeacuen|i)f!)0(3vofenDnbDeIen  evfd)vecflifen  fiinben  Dnb  fct)an^ 
ben  /  Dnb M  in  folcfiv  ^^ic^t  bcvd;  bev  ^apen  Dnb  9}?onn!f e  fi-agent ,  Dcfev  fiibe  la^ 
flev  fiinbe  Dnb  fd;anbe  t5on?eten  gef  vcc^cn  bebben/bavuan  fc  fuiuefr  evc  fcuenbtlancf  nicf)t 

gehovt,  Dnbnicl)fdtf)0it>£tcnbe}3efrcgcnl)ebbcn.  ^,-^  .cua^- 

^bf  i)d  'oiijt  fiilui(3e9:)^id;elbid;f  ocf  t^o  Dovrabenbe  lanbe  Dnb  fube,  f^o  beftebt^ 
gina  U^  Dv6mifd;en  ^to&s ,  bem  aflenf  tvaf  em  tf)0wcbbern  Df f)  ^ii^t^  pfid;f  mojle 
Dormelbef  tverben,  ein  fonberlicf)  (^af anifcf)  grepe,  ben  ocf  mertlif e  Ouerid;eit  n tct)t 
libenfcbolbe,  n)enteborcbbeiDife!rid}t  be^ai\)ell  Dnb  fpn  auf)ancf  affe  f)emeltd;etf 
atIevvabffIeaeDnbf)evfentf)on)etenbe,  \)Qx  na  f;e  htn  fim  pvactifentf)OvicbfenvDetf;, 
tDente  aflent  vDat  baf  ©en?ef en ,  Sibf  Dnb  pfid;f  bev  5Bid;tuebev  bclan^ee  /  ^<^t  f one« 
Dnbm6tcnfenid)fDovftvi(3en.  .r  t- k  ^ 

©0  off  M  Interim  i>n^tx  bem ,  baf  be  tocf e  Dnb  ere  ^arl^er en ,  tf^obtnbett, 
tbofdfen,  Dnbrid)ten,  mad;tf)ebbenfc()dlen,  S)afScriniumpeaoris,  DnbbeDnp 
mtene^i;rannifc{)egeroaIfbe^^])an?ef]e^,  Dnbbev  Refervation  cafuum  m  etltfeti 
fiinbentDolbebegvepenf^cbben,  Dnbbeoelbtjlvicfewcbbevanrid^fcn,  i;(5  fe  bevmaten 
ni^f  Intoviimen»      ^  ^y.^^ 


h  '^tUmn^  m:ber  bA6  INTERIM.  6i 

SSan  bcr  ©enocl^bonjiig» 

^S  t)«^ uovmcinfen  (^aciamcnfc]:?  bevQ^orc  f)a(iicn  Dovfivicjct,  mh  i^nDiitlicf  t)av5er 
flamcvf ,  lafen  m)  \)Dt  oc^  mt  l)alff  )lil(cfroi()cnt)c  ^av  hcnn  mm ,  t^oa)  mit  DijTcm  bc;? 
l)cncfen,  baf  jlcf  be  Interim.(E^viucv,  Dev  evvi.(]cn  unb  @ot)fIofcn  h:ve  i>an  t)cv  cjcnocb* 
Doninc),  fo  beff}fel)cvtl)0  inrl3atvef]i)ome  ijelcvcf  i))^ ,  fiilucfl  fcf)cmcn  ff)0  bef emmit)e, 
X)ni)  mit evcm  ftamcvfmi^jcnDc  fe t^adcn  lafcn,  DiH-lifc  mcn  f tvav nicJ[)tt>i]i)evfcf)ct)titd)  ve^ 
t)en,  depublicacScpiivataratisfaftione,  n)elcfetf)0v  fud;t  ()cf)Ovcf,  vnbnicbf  ff)OL* 
befalin(3  t)ub  afli^jtncje  bcv  funt)e. 

!4)e  -IJapiilcn  unD  Intenmi|]en  bvuf en  t)e0  tvovbc^  fatlsfaaion  »nb  ocuoecbj' 
t)onin(),  alfo,  baf  fet)avbovd)bet)Ovt)en|]eminfd)IiPevvocvfean€f)viilud  (lcbe  fetfcn, 
t?nbcnebeV)ov()cuin(3cbcvfunbefofc^)viuen,  bavummci)i^be  Icveioan  bev  fhtisfa6lion 
im  Interim ,  eineaucviticti^et^obflofefere,  t)nbt)an  nencnt  €f)rij]en  anfonemenbe; 
fei)^  ocf  t)nfem  (jefouen  m  €f)rif!um  (Ivacf^  t^oti^ebbcvn.  (^o  i>c(c  pubiicam  latis- 
faaionem  bcbvipt,  t)p  ^bvifilifc  mcfige  t)nb  bvecfiltfe  tvcge  cjcllcncf ,  nic^f tl)cv  befa* 
linocbevfuiibcn,  fd;ulbft)nbpine,  fonbcrfoberdifcipiin,  tDO  fe  Dan  oIbcr^f)er  gc? 
bolben  i)^,  jfriben  vui)  mif  bcn  ^')3api|]en  nid>f,  v)bf i)^  t)n^  ocf  nici)f  cnf ieaen ,  !^af  ei^ 
neern|](ifc,  ndbi^e,  bidifc  t)nb  befcrlife  difciplin  m6d)fe  ,(3cf)oIbcn  vi>evben  inbm 
^crcfcn,  Q>nb  tvolbent  ben  ^iffd) dppen  ocfgrofcnbancftDcfen,  ocf t)nfe(>  i)ontid;s 
0en^barff)ObeIpcn,  baffeff)Oereresen,  erer  Clerifie  t)nb  fampf  afleranbcren  €f)ri^ 
Ocn ,  bo^c^  t)nb  ncbberi^e^  |]flnbe^  beffering ,  t)nb  mennid;Iifetn  fom  «Sjfcmpef ,  ei^ 
nevcd)feScrfcn*Difciplinm6d)fentvebber  anrid)feni)nber5oIbcnf)cfpen,  Don  tDcf^ 
cfer  6penflifer  PublieaCanonicaSatisfa£tion(]ebruecf,  allcnt^alucn  Deieacfd)rtueit 
|]eif  in  ber  olben  fd)ri(ften  i)nb  J^i(]orien ,  baruf^  na  ijelc(}enbeif ,  eine  niifthfe  gorm 
f onbe  ^cfa^en  tverben.  Hiero.  de  abfol.  Fabiol^e.  Ambro.  Theod.  Cypri.  libr.  III.  S.HIerom 
Epla.  Eufeb.EccIef.Hiftor.lib.VI.cap.XXV.  VI.  Item,  lib.  V.  cap.  XXVIII.  CypHan. 
LXVII.  Trip.  Hift.  lib.  IX.  cap.  XXV.  Gratia.  dc  Poeni.  difl.  I.     ,3bf  l)d  d*  ^"^'^' 

ucrftbem'13attel]e,  Q5i|Tcboppcn ,  ^apen,  i)nb  lnterimi|]en  t)mme  be  €5ri|]IiPe 
Dilciplin  w^^  fucfef  nid&t  tf)obonbe ,  fonbcr  vmme  eren  fcbenbffifen  gen^inf] ,  t^nmctt^ 
^c  geiDalbf  t)nb  '^vrannic ,  t)nb  mm  baf  fnne  i)ef f e  Iterum ,  t)nb  eren  J£)eibenfd;ett 

Epicureifmum. 

^atbe@cr)riiierbe^lnterimsfe(j0cn,  baf  be  (jencd)bontrt(},  fobefcbuI&( 
t)nbetviSei]rajfci)orf(5nef ,  ttflene  bcm  Jg^even  €f;ri(]o  fd;dfe  tf^oseegent  trerbetr,  p^ 
vcd;f. 

!4^af  (5uer(]batlnterimtvfberfec^f,  bafbe  j)enbc^bonitT()'(]tt  tn  ^tn  frilctfett 
berbof^e,  beebbevflubftDinid),  an(}cnament)fbeisenemguben  ttiffen,  ebbcr  borc& 
bcn  ^ar^ereti,  ebber^id)ff)drcvt)p()cled;ftverbe,  i)^infidiofct)nbt)drIifev  tvtfealfo 
gerebcf,  2)afbe(Sopbi(]cn  t)nb  3nfcrimi(]en  f^o  (jelcacnerfibf,  barufi^  aUet)aIfd)e 
Ct>an)e(]Iife  lere,  t)an  bcr  Satisfaftion  tDebberitmmc  fdne  erbtrinsen  vnb  infcren/' 
!£>arumm(5fcnn)!)t)nfen  berid;t^irt)an  i)nberfd;ebflicf  anfo()cn. 

^  9  !^(ki 


^at  i)orcI;t)cfvud;tevec^tfc^apcner  botl;e,  t>an©at)ebeua(ett,  ^life  ^Kmofen, 
QxUU,  Q)a|ien,  t)nt)  aaerlepouDe  mevcfe,  t)et>ege5orfam@6t)tlifer  (i^cbaDe  er^ 
forbert,  t)nt)fc>t5rec^temge{ouent)nD  (eueberfleten,  ©oDtlife^forn^,  (Iraffe,  t)6r^ 
famen,  Iint)ern,  t)nt)  ajfroenbcn  ,  t)an  tt)e,gen  t)cr  gnebijicn  t^ofacjc ,  Dcn  frucbteii 
^  mrer  ?:Sot&c ,  t)an  ©at)e  tf^ogefeiit ,  i){J  re^t,    ^(fo  ^efft  ocf  !^anicl  t)em  itoning 

tf)0  ^^abe(  07a&uc^ot)ofor  gcpreDi^et ,  t)nD  jjerat)en.  S)at  f)t  ficf  (of^  maf cn  fd;o(t)e 
t)an|l)nenfunt)ent)ord^gcrec!)tid)cit,  unt)  (ei)t) id;t)an  fi;ner  mij]et)at)tbord!;  tvo(Dat)t 
an  t)cn  arme n ,  ^nt)  m\ bc  t)e  .t)ere  j3et)ult)t  htbbtn  mit  fpncn  funt)en» 

S)at  6uer(|t  De  fruc()te  i?er  ^otfee ;  fe  fpn  t)nt)  ^etcn  m  fe  tvific^n ,  opera  fatis- 
fadoria  ct)ber  fatisfadion  fi)n ,  i)nt)  opere  operato ,  t)orgeuino  t)er  4int)e  er(an0cn, 
t)nb  @at)c^  torne  affn?cnt)en,  p^  t)nred)t,  t)nD  ba*  gamjcn  ©d;rifft  entiegen,  t)nt) 
beftct)i()et  tmn  t)a(fd)cn  t>orDen(^  minfd;Ii!er  mercfc ,  t)nt)  t)orfe(fd;et  t)nfen  0e(ouen  /  m 
3^fum€^priflumt)nfen  einigcn  ^dofer. 

^at  ocf  anc  biffe  jlucf e  t)cr  botf)C ,  a(fe  t)an  funt)en  alfaten ,  tjnl)  (tcf  t)or  fiin^ 
ben  b6t)cn,  reftitution  t)oen,  tf)Ogefoc)et)en  fc()aDcn  compenfcren  i)nt)  rcconcileren, 
t)en  t)e  ofFendcret  t)nt)  bcfdjcDi^et  p^ ,  (5>at)cd  torn  t?nt)  (Ira(fc  ( t)tf)genamen  bcn  .t)all 
t)ernot)t)  nid)tfdnet)orb6bctn)ert)en,  v^rec^t,  ^enteric()te  ft?i)t)ndfu(uc(l,  fo 
t\)erbe  tvi)  m\  ® at)e  nid)t  geric&tct ,  fiif^  TOcrbe  m)  gtmMid  mn  ©at)e  scric{)tct  t)n& 
ir,Sor.ii.  ^eflraffet,  t)nt>f45nen&er(h'a(fenid)tentgdm 

5)at®ot)t  ocf  na  an^efangcncr  iSotJe  t)nt)  er(anget)er  reconciliation  tjnl) 
Dorfdning  ber  perfonc,  bcfanbe  tjnt)  rud)ti(jc  fiinbe,  mn  ©abc  t^nt)  anbern.  t()om 
^;:empe(  ^cdraffet  tvcrDcn ,  alfean  3)auii),  ^oife  t)nb  2laron  geflrajft  fr)n,  (i;nt 
tt)))  c)c(lent)id;.  Ouer(t  Dat  Diffe  (Iraffc  fc{)0(De  fatisfaftoria  cDDcr  propitiatoria  f\)n, 
Dati)^,  Datfceinc5enoeci)Donin()fi)nfd;o(Dc,  DarDord;  ©oDt  t)oif6nct,  t)nDt)orDe 
fiinDe  ^enod;  (jcDan  rocrDc ,  i;^  t)nred;t ,  onD  Der  fd^rifft  t)nD  t)nfem  ge(oucn  an  3<g^ 
ium  €^5ri(lum  ganfj  tl)on)cDDcrn.  ^at  6ucr(I  De  (Sop5i|ien  \>an  Der  fatisfaftion 
fejj^cn ,  Dat  ^iprifhi^  aKene  m  Dc  (SrfffunDc  genod;  gcDan  i)tbbm  fd)6(e ,  mt>  tiat 
DarDorc^  De  ^otbc  DnD  ere  frud;te ,  De  funDc  na  Der  ^dpe  bt^dn ,  bttakt  tt)crDen ,  p^ 
tint  ^nuorfcbamcnDe  (o^en ,  DarDorc^  De  t)orDcn(l  (IS^xiiii ,  tnfe  ge(oue  t)nD  Dc  gan^e 
fcbrifft  t>orD6mct  t)nD  i)oworpen  tDcvt ,  tJuD  mttn  Dijfe  (ere  niil^t  anDer^  Dcnn  t>or  t\f 
titn  Dorp6f  cDcn  crDom  t()0  ^o(Dcn. 

^at  De  fruc()te  rec&tfd)apener  botbe ,  be  funbe  in  minfc^en  in  be(Tem  (euenbe  tt^ 
(tfcrmaten(li((e,  t)nD  De  orfafe  tbo  fiinDi^en  afffmDe ,  gcucntt)t)tf;o,  DocJ  nid;t  jje^ 
fldn ,  Dat  fe  rcc&tfcrDigen  t)nD  Der  fiinDcn  fd;uIDt  cDDcr  pinc  bctalcn. 

S)atducrilDer  red)tcn  t)nD  t^^arbaftti^en  ^^otbe  fi'ud;fc ,  einc  gcnod^Dontng 
f!)nfc{)0(Den,  Darmit^aDc^tornc^efiillet,  miDDcr  fimbtn  tibtlih  pine  binn)cd)0e^ 
namcn,  t)nD  Dc  minfcbe  <5)aDe  t^orfonet  tDcrDe,  m  fiif^  De  ^apijlcn  (crcn,  p^  ane 
grunDt,  t>nDt)nrccbt()ereDct. 

^at  ocf  Dc  erDid;tcDen  miDcn  tvcrcfe,  a(fc  Der  ^a^tn  t)nb  ?0?6nntfe  opera 
fupererogationis oireri^e  0ered;f id;eit,  ?0?ifFen,  0ee(ebaDe,5l(^atf;,  ^alfarteti, 
Fraterniteten  /  ^(o(ler(ciKnt,  DenDvofenfran^bfDcn,  :5iitm' t)nD97?i(Ten  pifften, 

mit 


1. 25cf amttilg  t»ibct  bA6  INTERIM.  ^j 

mitt)n^crfcI;eDc  Der  ^pifc,  \)QHm,  ticf  mit  (^'Idfftcnt)orfnuppcn,  .^locfen  ^dpen 
ktiUf  €ru^e,  ^olt  t)nt)  n^nc  j\)i)cn ,  flcf  fiiIuc|l(|eilTe(en,  aCulIcnwib^^an^crnn 
bcrhMDtbrn^en,  vnbroatDcd  narreniverrfe^  mcf^r»)^,  ^at,  mt  m  ^i^  ^am\}i$ 
©ofeltaPcgebdrt,  fc|)olDen  frucf;tcDcr  ^otbefpn,  i?nt)  t^o  affnjent)in(]c  ©uDc(5 
torn(^onD|]ra(fcl)cnfllicffi)n,  p^t)nrecf;t,  i)t)t.fi)n  ©otttfofe  mifebrucfc,  t)ar  ®cb( 
mittf)Otornet)nDflra|fegcrci(^ct,  t)nD  t)c  armc  ^tercfc  S^rifli ,  /amcrlicf  bcDra^cn, 
gefd;int)ct  tjnb  ()cfd;auct ,  gcllropct  iMit)  becflicf  t)t5(|cfa()f n  \mt. 

^Bcntc  i)Dtt)^i)o  cinegrutvlifc  ©aDcJ^Iajlcvlifc  lere  Der  @cpf)itlen,  t)an  Dcif 
Q5ot5ct)nt)9vccl)tferDicjin(}Dc^minfc^cn,  5llfc  ndmlicf,  S!)at  5c  rcd)rferDid;t  rocrDe 
fcord)  ©abc^  barmf)ertid)eit  t)nD  ^crecf)tid)cit ,  Dat  i)^  Dord;  Dc  fcuc ,  De^  fiinDcr^  rutvc, 
tDnDflraffc  Dc  ©oDt  f)\)x  im  fcucnDc  t^ofd;icfet,  DnD  na  DoDc  im  ^egefurc  Dpled)t, 
V)nD  ocf  Dorc^  Dat  tJovDcnfi  (Z J;)rifli  vmD  f!)ncr  J6)iIIigen ,  Dord)  Indulgentien  tnD  am 
Deretvcrcfc,  fo  in  Dc^  ^aroeflc^  ©of clfacf  (jc^dren ,  tjnD  trcrt  Dc  t)orl(J|lngc  De  allcne 
in(3;^ril"ioi)^,  0an^t)orn>orpcn,t)nDminf(i^cntvcrcf  anfi)ne  (leDc^efcttet,  QDttioert 
Dcf  Q)oDt  t)nD  fi;n  tDorDt fogcn 0e(lra(fet,  DnD mcnnkfcfoIDicf) gcfajlevt, 

?3am  ©acramcnte  t^c^  Slltatg* 

|2lt  Capittcf  anf)cucnDc ,  9SBof  nu  Dorcb  Dat  ©acramentc  Der  Q5ot5e  :c.    3^ 

gan^  f inDifcb ,  D.uncfcr,  Dortvor$n,  t)nD  tjnbcfcf^cDen  (jcfcttct ,  ocf  affoDat 
(jd:  Datlnterim  tf)0  Diffcr  ti)Dt,  Darinnefot)cIc,  t)nDfb  flar  t)am  ^acramcntc  Dc^ 
fiuc^i)nD  bloDcg  (I^rifli  c)cfd;rcucn  i;^,aIfo  t)an  Dcr  fafcn  t^o  rcDcn  rool  fd)cmcn  mud;^ 
te,  3Dt  fd;inetduevflt>tf)  Dem  Interim,  Dat  Dcn  3tt^fi*itt^i(^^"  ^"  ^^"  ^^^^"^"  ®^ 
cvamenten  (^Jg^rifli  tveinicb  gclcgcnfi),  t)nDDat  fetpof  DeS>6pc  t)nD  De  dommunion 
Dc^  fiuc^  t)nD  bfoDc^  ^^rilli  Dariimme  jncuen,  Dat  fc  cre  crDid;tcDen  ^acramcnte, 
Q^iljcn ,  t)nD  ©oDtfofe  c^jcnniitti^e  9}^if^brufc  m6d;ten  bcbofDen ,  t)nD  Dcn  5tofen 
j3en)in(I  (tifftcn ,  i)nD  fctcn  Dc  fcue  ^crefcH  tvof  fcentjarcn»  ^at  6uer(l  in  Di(fem  (Sa^ 
pittcf  tf;ouorn)crpen,  t)nD  ant^oncmcn  \)^,  ttilfen  roi;  t3nDcrfcfteDtIid;<mt6gcn, 

'^at  De  J&cre  '^bviffue  De  Communion  fpnc^  fi;uc^  S)nD  bfoDe^  in  eDDcr  i)nDcr 
(icbtbarfif cn  tcfcn  De(J  broDc^  DnD  tvpn^ ,  an(jefettet  f;cbbc ,  '^at  Dc  fiifuige  Commu- 
nion  eDDcr  Euchariltia  Chriili ,  ein©acvamenfefi)propriegcrcDct,  Q3nD  Dat  irt 
^crCommuniont)nDEuchariftiaDc^^ercn(2!§ri(li,  fi)n  tvarcfD(f  t)nD  bfoDt,  ixi 
tnD  mit  Dcm  broDe  t)nD  tt)i;ne  Dt^jjcDcIet  t)nD  entfangen  tDcrDe  t)^  rccbt. 

!^attt)t)affefeDematen,  tvcnn  tui;  Ded  (^acramentei^ ,  Ded  fiue^  t)nt)  bfoDc^ 
Cbtifli,  imgcfouencntfangen,  Deniiperen  C-iprillo ,  affc  Deme  J&6ucDe  ooreini^ct  *-^'"*'*^' 
i^nDinijeliuetroerDen,  !i)at  ocfDcigelouigen,  Dord;  t^t  c)ciftlifc  fpifccDDcr  Commu-  ^  g"' ^ 
nion,  De^Iiue^t>nDbfoDc^€J^ri(iieme  ingciiuet;  tbo  aIIemguDeherfcueDa(?evperj!  *     *   * 
lagcn,  ernereti)nDgc(]ercfettt)crDen,  pgDerDarbeity  ^it  fan  duer(l  ane  Dcn  ©cfo^ 
ucn  an^t)ri(]um  nid)tgcfd;ecn,  S!)arumme  fc^oIDe  Dat  Interim  De^  <)cfouend  l)r)t 
Hicbttiorft^igcn. 

2350  n)D  ducrfl  affe  tt)Dt  in  Dnfcr  t)nt)uncnF<tmcnf)eit  t)nD  fnjacfl^eit  bctb  int 
(iraff  bliucn,  fo  mot^  ocf  (leDe^  De  gcnetinne  Dc^  (Sacranicute^/  affe  eine  f;eil(hme 
5lr(icDi;e  bliucn ,  ■  t)nD  im  ^cl^ucn  ^cbvuf  ct  mcrDcn. 

S)at 


S^fltDe  tjt^mentiiiie  \)nt)  |tcl;tlife  Materia  Ded@acramenfe^,  Des^  (iiie^  t>n6 
bfoDed  Cr^rilli ,  a^5;n  Dnt»  brot)t  fj;,  i>nt)be  formakbatSlemente  tDom  ©acramen* 
U,  {iuegDnDbiobei^mafe,  De^^g)eren  C^riftitvorDt,  bciiel  t>nD  orDen ins  ji>,  H^ 
be  m)  red;t  i)ni)  anber^  nicl;t. 

^at  aiUm  De  Pronuntlation  t)i|]er  n>i5rbe,  auer  t)at  brobt  i)nb  tv>t;n  ()efpra# 
fen,  !^at  i;^mi;n(i)|f,  S)att;gmi)iib(obtbegni;en^ejlamented:c»  began|eform 
fi;n  fc{?o(be,  p^  i>nj;ed)t  ge(eret.  ^i;  moten  conjungeren,  aUent  mt  C|)ri|lu^ 
De  JTjeve  t^o  biflem  ^acramenfe  \)ororbent  i)nb  beua(en  f)tfft ,  '^nb  tvat  fiif^  de  In- 

tentione  i:)nb  Attentione  ConrecrantispIed;t(]edirputerettt)evben,  (aten  X0\)  a(fe 

cin  tjnnobid;  )>nb  t)nnuttc»orn?Dren  cjefme^e  i^arcn. 

'Sjat  biJTe^  ©acramcnte^  Subftantia  t>nb  tvefent  t?p  bcd  S^axtn  (Z^rijli  tt)orbt, 
infcfttn(je,  beueeit^nborbeningcjefunbereffi;,  t>nb  bat  brobf  t)nb  tt)i;n ,  bord)  fi)n 
ivorDt  t)nb  orbeninc^e,  barbi)  fi;ne  fra(ft,  mad)t  t)nb  r»ercfing  i)^ ,  im  2{uenfma(c 
De^  ^eren  C^prijli  (i;jf  t)nb  blobt  fi) ,  "^at  ocf  beiennen,  be  bent  ^eren  €«S)rillo 
nid>t  j3e(6uen ,  bat  bar  fp  ft)n  (i)jf  t>nb  bfcbt  na  fi)nem  tt?orbe ,  ben  Jperen  einen  \h^v 
ner  fc^e(ben ,  i)nb  an  JVner  5i(meit)tic()eif  fmiuein ,  bef enne  tvi)  t)or  be  ti?acl)eit. 

^at  men  nid)t  t)nbefunnen  mit  (icf)tferbic|)eif  tbom  viir^acramente  ^dn  fc^ofe, 
fonber  Deniic^ambei^  Jperent>nberfcf;eben,  t)nb  gan^  flitic^  ad^tintje  bart>p  ()ebben, 
Dat  men  nid)ti>im)erbici)  bat  ©acramenfc  entfan^c ,  tjormane  tm;  mit  aUem  flite. 

*^at  ouerft  be  tt3erbici;cit  bat  (^acramenfe  t\)erbid>ficf  t^o  cntfangenbe  |ldn 
fc&o(be,  in  berreini^in(jeber^idmifc})enQ3ot5e,  Dan  bcnr^Prefier  in  ber  Q3id)t  i)p* 
gefcc()t ,  nemen  n?t;  ntcf)t  an ,  fonber  i^olbenf  t>or  t\n  CQ?infc|)cn  0ebicJ[)tc ,  \iat  ber  fd^rift 
t)nb  i^nfem  Cf)r:|)(ifen  acfouen  (janf^  entieijen  t)^ ,  t)nb  ben  J^ercn  C^riflum  fpner  e^? 
reberouet,  t)nb  (l)ne  fatisfadion  DortDerpef. 

^e  a>erbicf)eit  6uer|i  ber  entfan^iiK)  be<^  f)Ocf)t\^erbi(gen  @acramenf  e^  be^  fiuc^ 
w:^  bfobe^  Cf)rijli ,  fetfen  tvi;  nid;t  in  be^  minfd;cn  ttterbic^eit  t)nb  reinic'Deit ,  fonber 
tn  be^  botf)ferbi()en  minfd;en  ^jef^uen,  bet>p  be  erfojlncfe  i)nb  Dorgeuing  ber  funbe, 
Dord)  ben  bobt  (|f)rijli  t>ormoruen,  sebuiwt  fteit,  Q3nb  feffet  nid)t  be  tt»erbid)eit, 
Dat  @acramente  t^oenffangen ,  t)p  i)nfe  e(]cne  tDerbid)eif t)nb  t)orben|l,  ocf  nid;t  t»p 
Dtf;ivenbige  c^fif^neroe  erbid;teber?^off)e,  fonber  vp  ber  gan^en  ^erfonen  (jefouen, 
j)nbredf)tfc&apciKnvorfai^t)nbbeterin^e,  bevt^bem  c)e(ouen  (;erf!eten,  t>nb  quali- 

tatem  vere  paenitentiutri  anfd()en. 

^n\i  be  ()e(if enilJe  t^an  ba*  evacuation  t>nb  reini(}inge ,  fd;icf f ftcf  f;i)rr)er  q<m 
ni'd;f^ ,  '20ente  H>erbid)  entfangen  ben  (id;am  t>nb  ^at  bfobt  Cbrifti ,  fuit  nid;f  \n  w 
fer  reinid)eif  t>nb  ava'bi(i;eif ,  ^Snb  be  ficf  t\>erbid;  acf)tef  @6bt(if er  f^ofa^je ,  t)nb  bc^ 
©acramente^  bec5  fiue^  'or(^  bfobe^  (!f)rij]i ,  be  entfan(}ec  bat  ^nn?crbid)(icf ,  affe  bcmr 
De  ^crcf e  licbe(5  cjcdjuet  t)nb  ^e(eret  f;ejtf ,  t>nb  (jefcd)t ,  Q.Bcj]  jemanbt  bat  (gacramcn^ 
te  tDOfbe  entfangen,  Domine,  non  (um  dignus  utintresfub  tedummeum» 

^bat  duerfl  baf  Interim  bc  t)6rgdnbe'rcintain,(^e  ber  9v6mifd;cn  Q5otf)c  tl^c^'" 
fd)rifft  t?nbferef ,  W  fiilfe  botf)e  be  red;te  bereibincjfi;,  ben  ficbam  i>nb  ^nat  bfobt 
€§rifli  tverbid;(icf  t[)0  entfannenbe,  nemetvi)  nid;fan,  benntvo  battvar  tvere, 
moflen  bc  fllfe  baf  ©c^crqmcnte  ^^ntverb(d;(icf  i)ibbtw  cntfan^en  tf;o  crer  t)ovb6menip- 


I.  liiUntnaf  i»i^ct  $4$  INTERIM*  6f 


fe,  DepMt)oranfetrm0Ct)evO^5mifc!?enbotf;egcnaeenf)ebbcn,  DnD  noc^  mUx  tttxlt 

•  adcnt^alucngenefen. 

:^emna,  fobatlnterim  fccCommunfon  M  lim^  ijnbbfobc^  Cf^vifli,  eiit 
©acvamenteDe^^Kfavd,  nasemcnemgcbi'uPccHic(5opbtfIevpe,ni)nKt,  laten  n^p, 
t)cn  n)ovi)ffr»;cb  tf)0  uov^oben ,  fxnoaven,    @o  duevj]  i)af Interim  f;vvmif  batmeen? 
t)c,  ^obc^apii]ifcf;enQ3apenf)i)vuan,  pfegcntbovet)cn,Dnt)(even,  !4^atbaf(ga^ 
cramcnfc  \)t6  Hme  m^  blom  (I.pvi|li  nicbf  f (5nc  ein  vec&f  ©acvamenfc  Dc^  fiuc^  t)nb 
t)fot)ei^  €^viflifvn,  t)t»ftv6vt)eDcnnet)am^}>vcPevtni)cv^i(fe,  t^nbtjp  cincn(!em;c^ 
t)cn  5iffav|lcnc  confecicvef,  nemeniDi)  nicf;tan,  Q3nb  bi>It)cn  Dc  forme  mh  avt)t 
tl)OvebenDovt)nrec[)t,  ^enfc  €^vi|]ud  mit  fpncn  3unijevn,  t)ni)t)c3fpo|lef  mitDey 
©cmcnc<5)ai)e^,  5ctbcnt)af©acvamcnfcam:^i(fof;c,  mit)int)cn  i&iifen  t)av  mcne 
5lffavc(}eivcfcnft)n,  \)ff)(jet)e(ef,  gebvufct t)nt)(jcnaf cn,  @onubaf  ®acramcnfct)cg 
Um6  t>nD  b(ot)e{^€f)rii]i,  t)am5l(tarcfi)nennamen,  frafff  t)nDtDe|cntf)cb(^enfcf;olbf, 
fom6jleDar@aaamcntc,  batDc^(re(s:J^ri|lu^fu(uc|]  gcgeucn  i)nt)  ft;ne3unaeni 
i)tf)(}ct)c!eff>cbbcn,  t)nDt)affuntnorDefvan(;fen  inbcn^piifen,  t)nt)ini)cn©efencfc^ 
ntffen  mif  ber  f orm  a(fe  ^t  ^eve  S^prijbg  jjcbvuf ct  befft  t)or  fpnen  3un(jevn ,  nicbt^ 
f\)n ,  ivcfcf  t)ev  jl^cvcf en  ^aDci^  nicl;t  p^  anf boncmcn ,  tvcntc  pDf  i)d  /cijcn  Dc  fcf)vi(ft  mt> 
i)ev  5fpo|lc(  gebvucf ,  ^i;  tviffcn  mit  Dem  ©acvamcnfc  Dc^  ^(fav^  nicbf^  an^m ,  af^ 
fc  D^i5^peren5(uenDfmci(  t)ov(ldnbcbbcn,  Datbaf  ©acramenfcopereoperato,  tvo 
Dc  cH(5mifcf)cn (Sopbiflen  (eren ,  i)nD hat  Interim  mit  t)orDccfeDcv  fiflicbctt na(cf ,  ©a^ 
Dci^SnaDc,  frofl,  f)cift)nD(eucnDfgcuc,  ncmcn  tvp  nicf;t  an,  ^cntc  Dat  f)cfb  Dc^ 
gacramenfci^  frafff ,  Dc  vp  ©aDed  tvorDf ,  orDcnincj,  bcucef,  DnD  ©aDc^  ancDiae 
pofaQt  m ,  m\)  De  gefoue  tntfai^tt  mh  btQxipt ,  t)p  minfcben  tvcrcf  DnD  tJorDcnft 
buiven,  t)nDDen(}e(ouent)nD®aDedff)ofa0c,  i)or  nicf;tc^  f>o(Dcn ,  Ocftvcr  Dcn  afle 
s  ^m"!"/ i^^  ^^^  ©«cramenfe^  (jebruf cn ,  tvevDicf;  cDDcv  i^ntvevDicf; ,  anc  tmDevfcbeiDt 
Dct-goDtftf cn  ijnaOc  cDDcv  t)or(i)(Tnc}  t)nD  i)orDcn(]c^  (£l)ri(]i ,  vnD  Dc^  tmm  (cucnDc^ 
t)a(fcb(icf  i)ov;rdllcf ,  t)nD  a(fo  ff)o  cn)i(jcmt)oiDcruc  mfoxti 

?8cin  &ev  Transfubftantiation. 

af  im  ® acramcnfc  Dcl  f iuc^ t)nD  bfoDcd  (S^rifli ,  De  Subftantie  De^  broDe^ t)nt) 
n)i)ndt)ormanDc(ftverDc,  i)nDaacneDcbfotC()c(]a(f,  im)n^i)nDbroDeiJ,i)nD  • 
nid)r  Dat  tycfentDar  bfiuc,  nemc  tvpnt^fan,  Q3nDt)tbDi()enorfafcn,  DatDcW 
ptjtenDc  iransfLibftantiation,  t^or  i^mmcDrc^in^  DnD  anbcDitia ,  miD  ff)Ov  2f(f. 
fOiXDt  manntcf;(o(Dicb  mif^brufen ,  Daf  Dc  ^ere  im  5f  ucnDfma(c  ni[f;t  Dc  aeflaff  c^f. 
feuc,  fonDern>e  entdcf ,  recf;t  natiirdcf  broDtvnD  tt)i;n  tnfpne  f)anDt  cjcnamcn,  ac. 
brafcn ,  ^c^geftfcn  Den 3uii0crn  vccf;fen  n)i;n  tboDvincfenDc  ge^eucn ,  i)nD i)nDev  ficf 
tf)0Dcfenbcua(enf)efft,  i)nDflcfecbt,  DatDat bvoDft)nDn)t)n,  fi)nfi)/ft)nb  bfoDffi;, 
m  DcnnDc(?uan()e(i(]en  Davuan  DuDfitcf  vcDcn,  vnDtvDbcm  ^cvcn  fbo  c5vcn5c(d' 


i)ov|]anbt,  bovcKvntvovDt,  ovDcninc)  ^nb  bcwccf,  #cln5(fmccf;((cf;^cvc  fcf;tW 

3  ^ct 


^6  23e^aHe»iS^  btv  %it<i;>tn  ^u  ^mbuv^. 


ptt\>n\)V>tl)xi^Ut,  5llfen6mlfcf,  batciicnt)atbrDt)tt)ni)n?t;n,fi)n(i?(F»nt) bloetfi?, 
^ni)  Dett)i(e  cin  (feacmmente  fpne  ccjentltfe  fubihnfeialia  f^ebben  fc^al,  alfe  nomlicf , 
ein  ftd)t(icf  t)incf  ebDer  (Slemente ,  t?nt)  ©abe^  t\)Dvt)t  *  fo j^dv forDert  jo  t)e  tedSjte  natuu 
i)nt)art)t  M  ©acramente^,  t)at  t)ar  im  2luent)tmale  ^e^  ^eren  fo  ivol  brobt  t)nt) 
tt)t)n ,  ft?n i)nt) b(iuen mot^in fbnem n>efent)e ,  a(fe  Mt  mxU ®at)ed t)Dr  ficf  ocf i)n« 
UDnfant)eItbIifft,  n)entefo&efubftaotialiat)Drue(Ien,  fonbebe^  (^acrament^  de- 
finition  i)nb  TOefcnt  nicl;t  befldn ,  S)arumme  p^  nic^t  gciviffer^  i)nt)  bcter^ ,  alfo  uait 
t)i(femiSacramentereDen,  a(fe  De  ©cbrifftbaruan  rebet,  V)nt)  t)en  n)orDtfri;c()  »att 
t)tv  transfubftantation  (aten  t)aren ,  Dnb  ber  fc{)ri(ft  DDl()en  tonb  gcIdMcn ,  bc  bit  (ga^ 
cramcnte  De^  (iue^  \?nt)  b(Dbe^  CbriPi ,  brobt  t)nt)  mpn  nomet*  ^at  ouerfl  bc  tjor^ 
nufft6v)v  npefpieijjc  (^Dpbft^eric  n)i(  gebrufen  \)nt)  feg^^n,  bat  i)e  accidentia  fine 
fubjeaoinbiifem  ©acramentc  fcboicn  fi;n,  i;^  tjorlaren  arbeit,  unb  eine  Dnnutfe 
fpeculation,  wente  i)t)t|lraffetfe  t)e€)d;riffti)ni)i)atmefenbtanftcf  fiHuefl.  g)t)t 
i)dneent)ornu(fticbminfc^e,  benicbt  fee  mit)  fmefe,  t)at  im  2luent)tma(e  be^  ^eren 
brobt  t)nt)  TOi)n ,  na  bev  (ere  ^'J^auli  lont)  Der  Cuanseiitlen  ^i^ttm  tnD  ^cDruncfeti 

Q}nD  Diffe  fpi^fiinDid;eit,  tjan  Der  Transfubftantiation,  t;^  anfencf  Itcf  De  orfa* 
feDertit)eefpaIi)in()e,  \?an  Der  wefentlif en  erringeDeiJ^acramentc^,  i)nDDe)?mme^ 
Dracjinge  mb  anbeDin()c  Ded  (Saeramentc^. 

S^en^Ie  nu  Der  (Sopbiflen  logen  toan  Der  Transfubftantiation  geflraffet  mxt, 
5efDeDDrd;Datnatur(ife  tvefcnt,  tJiiDDe  ©oDtlife  fd)rifft,  n^or  mtt  tt)i((en  Demic  Dc 
©3pl)iflenere  fpeculation  Dan  Dcr  Transfubftantiation  bcit>ifen,  t?nDt)n^  noDi* 
gen ,  Dat  m)  ;egen  De  fd;rifft  Dat  (cren  t)nD  cjelouen  fd;dlen ,  Dat  De  fc(?rifft  anDer^  DuDc^ 
{icfanto^et.  ^  ^        .    ^    . 

2S5en  fe  ouerfl  nJOlDcn  fc^^^en ,  t)Dt  f)tbU  Hildebrandus ,  De  Gregonus  fepti. 

»iusgenometn)ert,  in  fj)nem  Concilio  alfobeflaten,  2lntn)erDenn)t;,S)e^aiDefl 
^ebbe  nene  tiiad)t ,  5irticf el  Der  ^clouen^  t()Dmafen ,  t)tiD  cttve^  t^obeflutcnDe ,  M 
)cgen  ©aDe^  njorDt  i;d ,  t)nD  einen  \)nnittten  t)nD  DnndDicien  fpi^gen  ^;)atfr  in  Der  ^er^ 
cfcnantI)Drid;ren ,  DnDfiilfe  unD  Der^elifen  lofc  fra(]en  t)ptI)ordgcnDe ,  efft  De  ?0?ufe 
eDDer  9]?utten ,  foinDerMonfti-ani^ic,  ct-DerfufsDeHoftienDorteren,  aKeneacci- 
.  dentia,  m\)  nccn  fubjedum  etl)en ,  t)nD  foDat  bloDt  €S)ritli  \>tf)  Dem  5tclcfe  ^^ 
ili)rtettvcrt ,  efft  Deaccidentiaallene,  tnD  ncen  fubjeaum  mcDc  t)Drgatcn  n)i>rDe, 
«SnD  Dercjeltf en  t)nndDi^e  (icJtferDi()cn  fragen  mef)r ,  Dat  M  figmentum  mn  Dcr 

Transfubftantiation^eberef.  ^,      ^ 

^'M  duerfl De  olDen Theologi  fd)riuen ,  ^otM Mt t)nD tt)t)n  im ^fuenDf-; 
male  De^  ^;)€ren ,  in  DeiS  Jperc  h)f\  i)nD  bloDt  t)Drn)anDeIet  iDerDc ,  Dat  pDt  nicljf  mc^t: 
m)t  broDt  DnD  m^  fp ,  fonDer  fi;  De  mare  (icftam  tjnD  (^IoDt  €^priRi ,  M  t)ecbte  m 
nicbtan,  ^BpDuDenDcfcretucl^eniffealfc  ftcf  Dat  (jebdrt,  nid)t;e(jen,  fDtiDcrmtt 
Dcr  v^d;rifft ,  Darutb  fe  (jercDet  .^ebben ,  ^nD  t)g  ocf  nicbf  t^obefinDen ^  Dat  im  anfan^ 
m  Der  crflen  ^tvtfiit^cn  ^ercfett ,  t)an  fiilf er  t^ortt^anDelitt^e  ;e  ^cleret  n)ere ,  5(Ifc  Dat 
im  ^luenDtmalc  De^  J;)eren,  Datnaturlife  n^cfent  broDe^i)nD  tt)i)n^,  fcbolDcjjan^ 
t)paehauen  tvevDen ,  t)nD  adene  De  acddentia«nejcnnid;{ubjeaumDavb(iuen,n)D 
^ '       .  .  Denn 


L  Betartenug  mbcv  b46  INTERIM.  ^7 


t>cnn  1)8  f ufifirjf e  Tranrubftantiation ,  !Di|]i(ircr  »nl)  2ild;inii(ten  f  OSeif^ei'  Dor^c* 
um,  tl)obt\h\)i(}m(\tm\n]if^b\'ntc,  adoration,  Dmme^rc^inij  ont)  ant)er  2lff06* 
Deric,  fo  men  mie  Dem  «©acramente  m\)\)tt  ^oDt\)nt)  fi^n  movDt  MmU 

"^an  bcr  Ol^ingc»     De  facra  uncftione* 

^^n  t)f jfem  Capirtel ,  onfancjenDe ,  SDe  <Sacramenfc  t)c  tvp  (efl ,  ic  OTerf  Dubf ^. 
V?/>  licf  att(jer(5c]et,  t)att)at  Interim  nidi)t  Dar^cn  gcric^tet  p^ ,  t)<\t  De  5?ercfe  re- 
formeret/  Dc  ivar^eit  crfH>(&en ,  Dcr  (libe  feelcnfa/idxit  uorforDcrt,  DnD  rccfctc  enicl;eit, 
rouit>e  DnD  freDe  mit  (juDer  Confcientie  \x\  rccfctem  tvarcn  flclouen  mocfctc  er^oIDen 
tverDen,  fonDer DatDc^atvc|l5rutt)e(bcfrc(ftigett)nDjjeflarcfettt)crDc,  Q3niDDati)^ 
^e  rcct)tc  Scopus  ^ca  gan^cit  230? C6  Interim ,  ^af  tvi;  oucrft  in  Deffcm  €a; 
piftel  t)or  redbt  vnD  mii)i  I)oIDen ,  tviKe  tvi)  t)nDcrfct)eDtIicf  antocjen. 

\biM be  ©acramentc  t)am  ^cren  C^rijb  inc^efettet ,  f rcfftic^  fpn ,  t)nD  gro^ 
te«t)nD  mannid^foIDitjennuttbrincien  Dem  minfd;en,  tt)ctcn  tvp  tDOl ,  "A^ax  ducr|t 
De  Ol^in^  cin  ©acramcnte  ft) ,  Dat  DeConfcientia  ,  Darmit  alfc  mit  einem  Dingc/ 
\)<xt  tf)0  Der  Dorcjeuin^e  Der  fiinDe  t)nD  ©eelcnfalid;eit  fc^oIDc  t)an  ©aDe  beualen  t)nD  no? 
Dic^fpn,  t)nDeinc^t\)arcn@acramentedCJ^rilh',  f rafft  f;eb()cn ,  i;di)nred)t.  S)c^ 
n)iIeDco(^in()  t)an©aDc  ncen  tDorDtcDDer  t()ofa0c  6eflt,  tvelcf  Dat  t)6rneme(ic  t)n& 
f)i)()ellc|lucfci;^inDen  roaren  (gacramcnten ,  t)nD  Dc  ^cic  (l^j^riffu^  Dc  liQrn^  Dett 
Slpojtdn  nid)tbcualenf)cfft,  fonDer  allcne  DcprcDiflc,  DnDDarbt)  De  frafft^c^cuen, 
5Q?iraf el  tboDoDc ,  Q3nD  De  21  pollel  Dc  faluinge  mit  6It)c  allene ,  alfe  ein  frt)  DnD  t^ngc^ 
baDcntvcrcf  ^ebrufct  5e&ben,  Im  Dc  dl()tnc)c  De  bi)  Den  francfen  gebrufet  n)ert  m 
^ameflDotne,  nid^t^ef^olDcn  tverDent)orein(Sacramentet)an@aDcin(]cfctfet,  DnD 
t)am  ^ercn  €«&riilo  t)ororDent ,  fonDer  allenc  i)orciHcCeremonia  t)nD  tradition , 
De  nid;t  alfc  tm  %xtM  Dcd  jjeloueti^  Dcr  fercPen  p{5  t)pt5oIe()(|cnDc,  !^armit  ocf  De 
Confcientien  in'd;t  t§o  bcfmcrenDe  fv)n ,  alfc  mit  cinem  Dinseltf;o  Dcr  falid^eit  noDicf), 
olfc  De  marcn  ©acratticntc ,  Dc  Dcr  fercf cn  befafcn  fl)n. 

S)etbofa(jc ,  De  bt;Dcr  t)Ic)tn()  t)am  5iat(jcti3acobo,  tvert  an^cta^cn,  t)^  ii^ 
ne  (jemene  ©aDcd^hofa^ie,  nid[)t  anDcc^Iginc)  (?cf)efftct,  fonDcr  Dem©ebeDcDer(53ctf 
Idui(3en  tf)0(3eftd)t,  i)nD  Darummc  fed;t funtc ^acobud  nid;t,  5)e  olincjc  tvertDcn 
francfen^clpen,  fonDerDat©ebeDtDcd©eIouen^tDcrtDenfrancfen  belpen,  t)nDDc 
^cre,  DcDarutiimeangcropeni)^,  tvert  cne  t)prid)tcn ,  DnD  foi^ebcff^tfunDcijeDan, 
Darumme  5e  mit  f rancf ()eit  tvert  5eim()efod;t ,  tvcrDen  fc  em  t)orgcuen  fi)n ,  tvcntc  Dc^ 
(3cred;tcn  ©ebe Dt  i)ormad)  t)ele ,  tven  t;Dt  ertifllicf  i)^ ,  QSnD  Dat  De  f rafft  Der  f)it(pe  ©a^ 
De<?,  nicfet  Der  d(i3in(i ,  fonDcr  Dcm  ©ebeDc  t5o  t5ofd)riucn  fi) ,  tdcjet  igt.  ^acob  ocP  c^^cob  ?  ? 
Dcrd)S(ia^De^$ropf)eten@ebeDtt)nD€;em^eIan,  imD  leretDiitlicf,  Dat  De  tbofa^  m^,  17: 
Qi  ©oDtlif  cr  5ulpc  flid)tc^  Dem  ©ebcDc  anc  ;enni(je  Ceremonien  fr?  t5o()cfed)t ,  SDScn? 
ti  ©oDt  bcueelt ,  ^i)  fd)6Ien  en  anropen  m  Der  noDt ,  DnD  5c  tDtl  Dn^  er56ren ,  DiiD 
Dtl)  5elpcn ,  Q}nD  tvat  tvi)  in  Dem  namen  d.g^rifTi  biDDcn ,  tt>il  Dn^  Dc  Q3aDer  De^  S^' 
ren  C^prifii  geuen ,  DnD  DorDert  De  b{Qm}  bi;  Dem  ©ebcDc  nic5t  alfe  n6Dic5«  !X)em 
beueIe©aDegna,  lercn,  tr6fIenDnDbiDDentt)i;DorDnfefrancfen,  beiDcinDcr©cmcj 
ncDnDfuil,  Darfefraticrii^sen/  DnDtvennuDc6I()in()bi;Denfv«ncfen,  ncwcnDcm 

3  2,  Q)e; 


€S  25clfrtrteHJ!g  ber  air^cti  511  §4mburg. 


©ebe&e  f$DlDe  ^ebmfet  mrt)en ,  fo  m6f!e  nocf)Den^  t)e  tf^movficbt  Q5oMihx  f)u(pe 
t>p  ©abe^tf^ofageiont)  t)ei'0e(6uigen©ebet)t9eric^tet  fpn,  »n&  nicf;t  t)p  be  ^(ginge, 
t)ealfene  eine  C^eremonie  t)^ ,  fufdn>ever)J)t  Siffigoberie  tjntfton^efoue ,  Q3nt)  hmk 
neen  trofl  et)t)cr  t^ouovfjcf^t  fi;n  fm ,  «n  t)er  ^lQinQt,  i;g  fe  ocf  in  ber  ^ercfen  gar  t>m 
mitte,  tt)e(cfe  i^unt)t  nicf;t  t>i;  t)en  francfen  fonber  jleruenben;  n>efcfen  t)e  feeic  tJt^fa^^ 
,   venwil,  V)nt)t)arnenef)6penin3me5ri;^De^(eucnt)e^,  gebrufetn^ert. 

©emojleocf  (|efd)eenin  5i)n)efent)e,  nicf)t  eine^  ^apen  tnb  5l6fler^  atfene, 
fonber  t)er  tocf en  ?Si|Tcl)oppe^ ,  ^axf)m\] ,  ^ret^i^er^  t>nb  (geelenforoerjJ ,  ^e  ^at* 
^etent)ed(t)eflen,  t)att)efii(uigenern(i(icf  Dt5rec|)tem  geiouen,  ane  tdpenincje  /enni^ 
ge^  geminjle^  @ai)e^  namcn  auer  t)en  f rancf en  anrcpen ,  njen  fe  be  f rancf en  aifo  vi- 
fiteren  n)0(t)en.  ^a  ^t.  3:acobj?  beucle  tvere  t)e  t)orc)e(ifin^  t)ilTer  Ceremonien 
lic5(tcf  tfeobrepen,  3t)ti)^  duer)!  <gt.  ^acob^?  (ere  Dnt)  t)e  (^ebruecf  tier  ^apijlifcl^en 
olflin^,  n^iberDaneinanber,  alfc  f^emmei  t)nt)  crt)e ^  *^nt)  1;^ t)e  ^api|]ifcf)c  i^Iging 
iiic()t  affene  tin  narrifcb  t^nt)  (ac!)c(icf  !int)erfpi( ,  fonDer  ocf  eine  apcnbare  ^lfeoberie , 
it)entct)er^apenei0cn  Agenda  tiitjet,  batfe  ber  ol^in^  'oat  tf)oei(ienen ,  i^at  @ot)t 
aflene  wercf ct ,  t)nt)  be  ge^oue  in  3(Sfu  (SJ£)riflo  ergript ,  tDcntc  fe  toget  an ,  M  De  dl^ 
gin0  im  ^anjetlbomeDartbogebrufetwerDe,  Dat  DarDord)  De^uuel  auernjunnen, 
De  minfcf)e  an  (i)pnD  (jemdte  gefunDt  n^erDc ,  Dat  fe  eine  "oci^t  befcf^utting  fp  Dor  De^ 
^mtie  ^lfSik ,  Dat  De  !^uue(  D(trDorc^  n^erDe  t)orDreuen;  Dat  De  fiinDe  DarDorcf)  mxf 
iRfitf.6,  Den  n)ed)3enamen ,  wtntt  Dit  ji;nt  DerAgenden  egenen)orDt,  Ut  per  unaionem 

peccata  expientur,  evacuentur,  aboleantur,  5(C  ablutio  fiat  omnium  culpa- 
rum.  ^e(cfe  lere  ttvar  eine  ^oDt(ofe  lere  p^ ,  De  Der  armen  ^reofurc  ©aDe^  ebre 
gifft,  t)nDDen  .S)eren€f;virtum,  t)nD  fi)nen  seili  t)orn)crper',  t?nD  Dc  dlgin^  an  fync 
^cDe  fettet. 

^at  mcn  duerft  t)t5  Dcm  fofTen  Capitel  ^axci  inf^ret ,  Dat  Dijfe  ^utiflc  ^api^ 
fltfd)c  dlgingc  t)am  fyxtn  ^brtflo,  Den 5lpofle(n  fe  (lebaDen ,  -t)nD  Dat  De  5Ipo(leI erer 
(]ebrufct,  miDDerSKgcmeinen^ercfen,  a(fe  cin  ©acramentc,  beua(en  t)nD  i)oror^ 
Dent  ^ebbert ,  t)g  nid;t  tbobeitnfen ,  ^ente  De  ilQino,  p  aiknt Der  itnnigtn  votvd Qtf 
m{t,  DeDcgauenranationumgef^at,  t)nD  ?f}?irafe(d  n)i)fc ,  Den  francfen  gebulpen 
^ebben ,  t)nD  nid;t  cin  getnene  tvercf ,  Dat  allen  ^]Jvefiern  votxt  btnakn ,  fonDer  ein  fpe- 
cial  cDDer  fonDcrlicf  t^ercf ,  Dat  neutn  Der  frafft  ^?irafel  fI)oDonDe ,  fri)  t)n(jebaDeii 
0rufeti)^f  m  fuf^Dc^ereC-S^viflu^,  De  'i^ropbeten  t)nD  De  Slpoflel  anDere  t)t6? 
jt)enDi()e  tef en ,  bt)  Den  f rancf en ,  funfl  ocf  mannid;md{  gebruf et  ^ebbm ,  Den  fmacf ^ 
^cldui(3en  tboguDe,  t)nDDatDif[e6IiiinflDer5Ipo)]eI,  cin  fri;n)illid;  n^ercf  t)nD  tef en 
neuen  ben  i>J}?iraf  eln  gtm^  fi; ,  t)nD  nicf;t  ein  ndDid;  ©acramente  m  De  gan^c  C^rifl? 
f if e  gemcne  i>ororDent ,  d^  fo  f lar  vt^  Dem  (guanijclio ,  Dat  pDt  neen  t)orf]enDid^  maii 
f  an  t)orldd;encn. 

"^at  Dat  ejjcmpel  Der  5f poflel ,  &.  ^acobo  t)nD  Der  oIDen  ^ercf cn  f)tbl^  crfa^ 
f e  (^tQtmn ,  De  oIDeflen  Der  ^ercf en  tf;oforDeren ,  Dat  fc  aiier  De  f rancf en  beDcDen ,  t)nD 
fe  mit  6\it  falucDen ,  n>eDDerfcd)fen  m)  ntd)t ,  ^x)  ^oiDcnt  ocf  Darudr ,  i)Dt  fi)  in  Der 
erjlen^evcf  en  tin  i)e{c  anDer  Den0(icf  t)nD  trd)](icf  (jebruecf  (5cit)ie[l,  (^{\t  i6unDt,  n)i;  rcDen 
«Ueine  ;e^en  Dcr  ol^inije  mif^brwccf/ t)nD  bitUijeii,Dat  vDt  ncen^acrameute  fi)  i)am>?)e? 

re» 


I.  TbitUntttn^  njibcr  bae  INTERIM.  69 

rcn  c)£Or&cnf,  »nt)t)att)cra(0ememcn^5vil^Iifcn5lerc^n()en)eten ,  Darmitnid;tfd;6(e 
btfmeret  mx^tv,  a(fe  t)enne  ()efd;een  mujlc,  fo  fe  ein  ^acramente  n?ere ,  t^nt)  mollcti 
aHc  t)e  t)ar5en  (lcrncn  ane  be  i)ci(ing,  m  Dorjjcuinijc  t>er  funt)c  t)nb  crer  fec(cn  fa(id)ett 
fmiuc^n,  fDi?od)()ctt)ilTev^,  t)atl)can3^fum(If)ri)]um,ae(6uct,  ane  De  i5(gm() fan 
(a(id;tt)crben,  i)nt)Dcge(6ui(}cnfa(id)(3en?ort)enfi?nanet)c6((jin(). 

;  3)Dt tvcrDen  bt; Der  6(()in()  De  JE^ini.oen  at]{)eropctT ,  tJt^.D  n?crt  fiif^  t)c(e  5lff()6Dej 
n)c'mitDc^€refcm^n)i)in(),  inf)a(in()t)nDDcr()c(ifcn()eDrcuen,  'A!)cii  bi;  Dcr  ti;Dt  @t. 
3acobi  t)nDDarttant)gefd;ceit,  Q}nDn)crtt)e(eanDcrc)  mit  Der  6(()tn()  I3mme()dn  fl(fe 
@t.3acobDuruan  lcrct,  9IGert()e\i?t;ct,  t)nD  Dcn  5?crcfcn  t)orfo|ft ,  Dat  Dcr(crc 
^t.3^cobt»nDDcniercmpe(Dcr5lpolle(()ani^t)n()c(tKf  t;^,  ^nD  Dern)C()cn  fan  fe 
tiid;t,  a^fetJOrcin^ac^acramentct^anDcn^lpol^e^n,  i)tb(>euc(e  Dcj^J&cren  €})rt|]i  t)or^ 
crDent,  angenamenn?erDen,  fonDer  motl;  ctne  t)nn6Dtj)e  minfct)(ife  Tradition  fpn 
t)nD  b(iucm 

^an  &cr  ?3re|ieV  lVt)in(je/  Sacramentum  ordmis.    . 

|at€apittcl  anbcuenDc,  QQBat Dcn|l  Der  ^crcfen  bc^angct ,  2c.  3)^Dermafett 
^eflcKct,  Datt)nDerfc5cDt(icfDaruptboanti\)erDen,  DatDat5tercfcn;5lmptfecr 
grofbfi),  t)nDbe56uct)c(emcf)r5aucn,  t)nD@naDe  Q5att6  Denn  anDerc  cmpter ,  t;g 
n)(ir,  ^ente@aDec5it)orDt(eren,  ^aDe^c5rt)nDDerfee(en[;eilrccJti)orn)arcn,  fan 
anc  fonDcrlife  ©aDc^  ©aucn  nid)t  ()cfcbeen. 

Q3nD  t^on)o(  atle  Cbrijlen  ^rcfler  fi;tt,  ocf  j)et)l(tfc  Cffcr  Dcm  ^cren  ofcrcn , 
DnDfi)nennamenanal(enj6rDcnanropenm6()en,  DocbDariimme  m'd;t  gedfc  n)o(  aHe 
Der  ^crcf en  Dcncr fon,  t)nD  M i)an anfani)e Der  5vercfen  betb  nu  5er ,  ct(if e  ft)n  t)tb()e^ 
funDcrtttJorDcn,  t^omDcnfleDcrj^crcfen,  Dc  ftcf  Der  fiKucn  cmptcr  j)cbrufct  f)cbbfn,  ^p^cf.  4. 
^at  ©oDt  ocf  mannid)fo(Di()e  ^auen  gcue,  t)nD  Difu(ut()e  Dod;  orDcntdcf  DnD  bcfd;eDt>  i.  6or*  14V 
ficf  njiilegcbrufct  ^cbben ,  i)pDat  nccnc  t)norDcntn()  crn>a|Te,  fonDeraflc  Dincf  orDent^ 
f icf  i)nD  cf)r(tcf  in  Dcr  ^crcf en  sef)0(Dcn  ivcrDe ,  v^  red;t. 

S)atDatamptDe^^uai]()c(iift)tn Der JTcrcfcn,  mif  i^pk^gmgt  Dcr  bcnbe  be^ 
«afen,  t)nbDeDencrDer^ercfcnDartf)Oe]igereti)nDvoccretfi)n,  t)p  Datjuftoordi- 
ne  menner  t^om  ^ercf enmtnpte  Dud;ttcb  t^ogclatcn  i)nD  an()cnamen  n>6rDen ,  t)nD  ocf 
et'tic(juDct)t]DfreDefame orDcntn()et'nDer^ercfentt)cre,  bctu^ctDefd;rifft,  ^\}mU 
fecti  ocf  nicbt  lcucr^  fccn,  fonDcr  i)Dtn?crDe  m\  Den  ^:Siffd)6ppcn  alfo5e5olDen,  n)0  i;D( 

'^nt  ccf  Dorc^  V)p(c()in5  Dcr  f)cnDe,  DcncrnjefDcn^crcfcnDcnern  rjctt)a(Df  ^e? 
gcuenn?erDe,  De^crcfcn  cmptet)crtof]dnDe,  t)nD  i)tf;tf)ort'cbtcnDcn ,  t)nD  Dat  Dorcf) 
Defu(ut()eCeremonia  de  SuccesfiontnDer5lcrcfcnerbolDcn|i;,  t)nDt)orDanfd;6(e 
erf)o(Dcn  tt)erDcn,  bcfenncn  tvi;  red;t,  fo  »crne  M  fe  ane  Superftition  t)nD  fd;cDtlife 
mifgbrufcDcr^ercfentl^oguDe,  t)nD  tf)C  beforDeriti()c  ©oDtfifcr  e^r,  i)nD  Dcr  fcclen 
l^ci(()ebrufetn)crt. 

S)at  €f;rtjlu^beJ&crcDaf^ercfct]*^mpf  i^nD  fi)nc  otmlU  Dorcb  Diffc  n)orDf 
wrovDcntftebbe,  ^lfemi)  mpn  Q^aDer^cfcnDtl^efft,  fcfcitDeicflutt),  5^cmetf)en 

3  j  Den 


79  .  23ctarittiug  t>ct  2&ircfc€it  $ii  ^mbm^. 


^en  ^iai(}en  ©eifl,  Wdcf mn  ^p  be  fiinDe  i)Drlafen ,  ben  id)6lm  fe  Dovlnfen  f^n. 
Stem,  3dtl)f)entnDegiin^e  3Cer(t,  DnbpreDigetba^^uancjeliumaflenCreafurenac* 
t}^  red;f,  n^ol&en  nici)t^  leuer^ ,  men  t)e  ^>an)e|i ,  Q5iJTc|?oppe  m\)  ^apen ,  (jttlUti  ficf 
De^  beueel^  €f)ri||i,  frumlicf  t)nt)  pifid;  ffeo  erer  t?nt)  aller  Cl^rijien  @eelen  f;eil. 

^at  ^brifiu^  tn  t)er  5?ercf  en  fmierlep  gcmalbt  gecjeuen  f)ibbt,w:o  fnnen  bemvtt 
bebeualen,  aifebe^ampfe^?,  batpd^abe^mor&tt^o.fer-^n&e,  be  ©acramente.  De^ 
^erentf^ouorrefen,  t)nbber5\ercfenorbenin^tf5oercrerbutt)in()e,  mguber  ad^f  fo^ 
t)tbbm,  t)nb0en?aIDtbe^.banned  /e^cn  be  onbofferbigen ,  t)nb  be  bof^ferbigen  t)aii 
funbenfboembinben,  bafi?S,  funbefoIofenDnbtbo  binben,  t)nb  bat  bijfe  getDulbf 
nabe^^erendl^priflf  beueelf^o^opebore,  Dnbein^beueeldDnbampfe^fpin  bet^er; 
cf en ,  snb  nicf^t  f ^o  fcf;eiben  ebber  tf)0  beelenbe  ft) ,  i;^  recbf* 

©0  ouerl]  be^  ^nterim^  meinin^e  njcre,  \)at  be  armcn  ^ar^ercn  be  gea^albt 

bejJampfe^allenefeboIbenbracjen,  t)nb  ^amejl,  Q5ifcboppet)nbanbere  ^rofe^eu* 

fe,  ^rouejle,  t^rcf;ibiaf en  t)nb  ber^elifen ,  fcf)oIbcnaHenej)ebebenbef)eren|Vn,  mb 

■   alleere^  geuallcti^tjnberDcmfcbine,  gebtd^fcrgctDalbf  be^^anne^briucn,  m  fe  befis 

tel)er  Qtt)dn  bcbben ,  fl)0  beffdbi^in^  erer ^prannie ,  bod;  /e^en  ben  beuccl  mft^  .?)e« 

ren  3Sfu  €Spxiiii ,  t)nb  tf)o  t)orberue ,  t)orf)inberin^e  t)nb  tjormotlinge  bcr n?aren  fe* 

ve  t)nD  Dveligion  C^rilli ,  t)nD  tl)0  i)orbannen,  t)nD  f^o  t)or/agcnDc ,  alle  ©oDtfrnct)^ 

figeselerDe^aj^orn,  De  er  ©oDtlofe  roefenDt ,  lere,  moDftDillen,  ^t;ranniet>nbIo^ 

febenDcIe,  lajlerDnDfcbanDc,  nicbtfotiDencDDernjoIDcnbillifen  t)nbmiflauen,  t>(\t 

fiilfe  aff^efonberbe  (55erid)femaIbfoamJ£)eren  €5^*0^0  fcbolbeincjefeftet,  ^efliffteft)nl) 

^egcuen  fvn ,  in  ber  ^ercfen  ff)orcgerenbe ,  ^^  t)nrecbf ,  3bf  f^efif  fe  nod;  t^nfiue, 

nod)fpnc2lpojiel0C(jcueneDDer()ebvuFcf,  t)nDDar  be  f^illige  ^aulu^,  Dcn,  Demit 

f!)ner(Siceffmoberint)nfucbfIcueDc,  in  Dcn  ^cinn  Docn  n)OlDe,  ^nb  Deme  @afan 

ouer(}euen,  m  f^cDennna^ele^ienf^citDe^IaltoDam-^ercnintgemeine  beuecl  babbe, 

5efftf)ebod)befunbeber^ercfcntbou6rtieansefd9ef,  t)nbanc  crn^efenf  nid)f^  Doen 

tvillcn ,  t)nD  befft De  2lpofltI  t()ogeIiFe  Dc ^cmalbt  Dc^  51  mpf c(5  mb  Q5anne^  fbofameri 

I.  <5oc.5»  jje5att)nD(jeui)ref,  alfcbcJperctJororDcnfbcfff,  DnDDatijef)orcfDen^i|fd;6ppcnocf 

tbobonbe,  t)nDnid)fancne  ^ann?3uncfev  tf)ofi)nDe,  ^iCente  baf  ampf  bevfldtel 

gel)dvt  bev  ^erfen  C^rilli,  mb  \)e  Den  StercfenDcnern  ^cmcnc,  fe  i;^  ©f.  ^efro  nid[)t 

allcne ,  fonDer  aflen  51  po|}eIn  tJuD  ereti  Succedoren  im  Ief)rampte  gc^cuen ,  tro  Den« 

Aug.  Thc-  ne  Ocf  De  OlDcnTheoiogi  tii^en ,   Aug.  trad.  CXXIV.  fuper  Joann.  cap.  XXI. 

oph.  Maih.  I jej^  tr^^^  ^,^p^  xii:  Theoph.  in  Matt.  cap.  XVI.     Q)nD  De  billi(je  fd;rifff  btf 

16.  joan.  ^g^.g(j^^(  j^^tt.  XVI.  XVIII.  Joan.  XX.    ^Q3nbeffffd)ont)nDer  Den  bcnern  bcv 

jl^ercfcncin  ordo,  i)nbcrer  be|]cllin^  t)nbcrfc()cbcnegradus  fpn,  foft)nffe  Dennod; 

minilterio ,  autoritate,  efficacia  Minifterii  (]ell)cf ,  t)nD  binbct  tjnb  Idfct  bc  flinDc ,  De 

cinebcncrfonjoIalfebfanDcr,  tnft)nembeualcn  Minifterio.. 

S>af  na  einer  i)Dcrn  5tcrcfen  gele0cnbeit  ^encr  »ororDenf  t)nD ben  De  jvcrcfcn^ 
amptctjnfcrfcbeDtlicf  beualen  ttjcrbcn,  a(fe  be  51  po|]eI  Dord;  ^ifum  t)nb  ^imotbeum 
tf)oDonDe  bcualen  f)efff ,  t)nb  ocf  in  ber  (y|)ri(llifctr  ^lcrcfen  atifejtcflicf  geI)oIbcn  i;^ , 
fecf)te  n?i;nic^tan,  ^o^k  bincf  ef)rlifev  t)nb  orbetjfllfcr  in  bev  i^ercfcn  i;d,  /o  i)bt 

m^ 


I.  Bcfailtflilg  Wltxr  t>A6  INTERIM.  71 


»n^  !roIgefeni()cr  t)nt)  (eucr  1)6 ,  l)tlm  5«f "^  t^avtfro  ^tifc^  tormoijenjJ,  Dat  adent  red;t 
V)nD  ort)ent(tcf  t()03a. 

SDat^uerftfouenordinesin  feer  ^ercf en  nobicf;  fv)n ,  Dnl)  bat  befufucn  Dorcl) 
^e^ifcjdppe  aOe  folenniter  mdten  ordinert  n?ert)cn,  nicl)t  a((ene  Der^refier  unD  !l)ia^ 
fen,  t)ttf)0  t)em(e^rampte()e()6rcn,  fonberocf  bebefmcrer,  tve(cfer0raDtt)ocl)!6uni)t 
ni(*tim  Qtbxmh  i;c^,font)erocft)e^ic()tct)re(}eri5iMiD:4^6rn)ecI;tcrjJ,  tve(cf  bi) i)cn ^^a^ 
pi(Ienfu(uefibette5err()onic()t  ()e()Olbcn  t>nt)  (jebruf et ,  \)e  eine  tradidon  t)c  minfd^cn 
Dnt)  nic(;tDe^;)ereC!:jrprit]ud  i)nt)fi;ne  2(pofte(  oororbcnt  ()cbben,  t)e  oef  anc  ade  be^ 
ftveringe  t)er  ©etveten  moge  nage^aten  tt>ert)cn ,  t)nt)  biffe^  t)a(^  mit  ten  ndDigen  SDe^ 
ncrn  na  ne(eaen5eit  einer  i)bern  ^crcf  en  ()e()0(Den  roerticn, 

^no  t)etvi(e  t)e  ^apijlen  t>nb  bat  Interim,  ordinem  t)orein  ©acramente 
(f)0(ben,  i;^t>orn?dr  narrifd)t>nt)  (adbcrjicf ,  !^iitfe  ere  ()Od)berdmet)en  ©acromen* 
tefofinbifcf)t()or^dren,  (5(6te(n,  (^tikn,  ^(ocfen,  Wen,  £uc(;ternt)nDt)er* 
geiifen,  ^"PaperictiMaen^jebrufctbcbben,  t)ni)  tmbcnbeDcncfen,  bat  Dorcf)  t)it  ftn* 
t)erfpi((,  Det)p(e0(]in(}t)crf;ent)c  et)i)ertt)t)ing  ingrote  t)orad;tin()e  famen  mdtc,  Dnt) 
f int)erfpi(  dtad^ttt  tverben. 

^at  t)e  tvi;in0et)er*:^t'ffc^6ppeein  ©acramente  ft) ,  vamJ^eren  (I^rtflobe^ 
«a(en  t)nD  t)orort)ent ,  m^  t)at  Darbord;  (5)at)e^  @ei|l  i)nt)  0nat)e  ge^^eucn  rcerbe ,  t)c 
begetvt)et)cntbot)er  tocfinamptet)t()ricbtin3  ()cfd;icft,  t)iid;tic()  t)nt)  bcqueme  ma? 
fe,  t)^  ert)id)f ct ,  QiGi)tt)o(Den  n?o(i)t)ttvere  tx»ar,  rocnte  fo  Dat  tvar  tvere ,  font)en 
t)e-5vercfenim^atve(f&otncnici)tfo  t)^rful(ctfi)n  tt)ort)cn,  mit  fo  t)e(ct)nsefd;icfet>cn 
tont)  t)nt)ud;tigen  getvi;et)en  ^apen. 

^at  men  be  t)p(e^()in()  t)er  f)enbe  ebber  n?t)tn()e  Dor  ein  vt^tvenbfcb  tcf en  f)0(De , 
barmit  in  t)er  5^ercfen  t)e  itiaijt  t)nD  beueei  t)e  geijKifcn  empter  t)6rt()0(idnDe ,  ^tQtmn 
Dnb  beuaten  rotxt ,  tveb&erfed^ten  tvi)  nid)t ,  ^at  6uer|l  proprie  gereDct  Der  Q5i^ 
fc()dpe ,  :c.  ^i;inge  fd;o(t)e  ein  ©acramenfe  fpn  i)am  J^eren  C-^Driilo  t)ororDent, 
i)f5ancfd;ri(ft(3ereDet,  tvente  ^Jprilhi^^cfftDat^reDigamptgepiftet,  t)nDnenege^ 
tt)i(fe  f orm  eDDer  mate  i)an  Der  orDeningcDer  -^txtx  ge^leKet,  ^e  (;c(tt  fe  ocf  bi;  fi;nec 
2(po(Ie(  erttjciinge  nid;t  ()cbruf et ,  Q3e(e  tveintger  5e(ft  (;e  bt)  iennt()er  form  t)tf)tt)enbi^ 
flcr  tToi)iti()e  vnt)  orDenin"^  fyner  gnaDet^ofage^eDan,  (^onDcr  f)e(ft  Dat  ^cramptgcor^ 
t)entt)nb  beua(en,  mt>  ft^ner  ^ercfen  t()ogefcd^t,  Daffii(ui()e  gnet)id)(icf  t()oer5o(Dert 
tnDtftotjorDeren,  t)nD  Darborcf)  fpne  fercfe  t5ofamme(en  t)nt)  t5oer()0(Den ,  bet()  an 
ttx  tt)er(Dt  enDe,  Q3nt)  De  tbofa^c  €J^ri|li))^  Dem  ampte  t)nb  nid[)f  ber  form  alfe  De 
t)^l()3in()c  Dcr  f)ent)e  cbber  Yoi^mQt  bcr  ^i(Td;dppc  an^e^e^ftet  feiit»  inceliuet ,  t)nb  fo 
©at)e^©ei)1t)nt»()nat)e,  Daift)or^  De!^encr()efci)icfet,  be()uemet)nt)Dud;tid)n)erDen, 
l)orcl)Dc  forma  ber  orbenin()e  bar()erefet  tvdrbe,  tverefttjar  @t,  ^ohanme  ^a^tU 
fla  bc  '2(po(le( ,  t)nb  be  ^(((i^e  ^auiud  t(;o  ben  ©eifilifen  amptcn  in  ber  f  ercfen  ni)  biicj^ 
ticb,  0efd;icf t  t)nb  be(juem  ()ett)orben ,  n)entefe(i)ntntcbt()etvt)et,  fonbe rn  a((ene  eir^ 
n^etct,  mit  ^aucn  bcd  |)i((ic)cn  ©etjie^  be()nabct,  t)nb  t()0  erem  ampte  a(fo  ^eorde- 
neret  t)nb  t)t()()cfanbt ,  2?bt  t;d  ocf  t)n(dd)bar ,  t)at  be  J^ere  nene  ()erDi(fe  forme  gef!e(^ 
(ct  5abe,  betl)0  ber  ordineringe  fpncr  jtercfcnbencr  fd)oIbc  gcbrucfet  tioerben,  fbn^ 
ber  ^cjfr  bciorme  fx\)  ^clatcn ,  in  €()ri(](ifer  fri)(;eit  t)nb  ©abc^  frucjten  t)nb  gebor^ 

fani 


72  15eUntttu^  btv  2&ir*eH  $«  ^mbm^. 


fam  thogtbnifm,  ^thtfft  ccf  nene  fl^ofacje  bp  iennt^ev  ordinationformsegebdn, 
\>r]b  Der5a(ucn  i}^  Qim(\i  i)nD  f (ar ,  Dat  Der  ^iffcboppe  mmQt  neen  ©acramente  fi^f 
t)nL)Dat  i;DtDe  »ntvarl)ettfi? ,  Dat  DarDorcI;  gnaDe  Dar^erelet  n?erDe,  DarDwd;  mett 
Ud)tiii)  mxbt  tf^omamp^te  Degni^en^^ejlament^,  t^artf;oDe-§ere  allenc  Dorc(?  fpnett 
geift ,  ocl  De  iennen ,  De  \)m  ^ifc(;6ppen  nic&t  gcmpet ,  Ducf?tic&  i)nD  Qtf^i^t 

^at  Der  ^^ifcf^dppe  n>j;itic]e  ^orgnaDe^nDcjefcfticfiicl^eit  Dar  refet  ^nb  brirtA 
get,  p^ocfieiDcrtKoiamDage,  DiiD  tdget  Dat  tvercf  an ,  TOmiic^  Dat  De  ^ercfe  a(^ 
(cnt^aluen  mit  ^ngderDendiDen  tf)onenem  d^rifrdfen  ^eafenampte  Diid^ticf),  i)u(C 
a(Icrb6fdf)eit,  ©oDt(o|]cf;eit,  lajler  m]Dfc5anDe,  t)an  bauen  an  betf;  »nDer  Dtfc  t)or^ 
fiinetfi^n,  roe(cfionic^tfi)n  fonDe,  fo  De  n?i;in(}c  opere  operato ,  njo  De  <^op^i,< 
jlen  f (df elen ,  foifegnaDe,  Dengcuc;  De  Detx)i;iti^eentfan(jen,  t)nD  Daran  ^oiDem 
Q3nDi;(^t)t|)  Dem  roercfe  ^  erfariti^e  f (ar  genod; ,  t)at  De  Interim-@cf;ri# 
uer^  in  Deme  t()0  t)e(e  Doen,  Dat  fe  Denfprofe  bpr  tf)0  (>e(ieDi(}in<)e  ercr  meinina  an* 
i.Stm.^.  ^5^^"/  tt)ettte@t.^au(ugfed;t,  Dat  etn  Dc  gttaDe ,  Def)ef)aDDe,  Dorc^  De  wifsfe^^ 
ginije^e.(|euenrDerc,  n)e(cfnid;teine^minfd)en,  fonDerDe^  f)iiligm@ti^tefon\)itf 
i.(5or.  12.  Hh  mercf  DnD  cjaue  i;^.  "^OBentc  Frophetia  t;^  eine  ^aue  De  @d;rifft  tJtfitf^ofc^gen^ 
i.Sor.i4*  De.  QlnDDcfufuetvertadenetJam^idi^en^eilie^e^euen,  Oucr|lDefu(ui(je  orDent; 
licf  tboc^ebrufen  mert^egeucn  mitDp(ea()ini]eDcr^ctTDc,  nicbt  tim6  i;Dcrn,  fonDev 
Dciipresbiterii,  Datp^Deriennen,  DcmDerftcDe,Dar  Dc^ropf)ete(erenfd)a(,  ^iff 
fcboppC/  ^arner^  t)nD  @ee(ctifor()er<^  fpn ,  \)nDDat^re[lerampt  (]ebrufen,  '2Beit# 
tc  e|ft  icmauDt  fd;on  De  gam  Dcr  Prophetie  j)eDDe,  fo  fc()a(  t)t  fe  Dod;  m^)t  t)norDenf^ 
licf  anc  rcc^tmcticje  m\)  €t)ri|l(ife  eleftion ',  vocation  ,  gebcDt  tonD  \))>kg(^ii]g  Dec 
feenDc  De^  ■13rcfterampi55  acbrufcn  /  %*o  ocf  De^ipDflcifc^t,  S^tb\\\>,  07cmanDf 
nimpt  ficf  fiilueji  e()re ,  fonDcr  De  ocf  bcropcn  ft)  uan  ©aDe ,  ^e!i;cf  alft  ^aron.  S)at 
t)it (5t. ^auli rccf;te  t)or(ianDt  ft;,  tu^en  De  n)!3rDe  DiiDtiicf  tn  ^t.  ^)3au(o,  tvente 
(  Dia  )  (  5^orcl) )  beDliDct  Dat  Inftrumente ,  DarDorcb  Dc  ^naDc  DnD  Propheda  (je^ 
geucntijert,  2|Ifendm(icf,  Denjjci|t<2>aDed,  (Meta)  i5uer{l  bcDiiDet  nid;t  Inftru 
mentum  cDDcr  Caufameffientem,  DarDord)  ettt)?^  gegeuen  ivcrt,  fonDer  Comi- 
temi)nDDeforme\MiDtDifC;  DarmitDe  Prophetia  eDDcr  ^at  officium  i)nD  ampt, 
Dc  fd;ri(ft  iw  Dcr  (jemcine  t)t5t()o(cg(icn ,  orDent(icf  gegeuen  t)nD  t)oriouet  n:ert. 

3)cmnai)|TctimgrunDctvar,  enDbetDtfentDe^dfe,  DeanDenDacbge^eueti 
fpnt ,  ^ai  Der  i^e(c  fi)n ,  De  nicbt  i>am  ^ifd;oppe  gefmeret  eDDer  gen)i)ct ,  $)m  ar\f 
DernDc  getvi)et,  t)nD  cretToi)(ngc  hod;  ad;ten  DnD  bolDen,  tn  befte(ltn,(j  Der  ^eicfen^ 
emptc ,  i)ei'c  Diicbttijcr  t)nD  jjefd^icfcDer  mi>  be(|uemer  fpn ,  ^er  '^ifd)dppe  ordinarius 
tdgct  ocf  Qtno^fam  an ,  Dat  in  Dcr  olDcn  5tcrcf cn  De  t)or f^anDt  ntctt  (\tm\'m  f) ,  Dat 
&eDuc^ticf)ettDnDbcquemtcbeit/>tbom  5l"erfcnamptc  i)tl)  Dcr  ^ifd)6if>pt  ropini)  l)eiv 
flete,  fonDer  Da?  fe  adenc  eine  t)tbivcnDijjc  Ceremonia  fi)  (letDcll,  DarDord)  acicrDj 
framc@oDtfri!cl)ti^e^encr,  rccbte^cre,  cnicbeit,  DnD  ^uDe  orDeninjje  in  Dcr  .f  cr* 
cfcn  g.rf)OiDen  mdrDe ,  t)nD  Dcn  (ofen  t)nD  t)Ormctenen  t)p0eb(afcnen ,  bouevDigcn ,  t)nD 
egennuttiijcn  (dpercn ,  Dc  ft'cf  iv.  Der  5?ercf cn  nmpte  mml  »nDuc[)tid) ,  D}i(je(crDt  onD 
mfxam  inDren^cu  /  m  jlicfe  gejlefen  ionD  ein  mdl^efettet  ivdrDe ,  Darauer  fe  nid;t  fcri^ 

D«i 


f.  »cl*aHtttug  »t>er  64»  INTERIM.  y^ 

fecnmd|Ien,  ^ente  ^em^iPo)>peaIfcl)em6uer|lent)pmercfcri)crfercfen,  fpnttatt 
tier  ^cmeinebarbeorclinandi,  creampfc  bet)cnenfc()0(i)en,  Dpbe  tit)tt)er  ordinadon, 
ebbermpinaan^cfetfef,  tf)ef«cfcl)icf t ,  ^(\t  f)t  (tmh^xibtf  mit)  allcntf^aluen  ere  Qtf 
fd)icf(ic|)eiterfdre,  cfftfeocf  t^om  amptcbrf.  cn  fci)oIbe  beuaien  tverDcn,  genocWam 
tvercn,  cfftfeocfetn)e^er()erIiPe^an|tcfbet)t)cn,  barbord;  batampt,  Dat  eni  fd;o(De 
beuaicn  mben ,  fcn&eDorIa|iertmit)Doracbtcttverl)en,  Q^nDbe^an^e  A6tion  be» 
tiM^in^,  i)^barb'n0ericf;tet()ett)ctl,  bat dignit)nt)jufti,  bati)(^frame,  @ot)tfrucf>* 
tt^  onb  tl)0  i)er  feeicn  for^je ,  Dudxic^e  tnenne  (jeordincret  trdrt^en ,  i)e  ber  gemeine  ©a* 
U^  feeicn  falicbeit  recbt  \)ortvarcn ,  mi>  ©abe^  e^r  truttltcf  mhtn  font)cn, 

(So  t)e  ^i(fd;6ppe  be  mi^tn^  alfo,  »nb  na  ber  5Ipo(tel  beuef  t)nb  bcr  crflen  fcr^ 
cfen  gebruecf  annemen  t)nb  p(e(jenn)Olben,  fonbe  bijfe^  punde^  errin^c  fi(^tficf  t)p^ 
0c^(^.uen  tverben. 

©0  (ancje  ducrfl  be^ifc^dppe  mit  ber  tvijin^c  a(fcnc,ere  Q}aflefauenbc(Jfpif  mit 
ben  ordinandcn  cre  fpottincje  briuen ,  be  t)orf)er  eren  t)ttge(erbcn  ^apen  beuelcn ,  (grctt 
gen}in{>t)nbjTicf)tber5^crcfcnfaficbeitbart)tb  fdfcn,  befercfcn  mit  ^obtfofcn,  t)nv) 
t>n()cferben  e)ta(I;un()en  ^dfcnfdl)riuernt)nbCurtifanenoorfit(Ien,  de  ordinandos 
niit@obt(ofcn€ben,  bem  ^aiDcffetl^oanem  fi)nem  ©obtfofen  tvcfcnb^  t)nb  tDreuel 
t)or(]ricfen ,  ©abe^  n)orbtinfi)nemred)ten  tt)arent)orfianbe,  tf^oprebi^en ,  t)nDbc 
©acramentc  na  be3  Jpercn  bcuefe  t)tbtf)Obe(en ,  eorbcben,  t)nb  De  ^c  ben  ^re|]er» 
t)erf;inbern,  t)nbcre-^apenin^orcrie,  fcf;anbct)nbafferfei>t>nbdgett)orbupcn,  mf 
tcn  n)t)  fenidbt  uor  be  ^t|fd>dppe  tf)of;o(ben,  t)nb  ere  tt)i)inge  nid;t  antf)onemenbe, 
t)nbn)enn)j;i)btbcben,  fobiilpemi)  bcr  (Sbriflfif en  ^ercfcn  feefenfafic()citt)orraben, 
an  @aDc(5  (lebe  ben  ^itucf  erbeuen ,  be  recbtc  ^ercfe  in  affe  erem  ©obtfafi^en  tuefenbc 
t)orn)d(len,  t)nbmafeben  t)n^  affcr  Anti-C^riflifcb^^n  grihvefc  t>nb  mM)t  tttlhafff 
tid) ,  ^aruor  \>n$  t)nfe  feue  ^ere  t)nD  (550^^  borcb  fpnen  feeuen  fdne  3(gfum  il)xi^^ 
flum  3nebic|)(icf  tDi(feben)arcn,  Dnbbcnbadl),  t)ngt)nb  t)nfcnaf6tne(in^;o  nid;tfe^ 
uenfaten,  battDptjn^t&obeflebi^in^/ennicje^^^obtfofen  n^efenbe^ faten  gebrufen, 
^men» 


53am  ©acramente  ber  ff e/  »nt)  »an jber  Sefi^ei&jng. 


(itgapittef  t)anber€e,  Slffoan^cuenbe,  (^obf  ^efft  t'm  ^arabifebenSeflanfef 
>  ingciettct ,  2c.    £atcnn)i;tf;onT9rdte(ie4ibefein(tffberoun3cn,  t)nbfett<naf(e; 
ne  t)an  et(if  en  (lucfen  t)nfe  bebencfen. 

S)at@obtben(?ef{anbtge(iifrtctf;efrt,  t)nbbe^e®abe{^5ubct)nb  c^rfife  or^ 
b(nin,c)eft),  baranne([)eeinn)of(jcfaabebbc,  i)nbbarauer5ef;o(be,  t)nb  bc  5e  ocf  fc# 
cene ,  t)nb  M  necn  i)a|ier  banbt ,  nencr  t)orp(icf)tin9  ^nb  t^orcini^in^e  t)nber  ben  min^ 
fd;en  (i; ,  a(fe  be  banbt  De^  (Seftanb^ ,  i)nb  bat  be  t)oree(if  eben  ftcf  i)icf;t  fd;eiben  t)nb  t?or* 
fatcn  fd)d(en ,  fonDer  in  t)ntf)otren(if er  t)orp(icl)tinc)  b\)  einanber  fi)n  t)nb  njanen  fd)6^ 
lcn ,  bctb  fo  (ange  fc  bc  S)oDt  fctcibe ,  t)nb  hat  bc  fd;ebebreff  &am  J&eren  €J^ri(lo  (i) 
Dp^c^auen,  5^atocfbe^eaffencttt>ier,  a(feeine^manne^,  t)nbeincr  froun)en  tf)o^r.^or.7» 
famenri)3mge fi) ,  t)nb mti €c affc  anfencfficf t)an (^abe  an<jefcftet  Pnb ^efltffet  fi) , 


74  75ttam^^  btt  ^it^tn  ^u  ^dmbur^» 


tatod  be€cfIanl)tt5om  ^int^crtu^cn ,  tnb  ev[)oro{n(ji)cdminfd)ai^engeficc^td,  oct 
4)ovevic  t5ouovmit)en ,  w  ©aDe  gcovt^ent  ft) ,  flene  wr}  m  neiien  ti\)iue(, 

S>fltt)e€e  na  (^t«^au(i  mctnin()  t)n^  t)ov(lanbe  ein  ©aevamente  eb&ev  my- 
fterium  f)ete ,  t)avt)ovc&  be  Conjunaion vnt)  Communion ^hxi\}i  t>nt)  fpncv  f evcf cn 
betefentwevt,  mt)bevfcc{)tenm)nic[;t,  ©ati)t)t  ouevjl  ein  ^ocvamentefl),  W)^$ 
etn flc^tficf  tcfen,  Darunt)ev®ot)tfi)net)nft'cf)t(ife(jnabe.oeue\?nbtt)evcfe,  i)^t)nvect)t, 
SJSente  De  ^ef}ant)t  j}el)6vt)t  nic|)t  (n  M  ©eifliifc  vif e  bed  ^;)even  C^vtfli ,  fonbev  t)d 
t)iffev  mvlt  flanbt,  ev  t()om  beflen  t5o  evf)Olt)inaeved  itefenbe^  i?tib  tuc^t,  vbevmanne 
ti)0  gube  'oan  Q5abc  geflifftet ,  Q}nb  fo  be  (Se  ein  (^acvamente  VDeve ,  ^at  opere  ope- 
rato()nabe0euc,  tt)evet)btwav(icfein\)nmi(bet)nb9vui\)fambincf,  tnm  Dormeinteti 
t)ntuc|)ti0en  \?nb  geiien  ©cifl(if en ,  be  €e  t^o  uovbebenbe ,  t^tmk  fe  biffev  t>nficl)t(if eti 
Snabenfeevn)0(  bebavuen,  bet\)i(e  fe  in  a((ev  ftcl)t(ifen  mtb  (anbtritcl)ti^en  ipovcvte, 
funbet)nbfcl)anbetoovbitpet(i()oicnt)tib(euen,  3bt  veben  bc  Interim-@cbviiteva(fo 
j)anbevi)nftcbt(ifen9nabe,  fobovd)  ben  ^e|knbt  fcf)6(c i)an  ©abe  ijcfleuen  tvevben/ 
m  fc  ftif  fuiuefl  f  ume  m\}dn. 

^at  be  framen  Q!3obtfruc5tt(|en  Q}ebev  ttn  o(ben  ^eflamente  aKcne  barumme 
fc5o(bcn  mc^r^ef^roumen  gcnamen  fecbben,  MU  tnit  fo(fctii  mercfe ,  bat^obtitt 
bev  anfettin()e  bev  Se ,  aKcne  ijnbev  tmn  '}>evfoncn  \>nb  nic|)t  mc^v ,  .(jeovbent  Dnb  be^ 
pcbiiict  befft,  cucn  tbo  ber  ti)bt ,  bo  W  finbertti^ent  be  wcrit  tf)obefetten ,  tonb  bc 
5lercfet!)0()umcnbe,  me^r  n6bic()  tva^  a(fe  namd(^,  bcn  tbofumpfligen  beroep  bcr 
36bcn  bnb  ^cibcn  anto^en ,  t)nb  a(fe  tf)of limpf^icf)  t)ovf unbicjeben ,  (at^cn  m)  a(fe 
tine  t>nbcn|l(if e  Difputation  t)p  ftcf  bevounjcti ,  2\>t  i)d  oucvfl  bev  S^^tititn  t)nb 36beti 
bevoep,  anebatbovc5be^ropf)eticn  t)e(c  f (driifer  (jett)i)ffa(jct  tonbangctox^et,  aife  f)t 
borc^  t)e(e  froutven  nement ,  f onbe <)ebubet  i)nb  an(jet6get  tDcrbcn ,  S^en)i{c  duevft  Qtf 
Ikm ,  fvame ,  ^inicje  t)nb  ©obtfa^i^e  ^ebev  ftcf  aifo  ))oree(if et  f)cbben  mit  me^v  al^ 
fe  einerfrotiraen,  t;i?^en)i|Tetvdv,  batfeie^enevegetioetenbipi^ai^  nicl)t(|e5anbeft 
^ebbem  '^at  m\  baviimme  fii{f e  f)eim(ife  ©obtitfe  djfpenration ,  be  bc  fvamen  Q}e'^ 
bev  t^o  erev  entf^iilbiginjje  mogen  gebat  f)ebbcn ,  t)an  i)bevmanne aifo  ved)t tbogebvu^ 
fettbe,  fd)0(bc5eflabcttDerben,  f)0(bent\)i)t)nred;tt)nb  jlraflicf ,  t)nb  fe^^cn  ,  M 
men  ftcf  in  bev  @e  na  bev  erf^en  infcttinflc  M  ^even  f)Olben  fd;6(c ,  t)nb  t>iWt^  mie  atfe 
tvaevniflc  t)ovf)6ben.    .  .    ^ ,     - 

^nt  6uevfl  bovd)  be  €efcbetbin()  Mm  .?)even  (Sl^vtflo ,  m\m  M  €ebvocfea 
tt)iaen  na  gegeuen ,  a((ene  bc  bi)n)aning  tbo  bcbt)e  tjnb  tf)0  t)i^d)t  fi)  t)p()ef)auen ,  t)nt) 
nic()tbebanbtbev^et)pgef6fctt)nbent{ebbi3ettv6rben,  t)nb  bem  tjnfdjiifbigen  pavte, 
t]abcvfd)etbin()nid)tgetemcn,  ft'cfn?ebbevti)Obefvi)etibe,  fotibev  m6tf)e  ane  €e  b{i^ 
Mcn,  t)tibbat5cebbevfe,  bencfmitbeni)t)fc^u{bt^eni)ovtrun)ctebbevt)ovee(ifet,  tx 
€*e  bvef e ,  tjnb  nene  ec  beft'tte ,  t)^  t)nrcd;t  gciert ,  ^t)  xaM  in  fiiif en  t)eff en  t)Ov  aaen 
i.€or.7.  bin(3cnKeconciliation,  i)nbt)ovmanen  batnenccefd^cJbiti^  nage()eucn  tvevbe,  pbt 
t)ovfovbevebenn  bef)0()et)nt)Ovmibt(ifenobtV)nbt)avebev(See{enfn(id;eit,  fo  bem  eb; 
bev  bevi)nfd)ii(bigenbarut5  tntitdn  fonbe,  6uevfi  bem  t)nfc[)uibi()cn  tDcten  tt)t;  be  ee 
iiic()tafft()ofniben,  ^t  fd)e!bin(]e  be  tf)0  :^iffd;c  t)nb  f>t)tvnning  gefc()utf),  Qtljoxtt 
tftobem  wt{ifen»'&te,  fct^eiDetbebvvvaningnaben^evfonen  t)nb  oiibevn,  t)m* 

me 


i.  ^tHntnn^  wiber  ^4«  INTERIM.  7$- 

mt  tim^  b6fevn  t>nb  cr^cru  (l^ot)oiT)6{)cn ,  Cucrjl  l^irnict)c  rafcct  fc  nic|?t  t)en  Confcien- 
tien  t^or  @ec(cn  ffllicl;cit,  tvelcf cr  tl^om  ^crcf cnaniptc  ^cfrdrt  /  t)nl)  mdjlc  in  t»cr  ^c^ 
fd;ciDin(]c  nicj)t  adcnc  beL)acl>tunrDen,  tvatlpff  t)nt)  ()nt)t  bclansct,  fontJcr  ocf  i)nt) 
uorncmlicf ,  mt  be  Confdentien  DnD  fcc(cnfalicl;cit  bebrcpt» 

^at  l)e  fc|)u(t)igc  t)cc(  na  Dcr  (Scfc()eiDing  anc  (2c  biiucn ,  t)nt)  ft)nc  fc()u(bt  t)nt) 
OrafF«  i^va^jen  fci)6(c ,  betiicjet  De  ^crc  (JJpriflud  t)nb  t)c  5(pojlc(»    !^at  ducrjl  t)c  t)n?  gjfafc.  5. 
fcbulbi^c,  Debe  t)or(aten  tvcrt,  cbbcr  t)mnK  J^orcric  tviflcn  ft;n  cedPc  jjcmdl  na  k^  i.^or!/. 
S^xm  ^S^iiiii  t)orl6uingc  Dor(ctb,  tf)0  ber  anbcrn  ^e  nicbt  tvebbcr  ^ripen  fcbd(c,  SOUtt.  19» 
neme  tt)i)  nicf)t  an ,  ^ente  (St.  ^au(.  /.  ^or.  t)i;.  bar  l^c  fcdi)t,  /Dc  0efd;cibcnc  f^ai 
(inc  €c  bliuen ,  rcbctt)an  ben  (5e(uben ,  be  ftcf /cijcn  bc^  J^crcn  €^ri(li  (erc  fcl;eiben , 
wib  t)nrcd;t  f^anbcin ,  J^c  f;euct  nict)t  i)p ,  bat  bc  ^cre  ^J^rifJii^  in  ber  ^efd^cibing  {)cflft 
iiacjc^cucn ,  a(fc  M  t)mmc  ber  J^orerie  tDi((en  €e(iibcn  mo^en  flcfd;cben  iverben. 

'^tft  t)6od icgcn ®abc^-5crcd[)ticbcit, bc natur , a((c  rcd;t mb biiM)dtf  W be 
t)nfd;il(bi(jc  bc  fc^uibt  t)nb  flra(fc  bcs  fc^iKbigcn  mcbc  bra^cn  fd)6k ,  t)nb  fief  an  /Dff 
t)nb  fee(e  in  cancb  Dorberff ftttcn ,  mt\n  be^  t)nbotf;ferbi()cn  t)nb  fcf)u(bi()cn  roiffen. 

3bt p^ jjcmijfc tvar ,  bat bciennc fiinbitjct ,  bc f^n ce(ifc @cmd( ebbcr t)p ?Q?of^ 
fc^,  cbbcr  t)panbere  rcd;tc  ge^riinbct ,  roebber  bc^  ^mn  C^ri(]i  tvorbtt)orfli5tt, 
Dnb  Mn  tvccjen  etlifcr  fci(c ,  bc  tt)0(  (IraPicf  t)nb  t)n(ibt(icf  fi)nt ,  bod)  tf;or  (£efd)cibin^ 
gcnid;t(}enocbfam,  ftcf  fd;cibct,  Ocf  gift  I;c  be  ftcf  a(fo  trcbber  M  Jg)cren  €^pri)li 
n^orbtfd^eibct,  bci)efd)cbcncn,  t)nb  bembc,bcgc(($cibcnetf;orSct\)ebbcrnimpt,  or^ 
fafc  be^  ^cbrocfco  t)nb  etvigcr  i)orb6meni(fe,  t)nb  tvcrt  bcd  febrocf^  mebc  fcbuibi^ , 
^cntc  bctt)t(cbc  fd;cibin()nicbtt)mmcbc^€ebrocfe^,  fonber  t)mme  anbcrc  fei(e  i^nt) 
mif^f;anbe(in^e5cfd;utf;,  befftbe,  fobcfd^cibingct^ororfafet^efft,  Dnb bc (Ifciiibid) 
p6,  ncnemad^ttvebbcrtbofrpcn,  fonbcrmotl^affcne,  t)nbanc^cb(iucn,  cbbcr(jcf 
mitbcm  gefd)eiben€e()cma(c,  a(febcmofFenfoi)nbbc(cibi()cben,  tvcbbcrt^orcini^er?, 
«nb  reconcilicrcn ,  "Snb  ^cfft  bc  ^crc  €()ri(lud  t)nb  @t.  ^^auiu^ ,  t)an  ben  (Iraffi^ 
fcn  t)nb  fd^iilbi^cn ,  t)nbnicbtt)anbcnt)nfd;ii(bi,()en,  bi(fe  tvdrbc  gcrebet,  ^oifid! 
t)anfi)nem  2lBj;uefcbeibet  (t)bt fi;bcnnt)mmc^cbrocf )  bcmafctbatfcbe^cbrccift, 
Q}nb  tt)0(  cinc  affgcfd)ebcne  frict ,  bc  bricf t  be  ^c,  •Diffc  worbt  biibct  (^t.  ^auiu^  sgj^t^  > 
ftnbfccbt,  ^at,  bcficffcbcibct,  fd;a(ane(2eb(iucn,  tjnbrcbetgcbriicfiicf  Danbcr  i.(£0r*r.* 
'(Sefd;eibin()bct)am  J5cren4j^ri(]omd;)tt)^t)or(()uct,  t)nbi)nrccbt  i)nb  Dorbabcnp^,. 
i)nb  fnitf)  ben ,  bc  in  ber  (2:cfd;eibin()e  i)nfd)ii(btd;  befunbcn  tinrbcn  be  Sc  nid;t  aff,  i)nt> 
tiimpt  bcn  Scbrocf  t)tl) ,  »or(6uct  ocf  ben  i)or(atcnen  i)nfct)ii(bij)cn  bc  anbcr  (ge. 

3)btt)^  f(arcra(febe(cuc(SiinncamJ&emmeft)g,  batbe  .^crc^^riflu^,  be 
3lpo|lc(  ^au(u^ ,  i)nb  ?D?oifc^ ,  be  (Sefcbebincic  nicf;t  mfidn ,  i)am  f;uf^  mt)  bifd;? 
fd;cibenbe ,  fonbern  mn  ber  fcbcibinge  bc^  (gc(lanbe^ ,  barborc^  bc  bcibcn  ^crfoncn, 
bcinbcr€ei)orbunbentDcren,  selofct,  t)nbam^cbbe,  ^c,  S)i(Tc[)e i)nb  (Su? 
bcrn  i)efcbeibcn  tverbcti. 

Q}nbbebbenbe^api(IcnfH(ue(!battt)orbt,  Divoitlum,  mbcrtfeifcn,  bar^ 
tnnefebe(gemannic^md(,  ocf  iDcinigcr  bcn  mit  rccfete  scfdieibcn,  m^votvk  anbcr^ 
i)or(!dn ,  ^pcbbcnt  ocf  in  bcr  execution  berfuiui.gcn  i)e((e  tDcrcfiicf  a(fo  ()cbruf  et,  mnn 
feber^apeni)nb?[)?onnife^c  tvcbbcrtf;orctenf;cbben,  3>i>t  mxt  bativorbt  Divor- 

^  2  tium 


y^  25cf5mtti!g  ^er  !Rt>dbett  5«  §4mburg* 


tiumocf  alfo,  »nl)  nicf)tani)cr^,  inDenOiecf^fcngebvufet  t)nt)  i)or(tdn.  C.  quan- 
totededivor.  4.  fent.dilh  33.  l.confenru.  ;f.  Si  vero  caufam.  «Sc  $.  feq.c.  dc 
repud. 

SDe^crc€J^ri|]iiafeffefbeni)nfcf;ult)i9enf5osube,einen  Dafl  ber  ^efcf^cibim 

j.  €or.  7.   ge ,  alfe  tjmme  Jgiorcric  noinen ,  ^e  an&ern  t^ade  fo  in  ^eifer  dii^Un ,  m^  in  Dt^  ^a^ 

SJtaftj.ip.  n)e(ie^  confiftorien  »or5ant)cff ,  t>nt)  (n6  gedifputeref  tt>erben ,  beuele  m^  t)en  9\ec5? 

.    fcn,  t)nt)t)enConfi^onis,  foff)oerfenteniffemibentfd)et)in0efoldferfafcn,  bc  Q5i^ 

fd;6ppe  t)an  bcn  ^ercfengut)ern ,  De  fe  ere^  ampte^  hainm  innebebben,  mitgeierDcn 

framen@oDtfruc^ti0eni)nbt?orf{ent)i(}en  mennen  fcI?oli)en  Dorfeen  t)nb  befetten,  t>nD 

tt  ^ercfe  <5)at)ed  in  fmaren  i)nD  difputcriifcn  fafcn  o^n  crcr  <Scclen  faiicfccit  t>orn)arctt, 

iouoDcrnjafrecf)tt)^,  rabcn. 

^dt  t)e  (geflanbt  tjnber  ^eiben  t)nb  ^oben ,  §ut)in  t)nb  bdfen  Iilben ,  (^Albf 
«((jcn t)nb ^n(|e(dui(?en,  ©abe^  orbenin(jred)tt)nb0ubtfV,  !^atbe€eocf  fn[)i|yc(?e« 
einemj)eldui0ent)nb^n()el(5uigen,  eine  recbtc  €e  fp ,  t)nbbatcrc5?inbert>ancne  cjebaj 
ren  eelicf  i\)n ,  t)nb  bat  fe  be^  getouen^  t)ngcli?cf (;eit  ercr  oibcrn ,  an  erer  @ee(en  fali^tit 
nicbt  ^inbere ,  ^atfcocfnid)tme()rfunbic^,  mtin,  t)nbt)nf)i{lic()f!;n,  alfebergc^ 
Iduigen  ^clubc  f inber  fi)n ,  bar  be  dibern  beibe  gdmn ,  \>nh  tt)o  bem  DJife  &Q\)t^  euen 
benfufuen  tbo()ancf  Dord)  be  ^Ddpe  i)nb  ben  ()e(ouen  bebben ,  alft  Der  anbern  l)ifligen 
tnb  ^eiduioen  finbere  ^ebbcn ,  Q}nb  t)at  be  (Scflanbtt)nb  be  eelif?  piid)t  borcb  De^  ^e^ 
louigen  gciouen ,  rein  t)nb  fjiflicf)  f\) ,  m  ader  anbern  feofuren  gebruecf ,  t>mmc  be^ 
gcIouen?n?i(Ien,  benaefdui^enreint)nb5iflicf),  t)nbnid)t9emecnt)nbt)nrcin,  ^^b^ 
tnd  neen  tmml ,  ^at  duerjl  ber  ge(dui0en  ®n'(!en  f inber ,  natiiriifcr  wift  ercr  ent^ 
fencfni|fet)nb3ebortf)a(uen,  betri(efcfo\vo(alfcanbercfinbere,  inbererfffunbe  cnf^ 
fanoen  t)nb  (lebarcn  njerDen,  fcfeoibenbidigerfnn,  ij(fe  Dcr  t^n^eldui^cn  finberc,  t)^ 
nid;)ttf)OberDifen ,  ^cntc  be  tt)arct)nb  red)te  tini^in^ie,  tDcbbcr^eborbft^nb  t^orn^in^ 
fumptt)anbaucn5craff,  t)nbt)^ein(jeifi(icfn)ercf©abc^,  batinbc  €f)rifl(ife  5ler< 
cfc,  t)nbnid)tf^om€e(lanbegef)ort,  batnicbtnaturtjnbfleifcb,  fonber  (^abe^  ©na^ 
be  t)nb  (}t\\\  brinoef  t)nb  fc[;affct ,  Dorcj)  Den  gcfouen  t)nb  ©cbeDt ,  Dc  aucr  De  f inDer  Den 
namcn  ^aDc^  anropcn. 

SDat  ouerjlDatlnterim  f(ufentt?if,  t)tf)  be^  .S)eren  ^^rijii  i)nb  f^ner  5?crcfcn 

»ntl)Ofreniifen  tbofamenfdcjinge ,  DatDe€efff)eibinggarnid)taa:u,  vinculo  t»nbde- 

bito,  fonber  allene  Gohabitatione  ,  tt>o  Dc  @op()ijlen  plegcn  tf)oreDen ,  gefd)cen 

fd)dle,  f(ur"^  nicf)f ,  3Dtpi^t\^eDDerfefu(ucfl,  n)enfet)n(?e(ouei)nD  aff^^oDcrie,  Dc  in 

Derv^c|)rifftanentf)a(uen  J^overie.acl^etentvcrt,  fcf)eiDctDen  J&eren  t)nDalIc  ^mve, 

T  rff ■  f,  ^^'  ^^  ^'^^  aff(]5Defcl)c  t)nD  eebrcfevfct)e  arbt/  De  Dcn  DerbunDt  Dec5  Jperent)or(et5.   ^nt) 

f^lto     bat!ulut(}c  befu(3etbei;)crcfu{ue|l,  Dorcf?  Dat  erfc[;rccf(ii^e  exempel  bc^  t)orn)orpenen 

If.Vj      i)o(cfe^ber3^bcn,  t)nbt)e(cranbern(uDe,  barbc^ere  f\)n  di\)ft  tioecj)  nimpt/  m\3 

^ifft  pbfeinemanbernt)olcfc,  Datf^nefrucl;tbrinc)t,'  Darftcf  De  ^eret)an  Der  ecbre^. 

1  crfcl)cn  ^crcfen  fd)eiDft ,  t)nb  (etf)  fe  bduen. 

I,  %m.  4.  5)at  @f.  ^aufu^ ,  bar  be  ttji)f|aoef  mn  ben ,  be  ben  tiorf6rifcf)en  ©ciflen ,  m\) 

feren  ber  ^^uucf  anhtm^tn ,  m\)  in  gd^f^nerie  Idgen  rcDen  tt)erben ,  Q3nD  mn  bc  in  ben 

icftcnn}bent)ovbeeDcntMben,  eclicf  tf)owcrDcn/  vnDt&o  i)Ovniib2nDefpifcDc@obt 


I.  '^tUmnuf^  ttJiber  b46  IN TERIM.  77 


j)cfct)apfn  bffft,  tboncmcn mit bancf fecjginne , :c.  2l(Ienefc|)0(t)e  t^ouorlldnDc  fi;n, 
»an  ^en  ^onnidbeevn ,  ^ntianevn,  t)nt)^ucvatitcn,  a(fet)elntenmi|lenfc{.)viuen, 
t)nDtnd;ttjani^an?c|]c,  Q3iP6ppcn,  ^apcn,  9}?6nnifenx)nt)al(eL)enicnncn,  t)c 
t)en(Sc(lant)tt)ovbct)en,  t)nDa((ev(ci;Jpovevic,  ^ebvocf,  ©ot)omi(lifc()c  fvud^tc ,  t)n> 
rcHifc  funDct)nt)  fcf)ant)c  t)pf)o(Den,  DnD  (eucv  tljofleDen,  tiocn  Dat  fc  Dc^c  Den  ^vc* 
(lcvn  t)nt)  fercf cnDcncvn  tbo(atcn ,  ^eucn  n)i?  en  nicl?t  na. 

SBcntc  t)c  l)i((if)e  ^au(uiJ  veDet  nidf^t  t)an  ct(if en  ^evfoncn  tjnt)  namcn ,  fc  fccf)t 
nid;tDat  DijTecDt)cvicnneDavmfDcacmcintit)cvl)e,  fonDcv  tf)OV  tvavningc  fettet  l)t  Dat 
ircvcf ,  Davutf)  pDevman  DuDKicf  cvfenncn  mad; ,  a(fe  bp  Dcn  vcctten  tjcDDcvn  DriD  fiud)^ 
tcn ,  ttjat  f)c  m  (ogenveDev  t)nD  ADiiuc(^0ci|ic  mcinc ,  ^entc  Dat  tvcvcf  tvf vt  f)iv  Den 
tneijlcr  me(Den,  t)nDDc  fd)am(ofen  fviidbtc,  Dc  t)t5  Dev  ec(o(en  t)Ovmeinten  j]ei(l(ifcn 
fufcfl)citfamcn,  t6gentt)o(anDe^^uue{^()ciflt)nD  mcifiev,  Dc  Dc  €e  Dcn  ^vcjievn 
Dov(>utf),  pnDDavDovd)aI(c(anDemit  Devccfofcn  0cifl(ifent)ntud)tbcf!ecfct  t)nDcrt)crf, 
SOBo  fcDcnn  ev  cgen  (^en^eten  t)nD  fd;nm(ofen  f)cnDef  nu  (angel^  fu^uejt  Di(ye^t)a(^  auev^ 
tUQtt ,  t)nD  bi)  o(Dcn  tonD  iungc  vud)tbav  ^qemacf ct  f)ebben. 

(i^oDtDc^cvcfcd)t,  DatDc^eflanDtguDtfD,  t)nDfi)nid[)t0uDtDat  Deminfd)e 
ciffcnc bfiuc ,  S>c2fpo(}e(  fecbt,  Dat Dc (Sc a((en  (omnibus)  c([>v(icffi),  DnDDatDat 
CcbcDDc  Dnbeflecfct  fi) ,  Dat  men  in  Dem  €c(tanDe  faiid:)  njcvDc ,  t)nD  M  (^oDt  alle  ^o^ 
rcrmiD^ebrcfevfiraffennjerDe,  SDatnuDeiJe,  De^aDce^orDcningtnDguDt,  cr(icf 
tnDrcint?^,  Dmmccinc^amptc^  cDDer  ^]3erfonc  tt)i((cn,  Dc  crer  nicbt  entl>eren  fan/ 
t)n(j6Dt(icf ,  bofc,  Dnc^v(icf,  DnD  onrein  tvevDc ,  i)^  nici)t  ti^obett)ifcn ,  ^nDDcDn^ 
Der  Dcm  fcf)inc  Dc^  guDcn ,  Den  De  Sc  DovbcDen  DnD  cnttf)cen ,  ftn  ^e n)i(fe  De  (dgenvcDcr 
t)nDcvvigcngcii]e,  Davuan  ^t.  ^aulud  jjempffaget  befft ,  ^H^entcfe  l^anDc(en;e0cni«Xtin,4f 
©oDt,  f^nen^cif^,  De  Dc  ^c  angiftt  C  omnibus )  a{(en,  ^i(fe^d(jen^eifl6uev(ia(^ 
Icnc  (quibusdam)  ctiifcn,  Q3nD Detviic  Dc  2(po(M fed)f ,  DatDe^e  (omnibus) 
(jflcn,  DnDnid)taIIeneDcnCcicncbrficf,  DnD  ein  Dnbcf|ecf et  ^cDDc  fp ,  tvofonDej^ 
Dcimc  Den  ^cvcfcnDcnern ,  Dc  ocf  DnDcr  Daf  omnes  gef)drcn ,  Dnel^rficf  t)nD  ein  beflc^ 
cf et  bcDDc  fpn ,  Q3nD  Dcmifc  De  ^apiflen  Dtf)  Diffen  tDovDcn  ( Ex  hoc  bibite  omnes ) 
(luten,  omnes  f)cteeinO)2if^pape,  miD  De  €e  p^cbrficf  i)nDreine  (omnibus)  fo 
motb  ;o  omnibus ,  Dat  p^ ,  Den  ^iJJTif^papcn  mif  cf)vl!cf  DnD  vein  ftn ,  »nD  Dc  Dav  iegcn 
reDen ,  mdten  gemi^Iicf  fm  Dcd  '^mie  Dener  tjnD  (d(icnrcDev ,  i)e  in  Dcv  (cflcn  f i;Dt  fa^ 
tticn,  t)nD©aDe^n)evcfonDovDenin3etf)orfunDema"fcntt?drDen. 

S)e  binigc  ^auiud  rcDcf  ocf  t)an  £d0en(}ci|]en ,  De  in  a(i(^gnerlc  DnDer  einem  gu* 
Dfnfd)!ncld.c|enrfDcn,  t)nD  De  €e  DOvf)cDcn  n^cvDcn.  9?ut)jyet  /oogenfd^ijnficftrdr, 
DatDe  ''^amii  onD  fi)n  anbancf,  t)an  Dn^  De^^even  Cf^vifli  (efcr,  orDeninot  onD  tt)orDf, 
DnDDenvcd)ren(je(oucn,  tjpfvnecgenc  tradition  mif^briifcDnD  affadDen;e  t>6vc  Dnt) 
l)winge ,  DnD  ba(|iarrici)  Darop  t)or  barre ,  DnD  Dat  f)e  ocf  mef)r  »nD  tt^iDer  in  Dcr  kHt 
t^Dt ,  ttnD  in  Dcn  affall  De^  gefouen^  aefamen  f^ ,  alfe  De  ^atianer ,  97?anid)eer,  DnD 
€u«ateten,  DnDbcDeiSc,  De  (omnibus)  affen,  frpjjclatenv)^;  Delcnoncjeiiemc, 
DiiDDarmitfbo  ^orcrte ,  ^ebrocf  DnD  anDere  t^ntelllf e  (a(]er  ovfafe  aeue ,  DnD  entlicf 
De^crcfc  mir  tnfcaifen  fviuDen  tcflecPo  ^»t>  fyne  avifllifen  in  a(f()runDt  Der  J^eKen^ 
i^orcj^  mt)ntuc!;tt)^r(* 

S)cr^ 


7S  ^eUmntt^  ttv  Jkivd^^m  ju  ^mhm^. 


!^evf)aIuent)ffett)nIod)btti'i^dr;  t)atMf}jaij)en^auli  n)#^(]in0  nicjtaf* 
ene  tp  bc  olbcn  Mtmt ,  font)er  ocf  gctvi^licf  t)p  t)e  (gc  t)nt>  frife  t)orbtt)in0  i)e^  ^an^e^ 
fle^i)ut)e,  QSnDefftfctjonbe^otvejicfecj^en,  fe  fci}e(t>en  nic()t  t)en  (SejianDt  alfc  i)n^ 
rei;n  t)nt)  fun^tlicf  incjcmeine ,  alfe  Dc  t)6vbenomet)en  5i:ettev^  beben ,  (gonbcvn  aaene 
ant)en?}?6nnicfen  miD^apen,  beftif  t)ocf}inhifcf^eit nicbtcntbo(benfonncn,t)n& 
t>m  t)bt  betcv  tvere  frien  a(fe  brennen ,  mu  (gefroutven  i)tbbtt] ,  a(fe  mit  ^oren  Jpufd^s 
to[t)en ,  et)t)er  in  anberer  bdf^beit  (euen ,  mh  ftd  an  ^oDt  tbom  cmigcn  t)ot)e  t)ovfun* 
j)i^en/  3(frnut)e^apifient)en^apcnfcbonaaenei)e(gealfet)nrein,  t)orbet)en,  t)nt) 
tiicbt  aden  £eien  t)nt)  minfc[)en ,  tvo  fe  ocf  md)t  Doen  f dncn ,  fe  tDolben  Denn  De  ^an^e 
n)er[tt)orn)i)jlen,  t)atent)oc()tbobocbi)^,  foacbtenfebennocI)t)c(gei)nvein,  tjovbe? 
t)enL)ennocI}bcfu[uigc,  t)nbt]i|ftcnbovcbfulfe(£et)orbebin3,  t)nt)er  eren  tjovmeintett 
geiftiif en  fo  t)e(c  ergerniffe ,  fimi)e  mh  [a|ter  Dat  be  gan^e  mxlt  bavauer  tf)o  ^runbc  ()du 
tn6cE)te,  :^etiut)eSei)nbfpife,  i)ent)orbutb,  Dent)l)t®ot)tt5ornot)t,  t)nt)a[feeift 
Remediumge()euenlje(ft,  t)nt>bovcf)fu[ct'eint)orbct)ent,  funbeflifffet,  be@ot)tmit 
t)il]enn>ovovt)cni)en  remediot^ouovbinbcvn,  be|]atent)nbt)ovovt)entf)cfft,  t)emotf> 
gewi^licf  ^abe^  rDebbevfafev ,  mb  cin  5lntecf)vi|i  fi)n ,  t)an  n)e(cf en  bc  5i[(i()e  ^auiu^ 
fd;viuet ,  t)nt)  t)or  n?e[cfen  f)e  De  Pevcf c  ^bfiRt  tt)avnet» 

07u  t)ovbutf)/ot)e  ^at\)efi t)nt)fi)nan[)ancf ,  t)en^reflernbe(Se,  t)enfe©obe 
nid)f  t)0vbaDen5efft,  ^e  nimpten  ocf  evi)an@ai)et)Ov[6u8bc  Remedium,  t)nbDrin> 
qctf)irmifa(fcbe;ennen,  Demitfufcff)eitnicf)tbegauetfi)nt,  in  t^ntefiifc  funbc,  mt> 
f)e[petembennf)^rmitint)c^^uuc(^namen,  Si  non  cafte  t«nen  caute.  (go  t)it 
nu  nid)t  ^ete  t)e  kt  mUmm  m^  [aRcrn ,  t)nt)  m  bc  (lebe  t)er  ^e ,  J&orerie  t)nt)  (gc^ 
broceanricbtcn,  funt)et)nt)fcf)anbe|li|ftcn,  fanein|ct)er(Sabc^  tjorllenbigcrlicbtlicl 
alfmetcn ,  inb  fi)nt  f)i)r  be^apillen  io  fo  tDeinid;>  m  &abt  cntfd)u[t)i()et ,  alfc  bc  ^M^ 
nid)ccr,  '^atiancv,  t)nt)  ^ucvatctcn ,  tDenten)atinficeonvcd;tt)g,  t)at!;daneincm 
Delefomol,  alfcamanbern,  t)nt)ana[{enfot\)o[,  alfcancincm  t)nrcd)t. 

3t)t  (icbt nid)tc^  baranne ,  mbt  f)ttt,  Dc  t)c  €e  t)orbutf),  t>nt)  tvenn  f)efe 
Dorbtitf),  ^efet)0vbutf)i)^cin^6.()engci|i,  ret)et[6(jcn,  n)cbber(]reuet|t)em  bifliO^it- 
@ci(ie,  tjorbomet  ©ttbed  tDOvbt  t)nt)  ort)enin()e ,  t>nt)  t;(5  be  rec&te  2f nticbri(] ,  bcn 
©obtric(?tcnt)nb|]6vtenroevt,  Q5nbDemiteme,  De  fi)ne  (cvc  t)am  eelofen  (ianbe  ber 
Dormcintcn  (25eifl(if en  bc(pen bcflcbicien ,  t^nb fe t^o  ^^oibomlifer  t)ntud)t Dn)in^cn. 

3bt  fi)nt  6uer|]  f)t)ruan ,  t)an  t)e[en  (leievbcn ,  ()an|e  '^ofc  gefd)veucnt)nb  t)tf)^ 
gegeuen,  t)p  bcfuluigctDillentvpbitmdibilteDerputation  fatenbevouiven,  t)nbt)n^ 

Davtl^o  refereret  f)ebbcn.  . 

^at  bc  f  inber  in  ber  t)0v[6(fni(Ie  even  olbevn  ben  fctu(bi^en  gtf)C>x(m  ntcot  ent^ 
tbeen ,  tjnb  ane  ercn  rabt  t)nb  bctt)iai()inae ,  ftcf  nicbt  mttiihn  fcbolen,  m^  M  be 
olbcrn  ocrcveQ}ebcv(ifc3ett)a(tf)i;ynid;t"fct)6lcnmtfdbvufcn,  t;drcd;t,  n)i)  (cven  bav^ 
iianocfnid;tanber^. 

(2(ft  ouerd  bc  f inbcr  be  t)nan<)cfeen  ben  0ef)orfam ,  htn  fe  eren  olbern  fd)ii[bic& 
fi)n ,  ficf  n)6vben  t)ovee(!f  cn,  an  eren  evffeiibevn  tt>htx  lim  fd)6ltn  \}tiixafftt  trevbcn ,  fitU 
m  \m  t)P  tvibev  evbavlicf  bebcncfent  t\^w'tlif er  6ucvid;£!t ,  tatQ^M  me  m(i)t an.    Wr) 

fe(J* 


L  Bcr5rttMug  Wibct  t>ae  INTERIM.  79 


toc«t)afi)efint)(vmivcci)tboen/  t>nt)  pcf)f(](n©ot)t\)Oifunt)tgen,  Dc /cijcn  mv  i}(s5 

l)evn  j3Ui)en  wiWm  t)nt)  vat)tfrien. 

SDatbe  cjnf^inqbe^^cilanbcdbcvmafcn  be  \jcveefifeben  ^Dinbt,  bat  cv  be 
(jetvalbt  tiev  olDevn  ivif en ,  vnb  t»c  ^ ovceliPebe ,  ^at)ev  tJuD  ?0?ot)ev  t)Ov(aten  nicf c ,  t)nt) 
(i;ncm  ijccjabcn  anben^en  mofe,  tolben  it?»;  ved}t ,  !^a<  ouevft  bavutf)  i^olj^en  fcholDc, 
i)af&ovd;t)nved}tmeti(}ecoppe{ie  t)nt)^ouen  t5ovloffni(fe  mit)  i^ovciniginc}  Veibis  de 
pr{Efentit)nt)mutuo  fedlegitimo  confenfu  (|efcj>ccn ,  Dcn  6it)evn  cvc  gctvalbf  t)nt) 
gcbovfamfcf;oIt)C0an6t5onemcnmibafftf)ofd)nit)enfi)n,  tniDbatfulfc  bouen  i)Ovcnt> 
ging,  t)ovcincn?id)be(ient)id;t)nbt)nfd;et)entlifcScfri;o{be  ^el^olbcn  t)nb  ffcobefcbuf* 
tenbe  fpn ,  n?etben  wt)  on^  nocl;  x>t\)  bev  @d)V!ffit  cbbev  t)tf;  gubem  ef^vlifcn  bebcncfcrt 
nid;t  tl)0  evinnevenbe ,  f)o!benf  ocf  Dov  eine  \)n(}ec)vunbebe  Icvc ,  barbovd;  bcv  dlbevn  ge^ 
5ovfamt)nb(}etvaIbttt)evbftjp()ef)auen,  ^nb  t)nbebad;fcn  fic!)ffevbigcn  finbcvn,  tf}0 
t^efcn  btniefd;en  anflegen  ruem  t)nb  jlebe  (}e(}cuen  tvevf. 

Q3nb  tmik  M  be  ^amil  minfd)en  gelofffe ,  i?nb  fpnen  geI;ovfam  fo  f)Od;  ^tf 
ac^fetitefff,  bat^canebe^c,  be benfiiliii^cn  t5ot\)ebbevn0cn)efifi;n,  cntttvci)etf)eff"f, 
»nb  f)efft  propter  votum  folcnne  X)nb  ordinem  ncncn  ^eftanbf  bunbidf)  0ead)tcf , 
i)nbbclnterim-@d;viuev^bafocf nid;fanfed;teHcbbevt)p5euen,  Q3nb©obt be S^tf 
vefu{uc(tben6Ibcvnaucvevcfinbcvff)oa[Iemguben,  gctioafbf  gcoeucn,  t)iib  ben  fin» 
bcvn  in  allen  c^vfif en  ©obfiifcn  t)nb  bidif en  faf cn ,  evcn  olbevn  scf)Ovfam  f f;o  fpn  f)iffi 
gebaben ,  t)nb  t)nfc  scI)ovfam  iegen  ©obt  me^v  t)^  olfe  ;cgcn  ben  minfd;cn ,  mtm  tDt) 
libf  nic()t  t)ov  vcd;f  tf)oacl;tcn ,  baf  in  fiilf  cm  Mk  X)alfd;e  angcmafebe  ^atioe(lIifc  mad;t 
mcbv  fd;oIbc  fi;n  t)nb  gelben ,  alfe  bev  olbevn  mad)f ,  tDclcf e  en  aucv  be  f inbev  m)  &(\f 
bc  ff)o  evcm  be(]cn  t)nb  e^vcn  t^ogcbvuffcn  bcualen  t)nb  gegeucn  pc^. 

Q3nbfonbebefoppeIie  t)nb  bouen  lifl,  bc  in  ^eimfifen  mtmuj^^t ,  m  bct 
^fbevntDCfenf  i)nb\t)iaen0efcbutt>,  fot)neI;vIicf ,  fvoyicf  t)nbt)nbefd)ebtlicffi)nt,  hat 
feeinevef)vlceuenben  ouevicbeitgav  nicbf  fbogebujbentTi^evc,  t)o*r  cine  ved;tc  €c  ff)0  cr? 
f ennen  X)nb  btjitt)igm  fbolafcn ,  betvife  fiilfe  b6fe  cxempel  mannigen  ff)o  gvoten  mh^ 
vent)ov5inbcvin9et)nbfcf;aben,  t)nbevenfinbevir  ocf  tf)0  fd)anbe,  t>ovbvcte  t)nb  ctvi^ 
gcm  t)Ovbcvuefonbe.()evefen,  ^nb  n)cfen  bev^aluen  in  beffem  t)a[fe ,  mif  bcnlnte- 
rims-^cbviuernnid;tf5ofIufen,  bctt  cine  f)eimefife  foppelie,  Verbisdeprsefenti, 
fd;oIbeeinefuIfc€efi)n,  trelcfe  bc  6ucvi(^eit  nid)f  mocbfe  n)ebbev  f^ovifeii,  t)nb  be 
^gopler^  \)nb  vouevfd;en€e(li(fi^ev^  in  (lvaffenemen,,alfe  fc  anbev  beue,  (Ivaten  t)nl) 
^feecvouerd  nemen  ,  betvile  i)bf  mcf)r  i;^ ,  einem  fpne  finber  rouen ,  alfe  (i;n  gubt 
flelen. 

2Caf6uerflbi(fe^t)af^bc3efevbeninbcn  Confiftoriis  t)ff)  gubem  ^runbe,  X)p 
ere  ©emefen  t^o  flufcnbe  wcfcn,  lafen  tt>\)  fe  t)oranf wcrben ,  tioj;  fcg^cn  x)nD  fetfen 
t)nfe  meininse. 

?3am  Offer  Ut  59?i(Tc  »n&  Der  Sommuniom 

tf  Captttcl  anfanacnbe ,.  ©clif crttif^  alfe  be  nafur ,  jc.   3^  mit  fan^em t)nb  t)tt# 
nobJfiem  t)mmetf;6,(}c  gcfc{)rlifcv  n)6vbe  bcvmatcn  ^cflelicf  m\\)  (lofterct ,  M 

mn 


men  \)nber  t)em  fcfjpne  Dev  wavf)ett  gevne  mi^i  De  ^atvejlgvumel  tn  Der  ^tffe  fmiicf  en, 
n)ei)Dev  tnudven  wiD  t)pvicf)ten ,  t?nD  bavuitime  V)ovfmic)en  ad  i>e  ?0?eillere$  be^  Intc- 
rims  aOev  ^pamejJffiPen  gvuwclc ,  t>e  in  bev  ^i^t  fi)n ,  |!vaffen  nicf;t^ ,  /inbevn ,  fmu# 
cf en  i)nt)  favmen  allene  i)e  ^att)ef!(if en  tnif^bvuf e  Dnt)  gviimele ,  \)ovhtncf evn  ttnt)  m* 
t)ecf eti ,  aaent  tvat  Dem  ^atvefi^jviimel  tf)0  ivebDevM  p^.  3n  biffem  i^lapittel  avbeibeti 
fcocf  nicf;tbavt)p,  Dat  Ded  J^even  ^bvijii  SfuenDtmdf,  unD  Dc  t3t5De(inge  De^  (iuetf 
AjnDHoDe^  C&vifli,  vecf)tnafi)nembeue(etn(5^ei?tf)geDefetn)evDen,  De  €f)viniife  gc# 
mcne  mdgeDe^  vcc^t  gebvuttn  DnD  geneten ,  tvente  Dat  p6  Dem  ^13awe)]e  t^o  njeDDevn , 
DnD  bvin^et  tjngunft  »nD  fcOaDen ,  Daviimme  f^nt  fe  Im  ganj  |]um ,  Q3ovfn)igcn 
fcf;eD(if e  ^vote  DOvDomlife  evDome ,  uiifi^bviifc  DnD  51  ffgdDevic ,  Davinne  De  ^evcfc  ati 
ever  (^eeien  f>ei(  tnote  t)ovDevuen ,  t)uDev(^dn  (tcf  nic^t  Dejle  meiniger  cine  Concilation, 
y)nDein  Interim  tbomafenDc,  i)nDDer^evcfen  mit  gejtoffevDev  g(i)fi^nevie  i)nD  (ogcn? 
rcDe  tbo  f)e(pen ,  Cucrjl  ©oDt  f enDt  m  gtmtm ,  l)tnt  mb  wevcfe ,  DnD  tvevt  ei^e  er 
i)OvDenDe  (ocn  gcuen,  DnD  Dat  ^lfiat  (atcn  cntfan^en,  Dat  ut^  Dev  t)ovuo(3in()e  DnD 
i)ovtt)ofiinge ,  De  fe  Dovcf)  eve  gefavn^cDe  DnD  beDvecf)(if  e  Interim  oovovfaf  eti  t>nD  anvicf;^ 
ten,  ^cmifc6uevflDcInterimi)lcninDiffemCapittcft)e(eDtn(je^,  gefe(^v(i!evt)nD  bc* 
Dvci^Iif ev  n)ife ,  cjefettet  bebbcn ,  mdten  n?i)  aucrmaijJ  t)nDcvf(JeiDt(icf  mthdQtn ,  tvat 
tt)i)mitj3uD2m(53en)etcnt)nDt)Ovtt)avinge  t)tifevt)nDDer  gan^en  f evcfen  f^eif  rec&tcDDec 

mtd)t  bolDem  ^      ^      ■ 

'iiat  Q^ahte  t)ofcf  mn  anfan^e  eine  ^feftcjion ,  t)nD  fpn  offcr  t)nD  Cercmoniett 
t)an  ©aDe  ^e(erec  t)nD  itit^ecjcuen ,  pcf  ocf  tD0(ficue(Itci)  t)nD  angcncmc  geftai:  l^cfft ,  btf 

tuQtt  De  fcl)vifft.  .  ^  e 

^atDe^eiDeneve  fuperflition  t>alicf;e  (55aDe^Denfle  t)n&  ^fffgoDevte,  ivcfcfe 
W  Interim  eine*9^e(t3ion  n5met ,  t)nD  Davtnnc  ocf  eve  offev  t)nD  toemonien ,  De  Dem 
.^even  cin  3vmt)e(  0en?efi  fi;n,  Qtf)at  ^ebben  ,  n^  (eiDev  a(tbo  tt)dv*  @e  f)cbben  fe 
ouevflnicf^tDorc^ingeulngcDcvnatuv,  cDDev  Ded  natiivfifcn  Q3efettc^  gcf)att,  fonDcp 
Dovcf)t>aIfc^e  imitation  Dcvcvffcn  sSeDev  angenamcn,  Daruan  fe  cntfpvaten  noevcn. 
<^nDft)ttta(fo  Dovcbt>e^5)uuc(^t)Ovb(enDing,  i)nDcreni)n(jcfoucn,  t()oevcv21ffs6* 
Dcrie  t)nD  fufterftition  gef attien. 

!bat  ocf  Dat  offev  Dat  t)dvnemefle  (liicfc  fcftiJIc  (5ctDeflft;n,  cver  fuperftition , 
fi)n  n)t)  nicf;t  in  affvcDen ,  3Dt  Deit  6uev)l  Diffe  veDe  im  Interim  ni^t^  tl)0r  faf en ,  t)Dt 
tt)ertf)i)vDovct)nic()t^  anDev^cvitin*evt,  alfcDat  Dc  .g)eiDen  cvc  fuperftition  t)nD  «ffij^^ 
t>cfcf)e  offev  gc^at  f)cbben ,  t)nD  Dat  n>cten  fiif^  mol  aUt  iJovflenDicje  (liDc»  ^it  fcf)0(D^ 
duevll  Davbi;  nicf)t  t)ovfn)e^en  fpn ,  Dat  neen  offev  mx  @aDc  9e(Dc ,  t)Dt  (jefcf;ce  Dennc  na 
ft;nem  beue(c  mt)  vec^fcm  gc^ottcn ,  DnD  mtt  anropin^e  ©aDe^  namen^ ,  aife  Dovcb  Dat 
offcr  2(bc(  tjnD  €m  p  an^etd^et.  @en.  iiit» 

3Dt  i;^  mi  Dev  natuv  ingegcuen  t)nD  in^tplantit,  Dat  men  ©oDtanropen, 
prifen,  e^ven,  t^nDcmcDcncnfi|d(c,  Ouev)]t\)omen(5JoDtanvopcn,  enc  vec|)tpvi* 
fcn,  ef)rcn,  t)nDcmDenenfcf;d(e,  v{JDevnatuvmcf;ttttcje(;ciien,  t)Dtt)^ocfDcr  natur 
tvcrcf  nicfct ,  fonDcr  ttevt  m\  (^i^Xit  gtitut ,  t)nD  Dovd)  Den  fonc  ©aDe^  .(jeapcnbai^ct , 
njcnte  ^e  natuv(if e  minfcl)e  m\}i\t  ttic()tg  t>am  gtiiit  ^abt^ ,  f ant  ocf  ntcf;t  tjovifdn , 
i.€ot2.  wDtapcnbaveemDenneDef6ne(2)aDe^/  DeDav»^  im<^d;oteDe^^aDer^,  QStiDtto 


I.  25cWrtCituff  wiber  Ue  INTERIM,  .  «t 


f(^olbebennDat&enjerIti)or(ldn,  Dctt)i(efe  eutn  be  DuRermfpe  p,  Debat  £ic()tttictl 
be^ript. 

^arumme  batbeti»cr(t  ^^obtnicfit  fenbe,  imb  n>u(]e  tt>o  fe  cne  red;t  c5ren, 
|)rifeni)nDemei)enenfcf)oIt)et)nbfa(icf;  tt)ert)en,  p^  ©abei^morbtgeapenbaret,  »nt> 
Dorcf)i)eQ}e&er,  ^ofti},  ^ropf^eten,  ben  @6ne®at)e(5t)nDfi;ne2lpo|le(j]e(eret, 
i)nl)inbegan^etKr(ti)tf)i)ebre!Det,  mld  m(i)t  noDicf; iwf getvefen ,  foDe  lomnufttS^cut.iz: 
®0L)trec()t3cfent,  mb  fi>nen  red[)ten  benfl ,  t)nb  ber  minfcbcn  <Sec(cnfa(i(^)cit  t^or^ 
jWn  f)ebbe ,  tjnb  tverc  be  apenbarin()  be^  ^oan^cfii ,  t?an  ber  crfofinij  be^  minfd;(ii'ett 
gef(e(i;tei>  t)nn6bic()  ^ett?e(l. 

!4).arumme  6uer|t,  M  be  minfc^e  t)t5  bem  natur(ifcn  Dorflanbe  nid)t()ett)ujl 
l;efft,  ©abercd;ttf)obcncn/  (5)e(ftbe^evcft?nc^geue((i(3ent)nban(jencmcn  benllei^cij' 
ne  jjeroiffc  form  t)nb  matc  fpner  gcmeinc  m^tiitM  t)nb  ^tbdi^m ,  t)nb  barbi)  mba^ 
ten-,  battt)t)nicf)tboenfc^6(en  tt)att)n^.(3ubt  bilncfet,  fonberfi)ncm  ©cbabct)o(()en, 
baruan  noc^  tf)or  red)tern  cbber  t^or  (ud)tcrn  voihn ,  Q3nb  me  in  bcn  (^ebabencn  ^e^ 
rcmonien  t)nb  (5)abesbenf]e  nid;t  anberi)  f)0(ben,  benn  bevbtaeorbenHnbqebaben 

f;e(rt. 

@onuberlntenm-55}?ei(ler^meinin0ett)ere,  batmcn®obt  bord)nve  fiinbc 
l)crnaturt)nbt)ornufft,  rcd)tbencnf6nbe,  fofc^^enttji),  t?btfi)be(uttcrj)tm)ar()eit. 
S)at6uerflbit()berlntenm-@d)riuei-^meinin9eft),  fd;inet t)t() bem ,  bat  fe fe^^jcn, 
S)e  ^eibcn  ()ebbcn  be  bcfnpbing  a(fc  ^i)rannifct)  t)nb  ber  natur  tf)Ott)cbbern  tjoriDor^ 
pen ,  t)nb  bc  anbcrn  offcr  a(fe  bc  ttjcref tti^e  bcr  t)orf6nin(je  bef)0(bcn. 

':^nb  bci\)i(efcb6renfc5gcn,  i)at\)t  ^cibenfd;enofrer,  ©obt  boud;  be  natm: 
l^cbbe  ingep^antet,  t)nbin  a((er  mfnfd;en  gemote  gcmenc  ^cmafct,  t)nb  M\)\>tm 
rcin©abcdbcnftfi),  t)nbbatcrcofrcrett)ercftU(je  fpn  bcr  tjorf^nin^e,  ^abat^obt 
ocf  ben)ifct5o  offern  in  af(cr  minfd;en  f)crte  in(3ep(antet  f)cbbe ,  batf)Ctt)if(ca((cminj 
fd;enfa(ict)mafcn,  rcbenfe  (beInterim.(Sctnuer^5i)rfoJ^cibenfc(),  batmennid)t 
t\>etenfan)  cfTt  fe  Cbriflcn  cbber  J^eiben  fmi ,  tt)cnte  ©abc^bcuc(t)nbit)orbt,  ber 
t)orbuficrbent)ornufft(]c(ifc()rotf)f)0(bcn,  t)nb  ©abc^tviffen  t)nb  tt^crcfe,  ynbmin^ 
fd;cn  c)ebicbte  fenb  tvcrcf e  gc^icf  (nd)tm ,  p^  ttvar  re<()t  f)cibcnfcf;  gcfcrt  tjnb gcf)anbe(t. 

^it  Interim  tjnb  anbcrc  fucofe ,  ebbcr  gcfertvcbc  Conciliationes ,  t^o  frcbe 
(li|ftfn()c  t)orgcnamcn ,  bar  ftcf  i^unbt  be  mxltmfm  mit  bcmoicn ,  t)nb  ©abc^  ttjorbt 
Dtb  ben  ogcn  Qt\)dn ,  na  erem  j)ubtbuncf en  af(ent  flicf cn ,  mxt  Qtmeiid  bc  mxt  ditf 
U§im  €()rifti  t)nb  fpn  €uanfle(ium ,  bar  t;bt  ingcriimet  mxt ,  m%  Dorbunfern ,  t)n& 
tt)ertbiffelntenm-g??eif]eriegett)t^(icf  cinent)t5()ancf  l^cbbcn  (fo  i)bt  ©obtnicl^t  mit 
«jnaben  t)or()inbert)  a(fe  bed  Sergii  t)nb  Mahometis  Aicoran  j)etvunnen  beflt,  bf 
tf)0  bcr  tm  ocf  t()0  frcbcflifftinflc  t)6rgenamen  tt^art.  S)arumme  bobe  ftcf  ein  i)ber 
Q;5rt(teti  t)or  biffer  gefertt)ebeti  Conciliat  in,  a(fe  t)or  ber  5eaen  t)nb  bcm  2)uuc(  fu(uefl, 
fett)ertouc(()ebi;en. 

3^battt)ar,  bat(55obtbord;benaturben^eibcneren(556^2enbenf!t)nboffer 
^c(eret  t)nb  tngep(antet  f)ebbe ,  i)nb  X)at  ere  offer  tvcrcf  tiicje  fi)n  ()ett)cfl  ber  t)orf6nin()  «^o 
t)g  bat  ocf  mx ,  \)at  crc  ^o^cnbenfrncne  2f ffgoberie ,  fonber  ein  red;t  ©abc^  bcnfi  o.tf 
tveft  \Pf  qsnb  m  fe  ocf  mt  €l)xifim  t)nb  m  gefeuen  /  ben  fe  nict>t  geJ^at  ftebbcn , 

C  borcft 


85  •  23et5rttm1g  Ut  2Rirc&eH  5»  ^mhm^» 


.!• 


t)Drcf)  erc  fuperftition  m\)  offer ,  fomol  ©obt  t)oif(5net ,  t)nb  falid;  geivorbcn  fyn ,  aU 
fc  @aDc0  gelout^e  »oIcf ,  ^nD  id  mctne  t)a(  bcte  t)en  Jpercn  €5ri|lum  Dui)  fone  t^erld^ 
fin,9  recf>t  mit  \>6tm  gctret)en  t)ni)  X)ornic!)ti,(}M] ,  ^at  iJucrfl  m  cin  Fundamente  j)t5 
t)i|Ter  lere ,  t)an  t)en  offern  t)cr  Jpeiben  Dnt)  t)er  35t)en  ijnber  einanber  tjormenget ,  mb 
n)atl)clnterimiilcnf;i>rmet)et)drf)eb()en,  t;^  Iicf;t(ifen  t5o  i)ornemcnbe,  ^llfenom^ 
(icf ,  S)atbe^ij|ebatni;eojfert)nberbenC5ri|Ten;ein  tt)ercftuc[)  fi)ber  tjorfoninjje, 
l)arborc[)tt)i)©abedbarmf)erticI;ett,  be^  Jperen  €f)ri|li  t)nb  aller  ^;)iaigen  t)orbenjl, 
t)or(3cuinj)c^ber  funbe ,  bat  mi^t  leucnbt  \>nt)  alle  gubt  me  thotm  »nb  erlangcn ,  /a 
«de bofe  affivenben fdncn ,  gelpcf  alfe ip?ibent)nb ^dben ,  borcf) ere offer  fcholcn  ^tf 
tdn^cbben,  t^nbmotMf^^i^rbe^J^iffc  beorote@obtfpn,  be  allent  t)ormacI) t^nb 
ijeue,  3^  bflt  duerfl  nicf)t  2l(f(i6bcrt)e  Icren,  fo  t)d  ncne  affgdbcric  me^r,  ^ttf)  \)\t 
md)t  m  wcrcf  mn  tninfc^en  angericf^tet ,  an  be  flebc  ©dbtlifer  t&ofa^e ,  bc^  gelouenS 
t)nbbedJ^eren€f)rilh'fuIuc(lgefettcr,  @ot\)ctentt)i)  ni(^t,  tvatjtcf  mi  ©abe^  bnt) 
C5ri|lu^tlebefetten5etl),  2Q3entcficf  aneine^anbi^^ebcfctten,  t)^/o  nic&tanbcr^, 
alfeflcfcine^anbern^ewalbt,  mac()t,"ef)v,  n^ercf,  t^nbttjat^e^efft,  gifftt^nbp^, 
iinmatcn. 

^at  tjmme  tim^  mfnfc^en  fiinbe  ttJiTIen,  |bat  gan^e  mtnfc|)IiPc  ^cffecl^tc,  be 
torne®ab<i5,  t)nbberett)t^ent)orbdmentiyer&erbefcI)uIbicI;(}e5oIben,  t)nbbe  mUf 
meniffe  befle  fnjarcr  i)nb  t)dr(if er  tt[)erbe ,  fo tjclc  t)an  bacjc  t^o  t>%t  bc  mtnfdbe  be  funbe 
me^r  ^upet ,  t)nb  ben  flerccf;ten  torne  @(^bcs  roebber  (tcf  rci^et ,  pjJ  M)t  antfto^ 
fec!)ten. 

^at  ®  obt  i)f  f)  ^roter  Iccue  fiE)nen  fdne  mtt  tjnfctn  f!eifcf;e  t^m^e^cucn ,  tn  be  ttjcrft 
^efcj)icfet5ebbe,  Dpbat  f)et)nfc  funbet)p  ftcf  nemc,  t)nb  fe  an  fpnem  liue ,  i)p  beme 
Cru^cbrd^c,  ftcffuIueflt)ort)n^t5omo(ferbarjjeue,  t)nbborc()fpne,(}enblobt,  bar^ 
mit  f)t  tin  mdl  in  t)at  feidi^ebom  i)6  in^^c^jdn,  be  ett)i(]e  erlofitit)  bebbc  erbolbcn,  t)p 
t)atbe(3efci)apeneminfcbenic^tt)orberue,  ^n^  baf  ©obtbem  tmnfc^IJfcn  ^eflecf;te 
timn  mibbeler  5ebbegefettet,  t)nbt)orfdnergeorbent,  bet)n^mit©abet)nfem  fcfjcpiJ 
per  t)orfdnebe ,  t^nb  |]tllebe  borc|)  fi)n  offer  ben  0erecf;ten  tornc  Q}at)ie,  \)$  in  tJufen  f eiv 
cfcn  flebedgelert. 

:4)atbiffeg  offer^3€fu€5rt'fltt)erbenfl,  frafftt)nbf?ercfc  niclXafIenctf)0  bcr 
ti\)t,  bo  ficf  €!)n'(]ugtmflefd;e  tf)Ocinen  offer  t)tfft  barge^euen  ,  benc ,  fonber  affe 
ti)bt  in  flcf  beflutc,  t)nb  flebci^  gcnoc^  §tm(i ,  i^nb  nocf;  fp  tbouorbcfgen  afler  mtn^ 
fd)en  funbc,  be  t)an  anfang  ber  tDerft,(}ett)ef]  fyn ,  t)nb  betl)  ant  enbe  ber  mxlt  fd^o^ 
len  gebarn  iverben ,  t)nb  hat  3^fuj5  ^brifiu^  aflenc  W  Im  ©abc^  fi) ,  M  bc  fiinb 
ter  twlt  tt)ed;nimf,  t)nbl)ebet)orfdnin()  ft;t)orbe5efe  tt^crft,  bat  ocffi;n  cnigeoffer 
afIcnet)orbat^an^emtnfd[)Iifc(}ef]ed)t  tf)oerfdfcn  5enoc[)ft),  M  mit  betrj  einen  offer 
l)c  f)ifficjeben  in  ett)icf;eit  i)uflenfaittcn  ^emafet  fpn  ,  bat  in  (lf)xi^o  affet)uffei\)ane, 
t)nb  borcbf^)n  offeraffent  t)orfdnct  t)nbt5o  frebcn  j)efletfctfi),  njat  tjp  erben  i)tib  tni 
f)emmcf  i;^,  ^nbtt)i)barborcf)  gef)Clett)nb  t)orIdfctft)n,  M  ocf  bit  offer  affene  m^ 
Denfllicf  t)nb  f reffticf)  fi; ,  be  fiinbe  ber  minfcf)en  tbobcf^cn ,  imb  ©obt  mebbtr  tf)0  oor* 

fdnen,  b(^r  ocf  be^ 4)evcn <l&n|li vorbcnfl t)nb  offev  vuflenfamen  fi?,  m  nicttficr/ti* 

SerC 


i.  'Bdantn^  wibtv  b4S  INTERIM.  S| 


gevt  cDbevt)rf)()efd)eppcCtverl)e7  tiatim  pbt  tjuflenfamen  t)nb  etvicj?  ^^  evfenuen  tvt 
i'ecl;t  mrb  (eren  i;btocf. 

^at^t  t>tf)\vcnbf(jcn unb  ftc&tfifcn offevebev  5?ercfcn  ©abe^ ,  t>ov  tjnb  tjnbetr 
feem®cfette?>)?o|?(i,  De  minfc5enmit^abenic(;tf;ibbcnfcncnt)orfdnen,  vor^euin^ 
se  bcv  fiinbe  nic^t  f)eb(>en  f dnen  tvevcf en ,  ocf  bc  fec(enfa(ic&eit  nid)t  t^ovbcnen ,  fonbeir 
fi)na[Iene  eine  gebccf;icni|Te  ^eiDcfen ,  be^  (l^ofumpfligen  ofTeriJ  €f)rij]i/  in  tijc^cfetn 
^obtal(cnebeer(6|nii)et5o()efed[K5abbc,  t)nbbat  bem  J^Jcren  ncne  offere,  nodi)^6t 
t\)t)tt  t)nbcv  bem  ©efette  ^lf}i^\)i\  btmlim  htbbtn ,  be  nid;t  tf)0  cr()0(binc)  bcr.3ebec&tentf^ 
febcf^  t^;ofumpfiic)cn  offer^  ®ri(!t,  t^o  cvf;o(bin0e  bc£J()e(ouen0  t)nb  tvojlc^  an  be» 
t5ofiimp(li3en«)J?cfiiam,  tbo  fpncver^opnfleftnbbancffes^in^e,  fonbev  ^obtt&iv 
iioifdmn()coffertO;n,  ^^xt^t 

!^atbt)bcmoffev,  ©ebebt,  anvoptn()e  ©abe^  namend ,  t)tib  bancFfeagiti^ 
Dov  t>e(uo(bij)c  tntfangm  tvoibabe  ©abc^ ,  ocf t?ov  be  fa(id;eit ,  bc  fe  bovcb  bcn  ii)OQtf 
fed;ten  t>orfdncr  (^()ri(lum  entfan()en  fcboiben,  gcfd;ecn  fi;n ,  f)0(ben  m)  red;t» 

^at  biife  t)t()tvcnbi()cn  offcv ,  fo  m  t)nb  tjnbcv  bem  oiben  ^cjiametite  gett^efett 
{\)n,  mttbevanropin^^abe^,  t^nbbancffegc^iti^ebcrgetduigen,  ^aben)0(()eucnid; 
gcmejl  fpn ,  t)nb  be  frafft  »nb  t)Ovben|t  be^  tl^of umpfli^cn  offer^  €f)ri|li ,  ben ,  be  hc^t 
offerben ,  bord;  cren  ()c(ouen  an  ben  tl^of umpfli^cn  €5riftum ,  tf)Oj)ceget  p^ ,  t)nb  M 
t)c  offere ,  bem  offer  €5rifti  am  €rit^e  nicf>t^>  tftofetten  ebber  affnemcn  f dtren ,  t>nb  od 
tor ,  t)nb  an  ftcf  iu'd;t^  Dorbcnen ,  fonbev  be  gebec6tnijTe  be^  eini()en  offevd  €f;ri(li  al^ 
lene  erhoiben  ^cbben  bt^ben  ge(6ui3cn ,  tvebberfecbten  mt)  nid;t. 

^c^t  be  0(btuebev  t>ov  bem  gefette  0?^ODft ,  be  tjnbev  bem  natuvftf en  gcfette  ^e^ 
(euet  5ebben,  i)nb  mn  ben  tf)Ofa()cn  ^aht^  &ovd;@obt  9c(evct  fvnvoorbcn,  bord) 
ereoffev,  even  ©cfouen  t>nb  ^openiirg ,  an  ben  tf^ogefec^ten  i)nb  tf)oFump(ligen  ^ci^ 
lanbt,  ocfevebancfbarf)eitt>ovfu(fen>o{bat,  ani)etogett>nb  befant,  t>irbfiitid;be* 
0cvctt>nb  gebcben  i)tbbtn,  batenbatt^ofumpflige  offev  Cf)vi(ii  mdd;tet^onuttei)ni) 
t)tii  f amen ,  p^  bi)  t>n^  neen  tit>iuef.  * 

^at  ocf  in  ber  Dte(igion ,  bt)  t)tn  3<^ben  im  ©efette  \ltbte  t^ofcimen  bvee  (liicfe 
getvefenfpn,  5i(fe(5$efctteebbev(eve,  ^ve(levbombnboffev,  tt)ebbcvfecbtenmi;nicf;f* 
2Qi;fe()()enoucv(],  S!>et>tf)n>enbigenoffcvc,  t>nbbatt!;bt(ife  Q3ve(levbom  fi;n  Figu- 
rat>trbumbr3e  gcn^efcn,  bc^  ved;ten  t>nb  tioaven  offev^,  tjnb  be^  ett^igen  ^vc(lerbo<j 
me^  (S5ri(]i ,  t)nb  fpne^  Evangelici  minifterii ,  in  btx  gan^en  tt>evit  angevi4)tet, 
t>nbfanbavut()nid;ttvevbenin()efdvet,  batraenim  nien^cftamcnte  ocf.be5ben  mote 
ein  i>tbtvenbicb  ofev ,  i>nb  bat  be  offev  fpn  legis  naturse ,  a(fe  bat  Interim  (evet. 

^at  €^ri(lud  t)nfe  (eue  ^ere ,  m  ©efcttc  ^dD(t  fo  i)e{e  bat  natur(tfe  ^cfet^ 
tt  i)nb  be  febc  bclancjet ,  nicfet  t>pc)e(ofet  t>nb  t^pge^auen ,  fonbev  ^tlt  trief)r  erfiilfet  btbf 
bt,  fpnn>i;be(]eni)ic&,  feren  ocf  a(fo ,  ^ente  n>o(  bav  febe ,  bat  (5:f;vi(]u^  bat  na^ 
tiiriif e  (55efette  i)nb  gubcn  febe  ftebbc  t^pgcl^auen ,  be  febe  nic5t^  anbcv^ ,  fbnbev  M  be 
.?)ere  a((e  bo^t  i)orn>orpen  f)tbbt ,  mb  af(e  fiinbe  i>nb  i)nbd()et  t)or(6uet  i>nb  fri)  0c,c)e* 
«en ,  SIGeicf er  svun>(icf  i>nb  ^a\)t^  (e(!erid;  ivere  tf)0  veben  t)atn  (Sdne  ©abc^  3(2fu 
€f;r()lot)nfcm^ei(anbe,  t>irba((crbdgetborn  i>nbj)euev. 
,..    ^atanber(lebebeo^aff()ebaiKn (^efettc^ i^nbo(bcn?eflamen(e^,  einnpe'^^^ 

£  a  fta> 


I4  ^cUmn^^  btv  20Lird)en  511  ^Amburer. 


fiartienfe,i]efemtfi?,  tonbDatbatn^e^eflament  (t\)e(fcrim  Interimein  m^e^efettc 

^th.6,7,  (jeni3metn)evt)  einm;eoffei't)nD^refleri)om6ebbe,  »cd>fe  t\>i)nicl;tan,  ^i;  fe<5^ 

9»       genouerfi,  t)at&en9e^ref!erfi)3(?fu^€^t5n'|]ii^,  etn^re|lernai)erort)enin(3  9}?eU 

c|)ifet)ec^ ,  t)nt)  bat  m;e  offer  fr)  €()rif}u^  t)c  J^ere  m\)  ^refler  fiKuef] ,  Dor  Der  tDer(t  fun« 


fitten^e  im  ipemme( ,  ber  f)i((i(3en  itercfen  tf)o  guDe  pfeget ,  J)^  ocf  nid)t  mltber  ^^ant)t 

^eb.8.  gcmafet,  font)er@ot)t()e(fti)btt)p()eric()tet,  t)nt)  neen  minfcf;.  •-^^nt)  i;d  nu  Dat  ^re^ 
Oerampt  betf  nr^en  ^eflamente^ ,  M  Dorcf;  t)at  ^euitifc^e  figureret  \)e ,  nic^t^  anM 
bennbe^  ^eren  d^vifii  ^ref?er(ife  ampt,  barinne  f)e  i)er  tf^ofumpfligen  gubn*  t>n& 
l)ord)e!ncgrdtert)nb^u((enfam«ner  Jf^iitte  ^ogeprefler ,  i)orfoner  Dnt)  mibt)e(er  t)^» 
3n  Dem  ^>ref]erbome  \)ni)  ^refler  €{}rifb ,  fi;n  a((e  (2:f)rif]en ,  ® abe^  ^empef ,  ^uf^, 
q3ref]cri)omt)nt)^ref]er,  5i{fe  Def^Kfi^e  @d)rifft  apenbar  ruget,  t)nDigt.  Q3etru3 

i.|Jf(.  2,  fed)t,  S)e  j)e(6uigen  mcrDen  affe  be  (euenbi^e  fJene  (^ebutvet  tf)om  geifi(ifcn  .S)ufe ,  t)nb 
l^om  hiilim  ^refler{)ome ,  tf)0  offeren  ga\}lifi  offer ,  De  ®at)e  an^encme  fpn ,  t)orc& 
S(5fum(|:>£)riflum,  3tem,  &))  ©cl6ui(ienfi)ntbatt)tf)ertt)e(t)e©eiled)te,  txit^bf 
«incfiife^^reflerbom,  bat  f)i((({3e  i>o(cf,  tutt  »o(cf  Dc^(£(ienDomei?,  i)at  ^i)  t)orf um 
t>iQm  fd;6(en  De  t)d(jet  beg ,  be ium  beropen  beffr  t>an  ber  bujlerni|]c  tbo  einem  t\>unt)cr^ 
bar(ifcn(icf;te,2C.  3tem/5(po./.t).;x-  ^:5nt)fi)ntalfoa((e®e((5ui()e,Cf;rif(i^re< 
flcrDomDnb^rcfJer  t)nba((eere  j)eif](ifen  ofer,  Dati)^,  5l((e  cre  ©ebet ,  Dancffe^^ 
Qingt  t)nD0uDen  noercfe  fun^oDf  an^enemc,  t>nD  {)ebben  erebegnaDin^  b^  ^aDe  Dem 
(l(lmec{)ti,(]en. 

•• '  'iSomo^  nu  ouerfl  De  ijan^c  hilU^t  (jemene ,  Sf)rifl(ifc  f ercfe ,  Daf  red)te  ^re^ 
flcrDom ,  i)nD  Dc  rec[)ten  ^]>refier  fi)n  in  Cbnf^o  gemicr  v>nD  ^cf)i((igct  tbi>  <^f(en  ampf cn/ 
t)c  ^^oni  ^13re(icrDomc  (^brifli  (]eb6ren,  fo  moff)  Dod;  in  Dcr  €f)vit](ifen  j^ercfen  ein 
t^tbvDcnDiC^  ^rcfierampt  f))n ,  tf)0  erf)o(Din()e  frcDci?  DnD  pDcr  orDenin^e,  ocf  tf)0  bu 
f]el(in(3C  Dcr  Din(]e ,  Detf)om  ^rcfierampfc  De^  .^^^^'en  (2:f)rifli,  t)nfed  5)ocjenpref]er^ 
gef^voren,  tvefcf  ^]3reftcvDom  @t*^au(u^  presbyterium  n6niet,  Daruan  tbouorne 

j.  3:}m.  4.  gcrcDett)^,  *vQnD  Darumme  betcn  De  ocf  C^prilli  Dencv ,  t)nD  ©aDe^  mcDebefper  t)nD 
.g)uf^()0(Der  Dcr  f)cim(id;cit  ©aDc^ ,  Dcim  t)tf)it)enDi|]en  ^rcflcrDomc  C^vifli  /  Dartbo 
<}eforDert  i)nD  i)ororDcnt,  Dcr^ercfen  Dcncn,  Q5nD  De  eivijien  t)nD  t)nuorgencfftfeii 
t)Orborgcn  guDcv  Dc(^  ^j3vcflerDomej^  €^rifii ,  im  tDorDc  t)nD  @acramente  f unDt  Doen, 
i)if)De(cn,  Dar^^euen,  t)nDDcm®e{6ui(jenapp!iccrcn,S^Dtf)ebbcn  oucrflDifTe^^^PrCif 

j.  ^or.  4.  l^evDoitic^  ^Prejlcri^ ,  neiK  mad;t  anDcrc  offer ,  ii)acramcnfc  t)nD  (^aD^^Dcnfl  tf)o  or^ 
hmm ,  tbo(}cbvuf cn  m\> pic^cn ,  a(fc De .t)ere  (ihuflue  Dc  bogcpreficr  fiiiuefl  f)efft m^ 
orDent ,  (jeflifffet,  t)nD  fi)nen  Dcnern  in  fi^ncm  Minifterio  cDDcr  Denfie ,  fpne^  \^tf)mn^ 
Diacn  ''livejlerDomcj?  t)6rtf)of!anDe  beua(en ,  QSnD  fo  fe  anDcv^ Docn ,  fo  fi)nt  fc  getvifj 
M  nid)t  in  Dci^  J^ogenpreficrd  (lS;^xi\ii ^refievDom ,  f!)nt  ocf  fpne  ^reiicr i)nD  mcDe* 
5e(pernid)t,  fonDcrfi)nf  Dc^  !43uuc(j^  unD  2intec()rifli  Dcner,  i)nD  fpnt  ^a(fd)e  ^13ro^ 
Vh^tm  mb  £6(3cnpnpen ,  Dc  wnDer  Dem  namen  Der  ^re|}<rDome^  (^f^rijli ,  cre  2l|f06^ 
dtvycDriucn,  DnDmn^civinji  t)«D  e^xnnutt  f6fen. 

Q}nD 


I.  25e^«ittnug  wibcrb^s  INTERIM.  8r 


QSn^  t}^  oicn? J(T^ tvdr ,  '^at  ® oDt  ^at  olDc '^epamcnte  mit  fi)ntm  i)e!>|]e ,  %^re? 
f!crcimpfe  »nb  ofltr  loonvorpcn ,  t-nt)  an  fi)nc  f]et)e  ein  npe  ^ejlamenfe ,  mit  einem  be? 
tern  Jf;)0()enprefier  ^rejlerDom  Dnt)  offer ,  tl)Or  en?i(]en  Dorfomn.ne  t>nt)  civic^en  »orl6?  «^i^.  3^ 
fini]e  t)crorl)enbtbcbbc,  nomclicf ,  fiynenctncjebaren  @bne  3€fum  €l)rij]um ,  !^at 
fcebat  ^>re|lert)oem  Dt^ricbtebe ,  ^;)0(}eprefter  t)nt)  t)at  Cffev  M  im(\m  t)nt)  t)iillcip 
famen  i)orfdning  »ni)  erl6fin(}cn?erc,  t>nt)  i)e  ftoranbering  t)ciJ  ^]3ref]crt)6mei^  Dnt)  of^ 
fevi^  t)ed  olDcn  \)nt)  npcn  '^cflamenteeJ ,  flcit  in  bev  i^ovanberin^e  ber  ^erfonen  m\)  of* 
fer^ ,  5Ilfe  t)at  ijor  cincn  fiintitlifcn  minfcl;en  t)nD  m  off er ,  be  t^nfchiilbiac  ©atied  fi^ 
ne,  »nt)  f^nc  egcne  ^Vrfone  tbom  ^ogenprejler  i^nt)  ein  ojfev  uan  ©at)e  t)ovorDent  p^ , 
^nt)i)dl)e^^cvcn€f)ri(ii  ^rejlerbom  md)t  tf)0t5cenk  Dp  minfcl)en  traditioni)nb 
€eremonien ,  3bt  mot5  ocf  t)at  t)tf)tt>cnt)i}3e  ^rcflcrbom  ct)t)er  Presbyterium  CHri. 
fti  nicf)t  tvt)&er  ncta(|cn  t>n&  actanet  tvcrben ,  alfe  M  voare  cn)i(}e  t)nt)  cni^e  ^iOi(|e  '■prc* 
|]ert)om  ^bvtl^i"/  mit  barrcftnge  fpner  t)orbor(jenen  tjnD  evD.igen  j]ut)er  ficf  t)orfirecfet  / 
SSnt)m6tcnncneant)ereo(fer  I)enin(3cu6rettrcrt)cn,  alfe€5vi}lianene,  Q3nt)  alfo, 
t)nt)nic!)tant)evjS,  fpnvot)  im  npen  ^cfTamentcmiteinem  fonbevlifcn  offcr  t)nt)  ^re^ 
Oerampte  bt<^mt ,  ^<\t  v^  mit  betti  ^rc(lcrt)ome  i)nb  offcv  €f)vifh' ,  tjnt)  fo  mptf), 
»nt)  nicl;t  t\)i)Dev,  tvil  ocf  t)e  (Spiflel  tbo  t)cn  (gbvcevn,  t)e  Collation  tjnD  ^ovlifin? 
ge  be^  olt)en  t)nD  ni)en  ^veflerDomc^  t)ni)  offcviJ  t)Ov(l(in  |ebbem 

SDat  6ucv(it)orc|)  t)en  namen  i3(fev^  in  bev  (Spi(lel  tfcon  ^ebvcern,  fce  OT^iffc 
fcf)Oll)e  Dovffdn  tixerbcn ,  alfe  t)e  Interim-iSDcI)viucv  tf)o  flutcn  tjovmeinen ,  taviimmt 
je  Denne  ocf  tjpDe  eine  feiDe  fo  fanoe  tvumpcn ,  t)nD  ftcf  mit  t)cfcn  t^mmctf^d^en  t)nt)  Dii^ 
Denfffifen  mxbtn  tf)of)uDert ,  ^Qt  mcn  fe  nic^t  f enncn ,  t)nt)  cre  bet)rc(jcvpc  nid)t  mev« 
cf en  fcbdle ,  ^cit  fe  ocf  ber  5?ercfen  mit  bcr  iEquivocation  t)nt)  Ambiguitct  bc^  njor^" 
t)e«50(fev ,  aflcne  t)en  munbt  md^en  t)pfpcvcn ,  tjnb  fe  beDrcatn.  ^t  Interimiflen 
it)etent)nt)t)or(ldntocf  fulucfiinerem  e^enen  ©etDcten  tt)of ,  t>nt)  borcn  betmcc^  mit 
Ocfevtvebcn  f6()cn,  foIcfeincbet)rect)IifeConciliation,  t6ot)ori)cnieafler@celcnf)ctl 
torncmen ,  »nt)  cinc  <trun)lif e  t)nb  t)nmetf)fife  uorfol^ing  t)nb  morbt  /e^en  ^obtfafi0e, 
Dnfdjulbige  Cbrificn  anrid)t€n ,  '^^at  Q!>C)\)tmt  ttt)iuef  grun^ficf ,  <»ffe  eine  fiinbe  in  ben 
bifligen  (]ei|l  an  fc  vic^ten  t)nb  (Irafen  tuert. 

^at  ©viilu^  Dnfe  ^cre,  JE)eifanbt  t)nb^ogepre(Icv,  hat  ©acramcnte  fj)*' 
ne^fiuedt)nb  bfobciJ  ^ebbeingefettet,  t)nb  ttt)ierfei;  barb^  beuafen,  alfe  hat  tf;o  etcn 
t)nbtf)obrincfen ,  t)nbtf)0  fyne^  eniaen  m\)  miQtn  offevfJ  5cbec^tnf(fe,  t)nb  batJ)bf 
bcn(]eldui()cnfpeinefalt(]e fpife,  tinetjortvijingebevwor^eiiin^bei-funbe,  bevetDi(]en 
torfonin^  t)nb  t)orId(t'ng  bord;  €f;riflum ,  eine  tjovcnigm^j  mit  bem  J&even  €f)vi(lo, 
eine  befcnteniife  bct?  gcfouen^  an  €f)ri}]un7,  t)nt)  line  Eucharlftia  cbbcv  bancfoffcf 
tnbtefen€()vi(lfifevenid;eitt)nbleue,  t;^vc(^t. 

S^at  6ucv(]  bord)  be  tt)Ovbt  in  bem  Interim ,  ^tmtt  hin  i)nb  ttl^et ,  t)e  Com- 
muniont)nbiietin(}begbfobed€5tif^t.  tti  bem  ©acramente  ben  £eicn  t)nb  gcmcncr 
ivcrcfcn  fd)0lbe  cnttagcn  tterben  (t\)enfe  be  Interimi(lcn ^ebencfcn  biffe^  orbc^  affene 
besctcnbe^)  ^nbbord)  bijfett)Ovbt,  5)atbotf)t5omi)ncv5ebccbtni(|e,  fd)Olbeber 
^apm  97?if^offevt)flm$erenani)evic]bt«t,  S)nbt)p()efettet  fpn",  ^^einc  fd;enbtlif e  t)t5^ 

2  3  wv 


worfcf^emeuDelo^m,  t)cr  (tcf  be  S)uuel  fuUie(l  (be  t)ocf;ctn  %nsei(t  i;^}  fc&eme» 
niote. 

Q)))t)afmen6uet?(lfec,  Mbt  iHterimi(lennic^f($  Dt^  gubem ®en)eten  cbt>cr 
Q)abe^n)Drbei'ei)en,  fonber  allene/e^en  cv^emeten,  t>at  ^mtfilih  (^obtfofc  i)i^ 
SlffgdbifcSe  tvefent  fartt)en  t)nb  fmiicfen ,  t)nb  alle  ei*  datum  barben  (jertc&tet  f^) ,  bot 
feben^an)e(l0t'itit>el^ernetvoIbentDebber»pric|)ten,  mtb  t)f 5  bem  interim  ein  Ite- 
rum,  t>nbt)t()l)eibeneinenlnteritum  (inbe^4)iiue(^nanten)  mafen,  tt)iUent»|^ 
t>ff>  be^  J^eren  (l()uiii  e^enen  rebett,  tjnbbe^  ^po^leld  lerc,  fortcrc  bebre^ert^c  m^ 
t^flcn» 

^nb  t}i  ere  mnim  bd.fe  ^eweten  t>nb  l^inberli^li^e  Dorfelfcf^ing  hmth  tlmotf 
ttemen,  I4)atfea[lene,  bar  fe  t)an  ber  Communion  be^  (^acratttente^  reben^  M 
et&ettbe^  t)nb  nicj?t  be^  brincfenbe^  gebencf en ,  barmit  fe  Dorfwegenev  n?ife  \itn  gc* 
bxmd  Dan  ber  netin^e  t)nb  Communion  beiber  bele  be^J  (Sacramente^ ,  alfe  be^  liue^ 
j)nbblobe^€f>vi(li,  t)nrec&tfc6e(ben,  t)ttbbe^  Jg)ercnorbenfnget)ttb  infef»tin^  tjorbo* 
tttcn,  @obt  ^nb fptten fdne ,  benfcf)i5renfcf>olben,  t>orlacf;en,  t)orfpottent)nbt)or# 
t>5men  in  ft>item  njovbc ,  orbenin^  t)nb  muh ,  ^aricgen  fc  bod^  t^o  crer  befc()oun)im 
gc,  nocf)ber  Concilienautoritet,  no(^  gcfe&rlicl;eit,  ttoc^  crev  erbic!)teben  Con- 
comitantie ,  ebbcv  mt  \)^t  fiif^  fpn  mac& ,  mit  gubem  jjemeten  mogen  t)6vn)enbctt , 
SBcntc  t;bt  \)&  bem  n)ovbe  &M  t\nb  bev  ovbeninge  Sbvi(ii  tbo  n)ebbern ,  t)nb  v^  eitr 
Q3abe6la(tevlife  mei|levj;c ,  bavbovd;  ® obt  be  billisc  @ei(t ,  t)nb  be  ®6ne  ©abc^  tbo«: 
©cbolc  gebvacl;t ,  m\)  t)or  cinen  t)nuov(ienbigen  ^efct)ulben  t)nb  ansegcuen  n)ert ,  t)a« 
l)cn  ^6n)e(?en  t)nb  f^ncitt  anbattge. 

^cwilebelnterim-^d^riuevna^euen/  batbcJ^crcbcualenbebbe,  tcat  ©a* 
cramcntetbo  fi)ner  ®ebecbtni(fe,  tonbocf  tboeinerfali^en  nerin0ber@eelcn  tbo  ne^ 
ntcn,  '2Goriimnte  laten  febenne  in  bi(fer  fali^en  nerin^e  nici;t  etcn  mb  bvincfen  tbo^ 
tiopc  bliuen ,  m  t;bt  be  J^cvc  be(ft  ittcjefettet ,  mh  be  2lpo(lel  i)nb  be  ijan^c  olbe  &t\^-. 
lift  5(lc)emeine  ^ercfc  gebrufetbefjt,  Q5nb  m  i)bt  be^  ©acramcnte^  arbt  t)nb  na^ 
lur,  nafpiterdefinitionerfbrbert,  n)entej)btfcbal  ;oi)nberbeitt  (td;tlifen  tefen  ber 
©acramente  ft)n  be  i)n(]d;tlife  noarbeit,  ^d;olbe  nu  M  (Sacrantente  ber  Coittmu* 
.  ttion  €()ti(ti  eine  beilfame  nerin^e  fi)n ,  alfe  t^at  Interim  tbogijft ,  fo  mdffe  Ijiyv  jo  nicf;t 
allene  ttf)m ,  fonber  ocf  brincf en  tbofamenbe  fpn ,  ttjcnte  brincfcn  gebort  euen  fo  njol 
tbobe^minfd?ennerin()c,  alfebatetent,  fd;albeminfcbelcuen,  tndtbenfe|obeibctbO:> 
()opc  fpn ,  iQnh  fo  \)<^t  ni(f)t  fi)n  fd;olbe ,  motben  bcibe  ^api(ien ,  <^opbi|ien  t)nb  In- 
terimi(ien  na<)euen ,  M  (5cf  in  bev  Communion bav  allenc  cin  beel  bed  ^acvamenttf 
gc^etenn)6vbe,  batDtf;n)enbi(je  t)nb (td)t(ife  tefen,  mit  t)tmbat  intDcnbid;  betefent 
wevt,  alfe  bebeilfaitie  gan^eneviitcjet»nbevbolbin,()t)nfevfee{enin3€fu€bvi(lot)nfem 
Jpercn,  nid;tt)or()e(ife,  (^otvolbenDcnnebe  netin5be(?®acvamentcdt)cveinef;aluc 
l^un3evi()et)nb  b6ti%itcrin9ef;olben,  alfebefvnplecft,  bar  allenc  brobt  t)nb  nccn 
6rincfcntge()cuenn)cvt* 

S)atproportion  m\)  QtMf)tit  in  bcn  ©acramenten ,  alj^  (jnabcntecfen ,  Dnb 
bemebatbetcfenttDert,  fi)n  ittc^te,  lcretbe5lpo|]el  bubtlicf  b(trbefpricft,  3:Boi)bt 
cjnbrobti)^^,  fo  fvn  m  ^cie  cin  Ipit  /  betipile  tt)^  allc  ein^  brobe^?  bee(f;affricb  fDu, 

;.  dor. 


I.  'BtUntnuB  mbtt  bA$  INTERIM.  87 


;.  Cor.  jC.  *^ni)  fccf^t St  Cyprianus  in Epiftola  ad Mag,  ^at  euen  t)ar'oci*cf)  Dc  mi^ 
6)iit  ^er  ^et)ematen  €fn*ijli  t)ovfidn  tvert ,  t)at  fc  \m  einem  broDe  eten ,  t)at  t)an  Delcn 
fdrncn  /  t)n&  oan  cincm  \ioinc ,  De  Dan  »c(en  Driiucn  i)nD  beren  gemafet  p^ ,  i)rincfen. 
^en  nu  Der  tcfen  et)t)er  ©acramcnte  e(jenflife  <)ebruecf  i)Drant)ert  tvert,  fo 
mtt  ocf  t)e  t)uNn()  miD  t)cred;tci)Drf]ant  t)er(5acramentct)Drt)uncfert  mtt)  i>p(jef)a=s 
iicn,  t>nt)9^Der5aIuenmmd)t,  ocf  ;e[)cnt)ci^J£)crcnn?DrDtmit)  orDcnin(jc,  i)nD  be^ 
(gacramente^bcDuDinc)ci)nDt)or|lanDt,  ocf/escnDererjlcnfcrcfen  ^cbruccf,  inDcr 
Euchariftia  cDDcr  Communion  Dc  nctinge  Dcd  bloDc^  €f;rifli ,  Dcr  S?ercfcn  enttl^eem 
*•  ^c  ^erc  €[)ri|]ud  fed;t ,  Dat  De  Communicanten  fc()6lcn  allc  ntb  fpnem  ^cf^* 
cfcDrfncfcn,  !^c^amcflGelafius5eflt(3ebaDen,  Datmcn  Dat  gan^c  ©acramente  cclafius; 
ncmcn ,  ^nD  a((c  M  bloDt  ^h^i\li  Drincf en  fd)6lm ,  cDDcr  ^on^  t)am  ^ncramcntc  a(f ^ 
gcDreuentDcrDen,  ^th^tf)  i)Dt  ocf  efn  Sacrilegium,  Dat  ^acrament  t)an  cinanDcj: 

fcfeciDen,  de  Confecratione;,  c.Comperimusdift.  2. 

Q)nD  fecbt  St.  Auguftinus ,  Dat  Dc  proportion  (n  Dcn  ©acramcntcn  (l;rt 
mot^ ,  fo  fe  anDcr^  <SacranKntc  fi)n  fci)5(en ,  ©pricf t  a(fo ,  Si  Sacramenta  quan- 

dam(imilitudinem  earum,  quas  figurant,  nonhaberent,  utiqueSacramen- 

ta  non  efTent.  ^at  1)6 ,  ^or  ftcf  Dc  t^t^nJcnDiijen  tcf cn  mit  Der  rDai'f)eit  De^  /cnncn, 
Dc^  fe  tef cn  fi)n ,  m<l)t  t)Dr(!cIif en ,  cDOcr  ctnc  QtU)dl)tit  htbbm ,  W  i)d  neen  (Sacrasf 
wentc  S^m^tl)  fcbD(Den  ftcf  Dc  Interim-iSd)riucr  bi((icf  cincd  betcrn  crtnnert  beb^ 
hm,  Q3nDDeteiifamcncrin()eDerfee(cnnid)ta((enet)ppetctl^ent,  fonDcr  t)ppctet5ent 
t)nDDrincfent,  t^o(ifcim^ucnDtma(cDe^  ^erefereret,  t)nt)Dc^J^erenDrDeninget)nt) 
infettinge,  ocfDcrolDcn^crcfcn  gebruccft)nDorDcnin5c  l^ebben  (aten^an^  fpn  t?nt) 
bliucn.       .  ' 

2)atDe^cr<€5ri(^u^  mttDefTcn  tvorDen,  *^(^i  Dotbtf^o  miner  gcDccJtnffre, 
cin  offcr  fvncr  ^cDccbtcniffe ,  tjnD  De  5(pDf]e(  t^o  Demfu(ucn  Dffcr ,  alfc  Dc^  nocn  ©efct^ 
U6  (n)oDatInterimDatm)e^eflait]cntc  mit  fi)ner(erc  t)nD  amptc  ncmet)  ^n^tt 
5cordincrett)nDgctt)j;ct,  t)nD cmc Dat offerampt De^ (iue^ DnD  b(oi)e^  €f)rij]i,  inDc^ 
broDc^  t)nDtt)i)n^  (3ej]altfd;o(cbeua(cn,  t)sD  De  Communion  \)m\m  affgefd;eiDert 
l^ebben,  r)6  t)nrecl)t.  3?Dt  tverDcnt  De  InterimijTen  ocf  in  cn)id;cit  mit  bcf(enDi^ei: 
tvar()eit  nummcrmcbr  bcitjifen ,  Q3nD  X)6  cin  (of^  t)nnutfe  ©aDe^(afIer(icf  ^cfwe^e, 
<t((ene Darben  ^ericf)tet,  Datmcn  Dcr  privat  50?iffen  srutvcf,  gcrnc  tTOD(Dc  t)pmu6cii 
t)nD  tvcDDcr  anricbtcn. 

^enn  Dc  ^apiflen  t)nD  Interimi|lcn  nfcbt  bo(5(tcf  t)nD  moDttioiffid!)  t\)D(Dcn  Di5? 
rid;t,  b(tnDti)nD  DDfft,i)nD3^fu€5riflD,  t)nDDcm()i((i;(!engtcif]cntcbttt)eDDerflrc^ 
uen,  fo  f6nDenfeltd)t(icf )^t6Dc^^peren,  t)nD Dc^biniScn^aulitDorDcnt^Drfidn, Dat 
tiffetDOrDt,  Hoc  facite  in  mei  commemorarionem.     ^at  Dot^  t^O  mpner  Jje^ 
Ded)tntffc,  Q3an  Dergan^cn  adtion,  tvercf^bnW,  ^nDEuchariftien^creDctfv,  S0?atf.25. 
t)nDnecnDffcrt)anDcrCommunionDeg  liuetJ  t)nD  b(DDc^  affjcfd^eiDcn ,  ^pnticDc  in  ^JJarc.  14; 
funDerf)cit  an^ericf^tet  i)nD  incjcfettet  fi) ,  -IIGcntc  Dit  i;() /o  De^  ^eren  Inftitution  cDDcv  ^"£:  ^^* , 
flnfcttinjjDcr  EucharifticneDDcrcommunion  ftne^Iiue^  i)nDbfDDcf5,  S^t  nam  Dat  ^^^^^'^^^ 
broDt,  DancfeDebracfpDt,  (tnffi^DtDen^un^crnt^nDfpracf,  l^rind^ctancDarut^, 

t At  M\)  t^o  min^r  scDccf^tniffc»   ^at  Dit  nu  f;cren  fc()D.!Dc/  vnD  flffenc  fo  t)cfc  ^efccf)! 


fi?n/  ^atctDeCommunion  \)t$  liue^  <ll)vi^i  M  ftcf  blluen,  i>nt)be^ercfen5e()0l? 
t)en,  ©^Sungevn  j3uerfla(feni?e^l3ie|iev,  t)nD  lurDe  Succeflbren  ebDernafomeltn* 
Qt,  in  Di JTem  ni;en  ^reflerDome  fd|)6Ien  Dat  broDt  t)nb wyn ,  M  \)e  be^  J^eren  Sl^rijli 
Ippnb  bloDt,  Deu)  ^cmmelfcf;en  DaDer  tbor  seDec[;tni|]e  onD  bancf barfceit  offern ,  miD 
nicbt  ber  €()ri jKifen  ©emeine t»t()be(en ,  a(fc  icf t  iim  geue  t)nb  t)tf;bee(e,  p^  bc  apenba^ 
i'c  t)nn)ar()eit,  Q3nb  m  milm  be  (euen  4nterimi|len  t)nb  Sophijlen  5l)r  bocf;  tf;o6oj 
pebrincien,  ere(ofeerbicf)tebe5(ofe,  mitbe^^erenworbe,  barutf^febocbmiKen^n^ 
Dcfmdten,  ereni^eofferbemifen,  fcf)a(  ubt  anber^  betvifet  fpn ,  t)nb  ereComment 
tvdr  mafen,  2l(fe  hat  Facere  im  Suange^io  t)ttt  offernf  t)nb  Mt  €t5ctt)nb  brin^- 
cfet,  fcete,  batbe?0?ifdpapeinbergemeinea({eneetent)nbbrincfenfcf;6(e,  betvt(ef(av 
t)^,  batbcn(icf;am€5riflt  etben,  t)nb  fi)n  bfobt  brincfen,  mf)tt  Qtit,  ^nbMt 
(Facitehoc)  :5)otf)bat,  f)ernat)o(get,  t)nbbarmitallene  be^etenbe^  t>nbbrincfem 
De^^ebruecf  angetoget,  t)nb  neen  nt;e  offcr  oeftifftet  ivert, 

•  97a  bcm  ouerjl  be  Interimijlen  be  5tercfe  Cbrt(|i  barf)en  \x>:*Mn  auerreben, 
^at  Hoc  facite,  "^nt  bot(),  allene  ben  giincjern  €hn\ii ,  a(fe  ben  ^reflcrampt^ 
ft;  gefecftt,  t)nb  euen  benfuiuen  ^ungern,  t)nb  nenen  anbevn,  Dam  ^cven  Cf)riflo 
ocf  a((enegcfecf)t^^,  9?emetbenetett)nbbrincfet,  (gotvoibcn  wi)  3erncf)drent)cm 
bcnIntenm-?0?ciflerctT,  ^obatqueme,  batb(tetf)entenbbrincfent,nicf>tmit  t^o 
bem  nt)en  ^re|lcrbomet)nboffer0e()i5rcbe;  ebbcr  tvo  pU  ftcf  be^euc,  hat  be  Eucha- 
Wia  t)nb  Communion,  be^  (iucjJ  t)nb  b(obed  €f;riffi,  ocf  nicf)t  aKene  ben5fpo« 
fte(n  t)nb  eren  SucceiToren,  gan^tboge()dre,fonberocfbergan^engcmene,  ^etvi^ 
(e  bed  ^eren  €f)ri|Ji  tvovbt,  bcue(  t)nb  orbentng ,  aOwe  ben  2f poffein  fc&6(e  angefettct 
V)nbbcua(enft)n,  t)nbeuenbenicnnenbcn0efecf)ti)^,  5fccipite,  ^omcbite,  ?Stbite» 
Olemct  etct  t)nb  brincfet.  S)cn  i)^  ocf  gcfecbt ,  Hoc  facite.  ^6  \)at  nu  tvdr ,  fo  \^ff 
fet  ocf  jo  mv  t^nbijewifre,  M  bc  2ipoftcl  be  (jan^e  j^crcfe  im  2lucnbtma(e  reprefen- 
teret^ebben,  tDcntefe  f^nt  a((eCommunicanten^cn)cfl,  t)nb  f)cfit  ncmanbt  gcof^ 
fert,  <^nbfoi;btna3e3euenn)6rbe,  bat  fe  barfit(uefl  im^fucnbtma^ebedJpcrentl^o^ 
ge(tf e  ocf  be  ^rcfter  bed  ni;cn  ^rcfterbomeiJ  geprefenteret  bebben ,  fo  f an  boct>  barutl^ 
anberg  nicf;t  gef (atcn  tt)erben,  fonber  \)at  Communion  t)nb  ^at  ^ancf offcr  ein  bincf 
fi)nm6t()e,  t)nbbat  Hocfacite,  nicbt^  atibcriJ  fi),  bcnn  bat  ©acramente  t)t()bc(ett 
t)nb  jjebrufen,  ^Bente  Edite ,  Bibite,  Hoc  facite,  (StetS>rincfet,  t)nb  botf)  i;bt 
t^omincvgcbec^tntiTc/  0ef;6rttf;of;ope,  »nbfanebDermotf)nic|)tt)an  einanber  ge# 
fcf;eben  tt)crt)en» 

^^t  mn  \^m  lnterimifIenercm^at\)cfletl)0^ube,  t)e(e  ficf;ter,  na  tvtvQi^ 

fertDCbeafubtilitet  tbOerf)0(ben,  !4^at  De  Qa\]i}t  Euchariftia  t)nb  Communion  bc^  lifi 

ue^t)nbb(obed^5ri|li/  a((enebctt^rcrternbe^nt)en-]3reflcrbomeg  were  tljOQttsmt, 
t)nb  nicf;t  tbo^eborc  ber  ganfe^n  €f)rifl(if en  ©etnene,  uifc  M  fe  ftcf  t)nbcr|ldn,  ^tt)  beS 
^eren  €&ri|]i  9^acbtma(e,  twce  wbcrfcf;ebcnc  t)nb  m\  einanbcr  gcDecibe  bincje ,  a(fe 
etne  Comm.union  t)nb  oflFcr  tf;o  maf enbe,  S)e  Jpcre  €f>ri|]ud  Mttt  ailtnt  tbofamcnbe 
i)nbbcuc(ett)bt  t()Ofamenbe  ft)nen3un9crn,  ^emctetbet,  brincfct,  i)nbbct()t)bt 
i!)o  mi;ner  aebecf;f niffe,  bavumme  2tl)6xt  fit  tofamen ,  i)nb  motf;  ocf  tf;ofamcn  biiucu 
^  t)nb 


L  ^iUnm^fi  Wibtx  64$  INTERIM.  g^ 


^nDsebrufetweiDcn/  tDt)er  pDt  p$  M^mn  2iucui)tma(  cD&ei*  Dancf  vnl)  QiU(i)U 
BijTc  offev  nlcfef, 

^e  ^}>apiftcrt  5cbben  afh-e&e  bci'  ^crcfen  \)<\t  blo\>t  ©rijlf  gcnamen  mt  bcro^ 
uef,  ^cn  fe  nu  tjorban  allene  t)en  lid^am  €(>ri|]i  er  ocf  nemcn  »nt)  roucDen,  fo  f;eDDeri 
fe  pDC  allf oma(e ,  tnb  mtkljten  l)arna  erem  ^euaUcn  bceJ  (Sacramcntc^  De(J  liue^  t?nD 
fclobc^  €()vi|ii,  Dnb  cre^  erbic()tct)cn  ni;cn  offer^  (jc(>ruf en,  t)nD  baruan  fo  Dele  5illicf)eit 
»nt)  i>ort)enf!e  t)orf open ,  alfe  fe  mit  cren  ?[)?i|Ten  bettel)erto  Qt\>dn  f)tbbm ,  ^ente 
njcn  cnebeit)ebato|fermil)t)cnetingci)e^@acramfnted  tfto()eti5reDe,  fo  (;ebDen  De  £ei? 
ennid)tdme5r,  be  ^apcn  5eDi)cntaItomale/  t)ni)font)entt)flrnan?ofe0erncivolDen/ 
hn  anDern  t)ure  (jenoc^  uorf open* 

S)att)or(^batn)Ort)t,  Hocfacitcinmeicommemorationem.  I^atbot^ 
t5o  miner  scbec&tniffc,  nid)t  tin  affgefonbcrt  m;coffcr  t)nb  ^Preflerbom,  fonber  btQanf 
(^e  Euchariftia  i)nt)  Communion  ber  gan^cn  ^^^'iftlifcn  ®emenc  tfto  tro|]et)nb  gube 
^e(li(ftett)nDbcnaIcnfi),  t)nb  t)nuorfcf;ebentlicf  tofamen  Qtl)6u,  betiijjet  (gt.^au^ 
lu^»  i.€or.  I  f.  f (drlicf  barborc^,  S)at5cbe^^eren21uenbtmdlftebcdinber(2bri)i#  i.Sor.n, 
lif en  ©emcinc  f;eflt  ^ebrufet ,  tjnb  cinen  jjemeinen  bifcf)  tfto  etfjen  t)nb  brincf enbe  f)e(ft 
«nc)ericf)tet ,  bar  ncmanbe  ^ct^emet  f)e(ft  fpnen  e^cncn  bifc^  tjnb  5lucnbmal  antorii^ 
tcn  onb  t^o  fcolbenbc ,  fonber  ^ebben  t)an  einem  brobe  et^en ,  t)nb  t)rb  eincm  f elcfc  brin^ 
cfcrt;  t)nbtf)0(]e(ifebe€ommunicantenbe^(iue^  t)nb  b(obe^®ri|li^enetenmdtl)en, 
Q}nbbe2lpojWfed;t,  M  fjc  i)bta(fo  t)am  JE)ercn  cntfan^en  ^ebbe,  ben>ilef>cncen 
npeoffer(}eo(fert,  ocf  t^o  o(feren  nicbt  bcualcn  l^effte ,  t)nbbocf;cn,  alfe  l^e  pbt  t)am 
Jperenentfangen,  ge()euent)e(ft,  3(Tctgctvifle  tvar,  batbcjJ^cren  orbcninge ebbec 
meininj}c  nic()t  pe,  bat  ane  bc  Coramunion,  m  be  €f)ri(l(if c  ocmene  ancjci  id)tct,  bat 
(pff t)nb  b|ob  €5n(]i  fcf;al  (|eo(fert  njerben ,  fonber  M  bed  Jperen  ^luenbtmal  ein  Eu- 
ehariltia,  Communiont)nboebed)tni|]e€5n(iifi),  t)nb  nid}t  cin  0}?if^offer ,  \)(\t 
be  ^ape  m  f?cf  anene  f)Olbt  ^nb  offer t ,  i)or  be  leucnbigen  t)nb  bobcn» 

^btp^bem  >S)cren€5ri(tot)nbfpnen3un3crnnpinben(inn5efamctt ,  ^at 
tin  npe  $re(leratnpt  mit  ni^en  ^re(]ern  »nb  o(fern ,  borcf;  \)te  ^eren  5(ucnbtma(  fcf;of^ 
beangeridjtetnjerben,  ^nb  fo  Hoc  facitc  in  commemorationem ,  f)etf)e  einnp^ 
(je^]3re(lerboem,  t)nb  n^  Cffer  anricfttcn ,  t)nb  npe  ^rcfler  tnn)i;en ,  )b  5cfft  @t» 
^aulu^  cjenjif^licf  be  cjfln^c  €orintifd;e^crcfe  cbbcrgan^e€5ri(](ifct)orfam(in0ettD 
Corintbo,  barinnefinber,  froutDcn  t)nb  mcnne,  o(btt)nbiuncfiveren,  tf;oprc(!crrt 
gcmaf  et ,  t)nb  M  ^re(lerbom  t)nb  bat  nt)e  o(fcr  ene  famptlicf  ttouorf;anbe(en  t)nb  i)6r^ 
to(idnbe  beualcn,  ^HJente  f)e  5eftt  i)bt  bcn  Corintbcrn  ^e^jeucn ,  alfe  f;e  r)\)t  Mm  ^crcri 
cntfangenf;abbe,  mmlid,  ^atfebc^J^ercn€5n(lili;fft)nb  blobt,  ctcnt)nbbrim 
cf en  fd;6(cn,  tl)o  fi)ne^  bobe^  ijcbcd;tniffe,  tjnb  in  ercr  ^emeine,  bct^  baf  bc  J&cre  iDcbbcr 
f umpt,  benfuluen  t)orf unbigcn ,  3^  m  nu  ber  «}>rc(ler  ampt  t)nb  ofcr  allenc,  fc()d(en  fe 
allene  bcn  (ic[)am  t)nb  blobt  €l^ri(li  etcn,brincf  en,of)crrT,fo  (i;nt  tmv  na  @t.  ^auli  orsJ 
beninge,  alle  dhriiitn  ^ref^cr ,  t)nb  ^cbbcn  mac()t  bit  bancf offcr  f^o^olben  t)nb  t^oge^ 
bruf  en,5f  Ife  \)at  (gt.^aulu^  bcn  Corintbern  ff)o  gebruf  en  gifft  t)nb  beuclf,t)nb  bcn  ar^ 
bon. .  nb  be  t)norbeninge,  bebarbi;  inseuorett»a^  crn(]Iicf  |]raffct,t)nb  barbp  oef  ant6^ 
gct,bat  t)clc  mit  f  ranc§f)eif/t>nb  ocf  mit  fpflif  cm  bobe,t)mc  bc^Sacramcntcj^  mif&bruccf 


90  25ef5riew6S  ^«  Sir*ett  Jtt  S^tttibtttg* 


geflvaffet  t)ni)  auevplct  tvcven,  93nt)  r ^  5t)vut[)  f lav,  t)at  neen  fiilcf  ^?ifc?o(t*ev  ^an  (Zf^vi^ 

(JoDevov&cntfi^/bavw^^tt^^^^f^^P^P^"^**^"^^»/  »nt)batfem  ere  n)tncfe(mi(Te  offevn, 

S5at5uev|li)nt)ev  t)cm  €uanfleIio  e&bev  npcn  ^eflamentc  cin  presbyterium 
ip,  Q3nt)  l)at  &at  Sefevampt  tobei)enen,  t)nb  t)e  (gacvamente  t)t5tot)e(en,  in  t)ev  €^vijl? 
iif cn  ©emene  nicf;t  fc&6(c  vcbcvmanc  (jcmcne  fpn,  fonbev  a(fc  ocf  im  o(i)cn  ^efiamen^ 
tet)e  o(fcvi)nt)  ant)eve  Q5at)e^t)enflc  ovbentlicf  t)ovc[)  bc  Q3vef]evt)t()tovicf)ten  befiedet  ^e^ 
tvefi  i)^ ,  t)at  a(fo  ocf  anenc  vecbt  bevopene  ©ot)tfvucf)ti()e  frame  mennc,  mit  t)p(e()(i!n^ 
geDevf)ent)e,  et)t)evt)cvge(ifennutt(ifenCeremonien  int  ampt  tngefetfctDnt)  beftcbiV 
get,  t)emSef)vamptet)ovfid!i,  t)nt)  na  Dem  bcuc(e  €^vtf]i ,  bc  gei\?a(t)t  funt)e  tl^olo^ 
fent)nbtf)obint)en(3cbvufcn,  t)nt)t)e@acva!nentem()be(cn  fc()6(en,  t^ec^tenmi)  nicl)! 
on,  5((fe  m)  benne  thou5vne  ocf  bavuan  tt)tDev  gevebct  f}eb(>cn ,  '^at  mx\l  t)tf)evf)a(ue 
i)evDifpenration\jn&  !tetin(3e  be^^Sncva^nente^,  fo  tbo  bev  get)ec{;tni|je  t)e^<g)eve!t 
€^v((]i  t>nb  fvne(J  eniDcn ,  etTJtgen  t)nb  t>ii[Ienfamen  offeer^,  barbovcl)  allc  f;i[(i.0en 
!)u[Ienfamen  jjemafet  fi)n  /  ^'^t  ocf  llebci^  bttl)  m  bev  VDcvitcnbc  fcf;a(  evf)0(ben  tx)evben, 
itod;  cin  anbev t)ub  n!;e  offev  fp,  \)$  wthbtY  be  @cbvifft  t)nb  tjnfen  mxm  €f;vif}{tf enge^ 
lonm,  i)!ibtt)evtanc()vunbtt)nbmavbeit0e(evet. 

S>at  began^cEuchariftiat>nbCommunion  be^  fiUCf?  t)nb  blobe^  C-^ivtfirV 
nritbcv^rcbi()e,  btm©ebebc  mt)  bancffeg^inge ,  iwlcfe  ein  Sacrificium  laudis  be^ 

tm,  t)nb  bcgan^cAaion  be^Sluenbtmal^  €.§)vifli,  Cin  Sacrificium  Eucharifti- 
eumCommemorativumt)nbRecordativumf9,  S)at  \)^,  M  \)\)t  cittS^ancfOpf 

fevcbbev  j)ebec[)tmffc  fi)  t)nbf)ete,  ebbev fufeJ  abfolute,  ein  offer,  M\)6tm®o^i6f- 
J)enfi,  t>nbeingubtt)nbtD0((3cue[(icf;tt)cvcf,  invecf)tcmt)ovflanbc()en6mctti!>evbe,  (o.^ 
tent\)i)b«nnt)aven,  tTDcnte  ivi)  iveten  tt)o(  bat  befu(ui^enCatacbrerest)anbcno(ben 
t)elc  jjebvuf et,  6t)ev|]  t)e(c  anbevi^  a(fc  fe  be  Interimiflen  gebvuf cn ,  ^i)  faten  6ucif  be 
fovme  a(fo  toreben  f)en,0(in,  ben^ife  i)btfuf^  in  bev  btdi^icn  ©cf;vi(fr,  t)nbbeno(bett 
Theologen  gebvucf (tcf  i;^,  bat  a[[c Q5abc^benf]e  t)nb  gubcntrevcf c ,  \)t ©abc  tbon  e6* 

tmr  ben|]ct)nbbancffe0()in(}e0cfcf;een,  Sacrificia,  oblationestjnbhoftiaegcnomct 

VDCvben,  Q}nb batoffevninibfacrificare,  bet^c  &c{'bt$  bcnf^  totbvic&ten,  mibgubc 

mxch  &a'ot  tbon  tf)xm ,  bancffcs^in^e  J)nb  get^elli^cm  ^ef)Ovfaracfovbevn  t)nb  boen^ 

*Bgu«.     a(fe  ocf  f;!)vuan  St.  Auguftinus  tiicftenijTc  gifft/  Lib.X.  de  CivL  cap.  .VI.  mi 

fpvicft,  Omne  bonumopusDeobeneplacitura,  quod  propteripftimfit,  6cad 
3Jffll.  3.    Deum refertur ,  facrifichim  dicitur.     ^at  \)^,  (\IU 0Ubc  tVCVCf C  bc  ^abc  ^mtili^ 

fi)nt ,  ^nb  tbom  bcnfle  <^M  gtfdm,  offevc  fpn  t)nb  l)ttm ,  ©0  betb  ocf  be4.^fa[m 

fvamtcl;eit,  U(]it t)nb gebovfam  Q)6bt(ifev@cbabe ,  Sacrificium  JufticicE ,  th\  o|f er 

EccieC  3T.  bev()cvcd)ticf;dt*    CQiib^efu^  @i)vac&  cap.  5  r-    ^petf)  cin  ofev ,  t)p  ©abed  (2kbobt 

ac!)ttn()ef)cbbcn,  t)nbftcft)0vi)nvecbtt)nb|^unbcf)6ben,  ©t.$au{uc5  Ofom.  12»  nos^ 

lvhfil«\^'  met  ben  o(ben  mtnfc&en  bdben,  t)nb  jlcf  bem  ^eren  ganf?  in  fpnen  gcl^ovfam  tJiib  tDtaeii 

wp.2'  [^^gtmnr  einf)if[tcbt?nb®abet\)o((3euen(cf;offev,  ^nbtl;oben^5i(tp.  cap.2.  no^ 

metl)cbcnQ5e(ouenanC$vtf]utnetnoffev,  Q3nbv)^bifTe  fi^tm  t)nb  tt)ife  tovebenbe, 

i)tf)b«mgefctte?D?o|1f)ev^cfiaten,  t)nbbovd;bc,  fot)tf)ben36ben  t^o(2:ipvijb  befc^ 

xtt,  mben(3ebTuecf(]ebva<^tt)nbbebolben,  ^cntetn  bem®efette  fiijh  afle  t)!ib  be 

i>6?mmepen  ©(\b?^be(ipc,  inbetioffevn  2^H\h  ^^^  ^^  W^^  ^^«.  *>ff«rngebvufet 


L  25cf5rttttug  JX>ittx  ^4d  INTERIM.  <^t 


fp,  S)at  nu  i)pt)i(Teavl)tttn&tt)ifetf)Ovct)m^  bc^an6eEuchariftia  vnDCommuni- 
ont)e^Iiue^vnt)  bfoDcjJ  €$vi(li,  i«  i)cr  ©cmenc  ©atx^  flcl^oi^eo ,  ein  offevfDunl> 
tete,  bat(atenivt)(}efcl;eem 

X)at  m  t)em  ^ebvuf c  bev  @($vi(fi:e,  t)nt)  l)ev  olben  ^ebev  be  ©abe^benfle  t)n& 
^uben  tvevcfe,  be  @abe  tI)on  e^ven ,  bancf e,  t>nb  jjel)Ovfame  na  fi)nem  tv>ovbe  cjefcl;ecn, 
Cffeve^cten,  Dnbbatbefultiigcn.qubctvevcfcboen,  offcvnf»)  ttnb  f}Ct6e,  \)nbbeEu- 
chariiHa  onb  Communion  bed  ^lucnbtmai^  d^vijir,  cin  oftev  f»  t)nb  5et()e ,  t)nb  bat 
t)cfuluigenEuchariftiat)nbCommunion  ^anbcln  t)nb  (jcbvuf cn ,  o(fevnfI)t)nbf;etf, 
i\)ebbevfccf)ten  m)  \nd)t ,  $t>t  bdvjlcn  be  Interim  -  ©c()viuev^  biflen  tt)0i-bt5abev  oc^ 
tiid)t  crt\vcf cn ,  n>t;tt)evenbi|Tern?orbt6a(uenmifen  mf)l  t&ofvebcn,  tvcnfebevecfct 
i>ov(ldnt)nb(}cbvufentvo(ben,  Oucvf]bati)t5evf)afue  bc^offev^  (Jf)vi(li,  M'  f)t  ftcf 
btm  ^([\)ti'  bovc^  ben  bobtt^o onfcv  t)ovfonin(je  geoffevt  5e(ft,  nocb  ein  anbev  ni;c  of* 
fev  cbbev  tivce  ft)n  fcboiben ,  tfco  t>nfev  Dovfonincic,  i)nb  bat  be  ^V'iuat  ^ifle,  bat; 
«ene  Communion  na  bed  ^txm  ^^viiii  bcucfe  t)nb  ovbcnincje  cjefcl^ut^,  tinofftt 
fpnfcf;o(be,  it)erbenbeInterims-(Scl;riuev^  in  en)ict)eitnic^t  bctt)ifen  f()ncn,  noc& 
W5bcv^i((i(}en  (^cf)vi(fr,  t)at  p\)t  bocf;  adene  bef]cnbic^fonbet)nb  m6(let)tf)bctDifet 
iverbcn,  nocf;i)tf)bevo{benTheologcn  ^c^viffte,  be  fe  tf;om  fc^t^ne  inuovcn ,  eve 
toa(fcf;ei)nbt)ovu(5rifcJe(evet)anbcv^aiveflmi|fet5ouovfccf;tcn,  t)nb  bcvfu{ui^en  cin< 
anbeve  5^afe  antf)Oftttcnbc ,  a(fe  fe  bettebevt^o  gc^at  f;cfft ,  "^nb  bcv  ^apiftcn  5iff(ji5; 
bcvi)c,  mifebvuctf  imbbebvocf;,  betf;f5ot)avi\)ent)nbtf;o5ebecfenbe,  barf;en  benn  bc 
avbeit  tm  ganfeen  ^of  e  Intedm  ()cvid;f  cf  i)^. 

S)c  Intcrimif tcn  fu(uc(],  t)nb  a(fe  anbeve^efevbe  t)nb  i)Ov(!enbige  ^a|>i(lcn,  ft;tt 
be^inevcmecjengciDcfcnaucrtuaet,  M  cve  ^apiflifle  pviuati-O^Jiffc,  bavinne  beli^ 
d;am  t)nb b(obt 3(Sfu  C«&vifii  nicf;ttvevf  t)tbgebe(ef,  ein  5lffc}6btfcb  tvef^nt,  ein ^mvof 
licf  i)nsef;ovfam  i)nb  befpottincje  bcif  J^cven  Cbvifli ,  t)nb  ein  futfev  bcbvod;  fi;,  t)anim# 
mefofd;un)cnfebcvoavf;eif,  t)nbbe5e(penfi'cfa(lenemit  t)a(fd;cmfd;ine,  i)nbn)i[Ie» 
aft  be  fafc  nicl;f,  fc()un)en  baf  £icbf  bev  bifli^en  @cf;vifft ,  (ge  fcboiben  l>i^t  Qucftio- 
nes  tvun){icf  t)nb  bef]enbid;(icf  t)tf;bcv  ©cbvifft  banbein  t)nb  expliccven ,  efffe  k  Pri. 
vat-g}?i|fc ,  bav  be  lid;am  t)nt)  b(obf  C^vifli  nict)f  n)evt  i)tbegebclef ,  t>m  ^tvm  mxt 
inaefettet,  (Sfftfevcd;ti)nb®abetvo(^euc(licf;,  efltfcancnetbov  flebed)tntfTe  bc^  eni^ 
gcn  eiiM^cn  i)nb  i)uncnfamencn  offev^bc^  bobe^  (l-^xifii,  cbbev  tf)0  bev  t)ovfi5nin()e ,  <tf^ 
ivcnbini}e@abcj^fovm^,  t)nb  er(angin(j  bev(jnabet)nbafle^(3uben,  t^an^abeange^ 
fetfef  tt)eve,  e(ftinbcvPrivat-?0?i(Jebafbvobf  t)nb  n)i;n,  ocf  bett)ave(ic()ami)nbbat 
blobf  C^viflij»;,  nabcmcfcbc^J^even  ovbenin^e  t)nb  tvcrcf  nid;f  t)^,  eflt  bem  f)tmf 
melfcben  ^abtx ,  t)ppet  ni;e  be^  JjDcvcn  €^vi(ti  (t;ff  i)nb  b(obf  f an  jjcoffevf  mevben,  t)nt> 
efftbc  Communiont)nb  nefin(}cbeg(iue^i)nb  blobe^  C^vifli,  t)nb  baf  offev  ein  m^ 
bevfd;ebenn)evcf  (l)n,  t\)i)tv  efft  fcbt;  cinanbcv  ft)n,'  t)nb  alfe  ein  bincf  fofamen  (jebovcn, 
t)nb  Sacramentum  i)nb  Sacrificium  cin  bincf  ft) ,  na  bcm  ^ob  bovd;  bat^amf 
mente  fi)nev  jiemcnc  fi)ne  gauc  gifff,  t)nb  bovcf;  bc  facrificia  @abc  t)an  ben  minfdbcn  ^tn 
Qtimwtxt,  i)i)bc(fti)Dtnicf)fiToebbcvcinanbevt;^,  entfangcn,  ncmeni)nbgeuen,  eiti 
(Sacvaitiente  t)nb  ein  Sacrificium  fpn,  J^atfiiluc  mxt  t^o  unbevic^tinjK  ber  il^crcf eti 
benjKicf ,  m\)  ocf  tf;o  kn  mwoxtn  pnb  beanrlten  ©enpeten  n6bic[) ,  ^^it  fldn  6uev(l 

Q??  i  De 


te^apijlcn  t^nblnterimifleti  \>6xbi)  m\)  tdgcn  aflene  einen  (ofen  ttnt)  tjnnobi^en  mxt>tf 
fn>c^/  eant)entt3i5i't)enoffcr»nt)offern,  Daniant)ocl;  nene  loneinid^eit  in  bev  ^crcfen 
^^,  ^cntebetvi(et)ati\>ortofrert)nt)oflrern,  fo  mptblufftic^  imgebrufet;^,  alfet()0* 
u6rne  geWrt)t ,  i)^  nemanDt  bt  M  mmim ,  ^at  M  5luent)tmdl  ^^xifii  ein  DancC 
lont)  geDecf;tni|Te  offer,  Dnt)  t)at  5(uent)tmdl  ^olben ,  t>nt)  t)en  (icbam  bnb  b(ot)t  €^pri(ii 
»tbt)e(en,  offcrn  5cte,  Q3p  t)e  wife  gcfcc^t,  m  t)eo(ben  Theologi  l)aruan  gercbet 
fcebben,  Qbtprangen  ducrj]  be  Interimiflen  mit  bijfen  tvorben,  &arummebatfe  be  (u? 
t)t  blenben  mogen,  t)nb  mit  b(oten  n^orten  ben  5upen  barbeim  (eibcn ,  M  ere  ^if^t  tin 
offerfi),  t)nbbatfcetmedfcI>t;ne^t>ortt)enben,  t^ecn  fc  ber  o(benQ3eberfprdfean,  6f 
t)cr|]9an^t)ntrum(icf  t)nb  t)a(fcf)(icf. 

S)e  o(ben  ^cber  f^etcn  anc  afle  Superftition  offern ,  be  ©abe^  ben(?e  beflcnen, 
^      i)or6anbe(n  t)nb  p(e^en,  a(tc  t)tf>eren  (^cl;rifften  f (ar  t?g  to  uorneracn,  QBente  a(fo  top 

Orige.  bcjTe  arbt  fec()t  Origenes  lib. II.  in  Epift.  ad  Rom.  pro  circumcidere ,  fanguinem 
Tcrtulia.     circumci(ionis  offerre.     Tertullianus  adverfus  Martionem ,  Gratiarum  adio- 

nemvocat  oblationem.  Ad  Scapulam  in  Euchariftia  pro  Cefare  orare  ap- 
Eufebius.    p6llat  pro  Cjefare  facrificare ,  Eufebius  lib.  de  Demonftr.  Evang.  cap.  X.  t)tttt 

©ob  in  ber©emene  (aucn,  bancfen  t)nb  beben,  Hymnos  <Sc  orationes  ofFerre. 
Cypria.  Cyprianuslib.il.  Epift.III.  J^etet  bc^Jg)ercnEuchariftiat)nbCommunlon5o(bcn, 
Epiphan.     Sacrificium  pasfionis  Dominiofterre.  Epiphaniuslib.III.Hcere.LXXIX.  ^6f 

mctbat^uan^cdumprebi^en,  Evangeliumfacrificare,  i)nb  facrificare  abfolute 

brufct5et)0rfacrumfacereacadminiftrarc,  Cyprian.lib.ll.  Ep.II.  Epift.  XIV 

Ser.  V.  delapfis.  Q3nbfitf^anmebratibern6rbern,  Euchariftiamt)nbbeCom- 
munion  bc^  (iued  l^nb.blobe^  (S-g^rifii  ^Olbcn  ,  l)tttt  f)t  ofFerre  Galicem,  t)nb  ofFer- 
rePanem,  <^tiblib.III.  cap.XlV.  togct  ^C  an,  bat  Sacrificare ,  t)ub  ofFerre  int 

gmiencnicf)t^anber^bt)benolbenbcbiibetf)ebbe,  affe  facrum  facere ,  Q3nb|lraffet 

etlife  qui  pro  lapfis  facrificabant  ac  ofFerebant.     ^at  p^,  be  bcn  afftrdnni^Ctt 

vnb  nffeiliijcn,  bat©acrarncntebe^(iue^Dnbb(obe^0euen,  Dnben  ba^  Sluenbtmal 

heelben.  ^    ^       ^, ' 

Q3nb  bat  Sacrificare  t)nb  ofFerre  nicjt^  anbcr^  f)cte ,  tioen  be^  ^cren  ^uenbts! 
md(  f)Olben,  fr)n  (t)pnb  blobt  btbbelen ,  S^  ocf  f(dr  t)tf)  btn  5(poj]o(ifd)en  Canoni- 
bus  cap.  IX.  t)nb  Niceno  Concilio  cap.  XIV.   Q3nb  t)tf)  bctn  Eufeb.  lib.  I.    De 

Demonftrat.  Evang.  cap.X.  Q3tib  bot  M  ivorbt  offcr  t)nb  offcrn,  a(fo  t)orfldrt 
mtb  gcbrufet  wcrbe,  ^^  t)nd  t)nb  ^nfcr  (ercnic[)ttotvebberni[)nbt)ccf)tentnic&tan, 
Q3nb  tvcre  bc  faf e  gan^ f(icf)t ,  mn  be  Interimiffen  \}i^t  tt?6rbe  ane  ^cfel^r t)nb  (if!  a(fo 
ivolben  t)or(]dn ,  n?o  be  olben  Theologi  fc  (jcbruf et  ^cbben ,  t)nb  nic^t  tDcbber  bc  ^if* 
(i(]e(Sd>rifftbubent)nDglofercnv  tvofcbentieboen,  t)nb  mitber  ofben  Theologen 
tvorbt  fegen  ben  .^^crcn  €f)riflum  t)nb  fi)ne  (erc  t)ttb  orbeninge  (Ireuen ,  mldtx  Qxm^ 
ficf  i;^t()of)6reti,  ^entepbtfcfjolbcioberminfcfcenlcre,  bem  mxdt  &a\)te  n)i)fen, 
V)nbnid)tbat  tt)orbt  ©abcd ,  ber  minfd)en  (ere,  Q5nber  ber  Diftmaion  m\  ^tn 
tn3cs)er(ei)0ffernbertocfcn,  beanberSubftantiaeind,  i)nb  in  bcr  tvi)fc  t^ooffcrem 
bc  t)nberfc()ebtlicf  fpn  fcboien ,  berfulnen  cin  an  bem  crii^e jjeoffert,  tt^cicfer  bc  Intenm- 
ec!)riuer  ein  biobid;  t)nb  (t)benber  tt)t;fe  geoffcrt  offcr  ^etcn ,  fenb  ^^t  anbcr  t)nb(obid) 


I.  25cfrtrttttug  wibtx  640  INTERIM.  ^j 


t)nDmiIit)tlicf  ofFcvncmen,  t)^M|fecrt)omScholafticorum\5orbor(^cn,  batDc  f)crc  ein 
mafamcru^c  nai)cnfIcfcl;cfi)gcoffcrt,  CucDRnuu^crt)c()cint)cr?D^i|Tc  t)nbert)er0c^ 
(lalt  M  bxom  t)ni)  tt»t)n^  (jeoffcrt ,  mh  Dord;  bciDer(et)  offer  wcrl)c  (53obt ,  beibc  bcn 
lcucnMcjen  m^  Den  t)ot)cn  t)orfonct ,  tvclcf  crvicf;  \)nt)  \)nrcd[)t  t)d ,  '^Snt)  barummc  t)« 
tcrfuluicjcn  diftinaionnccnru5mtf)ogcucnt)c,  vDt\ioerct)cnnct)atfc  t)an  Dcm  n?arcn 
offerCbrijliam  €rur?c,  i)ni)DcrEuchariftiatnD  Dancfofter  Der  Communlon  fim- 
pliciftimeancanc  Sophiftricfd)olDct)or|ldnt\)erDen  a(fcDcnncct(ifcolt»c  Scriptores 
DaruanttnDanDcr^  nid)tholDcn  miD  ^crcDet  I)cbben,  t)nD  fd;6(en  DnDfiJncn  ocf  aiv 
Dcr^nic^tt)or(ldnn)crDcn,  fonDcrDat  Dci^  JpcrenS^;)ri|]iDoDt,  Datcniocctvigct)nb 
t)uacnfamcn  offer  fp ,  m  Dcr  gan^cn  tvcr(t  fiinDe ,  DarDovd;  t\)t)  Q5aDc  t)orf(5nct  tvcr^ 
Dcn ,  t)or(jcuingc  Dcr  fiinDc  t)nD  Dat  cn)i()e  (euent  cr{anoen ,  DnD  Dat  anc  Dat  offer  neen 
f t)Dt(icf  ofcr  mc^v  fi) ,  Dat  t)uUcmfamen  fi)  onD  fa(id;  maf cn  f onc ,  ps  Dc  t)n(5ct)bare 

fd;rifft. 

3^at  ocfDat(^acramcntcDcvCommunionDe^IiuciJt)nDMoDc^  ^5n(li/  tin 

ofl5cvDcvt)orf6nin()t)nDt)or(6(tn3exopereoperatofi)n  fd;o(De,  v^  t)nved)t,  '^at 
j?Dt  ducvfl  in  Dcv  ©cmcnc  cinc  Dancf fe(3gini)  t)nD  0cDcd)tni(Tc  offcv,  t)nJ3  Darumme  cin 
cffcr  Dc^  (iuc^  i)nD  b(oDc^  €(;rifli  J3cf;ctcn  tverDe ,  "^at  Dar  Dc^  ipcrcn  €^rt(]i ,  Dc  hat 
fni(jcctvt<)c»nD  t)unenfamenoffev!)^,  (i)ff  t)nD  b(oDt  gcf)anDe{t  t)nD  t^tbgcDelcttDcrt, 
Q3nD  Dat  Diffc  Euchariftia  Communion  cin  geDcd;tenif^  i;^ ,  Dc^  ctt)igcn,  tvarcn 
DnD  t)uncntamencn  offcrg€l)vi(li,  DarDord;De  mxlt  t)ov(i5fet,  mit  ©aDc  m\6mtf 
t)t5Dc3!^uue(^D?t)fccvvcDDct,  t)nDt()om  mm  (cucnDe  tveDDcvbvacbt  t)^,  t)cc5tcn 
tt)t;nid;tan,  QJnDfc^^cn  ocf ,  Dateucn,  t)nD0c(t;cf  a(feDev^eDevt)tiD£euitifc^cO^ 
fcrDeseDed)tniffe,  Dc^cniflcn  t)nD  ctDijjcn  t^ohimp^ligcn  offcvd  Cf;vi(li ,  evinncvtt)nD 
<r5o(Dcn5cbbcn,  Dat  ccf  a(fo  i^unDt  in  Dcv^ercfen  ®aDe^,  Dorc&  Daf  5fuenDtmal 
iDDcv  Communion  Dc^  (iuc^  t)nD  b(oDed  ^5ri|]i ,  Dc^  i)uflcnbrac5ten  t)nD  t)tf;gcrid)te^ 
tent)uacnfamcncn(^unDeoffer^0cDcd;tni(fecrf)o(Dcntt)crDe,  ^nD  a(fo  rcDcn  ocf  Dc 
o(Dcn  t)am  offcr  De^  2iucnDtma(g  (If)ri(li ,  t)nD  anDcr^  nid)f ,  S)c  fe  t)p  ein  anDcv  of^ 
fcv ,  a(fe  Dat  9(ucnDtmd(  Euchariftia  t)nD  CommunionDe^  (iuc^  t)nD  b(oDc^  €bvi(li 
f^een ,  Docn  cn  gctDa(Dt  t)nD  Dnvecbf.  ^cntc  fc  maf en  t-c  f^ifligc  (Sd;vi(ft  i)nD  De  0(Dt? 
V)cDcv  t)ncind,  DnDDarmitmafen  fc  erc  tiic5cni(Icfra(ft(of^  t)nD  t)nbunDici),  ^cnte 
aflcnt  mt  Dcr  bifligcn  @d;rifft  tl;ot\)cDDcrn  i)$ ,  i;^  crDom ,  t)nrcc5t  t)nD  nid;td. 

S^at  Deo{Dcn  Theologi,  Daf  5lucntmd(  Sf;ri(li  nic^f  (iiicfctvDf^ ,  alfcDcIn- 
terimi(icn  Docn ,  fonDcr  gan^  t)nD  tbofamcn  affc  Daf  Dc  ^cre  €bri(lud  gc5o(Dcn ,  t)nD 
ittgtfttttt  f)tfft,  anc  afle  fuperftition  ,  Darummc  tin  offcr  ^5n'(ii  gebetcn  ftebben, 
tat  t;Df  Dc^  re(i[)tcn  offer^  (lf)x\ii\  geDccf)teniffc  v^  /  ^nD  Daf  Dc  (icbom  t)nD  Dat  b(oDt 
h(^^txm(H)x\ii\ ,  Dar  j)cf;anDc{t  t)nD^c^cucn.tt)Cvt,  Q}nDDafoffevn  nid)tf^  anDcv^ 
fi)t)nDf)et5c,  DcnnDat5IuenDtmd(€f)ri(lif)0(Dcn,  tiiDDcn  (id)amt)nD  HoDf  ^(;ri(li 
t)tbDc(en ,  2i(fe  De  ^erc  ^5ri(lug  (jcDdn  f)tfft ,  p^  t)tf)  Diffcn  fprof en  Dcv  o(Dcn ,  Dc  f)\)tf 
m  in  crer  cgencn  (atinifd;cn  fpracfe  ( aflcn  ar^^ttan  t)iiD  mif^uortrutven  t^ouor-!)©^ 
tcn;  o?fettcttt)erDcn,  f(avt)nDapenbavtf;ouorncmcn, 

Cyprian.  lib.  2»  Epift.  3 .  JEftjs  Chriftus  Dominus  6c  Deus  nofter  ipfe  eft 

W  3  rum- 


94  25c^ajieHSg  btv  2^iV*m  ju  54mbiitg, 


fummus  Sacerdos  DeiPatris,  <Scracrificiumipfe  primus  obtulit,  5c  hoctei 
in  fui  commemorationem  prsecepit. 

Idem ,  PafEo  domini  eft  Sacrificium  quod  offerimus ,  nihil  aliud ,  quatn 
illefecitfaceredebemus.  Scripturaenimdicit,  Quotiescunque  ederitispa- 
nem  iftum  &  calicem  iftum  biberitis  ,  mortem  domini  annunciabitis  ,  quo 
ad  ufque  veniat ;,  Quotiescunque  ergo  calicem  in  commemorationem  domi- 
ni&paftionisofFerimus,  idquodconftatdominum  fecifte,  faciamus,&c. 

S)C  Euchariftia  i)nt)  Communion&ej^liue^  i)nb  bIot)ed  C^viili  f ^or  gei)ec^>f* 

tiiffebe^  ved;fen  eitiaen  mb  eni.cjen  offer^  3€fu  dlm^i  in^efettet,  tvert  barunime 

ocfeuioffer,  miDocf  cfnm;e  oftergeto,  ^at  i;t)fanl)erf}ebc&£roIDenaffget)Qnen 

Epiph.      offer  Dedsefette^,  aaencin  t)er  €l)riflcn()eit  na  €f>ri(^l  beuefc  0er)O(t)en  Dnt)  jjcbvufee 

tvert,  !4!)aruan  tlOt?t)er  Epiph. lib.  i.  Tom.  5.  Contra  Marcioniftas. 

Auguft.  Auguft.lib.queft.  85.  q.6i.  Dominus  nofterJEfus  Chriftus  eft  Sacer- 

dos  nofter,  in  ceternum  fecundum  ordinem  Melchifedech,  qui  (eipfum  ob- 
tulit  Holocauftum  pro  peccatis  noftris ,  «Sc  ejus  facrificii  fimilitudincm  cele?- 
brandaminPaftionis  raemoriamcommendavit,  Videetiamde  hoc  propitia- 
toriofacrificioChrifti.  Aug. lib.4.  de  Tri.  cap,  i^. 

Una  cft.  Amb.  hi  Clirifto  remel  oblata  eft  Hoftia ,  ad  falutem  potens.     Quid  er- 

Quiave-     go  nosper  fingulosdies  ofterimus,  U-tficquotidieofferanus,  ad  recordatio- 

"»r" ^^^"J' nem eju'S  mords  fit ,  una  eftHoftianonmultte. 

^^^od' V  '  ^^^"'  ^^^'  ^'  ^°"*  ^^^^  ^*  I  ^*  ^^  quibus  omnibus  manifeftum  eft ,  Quia 

cxna  domi-  ^^0"  facrificia  (Sc  holocauftomata  ,  ab  eis  quaerebat  deus ,  fed  fidem  5c  obedi- 
ni(lifttibui-entiam&:juftitiam,  propterillorum  falutemiScdifcipulisfuisd.ins  Concilium 
tur.  primitiasofterre,  exfijiscreaturis,  nonquafiindigenti,  fedutipfinecinfru- 

Nova  abla-  £liuofi ,  nec  in  grati  fint ,  eum  qui  ex  creatura  panis  eft  accepit  &  gratias  egit, 
tiodicitur  Hoc  eft  corpusmeum,  Etcalicemfimiliter,  quieftex  ea  creatura,  quae  eft 
co  *^'0"^^^  fecundumnosfuum  fanguinem  confefihs  eft  ,  <5c  novi  Teftamenti ,  novam 
crificiorum  docuitoblationem  i  quamecclefiaab  Apoftolis  accipiens  inuniverlo  munda 
lcgis.  offert  Deo. 
Chryfoft,  ChryfoftomusHom.  17.  Superg.  cap.adHeb.     Perfingulosdiesoffe- 

rimus  quidem ,  §ed  ad  recordationem  facientes  mortis ejus.  Ut  una  eft  hasc 
Kxcmplar  jjoftia  nonmultac.  Quomodouna  eft<Sc  non  niults,  quia  femel  oblata  eft, 
"^"^'Vub-  ^^'^  oblata  in  fanQ:o  fan6torum ,  Hoc  autem  facrifieium  eft  exemplar  illius , 
ftantiafi-   Id  ipfijmremper offerimus,  Et paulo  poft. 

militudi-  Hoc  autem  quod  nos  facimus  in  commemorationem  quidcm  fit  ejus 

ncm.         quod  fadum  eft,  Hoc  enim  inquit,  facite  inmeicommemorationem,  non 

eftaliudfacrificium,  SicutPontifex,  Sedidipfijmlemperfacimus,&c. 

'^i^t  i)nt)  anDerc  fprdf e  me^r  in  ben  o(t)cn  Theologis  funen ,  t)af  t)ed  S^^mw 
5luent)tmdi  wi^t  jl>eln  offer,  t)arborcf)  bc  funt)c  \mU  iDec(),ncnamen ,  tx\\>  ©oDt 
torfonef,  fon^er  t)af  t)ho  Dct)ot)f3€ru€^0rtj]iaacne,  S)af  2luant!fmal  t)e^  JE)a'cii 
^m^  fi?  allcne  cin  t)aiuf offev ,  vnO  g£Ded;f ni|]c  offer» 


1. 25cParietiilg  wibcr  brte  INTERIM.  9  f 

^t;  t)ecl;teti  6uevjl  /e^eti  be  ^rutvlife  tnt)  mannid)fo(l)i(}e  evbome ,  mifdbnife 
Dnb  affgdDene,  t)avtf)ol)eprivat^|^aivef]ini([e ,  an(ievic()tet  tjnt)  gebrufef  i)^ ,  imt) 
be^^pevcn5luenbtma(  un^evt)vucfct,  ^n  tvelcfcv  9J?ilTe  ocf  fo  m(e  mi^bvuf e  vnb  offf 
jiotxevic  D^,  t)atfeett]C(5ei()cnenQ3ofed  be[)6uebe,  vnt)  fiif^  ocf  l)ovc{)  vc(ev  ^e(evt)ec 
vs:)cl)rifftcan(}e-t6(]ett)^,  Q3nt)(i)ntocf t)er(}e|}a(t,  !^at fe mit j)ui)enVgen)ctf)en,  vnt) 
rm't  bcbolt)in^  vnfer  fec(en  beii  nicl;t  f(5nen  na^jcgeuen  \)nt)(}c[)0(t)en  iDCvDen.  Q}nt) 
Q}ni)  t)avuinmc  t)Ovfivi()en  befiiluioen  t)e  Interim-(gc^viuev^ ,  ^oven  t)e  nicl)t  ein^  an^ 
rovMt,  font)cvn)cnbcnaaeneDat  beftet)5v,  fofcn  elnenfcl)i;nmiD  favive,  bavDovd) 
feDe?0)ifd()rutvcltvei)Dev\)pferiven\)nDjt;veniii6(3en,  tnD  brufcn  Davt[;o,  M^m 
t)em  offer  Dc^  2luenDtma(^  (H)x\\ii ,  in  t)en  oiDen  ^f)eo[o()en  befunDen  tvevt ,  Dat  t)oc() 
Cfcr  ^atvellmijfe  tf)OtveDDcvn  i;^ ,  t)nD  fe  tl^o  gvunDc  flott ,  vnD  vnfe  (evf  van  ^lucnDt^ 
ma(e  De^  J£)eren  beilcDi^jet  t^nD  beuefliget,  QCentc  m  ()ebben  t)e^  ^eren  Sluentmal 
t)oreinDancf  vn^i)et)ed;tcnilfeoffer  (^et^ei^^eboIDcntJtiDge^crt,  t)nD  Eucharifliam  (je^ 
nomet,  Q]nD  [evcn  DatDit  feancf  vnD  0eDed;tni|feoffer,  De^  einijjen,  ctvigen  t)nt) 
feuUenf amen  offev^  €[)vifli ,  in  bev  5vevcf cn  fct)6(e  t)nD m(5tf)e  betf) an  Dev  tvevlt  enbe cr^ 
()OlDen  t)nt)  (jcDveucn  tvevDen ,  QSnD  feo^cn ,  Dat  hoc  facite  i)an  t)ev  (lan^en  aaion 
De^  2[uenDtma(^  vam  ©ebet)c ,  ^vci)ise  vnt)  bancf fcg^inge ,  vnD  nid;f Dati  cincm  afff 
gefutiDevDenoffergevei)etfi),  a(feDenncocfDeo(Den*3}et)ev  be  tvovbt  hocfacitet)ov^ 

flcin,  Q}nD  bavup  fec^t  Cyprian.Ocf ,  lib.i-  Ep.  3.     Id  nos  audire  Sc  facere  o- 
portetquod  Chriftus  fecit,  quodque  faciendum  mandavit.     5llfo  leven  tvi;/ 

vnD  f)ebben  (lcDe^  seleret ,  vam  offev  De^  ^luenDtmald  €[)riflf ,  vnb  anDer^  nid;t# 

Dionif  Areopag.  in  lib.  de  Eccl.  Hierar.  cap.  9.  tOQit  ocf  flarlicf  an,  "^at  De 

Communion  (leDc^ gc^oibcn  ft) ,  in  Dem  offer  bev set)cd;tni(fe  De^  bobe^  €f;ri(li ,  hiit 

befennen  Ocf  bc  Interpretes  Dionifii. 

S)attvi)6uer(ltbobifi"erti)btbenvi5rbeo(fert)nboffern,  bt;tvtfen  f)ebben  md^ 
tenmiben,  ^ffrf  t)orfovbertbe  mifdbruecf  vnb  vnuerflanbt  ber  iennen,  be  be  vorfo^ 
tiincje  vnb^eHod;bonin0 ,  mancf  bcn  n^orbcn  offer  t)nb  offern ,  ( barf)en  fe  ocf  im  ^a^ 
n)c|]bome(3eta(3enfi;nttvorben)  t)a(fc^Iicf  vor(iunben,  Q}nbi)^ocf  vnfe£)beue(^,  tiat 
tvi)  tl^or  bcterinc)  na  ^ele^jen^eit  Sana  verborum  forma,  t)nbber  tvorlie,  be  be  Wif 
ge  fcbrifft  befft ,  gebruf en ,  Q3p  bat  tt)i)  alfo  aflcntbaluen  be  ©emenc  &M  jedifice^ 
rcn ,  t)nb  nergen^  mtt  deltrueren  i)nb  er^jern  m6c^ten» 

2Ci;  tvcbberfed;tcn  ocf  nid)t ,  fonber  leren  \)ht  beflenbid;[tcf ,  M  be  ^m 
€[)rtflui)  fi)n  5luenbtmctl  [)cbbe  fii[ue(i  ingefettet,  vnbbatbatbrobtvnbtvt)n,  Mbt 
mancffi)ne3un(}ernim5luenbtma(ebefftt)t[)(icbe[et/  na  lube  fpnertvovDe,  fi)n  [i;ff 
vnb  b(obt  fi)  (}etvefl ,  ^at  ocf  M  ^fuenbtmal  €^rifli  in  bergan|en  S5n'(ien[)eir, 
bord;  be^an^e  n^erlt  nic()t  ein  ^^iinbe  offer ,  fonber  •t)ancf  »nb  QiM)tnife  offer  fp , 
be^  red;ten  tvaren  etvi(jen  vnb  etiigen  offer^  Cf;rt(?i  t[)0  JE^icrufafem ,  cinmal  t)nb  ni^t 
inel)r  ^eoffert ,  vccbten  tvp  nicl)t  an. 

^fft  nu  bat  iDancf offer  mit  ben  anbcrn  mannic{)fo(bic3en  (jetftlif cn  offern ,  be 
te  algemeine  Sbviltenl^ett ,  in  ber  gan^cn  tverlt  an  be  (^ebe  ber  aff(]ebrac|)fcn  i)nb  vor^ 
tvorpcn  offer  Dei5  (lefette^ in  ber  ^iop^etie  CD?a[,  f.  mit be^repen  fi; ,  tviflen  tvi;  vp  btt 
malnicS)taifputm    S^tp^  kn'llsctvi(leba(bc^H'op[;ete9)?ala({)ia^/  nid;tvan 

mm 


9^  ^UntnnffUY  20Lir*ert  ju  ^mhms* 

eincmclni^cnoflFcrrebe,  fonbcruan  ^er^rcMcje  tJe^gcapcnbar&cn  ^uangclij  in  Det 
0an6en  mxlt,  Qilout  erfenfenijTe  ©abe^,  anropin^e,  loffm\)  pxp  f\)n$  ^illijjeti 
namcn^,  befenfenitTe  be^  cjelouen^  onbaaer  ^u&en  frucf;te  &e^geIouen^,  tian  mU 
cfennvcnionDrcincnofernmiDrdfern,  De  [)i[Iige  ^aulus  D?om,);D.  t)e(e  tuc!;eniffc 
inudret,  i?nbi;^ocf  De  rec&teDornufltige@aDe^t)enil,  baruanbcfec^t,  diom*pu 

Tert»  lib.  4.  contra  Marcionem  [)Ctet  veram  oblationem  gratiarum  aftionem, 
tnblren.lib.^.  adverfusValent.  HereCcap.  ;i.  »ni)  ?;.  \)u\>tt,  bat  Xtin  Offcc 
tm  ?Q?a[ac()ia  mn  Der  gan^cn  Euchariftia  Dnb  Glorification ,  De^  namen  De^  S^txtn, 
DnDnic&ti)aneinemt>roDtt>nDn)i;n  ofer,  t)t[;er[;alueDcrEuchariltien,  alfcDeln- 
terimifien  Dromcn. 

^at  off  Dorc6  M  toormeintc  offer  s))Wd;ifet)ecf ,  Dal  5luent)tmd[  €[)rillt ,  f(l;6; 
[eprefigureretfi)n,  ^iden  tt)i)  nicl)t  anfecj^ten,  fo  Dcrne  Der  feifligcn  ^c^rijft  i)Ht) 
Dcr  olDen  '^fccolocjen  angeta^cnc  tuc[;cnijfe  nicl)t  tt>i)Dcr  gct)uDet  i>nD  jjebruf et  rocrDcn , 
$6cnn  t5obeti)ifcnDati)an  ©aDefiiluej]  mjDfpnem  (cuen  <S6ne  3^fu  (£^ri)lo ,  De 
Euchariftiat)nDCommunionDe6  liuc^  unD  bloDc^  €*?)ri|li ,  t[)0  cincm  ftcDc^  bli» 
ucnDen  !^ancf  t)nD  geDccbtnifle  offer ,  in  Der  €bri)len^cit^,  auer  De  gani^e  rocrit  fi)  inf 
gefettet,  m\)  tbo  cjebrufen  bcualcn,  bttt)  DeJg)ere  tvcDDer  fumpt  infi?nerl;crlic&eit/ 
t)nD  l)t  De^  ein  enDe  maf  e  mit  Dilfcr  roerlt* 

@o  men  6ucr(l  t)t&  Der  figur  5)}?cIc[;ifeDecf ,  ini)6ren  t)nD  ffufen  tt)OlDe ,  Dat  De 
OJJiffe,  aneDeCommuniont)nDt)t5DelingeDc^liue^t)nDbloDe5€l)rij^i;  t)or  ftcfal* 
(eneeinoffer  f9nfd)olDe,  t)an<55aDet)nD3(2fu  <S!)ri|lo,  inDerS[)ri)]en[)eitanflefette( 
t)nDt)ororDcnt,  fo  plfct  ein  t)oru6rifcf)  erDom ,  De  nic^t  mac()  bett)ifet  tverDen ,  noc|> 
t)tfrDer5illigen(^cbrifft,  nocfjDt^DerolDcn  ^ftcologen  (gcbriffte,  t)nD  De  t)6range^ 
ti5gcDctdd^eni|Tc  Der  olDcn,  |16ten  Di|Te  opinion  t)mme,  t)nD  t)orD6men  apenbar  De 
privat  s)}h|Te  /  Darinne  De  licbam  t)nD  bloDt  €l)ri|li'Der  (I^rifllifen  (^emene  nicbtt)t[)j! 
cjcDcIct,  fonDeralfcDe  ^api)ien  Dromen,  Dord;  ere  privat  ?0?i|Te  o(fer,  De^  .5)crett 
o|fcrt)nDt)orDen(t,  einemt)Dern,  appliceretenDDarcje^euentv.ert,  tvelcfcr  De  apen^ 
bare t)nt\)arf)eit  i)b' ,  QJnD  f an  Dat  mmtintt  offcr  ?f)?eIcbifcDccf ,  Dat allcnc  broDt  t)nD 
ivpn,  DembroDet)nD  t\)i)ne,  DatDelicl;amt)nDbIoDt  €^ri)]i  i;^,  in  Der  Euchari- 
ftien  nid)t  t)or(icltfet  ti?erDcn,  Q5nD  foDe  Interimi|]cn  jo  tvolDcn  t)tb  Dcr  Figur  ere 
Privat  ^ijfen  bcftcDicjen ,  fo  f onDen  fe  Dod;  Darutf)  nid;t^  niel)r  btmftn ,  fonDer  Dat 
fe  broDt  t)nD  tvi)n  of ern ,  mlct  offcrtr  im  ni)cn  ^e(iamei!te  ^ar  nid;t^  niittcn  f an ,  mb 
ein  erDid;tet  tuercf ,  i)nD  cine  apcnbare  5l(fo6Deri)e  i)^ ,  ^at  duer)^  mm  offcr  ^tld^if 
feDccf  De  J^if^orie  t)p  Der  ^aptn  9}?if^offer  ^etagcn  ttjcrt ,  ri)mct  (Irf  (jar  nid)t^ ,  ^cit^ 
te^:}?elcl)ifcDecf ,  5^dnincf  t)nD  (53aDe^  ^3>re)ler  t^o  Scrufalcm  (ealem  tbo  Dcr  tDDt 
gendmct)  Droed)  broDt  t)nD  tvi;n  I)cru6r,  t)nD(pifcDeDatt>ormdDcDet)olcf,  :©e9}?ifg? 
^ape  duerjigifft  i^an  (i^nem  broDt  tjnD  tDi)He  nemanDc  nid;t^.  ^roDt  t)nD  tt>i;n  l)cr^ 
udrDrajjcn,  t)nDtfeoet[)ent)nDDrincfcn0eucnDcmt)Olcfe,  [;et6et/onic()t,  fpnbroDt 
»nD  tt)i;n  ^abt  offern  t)nD  allene  ct[)en. 

:i^e^pi(lelt[)0&cn.S5cbreern,  DarfeDan?0?clcOifcDccf,  tJuD^an  Dcmcnine» 
ctwgcnt3nDt)uIlenfamenofferreDct,  ftctt  Dfltj»an|eCommenti>trime,  tjnn  Der^a? 
pcn  W]ifeof(tx  in  Deme  Dat scfcctt  mt ,  «9?cld;ifcDccf  \\)  ciii  ^rcfler  ijctvc(]  De^  allcr^ 


I.  J3ctamtifiP  wibdf  brtd  INTERIM.  ^ 


5(5(]e|]cn,  tvcvtnicjtannetojjet,  ^at^cbatmal  cjceffcrtfjebbe,  fonl)ev  tveitbc  ()Oge 
^evfone  bcfcf)reiicn ,  bc^ibraf^airtnbfvnoolcfgefpifet  ^ebbc  tn  foncvJ&cimfumpfl, 
^nbwenftcf  bc  Intcrim-(gcl)viinv  fecv  bemdpcn,  t)tb  Dcv  ^ijloricn  sS??clct)ifcD(cff 
t)nbbenolDen  ^beologen  \M  tbobt^Difcnbe ,  fonen  fe  i)ccl;  nicbt^  anber^  crbolbcn, 
alfc  ^di  DavDovcb  »)e  EuChariftia  t>nb  Communion  fi?  prefigurcvct,  tvat  gcit  tai 
imx^  cve  privat  0}?ifd  Offev  o^i. 

5)e  Jpcrc  €5ri(tui^  befft  nicbt  atleifte  ^efccfjt,  Accipite  Edite  Bi-bitc  ^^e^ 
ittct  etf)ct ,  bviincfet  mi)n  (^ff t)nt)  b(ot)t,  im  bvobc  onb  vopne ,  (gonbcr  be  bffft  ocf  bav^ 
bi)  (}cfctttt ,  hoc  facite ,  "^i^t  t)ot() ,  <2SBat  fd^6(e  wp  boen  ^  ^HJp  fd;6(cn  in  t)er  (yf^rifl^ 
lif cn  0cmcnc  ft)n  2luent)tma(  bolbcn ,  a(fe  b<  Pt)t  wiancf  fpncn  ^uncjcrn  ()cf)o(ben  befft. 
©0  bubet  bar  hoc  facite  (gt.  ^au(u^  bar  ^e  t)en  Corintbern  bat  2(ucnbtmci(  bcuclct 
^nb  Q\^t,  a(fe  fte  pbt  t)am  iperen  cntfan^en  ho^W ,  ■Dat  bc  o(ben  Theologi ,  be 
iioorbt  hocfacite  ocf  alfo  tjorjldn  I)cbbcn ,  r)i  t)tf)  ben  t>or  ancjctagcnen  tud;cniffeti 
flcirlicftbouorncmen,  Q3nb  fed;t  bebillcje  Cyprianus  biibtlicf ,  Id  quod  conftat 
dominum  fecifte  faciamus.  "liS^Cit  i)d  M  anbcvd  (}efec|)t  ?  *2l3enn  bat  be  ^erc  ill 
fpnem^lucnbtmalcgcban^effit,  "^^t,  tjnb  nid)t  anber^  fd;6Icn  nji)  im  5iuenbtmalc 
De^.?)ercnocf  bocn,  Jg^cbcff^tduerffio  fpncnlic()am  unb  blobt  otbgebelct,  t?nb  ni^t 
t)emQ}abert)p(}coffcrt,  alfebe^apiffen  increnprivat  t?nb  ^incf  clmiffen  bocn,  bar^ 
mitfeaucrmatcngenod^antocjen,  batfenicbtbe(JJ£)crcn  2lucnbtmd(bo(ben,  fonbcr 
eve  epcnc  Ceremonien  oan  minfd;cn  erbacl)t  t)nb  inqcforct,  t)nb  t?an  @abc  bord) 
d^rillumnic^tgei^iffitct,  ^cntebe  ^evcfectt,  hocfacite,  ^c  fed;t  ni4)t ,  aliud 

facite  quam  ego  feci.  " 

WennnubcvlQterim.(^cbviucvmc{ntn5en)ere,  n)Ot)btfc()i;ttet,  3>atfcmit 
bcv  figur  ?0?c(chifcbecf  tvo(ben  bewpfen ,  \ioX ein  tt)i;n  t)nb  bvobt  offer  ( \i(kt  bc^  «S^crcn 
l^ff t)nb  b(obt  fi:n  fd)6lc )  in  ber  €5riff(if en  ^crcfen  t)an  ^oX>i  fcororbcnt  weve ,  barb^ 
bod;  be  tvcrcfiilfc  Communion  cbbcr  difpenfation  bcj?  (iuci)  t)nb  b(obc(?(Ibril]i ,  nic^t 
fd)o(bc  ()cl)0(bcn  tt?erben ,  fo  t>c(fc()cn  t)nb  ffvaff  en  fe  be^  ^cvcn  €bvif]i  Infti  tution  apcn* 
bavcv  I6()en,  t)nb  tabelenfe,  alfe  tvere  fe  bcv  figur  t)ngc(t)cf  t)nb  t)nvccbt  angcfettetr 
2a3entc  veritas ,  bc  n)avbeit bc^  n)crcfc^ ,  t)Ov(ifetfitf  nid;tmitbcvfigure,  '^Snbt)!^ 
bav  fignum  t)nb  figura  t)n^c(i)cf  bem  figurato ,  Q}nb  bc  t)n(]c(i)cff;eit  i)d  ein  t)n(6c|)ba« 
argumente,  batbcfigura  bcmitbcmfigurato  nic^taucvcin  fumpt,  bc^nid)t  cine 
figur  t)nb  fignum  %  (go  ocf  bc  lnterim-(gd;viuev^  njiacB  fcgjjcn ,  s):}?c(d)ifebecf < 
offevwevccine  figurmcbt  bc^  Sluenbtmal^  (£i)vifli,  fonbcv  evev  privatOffev^0}^ifTe, 
fo  maf ebcn  fe  bvee  offev ,  fldtten  eve  c^cne  divifion  t)mme ,  t)nb  l)Oun>cn  jtcf  fulucft  \n 
lc  bacf cn ,  ^bo  bcm  t;ffct  ocf  ^enjidlicf  mx ,  'A:^(xt  bc  f rafft ,  i)nb  \i([t  be  Communion 
\ii^  liue^  t)nb  blobc^  ^brtfli,  in  bev  Euchariftia  bcbiibet,  nid)t  fone  anbev^,  njcn 
borcb  bcnetit](jct)nbbcn  ^clouenbcv  Communicanten  njcvbcn  applicevet  t)nb  bargc* 
9cucn ,  Sa^ente  be  ipere  (Jbriflud  conjungerct  i)nb  fettct  fc  tbofamcn*  9?emct  ct^ct , 
bvincfet,  mi)nIpfft)nbb(obt,  ^att)oriun>0eaeucni)^,  bat t)Ov  ium  tbo  tjorgcuin^ 
geber  fiinbe  t)oi\(tatcn  t)^.  !4>e  n)orbt  pro  vobis,  m  im,  3n  bcv  p^cgin^c  t)n& 
Sebrufin()cbccJ(5acramcntc^,  foncn/o  nid;t  n)i;berfceni)nbficf  t)orflrccfcn,  alfet)p 
be,  fobe^^acvamcntc^ficnetcn,  Qa^cmcbeappiicationbevil^ofa^e,  bcbemfea# 

^  cra^ 


f 


[i 


eramcnteangel^efftct  i)^ ,  cjcit  tjnb  ftrecfet  jlcf  nidx  tt)i?t)eiv  alfe  be^  (gacramente^ 
flcbruecf;  ^nt)  &arummctt)ert  t)ovc^t)c  ^acramente,  particularitev  ctnem  v^txti 
»orficf ,  alfet)or#  batiJuangcHumin  genere^or  anen,  (^M  t5ofa5e  appHcevt 
Dnt)  tf)O0eegent,  Q3nt)  alfo  t)e!4)opct?nt)eretKa3eaaene,  Den  bc  jje&6ffttvert)crr> 
f  antf)ogee0et  tvert)cn,  fo  f  an  ocf  t)at  ^imtfimd  mit  fyner  gnat)c  t)n  t)  tl^ofagc  nemanbt 
<m&er^appllccrct,  tt)0(jee,qentt)nt)5C9euenn)ert)en,  alfeben,  t)c  i)t)t  na  t)c^  ^;)crcrt 
€f)vijlibcucleentfangcn,  t)nbmitrccl)tem@cIouenjjeneten,  ^nh  t)$  mtd)t ,  t)at 
t)e  attfcI;ounjev  t)e^  ^iucnbtmaliJ  ^f)ri|li ,  /icf  be^  offcr^  Dnb  oorbenfle^  CI)vi|li  am  €vu* 
fecmiUentagen,  t)ovcf)fi)neant)ad[)ti)i)v|tcrfuIue)l,  batt;^,  vovfpnc  ^evfoncanDer 
alfe  generaliter ,  alfe  Dovcf;  Dat  tt):)vDt  i)nD  Dcn  ©elouen  f one  appliccven  t)nD  t^o  gu^ 
l)ci)nDnuttemafen,  Q5nDtt?cnDattt)avtt)cvC/  Dat  ftcf  einevt>ovft'ceinfpccie,  mit 
fi)ncm  Iwefen  t)nD  anfcI)outt)ei)De  Dev  (gaaamcntc ,  nutt  t>nD  f vafft  fonDc  apphce* 
rcn,  fotvevct)Dtgelifcfot)eIe,  Dat2iuentmaIDe^^evenanfc[)oun)en  DnD^i^ven,  cD^ 
tev  Davinne  De^  liuc^  t)nD  bloDe^  €f)vt|^t  gcncten ,  t)nD  Dovcl)  De  netinge  jicf  Dev  fvucf)t 
tnDthofeagincje  Dem2luenfmale  €f)vifli  ancje5efftct,  Deelf)affticl)  mafcn,  i)nD  mn 
ccfnicI)t^anDev^gereDet,  fonDcvDatDenetini3eDe^@acramcnte^  gav  ttjcmtcf)  cDDcr 
;uid)teg  nitttcDc ,  t?nD  iivevc  aenod) ,  M  allcne  men  cin  ® d)OUtt)mtffe  ^ef)OlDcn  vDt  ti^e? 
n  aclt)cf  fo  t)ele ,  efft  men  tl^om  Dipe  De^  ^even  giugt ,  eDDev  einc  03?iffc  ^OrDe  cDDer 
feae,  DavDDtDeq>apcntf)Oudrne  l)en gcbvacljt ^aDDcn ,  t)nD  DcIuDc  auevvcDct,  Dat 
»Dt9Me5dveniMiDfopent,  mel)v,  f)6gevi)nD  betev,  eDDev/i)foc!uDttt>eve,  alfeDc^ 
©acvamentedDc^Iiuc6t)nDbIoDe^0eneten,  ^enfeDovd)Dc  ^c^outt^mtffen  appli- 
ecvDcnfeDcnluDen,  nicf)tanencDe^^even€I)vi|]i,  fonDev  ocfattcv$ifIi0eni)nDDet: 
<tan^enCf)Vf|lEnf)eiti?ovDenjl,  QSnD  efftfc^on  Dovc!)  anfeent  Dcv  eacramente ,  alfe 
tovdeinvifibileverbum,  Dc minfd)etmbcvtenangevdi)et,  tjnD^dDtiifevbarmbev^ 
tmt,  i)nDDc&^i)0vDen|]e^i)nDratisfaaion,(3:i)ri|licvinnevt,  ft^nen  gelouenflevcf^, 
ftcf  tv6|]ct,  t5om(jebeDeonDDancffe^0itt()c  cvnjccfetnjevt,  fo  fan  Dod;  neen  mutfcfte 
in  Dem  fampe De^  ^cloucn^  m ftne  ^evfonc,  Dovc^  /ennige  anDacf)t ,  Dc  necii  mf 
t)e€tvovDti>nDtbofageI)efft,  Dev  ©acvamente  niitt  t)nD  evev  tf)ogcfed;tev  gttaDc  j)nD 
Ivafft,  ane  cveirgebvuecf  i^nDnctingcflcf  tf)oegencni)nDtf)omittc  mafen,  i^t^tcvbaf^ 
tjc  Dev  i)nuovnit;DtIifen  noDt,  t)nD  0ct\)eiDtsc  bevouinjje  De^  ©acrament^ ,  SSnD 
feaviittime  f  dnen  Dc  @d)OutwntfTen  gav  ncen  nuttc  fpn ,  mnU  Dav  i;^  nod;  ©aDc^  tl)0' 


f«aeeDDevDe^©acvamente^vccbtc(}ebvuccf»  v   «      i- 

-         SBtntc  De  nutting  i)nD  tf)oei^ingc  De^  ^even  ©viflt  i)nD  im^  i)OvDcttfted ,  fo 


Oittac  DtlDappiication^v-^ ^ ,  -v- 1-- ^-       ■   ,-   -  ^  -         ^      ^ 

ie|]eDi(^tn(ve  Ded  aeloucniJ  m  ot^cvlifen  Dingcn ,  ocfd;iitf)  Dovd;  De  ©acvamcnte  i)nD 
netinqe  i)nD  gebvuccf  Dcvfwluigen ,  SOSente  bt;  Dcm  ftcbtlif en  ^lcntente  i)nD  twcf c  Dcc 
©acvamentc,  pt5cinegi:tt)iffc  tl)ofage  <^am  gefcttet,  t>m  fn?acfgelduigcn  t^om  be^ 
ftenAt)riDtbocve^9eIouen^|ievfin(|ci)nDbcuefiigittg.  ^,^,,  k^i-^.k 
^eDat55}?if^^Offevi)tbevf)aIueDev  Communioni)nDi)tf)beIm(KDedftue_^i)nD 
Um  Cf)vifir  i)Ovfed;ten ,  f;cbben  nic&t^  tx^vnnt  fe  even  evDom  nti  mif^bvuecf  f onen 


I.  T^iUntnut^  wi^ct  t>M  IN TERIM.  95 


»ovantit>crDencbt)crt)ort)c(}eMngett,  uocl;  \)tl)  ^tx^illi^n  @cl?r ifft  nocf;  »tf)  btr  oU 
benO^cDcr  &)nfftm ,  fe  ircnben  tvol  t)6r,  (^o  befd[)U«tngc  Dilfe^  erc^  ^i^utvlifert 
niif^brufeiJ  Confenfum  Catholicae  Ecclefiac,  Confuetudinem  t»nt)  ConciUa, 
g)at  njortMifTa,  Dat  tin  tmvilM)  offer  bet)ut)cn  fc^al,  t)oc^  rticf;t  mit  beflenDiger 
tvar^eit,  betteberto beivifet ,  vnt)  bat  bi;  etlifcn  olDcn  gelefen  tvert  MlfTam  facere, 
celebraret)nt)Derpublica:i)nb  privatae  MifrscflcDacf^tnJCrt/  Oucrfl  t)ijje  /cgemvorpc 
Mt)enDenf]cfenici;t,  fe  t)6ren  ocf  fiilcfe  getud^eniffc  jjan^  »ntrua?(icf ,  vnD  \)^  Der 
Sf;rifrlifen  <5)cmene  feelenfalicbeit  nid;tt)orn)arety  mit  fiilfera  fc{)i;n()efd;tve^,  bai: 
ni4)t^  binDcr  vnD  ncen  benenDid;  grunDt  \)^* 

^entealleConfuetudinestJnD  Conciliorumdecreta,  DemcDDer  Def;i(Ii^ 
Qt  (Sd;ri|ft  t)nD  Dei^  iperen  €()rifli  vtf^geDrutf cDen  beueel  t)nD  tvorDt  fi;n ,  fi;nt  Erafft^ 
fof<5,  t)nbunDic() t)nD nid;tc^.  DcconfenfusEccIefiEc,  (ieitocfnicbtD)):minfd;ej| 
opinion  t)nD  DuDin(}e ,  lan^cm  gebruf e  vnD  op  De  mannicI;foIDtd;eit  Dcd  grdteflen  f;u^ 
r>m^f  fonDert)pDerIcreDer*))rop5eten,  Dc^^eren€f;ril]it)nDDer2fpo|]eI,  Darmit 
J?e  alsemeine  Cbrifllife  t)nD  5lpo|loIif4H  iTercfe ,  Mn  anfange  in  Der  gan^en  tverlt  ge^ 
fammelt  t)nD  ciebun^et  i;eJ,  S^art^pocf  erecjeloue  gecjrunDet  f!eit^  tvelct  tvorDt,  id 
DatworDt  Dc^^^icil^ ,  De^  gclouens  re^el ,  i)nD  Dcr  ^crcfen  red;te  ^iinne  t)nD  M)t  t)^, 
Davna  fe  ficf  mit ^clouen ,  feDen  t^nD^an^em  leuenDCy  in  alf^  erem  ^anDel  t)uD  mnM, 
^0lDe«t5nDfd;icfenfd;aI. 

Q3nD  antn)crDcn  Dcn ,  De  (icf  mitDem  fcbJ>tic  De^  fangencjebruFe^  vnD  mtt  mim 
fcf)en  tradltion  vnD  i)pfettinge  bef;elpen,  mtt  Dijfer  Der  oIDen  ^cDer  vnD  ^fteolo^eti 
antmerDt,  DeDarfuIucft  genod;  ant^gen,  ^at  De^  f^upen^'''  confent  vnD  fuflraga- 
tion ,  De lanjje gebruccf  t)nD minfcf;en  vpfettinc^en ,  Dem n^OiDe &M fcbolen tvpf cti 
t>nD  ruem  (^mn,  DnD  Dat  ere  autoritct  nicftt^fp,  t?nD  gar  nid;fg  ^elDc,  tvenn  ft  jtf 
gen  &a\)t^  morbt  t)nD  fi;n  bcuclf;n ,  Q3nD  alfo  ^ebben  ^vruan  alle  oIDie  Q}eDer  judi- 
ccret,  3eorDe(tt>nD^Icrct,  Derfuluentucf;eni|yc  tt)vetfifetf;ot)nfer  t)oranttt)crDtns« 
^pr  antl;ecn  t)nD  fetten  n?illen. 

Cypria.  lib.  2.  Ep.  | .  Quod  Chriftus  folus debeat  audiri ,  pater  de  coc-  Cyptia«» 
lo  teftatur,  Hic  eft  filius  meus  diledus,  in  quo  beneXenfi,  ipfum  audite, 
QuarefifolusChriftus  audiendus  eft,  non  debemus  attendere  ,  quid  aliquis 
antenos  faciendum  efTe  putarit,  fed  quidqui  ante  omnes  eft  Chriftus  prior 
f€cerit ,  Neque  enim  hominis  Confuetudinem  fequi  oportct  fed  Dei  veri- 
tatem. 

Idem  ad  Jubeanum  ,  de  hseret  baptifandis ,  Fruftra  quidam ,  qui  ra- 
tionevincuntur  confuetudinem  nobis  opponunt  quafi  confuetudo  major  fit 
veritate, 

Idem  ad  Porapo^con,  Eplam.  Stephaq.  Nam  confiietudoftneveritate 
vetuftas  erroris  eft,  propter  quod  relido  errore,  fequamur  veritatem  difl:. 
§♦  cap.confuetudo. 

Idem  lib.  i.  Ep.  S-  Adulterum  eft.  impiumeft,  facrilegum  eft ,  quod- 
cuipque  humana  furore  inftituitur ,  ut  difpofitio  divina  violetur. 

Aug.  de Bap. par.  Dojiiinu§  iq  Evangeiio ,  Egofuro,  inquit,  veritas,  Augufl 

^2,  non 


too  ^tUntn^^  bcv  Tkiv^tn  ju  ^amburg. 


lion  dixit ,  ego  fum  confuetudo  ,  Itaque  veritate  manifeftata  cedat  confuc- 
fudo  voritati ,  &  dift.  g.  cap.  qui  contempta  c.  Si  confuctudo  dift.  2. 

^at  bc  cltt  ^mdnkit ,  noc^  0m  eb^cr  (!cbe  htfft ,  in  benic  M  itgm  ® at)e< 
f e».  18.  wnr^ciV  i;^ ,  i)e  i)tf)  t)cr  ^inigcn  ©cfjrifTt ,  t)nb  t»ff>  angctagencn  gctuc^cnijicn  bcr  oU 
4.0tc9.»8.t)en,  ffar»nb(ipenbnr,»nt)  QtM  a(fo»nt)nlc&tant)erdfcg0en\)nt>6rt)cln,  aflcan^ 
t)crc  oIt)e  ^eber ,  t)nt)  be  gan|e  €5rtrtlif c  ^crcf c ,  Q5nt)  t;^  f)i;r  confenfus  totius  Ca- 
tholicse  EcclefiEB.  ^twik  nu  Der  Interimiflen  tonb  ^aptfien  lere  tjan  crem  ^lif^f 
Cffei^,  ttan  t)er  Communion  (2f)rt|li  affi}efunt)crt,  t)nt)ereprivatt)ni)^incfelmtf* 
fe,  ;cgent)e^.§)ercn€5ri|litvorbtt)nt)  orbentn^  p6,  ^nb^prinnc  aKcne  ctn  i)alfc5 
gebruccf  t>orgen3ent)et  mxt,  tr»ckfent)e2(po|]oIlfd)c  o(t)ct)nt)  crjlc  5\crcfe  ntci)t.()el)at 
^efft ,  ftcbbcn  bc  Interimiften  nod)  t)0(}e  ebbcr  rccbt  /  be  (55at)c^faflcr(if e  pri vat  9)?i|]c , 
noc()  t^o  t)orbtt)t)cn  cbDcr  tvcbber  ant^orid^tcnbc ,  ^nb  6anbe(n  bifTe^  t)a(t  jtQm  @obt, 
ber  5((gcmeincn  ^ercfcn  fcc(en  fa(icf)eit/c0enere  cgen  ©en^etcn,  t)nb  fiinbigcn  in  bcti 
l)iai(}cn  ©eift ,  2Scntc  ctiifc  t)an  cn  t^orfWn  pbt  bcter  a(fe  fc  feren  t)nb  ftanbefn ,  @as» 
U$  ©eric&tc  mxt  fe  9rut\?(icf  brcpcn» 

S)c^gelifcnfh*cuenfe  ocf/cjjcnbcntDarcn  Conrenrumbera(jemcincn  €f)rif!^ 
fifen  5?crcfen,  bcbar(eret,  ?i}?en  fd;6(c  Q)abt^  n)orbt  t)nb  war^ctf  mtf)m\,  t)nD 
baucn  alfcnt  feftcn ,  t)nb  men  fd)o(e  nod;  bcm  ^upen  ebber  bcr  gtmnf)tit ,  noc^  minfc^? 
lif em  gubfbiincf en ,  Decreten  ebber  traditionen  t)o(gcn  ebber  ru^m  pcucn,  tDcn  ft 
/egen  ^t^  -S^cren  mfc^S  Q^ci^c^  mxht  fi;n ,  ^e  J^cre  fecl)t  ocf ,  iSjcob.  ;:>;/.  CD^cn  ((i)6f 
lebem  f)upenntcf)f  i)o((}cn,  tvatbofe^  tftobonbc,  3bf  mof^  (tcf  ein  /ebcr  na  ^a^i^ 
tvorberid)fcn,  t)nb  boen  mt  rccj)f  i)^,  be  f)upc  bcif  fe(fcnred;t ,  crc  ^cnodn^eif  i;d 

Aoguft,     ocfnecn  c)efeffvfred;f,  $f(feSt.Auguftinusfccbf,  dedo6tr.Chrift.lib.  ?.  cap.  i^. 

^  Confuetudinem  non  efte  Juftitiam.     Q)ObfbcJ£)cre  befillf^,  bcfimct  fi)n  ^0(cC 

®'.  ;^*  t)nb  ()cfftetfi)n  Q}o(cf  cffte  fi;ne5?ercfc  an  ftn  ivorbf ,  ^at  fc  nicbt  boen  fd)dfe  m\t 

® ni.  I .  er  (3ubt  buncf et ,  fonber  Qncne  bem  ivorbc  ®abt^  t)o(gen ,  mb  ^axmn  nod)  rf)or  rcd)^ 

€ffl.  34.  tern  ebber  tbor  (ud)fern  ^anbf  affivif en ,  i)nb  nid)f^  annemcn  ebber  06um ,  baf  Um 

2^^ioM.  it)orbc ©abe^  i)nae(i)cf  p^,  i)nbtv)cntocf  fcbonein  ^n^ti  S)am  .^emiml  brdcj)fc  i)nl) 

€jc4).  29.  *^^^^^ 

Q}nb  tven  mcn  ocf  fd;on  cf (ifer  ConciHorum  autoritct  t)ortt)cnbcn  tvofbe ,  fo 
ge(bfpbtbod)nid;tcj5,  tt)cnte@obtDnbfi;nivorbfi;^bQuenbeConciIia,  ^ncjei  fpti 
mef)r  aife  minfcbcn ,  bod;  fd)6(en  fe  /ccjcn  Q3abcd  tioorbt  nicf)t  0cf)6rct  tnb  atjgenamen 
t\)erben ,  Q5nb  i)bt  (jebutb  i)nb  (eret  be  f^iflige  @d;rifff ,  W  tt)p  i)alfd;c  (erc  i)nb  (crcr^ 
mpben  fd)d(en ,  fe  befcn  ebber  fpn  tvo  fe  wMn ,  Concilium ,  ^ajvcfi ,  *^3i(Id;op ,  ^a^ 
pcebber  S5}^dnnicf,3bf  (ercn  be  01bft)ebcr  be|lcnbic|)ftcf,  t)att)te  f;taic)cnfleified  (erc,t)nb 
m  twiat  bcftenbigc  ©abc^  roorbt  fp  hat  in  benCanonicis  libris  ber  Q)ib(ifd;en  fd^rifTf 
Doruafef  t;d,  ^nbfecj^acnbafinfafeni^nferO^cIigtonytib^eloucn^,  nemanbe  ti^oge^ 
louen  fi)  ant  be  ©d)rifft ,  i)nb  Mf  be  Concilia  tjub  ncen  minfdx  ttme  bariegcn 
TenuJ.      tf;0(ercn /  Cbbcr  fi^O ftatuercn  macf;r  f;ebbc ,  Tertul.  m iib.  de  piorcriptio.  H^rer. 

Orig. 


I.  ^tUntnu^  wibcr  U^  INTERIM.  loi 


Harret  Orig.  Hom.l.  Super.Hieron.  &  Hom.  VII.  Sup.  Ua.  Cypr.  in  fer.cfe  orige. 
lap.  in  lib.Vet.  &no.teft.Cyrill.adReginasdered:afidc.  Hie.adGal.  V.  cScad  Cyprian. 
Titum.  Auguft.  contra  Maximinum  lib.  III.  cap.  XIV.  ad  Vincentium.     Q}ni>  ^-"^^l 
Panor.  in  cap.  fignificafti.  de  eleft.    t)ar(f  WlM  fcrt(3en,  ^a(einem(eien,  t)c(53a*  "'"«"• 

M  tvorDt  antutlh  nie^r  tf)0  ^elcuen  fi),  alfet)cm()an^'en  Concilio ,  bat  ane  ^o.\)i^  "^"^' 
n>crt)t6ant)e(l)tt)nt)rci)et. 

3bt  llcit  Der  Sf)i ifien  fun&amente  bnt)  qrunt)t  nec)e|l  Q5a^e  up  fpn  tvor^t ,  mU 
cFert)crcl)be^rDp5etenfi;ncn@dne3^fum,'  t?nD  t)e  Slpoftel  geleret  p^,  t)nb  inbe 
Q36fe  CanonicjE  fcripturse  t)oruatet  tleit,  t)nb  t)tf)  beme  mot^  be  jtercfc  ^cleret  bnb 
()ere<)erettvcrbcn,  t)nb  barutf^mot^tjnb  fcbal  ocf  afle  Difputation  bnb  errin(je  entfd)ei# 
ben t\^crbcn,  •^Bentc  be 5iflij)e  ©cfjrijf t  fc[)al  mh  mot5 aifer I^ere ,  Diccjel  t)nb  OiicMes' 
fnoer fpn,  t)nt)  FantocFaffcnc fi)n,  barumme bat pbt  be  ©obtlifc  tvarf)ett i;^,  bar  noc5 
crbcm  nocf;  tmtuelincjc  innc  t}6,  bnb  barumme  rebef  be  hiUi^t  Cypri.  ad  Pomp.  con.  q  i^j^^ 
Epift.  Steph.  !4>at  mcn  in  difputerf if en  migm  fafen  ftebc^  t^c  ber  (gct)ri|fr  flcben , 
»nb  bcn  t)nbcrric()t ,  t)nb  bc  fd;eibinge  bart)tf;  fof cn  fcf;c(e ,  alfo  fpref enbe ,   Si  in  ali- 

quo  nutaverit  6c  vacillaverit  veritas  ad  originem  dominicam ,  &  Evangelicam 
&  Apoftolicam  traditionem  revertamur,  utinde  refurgat  aftus  noftri  ratio, 
Unde  &  ordo  6c  origo  ftjrrexit.     Item  Aug.  de  gen.  ad  Litte.  lib.  I.  cap.  XVIII.  Aueuft 
Item  ad  Exefc.  lib.  II.  cap.  XXXI.    Item  in  Epift.  LIX.  ad  Hieron.     3n  Pfal.     ^    * 
LXVII.  bc  Bap.  con.  Donatif,  lib.  II.  cap.  IL      Q[}nb  t)^t)nm6gelicf,  M  mcn  bc 

^en)etcnmltminfd;enfercrec5tf(^apentrcffen,  t)nbin  crcn  anucdbfingen  bcucfii^cn 
fcnnc,  njentefcp^DngetDijfc,  t)nbbcbf(5bcn@eti?ctcn,  bc  t)p  minfiten  fere.(3cbun)ct 
fian,  fpn  flcbc^  in  ber  t)drforgc  t>nb  fufpicion ,  fe  mdcf)f en  bebra^cn  t)nb bcrudrct  mvf 
bcn,  t)nbbarummct)jTctncbid;,  batmenaffene  0'cf  t)p©abcd  tt)crbt,  batnic^tfci* 
fcnfan,  griinbe,  bnbbart)fft  ft;ncn  ^elcucn  t)nb  bcpen  bcjlebi^c,  fufj^bafftmcnin 
(mfed^tin^e  t)nbcrbcm ,  t)nb  batfului(]c  \}$  ccf  bc^  ^ifficjen  Irenaei  rdbf.  lib.  II.  cap. 
LVI.  3Ben  Hu  ht  ^apijlen  bnb  fnterimijlcn  ereerbcmct)nbmif^biufcerfennen 
n)ofben,  mhmgtmn,  bat imfri)en€f)ri|]fifcnConciIiot)tf)bcr@d;rifft,  bcii^ige 
t)ncinid)eit  mh  errin^c ,  bc  m\  ber  fcrc  t)nb  ^ercfen  f  Ceremonien  t)d ,  m6d)fc  diju- 
diccrctt)nb  (!erid;tet  n)crbcn ,  fonbc  ber  fafen  ml  mitfrebe  t)nb  gubem  ©enjefen  jjera* 
ben  tmb  (jcbufpen  tverbcn,  fiif^  tt)ert  fe  t^p  erbcn  nic^t  tjpgcbauen  mrbtn,  ^entc  bar? 
mtt,  bat  menperfecution,  bfobtbabe  t)nbmcrbt  anricf)tetinber^ercfen,  tt)erfbcr 
fafen  nid;f  Umn  ^ef^ufpen  n^erben,  Q}nb  ttjerf  ccf  mif  biffer Interimifc()en  Concilia- 
tion  nicbf^  t)rt),(]eric()t  tt?erben ,  benn  M  men  ©cbffaliger  tjnb  framer  ^brtflen  bfobt 
t)or(jeefc,  fanbf  t)nb  fiibc  bcrberuc,  bnb  bc^crcfcni)ern)cf]cy  t)nbetnent)nn?ebbcr^ 
bringlifen  bcrberff anrtcbtc 

3)c5?ej)fcrConftantinusMagnus,  l)tfft  t)bttt)of  (^efecn,  baf  unetnid;cit  in 
ber  ^ercfen  t>nb  ^clcucn^  lerc ,  nid)t  Um  ebber  fcbclc  mit  bem  fmxht  bp^ebauen  ttjcr^ 
ben,  fcnbcr  bcrj)  t)e  ©djrifft ,  i)nb  bariimme  f)tffi  t)t  im  Niceno  Concilio  beuafen, 
be t)neinicl)cif  be  bc  Arrianer  inQtfovtt  babbcn,  init  berlcrebed(2uangefii ,  Dnbbcr 
Sfpcftel  tbofd)eibcnt)nb  t!)ptbof)cuen  Eufcb.  Trip.  Hift.  lib.  II.  cap.  V.  <33nbfcbcn  Ear«b. 
jct)tt)  ber(Scf;rifltt)nocfifc  t)ut)in3ct)nb  meinin|jetjant)cni]efert)en  in^ebracf;ttt)crbcn 

^  3  fO 


101 


36c^rtrttmig  btt  ^it^m  $«  ^mbnt^* 


Augttft» 


Dlonyf. 

SozomCt 

Socra. 

Hifter. 

Tiipart. 


Cypriitt. 
Lib.  Iir. 
«p.  XIV, 
Hicroti* 


fomujteDeConciliation!)tf;t)er(ScI)vifpt9efoc&t  n>ei-t)cn,  mt>tt  Teftimonia,  J)e 
ttme  bunef er  wercn,  Dorcl?  anber  De  f (aver  tveren ,  betvifet  \>nb  gtHM  mxUn,  S)at 
nien  a(fo  tfce  cinem  gemijTen  i>nb  i)a(len  t>orftanDc  mdc&te  f amcn ,  Q3ni)  alfo  rebet  t)n& 

(crct  OCf  St.  Auguftinus ,  de  doar.  Chrift.  lib.  III.  cap.  XXVI.  & XXVIII. 

^at \)dt ^ort)t Mifla beDiibet,  t)nb tvo pt)t in ben oebruct gefamen,  v^ feey 
difputerltcf ,  m\>  fan  t?tb  t)e^  n?orbc^  Etymologia  m\  bem  ^D^ifsJoffer  nid)t^  betvifet 
tml)  i)t()()ef6rct  meibcn ,  '^at  v^  oucrft  t)t() ge(offn)crt)i(jcr  ©cfcrifft  t^pbetvifen/bat  Dc 

S)Orfamme(inge  t>er  C&riflen ,  i)nt)  ere  Euchviriilia,  Dc  Plinius  ad  Troianum  Impera. 
antelucanum  coetum  nimct,  Miftagc()Ctenf;,  ^e(cfc  Dionyfius  Myfterium 
Synaxeos  nomet/  Epiphanius  interpresSozomenit)nt)Socratist(53CtfIdr(icfart, 
^at  Mifta  eine  tJOVfamlinge  t)n&  Communion ,  mh  facere  MifTas ,  t()Or  Commu- 
nion  tbo()Ope  t)Orfammelen  (;etl^e/  Tripart.  Hift.  lib.IV.  cap.XIII.t)nt)lib.in. 
cap.Xf. 

S!)C  DiftintSlion,  t)at  mcrt  fcc|)f,  3t)t  fi)  privata  Dnb  publica  MifTa  (lebc^  gtf 
m\t  in  Ecclefia,  t)nt)  Dart)ord;  betDifen  ml,  W in  Der a'i]en  5(pofJoIifd[)cn  ilevcfen  tif 
ne  Communion  becJ  ©acramentc^,-  t)nt)  ocf  eine  ^BIncfelmiffe  Dnb  ?0?if^o(fer  ^tmft 
f\),  (jeftnenccjrunDt,  SOBentePriuata  Dn&PubhcaMifta,  v^bi^benoIDenanDer^ 
tiid>tc)Ci\)efen/  alfeDeCommunionDc^(iue^i)nD  MoDe^  €()ri|]i ,  ©e  \)6  6ucr|l  Pu- 
blicagenomet,  Datfcapenbarinpublico,  fnDergan^en€5ri(Kifen  ^emeine  Qtl)oU 
Dcn  tDorDen  p^,  privataouerllpeJfcgebeten,  Dariimme  iiat  fe  nid;t  in  Dcr*gcmene, 
fonDerorfinDcn(;ufen,  of  bp  Den  C»^artereren ,  fraiicfcn,  DenexcommuniccrDen 
t^nDIapfis,  inPrivato  loco  tf)or  tpDt  Dcr  noDt  0cbo(DentDorDen^^/  ^at  ocfDe 
Communion  privatim  UnD  publice  ft)  j]cbrufet ,  tDCrt  in  Dcn  OIDcn  Theologis,  t)nD 
Den  Hiftoricisnnent(;aIucnbcfunDen,  Cypri.llb.IIl.  Epift.  XIV.  Hieron.  adver- 
fus  Jovinia:  ad  Pammach.  Tripar.  hiftor.  lib.  III.  XI.    ^nDfan  niWoan  Dcm 

?l])?ife5o(fer ,  [)s;rutbbcmtfctmerDen,  3Dt  i;^  ocf  in  Der  cr(]en  5lercfcn  De  Offevmi(]e 
ni(^tgc()o(Den,  fonDeri)i5  (angebcrnamal^ingeu^rct,  /egcnDe^^ercn€(}riliin)orDt 
t)nD  beueei/  t)nD  tvcDDcr  Dcr  Sipo^iel  ciebvuecf  DuD  (crc ,  m\>  i;^  Dcr  Privat  offermilfe  m 
ittU)bt  Gregorii ,  in  Dcn  oiDcn  Scribentcn  ntcbtgeDacf)t  tvovDen. 

Ccft)fietun{od;bav/  DatDcoffermtlfccin  minfd;en  inmDt  fp  /  Daruan  Dc  er(Ie 
€f)rt(t(ifc^evcfcntd;t^.5cnHil]bcjfr,  Deecf  tt)cDDcr  De^^cvcn0)vi(iiitt)OvDt  i)(5  ingc^ 
f6rct/  DarDorc()ocfDe^^evcn€4>vi|licnige,  ctvigc  t)nD  t)u(Icnf amcn  offev  twt  t?or^ 
nicbttget,  QDBenteDemoperioperato,  DerOffevmijfetvcvf  ti^ogee^cnt,  mtt)t^tf 
vt  €^xi\\i\e aUenc  Dorcf;  ft)n  o(fer  atti  Crii^c  gefct>ecn ,  tjcrworuen ,  t)nD  fi;ner  geioui^ 
gen  (55emcncge0eucn  mt>  t(;o(jce3ent  iDcrt,  Dorcl)  Den  ©eloutn  an  2^(um  d^xi^^ 

S)atft>nuDaruanjjcfcd;t,  5DatDatlnterimt)nDDc^apt(len  (jar  mcf;t^  l^eb; 
6ett,  DarmcDe  fe  cre  winif  e(  t)nD  Privat-SO^lfc  /egcn  Ded  ^pcr cn  bcuee( mb  tvorDt  ancje^ 
t\d)ttt ,  f onDen  benjifen  t^nD  bctvcren  /  mb  mdtcn  t.n  eren  ccjenen  ^cvten  fcg()en ,  Dat 
j)Dt  cin  minfd)en  gcDicbte  fi?,  Dat  t)Dt  in  Dcr  ()i(It,9en  <Sd;vi|ft iiene gvunDt  f:;Mt» 

^i^Da"fed)tDat  Interim,  Dat  in  DcrEuchariftien,  eDDer  ^luenDtmalc De^ 
^mnf  mitinscmenaetivcrDen,  ^aDe^loff/  Dfc^^yelouisenvplcfecJgebct,  Daucffeijf 


!.  ^eMrtfMilg  mibcr  b4a  INTERIM.  loj 


^iuQtf  \)nt)  t)ac  ^Qvumme  De  Euchariftia  cb&er  &a(  SluentXmnl  (^(}vifli  f)ere  ein  Sacrifi- 
cium  laudis ,  cin  offev  Dc^  laue^,  ^it  latm  m)  gcin,  <So  fe  ouev)]  i)t(fe  vebe  t^p  m 
Privati)nDn)incfe(mi(Tc,  i)nD  evt)icI;rcDe  o(fev  t[;eentvoIt)en/  fofeg^en  m/  3t>tft?  m 
rcd;ti)n&i)a(fd>. 

^at  ocf  im  5(ticni)fma(e  i)c^  »5)cvcn,  fcf)d(e  gc(cve(  \)n&  gepvcbi^cf ,  Leaiones 
t)cr5t((HjcnvScf)vi(ft(]ef;o(t)en  n)cvt)cn,  ©ot)t  fcf;o(  nnijevopcn,  ge(auet  DnD  gepvifef 
tvevDen,  ^atbavocf(}cbet)c\)nb3^ancffc(3(3in^efc(;a(0ep(e()etn?evt)fn,  v^nb  bati?nS 
bcJ^evebavuaninfi)nem21ucnbtma(ecinSrcmpc(  0c(aten  \)nb  be  ^(((ige  5(po|]c(  ben 
bobtbciJ  ^cvcn  t()0  loorfunbigen  bci^aicn  fecbbe,  tt)ebbcvfec^ten  m  nicbt,  n)i;  ()o(bcnf 
in  unfen  5vevcfcn  a(fo ,  Dnb  i)e(e  bctcr  a(fe  bc  /e^enbeeJ  bcit ,  ^cbbent  alfo  flebet)  ()ef)o(^ 
ben,\>nbf)o(bentnod;nicl)tanbcv^,i)nb^ebbenoovmaning,  (evc,  ©cbebe  bnbbancf* 
fcs^incje,  mib  anvoppen(43obf,  onbbibbent>ova((e  flcnbeDnbanfig^enbe  nobt,  btf 
fluten  ocf  bcEuchariftie  mit  bancf  fec^tjin.g  Dnb  benebi;in(}eebbev  mit  ()cili£v>unfcf?cnbem 
©ebebc ,  t>nb  i>^  be  Communion  tont)  Euchariflia  in  »nfen  5?evcfen  (jani^  ^efpcf ,  be^ 
ttie,  bat  St.Auguftinust)anbevCelebration  bc^  51UCnbtma((J  ad  Paulinum  Epift. 
LIX.  fd;vi|ft. 

^at  be  Interimillen  ouevfl  St,  Auguftini  tud^cnfflfc,  t)p  CVe  Privat-9??iffc  t)nb  Augtjft^ 

CD?if)^o(fevtf)een ,  t)^t)alfd;(icf  i)nb  Dntvunjficf ^e^anbcibt,  ^mtt  ht  vcbetnid;t  i)am 
evbid;teben  CO^ipoffcr,  fonber  t)an  bcr  Participation  t)nb  Communion  bed  liue6 
lonb blobCiJ  (lf)xi\\i ,  t)nb bctv>ifen  mit  erev  t)ntvuti^cv  Allegation  alUntl)almn ,  !4)at  fe 
nicbt©abe^cf)r ,  ben)avf)eit  bev  €f;vi|l(ifen  gcmeine  @ee(enfa(icf)eit,  ocfmdbtcine 
red;te  tvavc  t)nb  (^f^rifff ife  t)orge(if inge,  roun)c  t)nb  cfnict>eft  in  bcr  "^evcfcn  fof cn, fon^ 
t)evbat(ea((enei)6v5cbben,  mit(d(}cn  reben  be^  21nfid;vifli  ©obtlofe^rihve^ttofer^ 
njcn,  f^ofmucfen  t)nbtf;oreftitueven,  t)nb  einlterum  U^  bcm  Interim,  t)nb  t)fl^ 
tcmlterum  cin  InteritumtbOfHafen. 

(^e  n)o(bcn  me  ocf  gevne  M  aucrreben  ,  DnbborentbocJnfc^tbt^fc^^Cft, 
S)flt  im  Sluenbf ma(c  brobt  Dnb  m^/  be  lid)atn  t)nb  M  bfobt  €^vif]i  n?evbc  borc^e^ 
«Prcftev^  fegen ,  cru^ent  i)nb  benebicnt ,  t)nb  njcvbe  a(fo  t)at  n^e  of er  f ogerii^tetVTn^ 
baviimme  t)alm  fe  i)bt  af(ent5a(uen  t5o|)opc ,  t)nb  fcg^cn,  !^e  J^oflie  fp  flcbc^  t)nb  al* 
(cnt5a(ucnn3an(fben€f;riffejrmft  ()ev(ffcm  ©ebebe  jtebenebict,  t)nb  fettcn  a(fo  int 
confecrandi,  bati;^,  ^ttmfft,  bat(i;ptibb(obt€^rif]iint5lucnbtmalbe^  ^tf 
ren,  3a ocf  in ber ^Bincf el t)nb  Privat-?0^i(]bf 5o brin()cn,  t)p be^  ^rc(]ev^  fe^cn i)nb 
criii^cnt,  QSnb n)i(fen ttaimit ff)Ouovftanbc gtnm ,  M bcr ^ve(]cr fesenbenebien  unb 
crii^cnt,  Caufa  efficiens  p;,  bat(i;pnbb(obt^5rif]i  tf)Otovid)ten  ,  i)nb  inf  brobt 
»nbn)i;nf5obvin(jenbc,  ©cf6nentoucrj]nidi)tben?ifen,  pUt)6  einapcnbarcvbom 
»nb  t)orf (cnin^c  &6ttliUe  namme  t)nb  ef)r,  SlCente  t)bf  n)crt minfd^fifen  n^orben,  Cc- 
remonien  t)nb  tt)crcf cn  f o^cegcnt ,  t)nb  f ^o^ef ecf)t  bat  aff ene  bord;  bcj^  Jg)eren  (SJ£)vi(]r 
trbeninge,  n?orbti)nbbeuee(,  t)nb|f;nca(med;ticl;eittt)crti)t50crid)f((fr^cfcfer  ocf 
offcne  caufe  efficientes  fi)n  bi^^  (Sacvamenfc^,  3bt  ft)nt  ml  bilfe  93rcf]er  Dif pen- 
fatorn  i)nb  ^uf^^olber^  ber  5eme(id;cft  &aift^ ,  t)nD  t)if)bc[cr  ber  ©actamcnte,  ouerf? 
tiid)t  meif]er^,  be  bc  ^acramcnte  ban  bem  Elemente  mafen.  St  Ambrofius  lib.  Ambioi 
IV.  eap.  V»  d€  Sacramentis ,  bcf lifiet  f larflcf ,  bof  U^  ^txm  H^xifi  beuecf  t)nb 

mxbt, 


104  23e05rttftilg'^  btt  ^Biitd^cn  jtt  ijrtmturg» 


WOX\>tf  caufsefficientesSacramentilVti,  mit)  nicf)tant)eve  W^tvcnt)i(je  Ceremo- 
nien\)anminf(f,^enan^adx,  ^Dtp^cueviUatfegentt^nDbencbienf,  fo  ini)ev  ^^^ilfen 
gebrufetp^,  t>tf)^emfat!nfc!)entvorbe,  benedixit,  Dat  t)e  »ngefevt)en  nid;t  f)ebbett 
^orjian ,  Dnt)  ^t^  unuovllanbe  ingefovet,  S^emife  nu  i^efe  mifebvuf e^  \>nt>  txhowm  \>i 
t)ni)eri)liKmfe(}en»nt)cru.^ent)e,  DnD  t)t)cvman  jtcf  fetl)  bet)uncfen,  t)at  t)avinnet>e 
fva(ffi)nl)macj)trtf)a,  ^atim^lueitbtmafe,  t)atbvot)t»nt)m)n,  Ipff t)nti  bf ot)t  €^v(* 
f!i  njevbe,  f an  t)e  gcbvuecf  t^ofegcnen  i>n&  f obenet)ient)e  anc  ttn^jclouen ,  bcg  ^even 
(y^Ori|iii)orflenin(je,  grotever^evnijie,  t)nt)&evConrcienticnbefn?cvin()e,  nicbttve* 
DcvanqenamenmerDcn,  Q}ui)  tven  fcf)on  Wjyc  CeremoniEe  t)ni)  ritusAdiaphora, 
mediat)nDlndifFerentian)ercn,  t)n6  fri)tDiffic{)  mit  gut)ev  Confcientien  foni)e  ^C* 

bvufct  t\)evDen ,  t)ovfefenfei)ocbcveavt)t,  t)nt)tx>evDcnillicita  t)nt)t)ovbat)en,  tvenfe 
ev(}cvficf  n>evDen,  beConfcientient>ovt\)cven ,  t)nl)nic^tlenjjevt5Dt)ev5?evcfen2edifi- 

cation ,  fonbcv  tf)0  bcv  deftruftioncjevffen,  t)ni)alfofpntDeCeremonie  unbobfer- 

vationes  Molaicx  legis,  Dc  fiif^  m  ficf  nidjU  m\w,  t)nt)  tvol  fv^  bliuen  f oni)en,  fo 
fe  nicbt t)e  fwacf (jefduigen  cvcjev^en ,  t)nt)  tt)o  t)cv  deftrudion  ©rififif ev ^evcf en ,  jicf 
nicf)tevffvecfeDen,  ^en)i(efe(5uev(itf)0vdetlruiStion,  t)nt)nicf)ttf)ovsdification  Qt^ 
vefen,  motben  fe  knmd)  (jcban  n)cvt)en  t)t5  ^ev  ^evcfen ,  t)n6  affb  m6tl)en  affe  ant)e* 
rc  Ceremonien,  t)e  tf;o  t)ev  deftru6lion  gevefcn,  affgcDan  lt)evDcn, 

^an  pct^ticdjtniiic  Dcr  J^illigen/  tm  offet  &er9)^i|Te/  t»r>l) 

,!  Dan  i>ci' 6tl%n  t)orbcOf  DuD  anropitige. 

':# ilS "  ^'^'^"^  ^<^Pitel  anfan(}cnbe,  '^milt  m  bcnn  in  biffem  offer  ber  TOfle  k.  Q}nl) 

Ay(/'  ben  nauo((tent)en  anbevn  ^apittefn,  De  Interim-©cf)viuev  (jerne  afle  eve  (55oDt# 
fofe  (eve  t)nD  mipbriife,  ^p  eincnf)upenn>D!Dent)tf)fpicn,  t)nDDev^evcfcn<^J&vi|li 
bavait ben  emicjen  DoDf  tl)o  f vetenDe  ^qcuen ,  t)nD  rtummelent  t)nD  mummcfcnf  Docb  af fo 

^■^evudv,  Dat  menfuntet)ov|}eit,  tvofet;Dt0ernefegent)nD  ^cDDen,  t)nD  f)en(}et  rtici)t^ 

^f)ofattt«n,  t)nDDavummet)OvforDevt6ucrtatal^DenoDf,  Dat  t)an  atlen  (!ucfen  t^nDers^ 

■fd)eDtficf  ()erei)ef  tverDe.  - 

5>af  De  5?ercf e  ere  ^cDctnatcn,  fe  5dv  i.*p  evDcn  fcuen,  tom  5fucnDf mafe  De^  ^tf 
ren  neuen  Dev  '"JivcDige ,  t)nD  fpnev  giDcd)tniffe,  t^ovmaninge  toDonDc  t)an  Dent  geDien 
bev  gan^cu  ^evcf cn ,  t)nD  tf)0  @aDe  t)rbtoaeten  evc  ©ebcDt,  m\>  t)or  affe  fi)ne  tvofDaDt 

-Dancf fe()(jin()e  tf)oDonDc,  t)nD  t)ov  nffer(ei;  flcnDc  gcD^ent  tf;obiDDen ,  t)ec^ten  n)p  nic^t 

*an,  n)i)  Doen  in  t)nfen  ^cvcfeit  ocf  nicl)t  anDev^. 

5)af  Defcuen  J&ilfigcnin  evem  (euenDct)an  nafuvfi^nfwacf  ^etvefen/  t)nt)Dovc!) 
te  f vafft  ®6f t(if ev  (^naDc  (jeflcvfet  fr)n,  t)nD  tvcDDcv  Dc  gcbvcfen  Ded  Md)^^  /  ^^  f""^^/ 
Den^iiue(t)nDt)oDt0e|lveDent)nDfc  auevnjunncn  bcbbcn,  Doc^alfoDatfeDeauevbfi^ 

^'uenDc  funDe  in  jicf ()cu6fct,  t)nD  DavmcDc  fleDc^  t^o  f cmpenDe  Qtt)at,  M  fe  ocf  De  f vone 
t)nt)  bcr(icl)eit  Dc^  cmigen  feuenDed  cvlan^cjet  f)ebben ,  t)nD  Dat  t)ov  fufcfccjnaDe  De  ene  ^t^ 
gcucn,  t)nDDegauenn)efcfeDe^evcfeDovcbevc  {cvemiD  auDe^vcmpcl  enfan()cnbcff"f, 
©aDe  Dent  «5)evcn  in  Dev  (5:f)viff(ifen  ©entenc,  ti?en  De  Dei^  Jpeven  2lueiiDtinal  begcit, 
fcf;oleDancfft99iit0eflefc^ecH,  latf;cnn)t)t)ovficf  (jdn,  Doc^Daf  vDtaneaUeSuperfii- 

tion 


I.  'i5iUmiif  ttJlter  b4e  INTERIM.  loy 


tion  gcfc&ce ,  »n&  De^  Jg)evcn  Cl^n'(]i  ^orDenji  »nt>  ejve  J^^rborcft  nlc&t  obfcureret 
t^erbe. 

^af  6uerfleme5cmcfffcn)incfcf5e'&cc^fcni'|T«  &er  ^i%cn  rec!)t  i)nl>niiffefi;tt 
fc()o(i)e,  2llfei)c^i3iipcntnerem?0?ifdo|fcr,Canon,  gebrufct  f^cbben,  be  njctsbcr  t5om 
gcfoucn,  5J^P^nf(]e,  feuc,  j)cbuli)t  miD  anDern  Do()ent)en  ,  tvelcfcDefecfctoanben 
t>m*(jcl]cnet)en  wnD  gcDacf?fcn  ^i(ft,(iten  fercn ,  t?nt)  in  cin  (^jrempef  t)nD  Imitatlon  t^ccit 
(d)olt)t ,  1?^  ntcf)t tf)0  bcmtfcn ,  ^cnte  f;bf  ^6 nic^f  eine gcbed^f niJTc  ber  J&ifli^jcn,  fon^ 
&ereinc6ctni(tfcmummcri;c,  baruanaflefiebe^apet>nbbe  5i:ercfenlcl)f^n)eet(),  t)nl) 
fc()a(  bennoc^  bcr  J^ifltgcn  gcbecl^f  nt([c  fpn  t)nb  f;cfen.  > 

J^at  ocf  be  erfie  ebbcr  olbe^crcf  e  fuffc  Dorfroegene  (lumme  i)nb  mincf  ef  ^cbecjf^ 
tiiffeber^pifIi(}cn()e&o(bcn5eb[>e,  fl(febe^apenineren9}?i(yo|fcrn[;o(ben/  hn  \>t^ 
be|ienbigem  jjrunbe  nicl)f  bcnjifcf  tDerben. 

5)ero(benQ3cber(Sct)ri/ftebetu()cn,  bafbcr  ^ifffgen  5(pojlef  ftnb  ?D?arferer 
Mcmoricn  \>n^  gcbecl)tni|fc,  up  ^eivijfc  \)aQt,  Dnb  jgemeenficf  an  betnc  ba()c  ft;  gefcfecu 
unbge^ofben,  barinne  fe  mmt  bc^  j)e(oucn^  wilfcn  ()efebcn  ^ebbcn ,  tjnb  ^cilorMcn 
fpn,  t)nbbafpbtbarummcgcfd[)ecnfi?,  baf©obt  i)or  be.onabe  encgeaeuen,  inbec 
©cmcne  gcbancfet  morbc,  Dnb  \>at  ere  ^jccitipcf  bedgefoucn^,  1^6penin,()e,^bc(]enbicl)ciff 
jjebufbf,  t)nbt)e(eranbernb6j)cf,  t5o  berlmitation  ber  ^5ri(l(ifen  (55citicne  tvdrbe 
t^ijr^cileflef ,  v)nb  barborcb  tf;o  aller  ®obfa(icf;eif  crtDecfef ,  Q5nb  M  be  b^^peningc/fo 
a(IeJpiIIi()cnt)amett)iijenIeuenbe,  t?nbbc|fuluen5erficbeifge5at5ebben,  barupfc  ocf 
getbruen  fpn,  ber5tercfenit)(5rbemifflite,  nicf;faffeneborcf;  (^a\)t^  tt)orbt,  fonber 
ocfborcI)ber5i((i(3enMemoricnan^ef()^ef ,  tve(fernid)fgcfldnl)eff,  in  einer  jiiffeit 
t)orfn)egenen  Nominationber  J^iffi^ctt,  alfe  fe  in  ber  ^apeti  9}?if^o(fcr ,  Canon  Qtf 
i^ntf) ,  fonberint)orfcfIin3cberJ£)i|lorien,  $Darutf;@6btIifcr()nabentvercf ,  t)ni) 
eren  j)cfouen  t)Hb  ^etorfam  tf)0  <^at)t ,  Dbermanne  tf;o  fi;ner  bef erincie  ^eff t  lf)drcn  mb 
feren  fomn,  t)nb  fi;nf  biJTe  Memoricn  ber  ^iiligtn ,  in  ber  Euchariftien ,  cbber  ini 
Sluenbtmafe  be^  4)eren ,  M  au  ben  ba^cn  ercr  gc^ofben  5cbcd;tnt(fe  began  tvarf ,  ge^  • 
fd;een,  Q3nbaIfoi;ginberS5nWfen@cmene,  bcr©cbecbtni(Te  ber  J^piff/^en  Qtl)oU 
ben,  QSnbmerf  nod)  fo  t)e(e  obf  f^or  bcferinge  niftfei;jJ ,  in  i)nfcn  tofen ,  bi)  ber 
Communion ,  in  t)tn  ^T3rebij)cn  (3ef;o(ben,  Q)an  fu(cfer  @ebed;tni(Te  ber  Jg)iffigcn  im 
5tuenbtmafe  bc^  JE^eren ,  ofben^  bcgdn,  boen  be  ofbcn  Theologi  me(bin0e,  i)nb  nid;t 
t)an  fiiicfcr  t)orfn)egencn  ^cbed;tni(Te,  a(fe  in  beiti  0}?if^o(fer ,  t)nber  bem  ^an^^cfie  ge^ 
brufef  tt?erf ,  !t)aruan tt)pber tud;enifi^  t^obeuinben  \)6  im  Cypr. lib.I. Epift.  IX.  iib.  cypru. 
III.  Epift.VI.  t)nbIV.Epift.V.  Auguft.  de  Civi.  dei  lib.  VIII.  cap.  XXVII.  lib.  Auguft, 
XlV.Iib.XXll.  cap.X.t)nbcon.  Fauftum  Mani.  lib.XX.  cap.XXI.  Epiphan.  Epiphaa* 
lib.  III.  To.  I.  Hare.  LXXV. 

3^t  llaQtt  St.  Auguftinus ,  baf  f5o  fpnen  fpben  t^efe  mifdbriife  in  Un  Me-  ■ 
moricn  ebber gebed^tnitTen  ber  J^ifligen  ingerefen  tt)eren ,  Wat  fc&olbe  benne  nu  nicjt 
t>e(c  mef;r  t?nb  Qtottv  ^D^ifebruccf  barinnc  ft)n,  bcn)tfe  affe  bincf  \>an  einer  fpbt  fljor  an^ 
bern  ergcr  njcrf ,  t)nb  \)t  4)uucl  t)e(c  erbi>mc  t)nb  mif^briif c  in  alfenf  mt  gubf  t>nb  or^ 
ktitficf^^,  inuoret,  QSnbbegan^e^awcflbocm,  fufi^t)uaaff()6berici)^,  t)nba(Ie 
SScrcf eti/  Ccremonien  vnb  ©ebrilf e  (^Hm ,  \>p  fc()enbtfif en  t)nb  t)nworfd;amebcn  §tf- 

O  t\)in(t, 


10«  23cWrtttt6g  ba  Isitdotn  ^u  ^rtmburg. 


n>inff  /  irti  T3aweflbDeme  allcnt^aluen  ^evic^f et  fpn,  ^o  nu  6uer jl  t)e  Memorien  \)n& 
©et)ecl)tnifle  t)er  J^illijjen ,  in  t)en  Euchariftien,  cbbcr  Stuenbtmalcn  M  Jpercn  fcl)oI? 
^en gei)o(t)en  wert)en,  ■^BeretJoraflcn  t)inc)cn  ncbic^,  feat  allc  mipbiufc  fo  barbt? 
fon,  affgefettettt)6rt)en,  »nt)Datt)e£egent)enet)t)crJE)i|lorient)erJE)ini()en,  corrige- 
ret  »nt)  repurgeret  ivdrDcn,  De  fiiile  mit  erbicfcteDen  lofen  9)i6nnife  Dromen  t)nt)  logen/ 
t)4)ruclfd)et  tonD  bef lacf crt  fpn, 

^bewilc  i^unDtber  ^ifligen  ^eDed[)tni|fe  nid^t^  an^eri^  men  eine  ^cibcnfc^e  5I(p 
goi)cri;e t;^ ,  t)arDorcI)ment)an@aDeDnfem^percn  ,  tonD  AO^DDelcr  Jy^fu  ^^}\\}o 
oflT^efdret  n)ert,  \)nDt)p  t)nuorm6j}ene€rcature  ^eudret,  t)nD  mannicbfolDicb  iegeti' 
i)c  erjlc  ^afel  @5Dtlifer  (i^cbaDe  gcBanDelt  wert,  m\3  Dc  ^ifligen  nicl;t  mit  Dem  "^tn^ 
fit,  De  dulia  f)et^,  Den  men  ^trwcrDi^cn  IiiDen  Deit  t)nD  Docn  mad),  fonDermit  Dem 
SDenfie,  DcDe  latrial^et^,  t)nD  aflcne ©aDe  ijcl^oret,  alfcmtttl)Ouor(ic^taHerIci>5uI^ 
pt,  2Iltart)nDJvercfen  Dpricl)tin()e,  ^crcfcnDcnRcn  t)nDCcremonien,  ^id)tanj]i^ 
cfinge,  Slnropinge,  ojfern,  Q}i)ren  t)nD  Dcr()clifen  (tDclcferDenjl  allene  ©aDejje^ 
^orct)  cre  ©eDed)fni|Te  begcit,  "IGetcnt;)t>fulcfc®eDecl)tni|fcnicI)ttI)0  biflifcn  nod> 
antonemenDc,  t)nD»elen)etni(jertl)oItren,  t)nD  t)nfe  ®en)eten ,  mit  fiilcf er  2lff(36De^ 
n;e  tbobefmercnDc ,  t)nD  t)nfer  t)nD  aller  (Z^riflcn  @eelen  Oeil  Darmit  t^ouorraDen/ 
aCcnte  t)Dt  i)^  Di ffe  ^lffodDeri^c  fo  grotl)  t)nD  crfcbrccflicf  gcroorDcn,  ^at De  Jg)ifli0en  i^t 
afle^crcfcn,  Ofrcrt)nD®DDe^Dcn|]einnef)ebbcn,  t>nD  Dat  @oDt  t>n&  C^rrlhi^  fpn 
ieue  @dne  Darfuluefl  ncnen  namcn  cDDcr  pla^  mcl)r l)efft. 

"^at  De  Interimiilen  Dat  red)t  fcq^en ,  Dat  w)  Dorcb  Der  ^ifli^en  t)orbeDr 
t)nDt)orDenj],  in  aflcniDingcn  Dorc^  @6DtIife  befd^iittin^e  t)ortt)arct  t)nD  beuefliget 
tvcrDcn,  t;^  t)nrcc|)t,  tDcntc  i)Dt  i)^  |e()cn  De  @d>rifft ,  DeDar  leret ,  t)at  tt)|)  ©oDt  Den 
^aDcrDorcb  Den  @6nc  3(Sfum  C^riflum ,  t)nD  nenen  anDcrn  fd;6Ien  anropen, 
Q}nDp^Dcmti[)arenCI)rit]lifcngelouentf)on?eDDern,  DetJUi)  leret  aflcnc  t)p  3(gfum 
€^;)ri|]imi  tbobuti^cn,  t)nDDattvi)Dord,)  ene  aflcneeinen  frpmoDigen  t>nD  troftlifm 
tf)ogancf  t5omQ}aDer5ebben ,  sQnDDiffelere  in  Dcm  Interim ,  bcrouetDen  J£)eren 
€^;)riflum ,  Dc aflcne De J^O()epre|lcr/  ^orfdner t>nDO^iDDcler ^$,  ttviffcn  ©aDe »nD 
xn]6,  fi;ncrel)reDnD2lmpte^. 

^Dtft;ntDifTc5I(f(}6Difcf;eerD6meDorcf>t>eIc  t)t5(je(]eucne  Q36fc  »nD  ©d;rtfffe 
ijenoc^fam  meDDcrlccbt,  xlBclcfe  De  Interimifien  alfDt^orbt)  jjdn,  alfcficDDcn  fc  Daruan 
ni)  pel;6rt,  Ouerfl  fc  toiien  5i?rmit  an  ,  Dat  fc  na  Q)aDe ,  fpncm  t\>orDe  t)nD  tv>arl)eit 
nic^td  fra^en,  DcriScercnI;eiInid)tbcDencfen,  fonDeraflene,  aIfet;Dtene(jeualt,bcb^ 
bentt)illcn,  Dnan^efecn,  wat  ®oDt)nD  afle  ©oDtfrud;ti()e  (jclerDe  mennert?tl)Der 
©d)rifft  Daruanjudiccren  t)nD  rcDcn. 

"^at  afle  |)i[li(jcn  (SaDc^ ,  De  (}cf]oruen ,  t)nD  De  nod;  IcuenDich  p;n,  cfner  ®etfl'. 
fifen©emecnfcbopQ56r0er,  bnDeines^liuc^leDcmafcnft;n,  cinen(5)oDt,  eincn€rI6^ 
fer,  etnen  ©elouen  ,  timti)Ofagt ,  cinc  falic^eit,  einrifeDnDf)cmmclf)ebbcn,  Q3tib 
Daf  Det>erf]oruenJg)ifli(jen t>n^  mlt  Dem  baniit  Der  Icue  t)orbunDcn  fi;n ,  t)nfer  falicbeit  btf 
0cren,  t>nD))tt^aflebcili)nDguDt0unnen,  t\>cDD:rfcd)tentt)pnid)t.  * 

3>at  oucrft  De  S^^iiliQm  ncucn  €t»rJl}o  \)!ifcm  cini(jeit  >???iDDc(cr,  fonDerlife  ^a/^ 
troncn  \)nD  s»?iDDeIev^  f\)n  fd;oIDen,  t)nD  Dat  fe  ficf  t)nDerfc|)eDtlicf  t)n(er  t)nD  t>,nfer  fa; 

fett 


l  TbMntnQ^  t»ibtt  ^m  INTERIM.  lor 

fcnanncmcn;  alfet)e21buocatenercr  Clientcn,  t)nl)\)or  etlife^erfonen,  »nbfaftii 
biDi)cn  fd;olDen,  \)(J  ane  (5ct)rifff ,  ancnem^minfct^enijuDtbuncfengcre&ct,  t)nl)  ij^ 
cinPerluafion,  Dart)orcl;i)ntellife5l(fci6t)eri)c,  Deri^tbcgan^ctvcrlt,  wiballc^er* 
rfen  t)uU  p(J,  injjefdret  p^  rDorDcn,  iMiD^^nod;  adcnt^aluen  i)orbcDen  miD  flcflifftet  tvert, 
t?nD  tvent  fcben  alfo  tvere ,  alfe  Dod;  nic(?t  thogefldn  \mt ,  M  Dc  J&illi^en  im  l)emmcf/ 
t)or  Dnd  bcDcDcn,  fo  f onDe  ^Dt  Dod)  t)or  cin  Slrtif el  Ded  .cjetouend  Der  ^ercf cn  nid)t  tjp^qc? 
(ed;ttj)erDcn,  Detvile  Doruan  nene  tud)eni|Tc  cDDer€;cmpeI  in  Der  f)illi(]en  ^d;ri|tt  i;^, 
DiiD  De  DoDcn  tf)o  i:ener  ti;Dt ,  nod;  t)nDer  Dem  olDcn  ^cflamcnte ,  t)an"Den  Q3eDcrn  t)nD 
^ropl)etcn,  noc()  t)an  Den  21po)hln  im  npen  ^cjlamcntc  fpn  angeropen ,  ^clcfcr  fc 
ttvar  nid;t  najjelatcn,  tvcn  am  anropen  t)nD  t)5rbeDe  Der  JS^illi^cn  fo  grotf;  flclc^en  mtt, 
alfe  De  Interlmijlen  mit  ercn  ^apiften  mcinen» 

S0Bat6t)cr|lncncc)ctiid;eniiTeno(^Dc^^crcn  C^riHf,  Dcr  ^iflicjcn  ^rop^eten 
wiD51po(]eIIerct)nD&empeI5efft,  fant)orrienen21rtifel  DefJ^elouciKJ,  tmDalfeniJ^ 
tic^  /  tf)e(jel6uen,  Der  (I^riRen&eit  t^pgelcd^t  n)erDcn* 

<^nD  fo  t)an  bciDcn  ein  fc^o{i)e  angcnamen  t)nD|jel6uet  tverDcn,  affe  Dat  De  J^c# 
reS^ri|]udt)nfet)orbiDDcrallcnefi) ,  cDDer  Dat  De  J^illigen  neuen  eme  mit  t)orbiDDer 
fttn,  ©0  t»ere  ;o  ^en^ijfer  t)p  Ded  ^eren  (Sl^S^rifii  t)6rbe&e  tf)0trutt)en ,  alfe  t)p  De  p6rbe? 
DcDerJ&illi^en,  '3Uentei)anDert)6rbeDc  De^  S;imn  €S^n\li,  bebbe  wi;  Der  f;iniigen 
©cbrifit  tiic^eniffc,  i)nD  atler  ^iUUjm  S):empef ,  De  enc  ancjeropen  f)ebben ,  i)nD  jyne 
t>6rbeDe  begcret,  Q3anDeraffif)e|lorucnipi(Iijjcnt)6rbeDe  i)nD  anropinge  ouerf],  f)ebbe 
tvi;  nene  tud)eni|fc  Der (Sd)rifit ,  f)ebben  ocf  nencr  ^illigen  (^xcmpef ,  t)nD  Darummc 
i)ffetfefereri)nDbeter,  jtcf  an  t)nfen  enicjen  miDDefcr^Sfum  ^Jfpri|]um  Den  @6ne 
©aDc^  ^i^IDcn,  alfe  anDere  Q36rbiDDer^ ,  nec|eft  i)nD  b\)  eme ,  tvmlm  t)nD  fofen/ 
t)an  tvefcfen  wv  nccn  ©aDe^  ti^orDt  cDDcr  beueef  hebbcn ,  t)nD  Dc  ocf  flar  i)cir^ 

licf  »)^» 

3?Dtf6fenbe^api|lenit)Ofetfifefud;entlTc  Dcr  ©cbrifTt,  t>m  t)6ibeDe  \)tx^iU 
licjcn  ,  oucrfl  fe  ftafcn  fe  bi)  Dcn  baren  l^er  tf)o,  erc  affgoDerDe  tbouorfed)ten ,  Dar? 
mn  tvpDer  fctrifftlife  explication  t)nD  cin  guDt  be|lenDic!)  beric|)t ,  Un  ^eDdn 

tverDen. 

I^eroilc  Dc  t>6rbcDe  Dnfe^  J^ocjenprejlerd  Dnb  5D?iDDeler^  ampt  vnb  e^re  p^,  sonlj 
fpne  lere  Dorc[)  Der  ^iili^m  i)orbeDe  t)orf Icnet  n)ert ,  t)nD  Dem  J^crcn  na  fpncm  worDe, 
nic^t tho  t)ele  ef)rc  gecjeuen,  t)nD  geloucn  f an  tfto^cfleact  merDen ,  2)er  Creatur  ouerf! 
jegen©oDti)nDfi)nen<:S6ne3€fum  (l^tifim  torcfcn,  nid;t  tboit)einid;,  fonDet 
ti)oItf)Oi)eIetboc)efd)reuenfantt)erDen,  i)nDn)cntocf  inTafen  ©aDe^  ebr  bclancienDc 
gcfd)iit5;  i)fTetafTc)6Den)c,  ^nDDariimmei)|fctDclcbeter,  fo5i;rinnefonDe  cjefet^fcf 
roerDen,  alfenid;tgcfd^eenfan,  Dat  Dem  @6nc  (55aDe^  tbo  t)ele ,  t)nD  Dcn  J^illicjcu 
tbotDcnicb,  alfe  Dat  <55aDc^  (S6nc  tl;o  tt)einict) ,  t)nD  Den  ^illigen  fcboIDc  tl^o  t)elc  gtQtf 
uen  roerDcn,  ^entc  Q)oDt  De  ^m  wii  fpnc  ebrc  ncncm  Dener  cDDcr  ^rcaturcn  gcgcuen  ^^ 
fiebberi.  Efa.  XLII.  Deut.  XXXll.  gSnD  flrafTet  f)art  Dc  cne  t)orfaten ,  t)nD  f;en;  ^%ti2 
genficfmitcrcrtf)OuorficftanDc(3;reature,  Deut.XXXII. 

Q3nD  Danimme  pfT^t  nid;t  beter^,  alfe  ficf  De^  {jctt^ijTeflcn  t)nD  feferflcn  boIDen, 
t)nDDatt)n9en)iffet)nDt)drlicf t)^,  laten  varen,  »nD  pcf  t)(iDent)nD(}eDencfcnanDat 

0  i  i^pricfj      ' 


'  ©pricfttJOVbf ,    Qui  amat  periculum  peribit  in  illo.     ^olmc^tli?ilf)oveit/  t)e 

inotl)  t>olen.  €fft  men  fc&om  fed[)t,  Pie  credendum  efTe.  ^at  bet)or(lovucn 
.?)illi(jen,  alfe&elcuen&i^enl>et)en,  jont)  Dnfe  anlfggenfivcfcn,  t)cn?i(e©obcalmecI); 
tkf)  t)6 ,  \>nt>  ene  t)at  t>p  manni^cvlet;  tt)Dfc  fan  laten  apenbav  maf en,  fo  t)^  t)it  t)od!)  al^ 
lene  t>t5  tninfc!)Iif em  ()utt)ilncf en  gcrcDet ,  bavup  nid)t  t^obumeti  tx-,  \)nD  ^elbt in  t)cr 
i^ercfcnntW,  Dnt)t)^ocfneen5lvticfeIbc^@eIoucn^,  n?cnte  t)c2IvtifcIi>nfc^©e(o^ 
«en^ft)n  tiid;tt)pt)e^minfc()cn(}uDtbijncfent ,  font)evi>p®abc^movt)t  gegruni^t* 

^at  eincv  t>ov  ben  anDcvn  bit)t)cn  fd;dle ,  Dp  bat  n?i)  alle  falicl;  n^evben ,  f)ep 
(^t.  3acobbcn  leuentyigen,  t)ni)nid!)tt)ent)ot)cnbeDaIen,  g^btflut^nidOt,  mit)t)i§ 
©cf  ganpint)efc&i>anDen  lnterimi|len  gevebet,  Dat  bcn  Ieuetit)i^^en  j]ebabcn  pd,  Dnb 
i)atDeIeuent)i5ent)oen,  Datocf  Datfiiluige  bcn  i?ov)lovuenen  fcl>61e  gebaben  ft)n,  t)ut) 
t)at  fe  t;bt  ocf  t^ocn^  ^at  ocf  Dc  Dov|]oviienen  ^clpcf alfc  De  leuent^igen  ^eflnnet  fi;n,  i>n& 
t)oen  m\)  bet)en  alfe  t)e  leucnbigen,  t;^  nid;t  t5oben)ifcn ,  QBen  be  Confequentie  fcj^ol^ 
t)e  wav  fpn,  bat  t)e  Dov|bvuenen  J^i^tO^"  i"i  ^emmel  allcnt  Deben,  bat  Den  leuenbigen 
m  bev  ti>t)t  t)ifle^  leuenben  tl^obonbe  beualen  t;^,  m\)  fe  boeti,  fo  iDovben  fc  Dppct  nt)e  itn 
^emme(\)e(etf)Ofc()affenbe^inben,  Q3nb  mdflen  be  ^vopbeten  Dnb  2Ipo)]eI  ^av  ocf 
pvebigenmtb^livafelboen,  bedJg)even^uetibtmaI()oIbfn,  eve  ^JreflcvIife  5(mpt  gis 
bxuUn  funbe  tf)0  (ofen  i)nb  binben,  i>nb  bev.^elif en,  ^nb  tndfje  a(fo  de  triumphante 
Ecclefia  militans  Ecclefia  n)ebbev  wcvben  ,  i)nb.  mdjlc  tvat  im^emmelt>nbi)p  ev^j 
ben  t;^ ,  in  tin  moef^  tf;of;ope  ^txktt  wevben ,  welcfev  gan^  finbefcf;  gcvebct 
iveve» 

€fft  nu  fcf;on  tn  bev  Q3ei(l(if en  ©emeenfc()op  cfne  t)ni>p56r(if e  bejlenbige  vcc^te 
tt)ave  (eue ,  i>nb  tin  ^ubt  fvunbt(icf  tt>ifle  tf)0  mQm  tt>ben  biifft ,  mancf  tm  mfiom 
nen  mti  (eucnbigen  S^iiiliQm ,  t)nb  einev  bem  anbevn  "om  cjan^em  f)cvten  afle  ^ubt  tvum 
fcbet  mib  bibbet ,  fb!i>o!3etboc()bavut()nid;t,  bat  fe  ^(^t  ampt  eine^  C)}?ibbe(ev^  i>nt) 
t)6vbibbev^  p^c^en  im  ^emmcl ,  ^ente  ab  effeftu  &  animo  ad  officium  ac  minille- 

riumcineConfequentietbomafen,  f(utf)gavntd)t^,  ^entet)btp^etn  (ofi^Argu- 
mente,  anoncaufa,  m  be  ^tnbcvtn  ber  @d;oIen  tt;>cten,  tt>cntebatampt»nt) 
n>evcf  iin  ^ibbeicv  fpn,  (lcit  nid;t  in  be^  minfc^cn  tt^iflen,  fonbcv  t)p  ©abc^  beueel  t)nD 
ovbeninije. 

h^\t  tn^eudvbe  ©empel  ^doxi  bem  J^o^enpre  (lcr  Onias  bett>{fet  ocf  nid)t\it  »dr^ 
bebebevJ^illi^en,  tt)entet;bttt>evti>ovetncn  broem  i)nb  Vifionan^etaiicn,  bavbovd& 
Judas  MachabiEusbatt>oIcf^ebbei)ovtv6(}et,  batfe@obtcvf)6vet^(bbe,  i)nbtt)o(be 
fe  nic&t  i)ov(aten,  fonbe vn  i)e(e  mef)v  ene  bcflcin  i)Hb  ()elpen,  5^u  f^nt  /o  ^vdme  i)nb  Vi- 
fiones,  a(fe  i)tf)  bcv  ® d;vi(ft  beibc  o(be^  i)nb  m)c^  ^eflamente^  apcnbav  t;^,  nic^t  res 
ipfe,  fonbev  piaura^ i)nb  imagines,  bilbe  i>nb  tef en,  bavbovd;  ami  m^^ix^  tfco  tvo? 
fleebbevi)nbevvid;tin(|en)cvtan(ietdc)et,  2l(febennc  bovd;  biffenS^voem  be^  sefeenen 
OnijEi)nbHieremi«  (fo  \)U  anbev^  alfo  oefc()eeia)  angetoget  p^,  ©atbe^eveim 
tcmme(  be^  Judje  Machabxi ,  bev  ^veflev  Dnb  ^an^er  ©emene  anvopent  cvl)6vct f)eb; 
be,  ^nbenel)e(pent>nbfeevvebbcntt)ine,  <3>nbi)^ti\>arevfc^vecf(icf,  batbe^api(]en 
i>nb  Interimi(lcn  bovd)  evcn  i)nminf(if en  f)att ,  be n  fe  ic(?cn  be  wav()?tt  (jeuatet  f)ebben, 
foi)ovb(enbettt)evbcn,  batfenavnictt^meI;rfcen,tt>ofebe<ii)d;rifftgebvufen  t^nb  nv^ 

udvm/ 


1.  23ctafun«g  m^iv  bttd  INTERIM.  109 


iiorcn,  ©t>nDeranene&aruparbcfDen,  batfcbenemtfo{Digcni)ngclciDen^:Sna 
fopcn,  X)nl)  n]iti^ni)runi)tcrenerDomt)anveni?nt)t)pf)Olbenmc,aen,  3Mi)^ocf  L)cm 

Interim  De  Interpretation  crcf^  ilabani  ent/e^cn ,  ^2Qentc  i)t  DliDct  bijfe  vifion  njcl^t 

t)ppet  \)6r(>it)Dcnt  Dcr  .S^ifligcn ,  fon^er  i)p  t)en  .^pcren  is:jpr(|ium  Den  ^ec}enpre|icr ,  V)nb 
i>p  Dat  qjrefterlif c  ampt  Dcr  leuenDii^en ,  m\>  nic&t  Dev  DoDcn ,  Dc  ocf  neen  ^vcjTerDocm 
tne^v  i)dr(ldn  cDDcr  bcbben. 

^({t  De  f)\lligm  ^ncjef  me  leelf 5ebben ,  i)nD  auer  ht6  fm^tvS  bcFeringc  ftcf  fcei: 
t)orfr6utven ,  Dat  fe  ©aDc^  Dener  fi)n  Der  ^anfjcn  (Ih^iftiiUn  Qtmtm  tbov  falicj^cit  mt 
ovDcnt ,  Dat  ©oDt  Dovd;  Dcfiiluicjcn  f^illi^en  €n()cl  De  IiiDe  t)p  evDen  Ict^  Icven ,  t)Ovma< 
nen,  flvaffen,  trojlen,  leiDen t)nD t)6ren ,  (lercfen,ben)aren,  befcOiitten,  ^aneren 
t)ienDen  evlofen ,  in  i^ovflanDen  t)dvItcl;eiDcn  erboIDen ,  onD  Dat  fe  m  @aDe  |idn ,  fi)nc 
J)enev  fi)n ,  De  ^e  na  fynem  tt)Ol(]euaUcn ,  t^o  allc  fi)nem  beualcn  n?evcfe ,  m\)  t)nfev  al^ 
ler  5eil  ^ebvuf e ,  1;^  i^tb  Dev  fcf^vifft  f lav ,  t)nD  bcDar(ft  ncnev  Di(putation. 

Cucvfl  Dat  De  ^ngel  im  Jpemmel  t)6vbiDDev ,  t)nD  f u|fcl)cn  m6  t)nD  ®aDe  9}?iD^ 
tcfeVv^  fi?n  fc5oIDcn ,  t)nD  mit  in  De^  ^even  €()vi|li  et\>ige  ^vcficvampt ,  alfe  t)drbiDDej: 
unDmiDDelev  t^ogclaten fi)n,  \)'S  \>ti)  Dev  iSDC^viflt  nic|)t  tbobetvifcn,  ^i;  ^cfducn, 
DatX)n^DeIeeuen^n(ieIa(IcguDt^unnen,  t)nD  t)n^inaneDcme,  Dat  \>m  tim^ti» 
fenfalici)eitt)nDf)ei(fan3evefen,  gevncDenen,  S>atfeduev(l  Daviirame  De  Prxroga- 
tiva,  trelcfeDe^eve  €bri|lu^be(ftmiteDDev  neuen  em  ^ebbcn  fd)ofDen/  0:)?iDDelei', 
Q}dvfpvecfevt)nDQ3ovf6nevtf)ofi)n,  ^ofDentvp  nicf)(t)ovDc  trav^eit,  Sajente  Dat 
iDCvcf  t)nDamptt)nDDe  tiDOlDdDtt)nD  Dancf ,  fo  Davuan  filmpt,  ^ef;dvet  Dcm  ^eveti 
S€fu€f)vi|]o,  Dcmeni^cn^iDDelev,  <;^nDDen>iIe@t.^auIui5|>c!>t,  S)at  jjelpcf 
o(feeinQ5oDtt)^,  a(foocfein?D?iDDe(evfl>,  tivifd;en®aDct)nDDen9}?infcl^en,  nom* 
licf ,  De^infcfe  3€fud  €5vi|]u^.  /.  ^innii.  Q}nDneenanDcv^pOi)epre(iev!)^,  af^ 
feDe^eve  €f)vi(lu^,  fo  mot^  Dat  ampt  Dev  i)dvbeDe  t?nD  X)6vf6niH()e  Dem  ^}in\d)tn 
3€fu€f)vi(io  aOene  gefaten  tvevDen,  t)nD  nencn  €ngefn  eDDev  ^idigen  tf)oseeaent 
n?cvDen. 

Q5nDtventnua(fDtt)ere,  DatDe€n(jef  t)nfeQ}6vbiDDevdtveven,  Dea(fct)nfe 
«n(i(j3ent  miiflen ,  fo  t)Ovuo((]cDc  Dod)  Davut^  nic!)t ,  M  ^cipcf  alfe  De  ^n^ef ,  alfo 
ocfDet)oiilovuen^i{Ii.c)cnt)nfeQ56rbiDDcvgtvcrent)nDfonfonDen,  De  t>ant)nfen  Dac^^ 
fif en  aniKlIen  t)nD  t^nbcil  niii)t6  mttn ,  Ccf  nid)t mancf i)n^  (i)n  t)nD  t)mmc^dn ,  alfe 
Dc  Icuen^n.qelDoen,  3Dti)d  elncjjan^et^n^evimcDeConcIufio,  ^atDoenDe€n()ef, 
l)ati)dDev  €n()ef  beuclt)nDtt)erff ,  Daviimme  Doent  ocf  De  t)ov(lovuene  ^ifltgcn;  3Dt 
fcf)a(  fumeeinDvuncfen^:^tx)ev  fodifputeven  t)nD  concludeven,  6wer(I  tvat  Deit  m^ 
pocfeDe  bfint^eitnic()t, 

SDt  t)^  ein  g votf)  tnDerfcJelDt ,  t)nDcv  f)iM  t)nD  faf icf)  fi)tt ,  ein  dnQtl  eDDer  Le- 
gate  ®aDeg  fi)n ,  t)rtD  ein  tdrbiDDer  (l)n ,  Daramme  gefDt  Dat  argumente  a  fimili 
f)l)vnid)t^,  /aDedifnmilitudogifitpDt,  DatDeconfequentianici^ticJfp. 

S)i(Fet)nD  Dev-gclifen  argumente  fdfcn  De  «papiflen  t)nD  Interimi(!en  affene 
iiarumme,  Datfet)nDerDemfd)i)ne,  DatDe€ngcft)nD5iiIi(3en  »6rbiDDerft)nfcb6Icn, 
crt  ©oDtlofe  2lff0dDifd;e  anropinge ,  m\>  t)6rbcrdrDe  gclDt  t)nD  0ctvin(Jfud;tige  2lff(jd^ 

O  5  De^ 


/  Deipc crf)i>lt)en ,  Dc  fc^t;r grDter ionb mannicl;folt)iger t)^  bi;  v)en  ^aptjlcn ,  dfc be ^ei# 

t)en  2i(fs6^eri)e  gciK|b;d,  De  t>am  l^ercncin  abomination ,  mit)  ein  grun^cl  in  btx 
f4)riftc|en6mctn?ert. 

^t  fprof e  Dtl)  t)em  ^rop^efcn  S^c&^via  wip»  /♦  ingcuorct  ffiit^  cucn  fo  «cfc, 
olfct)c3)rocmt)anOma,  &cntebe^rop5ctefecEtnictt,  Datt)e(£nge(ein  miDDclcc 
tmfd)m  Q)ai)c  »nt>  t)er  (Btdht  ^crufalem ,  t)n&  ant>ern  @tct)en  3ut)a  gcn?c|l  fl; ,  filn^ 
Dern  t)at  f)e  cnc  gunjlicl)  fi> ,  t)ni)  cne  gcrnc  (je^ufpcn  fe(}f)e ,  t)nD  ocf  gci^ne  ^clpen  mU 
t)e ,  fo  t;t)t  t)c^  ^ercn  ^ne^i^c  ivillc  mere ,  t)c5  Dener  l)c  \)^ ,  lont)  anc  i)e^  tviflcn  mb  btf 
fel)(  5e  nid)te^  t)oen  f an  et)i)cr  fcf;a( ,  t)nD  bariimme  crinncrt  f)c  Dem  ^crcn,  Dat  t)at 

JbU  19  fouentige|ie3arDarfv,  t)nDDctoDtDcr^:SabD(onifc&cnsefcncfcni(Te  naDer^ropl)ctic 
J^icrcw»  ftdrbpft),  ^arinncDcJpere,  na  Dcr  gcapcnbarbcn  $rop()etien ,  Defiin^ 
bc3uDa  t)nt)3crufa(cmf)cim  t^o  f6fcn,  forgenamcn t)nt)  bcfiatcn  ba'ot)c,  SDat  De 
Interim-@cbriuer  ocf  t>6rgeucn ,  3Dt fcb6(en  De  t>or|loruen  f^iaigen ,  Dc  bj)  ^aDc  fi;n, 
fott)o(mitercmnamen  angefpracfcnn^crDcn,  Dat fet)ort>n^biDi)en,  a(fcn>i)De,  fo 
mitt)n^Icucn,  t)mmct)orbeDcanfprcfcn,  SDat^tJanefcJriflFt,  »nDt)er  fc&ri(ftc):cm* 
pc(  (jercDet ,  t>nt)  fan  Derba(uen  t)tf)  n)arem  gcioucn  t)nD  ancdubitation  nicf;ti)efc(;cen, 
q)nDD^  Der-5a(uen  funDtiicf,  fuicfc  t>orbcDe  t^o  f6fcn,  S)etvi(c  ocf  DarunDcr  grote 
erfcf)recf(ic()c2(ffi36Deri)c  t)nD  mif^brufe  gcbreucn  tDcrt)cn,  i)d  fc  nicf;t  antbonemen, 
Q3nD  fan  i)nfc  Confcientien  i)or  Dcn  t)6rij|cn  gebruecf  nt(^t  entfc()u(t)iget  tverDcn , 
S>ett)i(e  fo(cfc  anropingc  Dcf  t)oDen,  fo  aff()6bifcf;,  crgcriicf  t>nD  gcfe()r(icf  i)^,  t)nD 
nar  nenc  tucf;enijTe  tcr  ecf;rifft  bcfft ,  m  cff fcl)one  et(if e  t>er  o(Dcn  ^f)CO(0()en  gc(6(f* 
licf  g£^o(t)cn  ()cbben ,  ^at  De  t)or|]orucn  ^i((igen  Dcn  (euenbigen  5evt(icf  gencget  fi)n', 
t)nDocft)orfebit)Dcn,  fot)or(lcinfct;Dt  Docf;  ingenere ,  t)nD()O(Dentt)0r  cin(55cbeDt; 
m  fiif^  t)or  ficf  fiiiucll  \xx)mM)  int  gemcnc  gcDan  mxt ,  fe  (jebbcn  Darbt;  nene  Invo'. 
cation  angerid)tct ,  t\>o  im  ^lJatDcftDome  gefc()utt ,  '^e  Invocation  6uer(i  i)^  nid;t 
intboriimen ,  ^ente  cin  ctiif c  xam  t)nD  red)fe  In vocation  cDDcr  anropingc  mit  Dcm 
hertent)nDgcbeDct)p  in Dem  ^cmmei  geric!?tet  mcrt,  '^^t  ©cbcDt,  DarDord)  mcn 
i)an  (^aDe  ctmc^  criangen  mii ,  motb  t)t()  Dem  ge(ouen  f amcn ,  S)c  ge{oue  f^eit i>p  ©a# 
De^  worDt  t)t]i>  tl)ofagc»  ^Dcr  t)orflorucn  ^i((igen  lavocation ,  l)e(ft  necn  ©aDc^ 
n)OrDteDDert()ofage ,  Darummefan  fe  t)rf)Dem  ge(ouen  nic^t  famcn,  t)nD  n)at  t)t() 
Dem  geiouen  nid)tfumpt,  ^  nid)t  aaenc  t)orgcuc^  duD  t)nnutte,  fonDer  ocf  funDe 

gtom.i4.  t)nDt)orD6m(icf.  Ovom.  xiii;.  q3nDfanDcrba(ucnfu(fcam'opingemitguDemQ3cn)e^ 
tennid)ttf)oge(atentt)erDen,  3Dtn?erDenDet)or|bruenen  f)iaigen  ocf  alfcqjatronen 
i>nDI)e(perangeropen,  t)nDnic&taaenea!fc':^6rbiDDcr,  t)nDDati)^2iffg6Dert)e. 

"^oX  oucr p  t)nfe  tvcDDeri^tf er  ()i;rutf)  f (uuen  DnD  fugcn ,  mt  tbobcfroercn ,  ^Dat 
tvi;  in  Dem ,  Dat  m  Dc  Invocation  Dcr  i;)iaigcn  Dnrecbt  f)0(Dcn ,  t>nD  na(atf)en ,  Den 
hiaiocn  ere  oeboriif c  e()r  enttbeen,  S»nrup  anttverDen  tvt),  Dc  Invocation  ge()orct 
tf)oQ)aDcgDcgipercn€«)ri(li  c^r,  <^tiD  ge&6rt  nid;t  Dcn  ^i((igcn,  cDDcr  )enniger 
€reatur ,  Tiarummc  weten  mi)  De  ^illigcn  mit  anropinge  ntc()t  t()0  el)ren ,  -ib t;  i)o(* 
Dcn  ouerd  fuf^  De  Jbiaigen  in  groter  c()r ,  ^nD  prifen  fe  mef)r ,  a(fc  t)nfe  njcDDerfaf cr , 
De  fe  aacnc  t()0  ercm  gen)in(]e ,  mit  »e(en  Sabdn  t)nD  i6gcn ,  deformeren  t)nD  S)orf fc^ 
mn,  t)nDt>nDetDemnamcuDerJpi(iigcn,  Daterefofc»,  tvt;  e&ven  Dc  (tuen  .&t((tgcn 


r.  23ctatitttug  wibtv  046  INTERIM.  1 1 1 

DnDnid)tant)cr)i^,  wcn  alfefclnbcr  ol^cn  ®rj|](ifcn  ^cnfcn  ijcc5i'ct  fj;n/  Xim  yihU 

rfcr  ef)VC  St.  Auguft.  in  lib.  de  vera  Reiig.  c.  ult.  f:d)t  Auguft. 

2llfcfcct?t  Honorandi  funtpropterimitationem,  non  adorandi  propter 
Religionem ,  &c.  Religet  nos  Reglio  uni  omnipotcnti  deo ,  <Scc. 

Item,honoramuscos  caritatc,  nonfervitutc,  nec eis templa conftrui- 
mus ,  Nolunt  enim  fe  fic  honorari  a  nobis. 

Idem  de  Civi.  Dei  lib.  8.  c.  27.  Honoramus memorias  eorum  tanquam 
ftndorum  hominumDei,  qui  ulqueadmortem  fuorumcorporum,  pro  ve- 
ritate  certarunt»  ut  innoteferet  vera  Religio, 

Idem,  dequantanimoetDeusfoluscoIenduseft,  5:c.  Quaelibetanima 
rationis  compos ,  atque  beatiffima  amanda  tantummodo  6c  imitanda  eft  eique 
promeritoatque  ordine,  quodeicongruitdeferendum  eft,  Nam  dominum 
Deum  tuum  tantum  adorabis  6c  illi  foli  fervics. 

2iIfo  fd;rifft  ocf  toam  gcbrucc  t)cr  .J;)illi(jcn  c5re ,  Eufebius ,  lib.  4.  Eccl.  Hift. 
C  if.  Martyrers  tanquam  difcipulos  domini  diligamus  6c  veneremur  ,  Sed 
quafi  integre  fidem  Magiftro  fervantes  6c  domino ,  6cc»  Item ,  memorias  qui 
prius  paflifuerant  celebramus,  ut  fequentium  animi  ad  praeceflbrum  viam 
cxemplis  infignib.  fufcitentur ,  3cc. 

2I(fo  t)cr  billiijcn  (jci)cc^tni|Te  t^o  ^cr  Imitation  ered geloucnd ,  Dnt)  atlcv  anbcrtt 
bd<}etint)er^crcfcn,  ane  adcfuperftition,  t)nD  aJt()6Dcri)e  tfco  ^olbcn ,  tebbcnttJi? 
(tcbc^  (jclcret,  Dat  6uer|}t)ord&  l)er  ftilligcn  Memorien  nid)t  t^o  \)cle  *33);r^a,ge  »n6 
Iebt)id)()an3e^  an(jcrict)tct  werDe ,  \)^  mit  flite  tf)Ouor56t)en ,  Q^nt)  bcnjilc  t)e  lonbeDacb^ 
ti()cbupe,  t)erQ3t;ri)a(}et5oaIIcnt)n&6(jcDen()ebrufct,  moHe  t)dr^efccn  tt)evt)cn,  t)a( 
te  Q3i)r^a(ie  ocf  na  ©abed  bcuele  Qii)ii\i{^tt  n)(5rDcn ,  t)nt)  tl)0  t)6rDcrin(jc  ^obtfaliger 
Imitation  t)er  ^illigcn  mod^tc  jjcrcf en ,  ^elcf er  i^iniD  gant^  in  t)OV(jctcnt  (jcflcllet  i;^ , 
3i)t  t)^  t)e  t)i>re  bp  6cm  5upcn  nic^t^  anbertj  alfc  fupen ,  frctcn ,  rDOlIeuen ,  fpa^eren 
2dn ,  De  bcjlen  f lebcr  antbeen ,  t)iiD  ^elc^cnfee it  f)ebben  tl^o  5at)er ,  fldn ,  f;outt)cn ,  m\> 
teler  anber  fiinbe  t)nb  fcbanbe. 

^am  t)ort)cn(tc  Der  billi^en ,  rebcm  be  InterimASc^rfuerd  alfo ,  t)at  fe  t5om 
^ee(ebord>ereegenc,  t)nt)  tI)om  Deelc  bord)  t)c^  ^cven  (2^ri|]i  t)ort)cnji,  fcb6fen  fa^ 
lid)  ()ctt)Ovi)enf;n,  sQnt»  bat  De  l)illigen  ocf  Dovd)  eve  t)orDcnli ,  Dart)orcb  fefalid;^e> 
tt>orDen ,  t)nd  ocf  tfto  f)ulpe  f amcn ,  jc.  2)i(]e  lere  t)^  tvcDDcr  De  (jan^e  ©cbriftt ,  t)orf 
(lenet  Den  J^crcn  ©viltum ,  vcd)tct  tt)eDDer  De  lere  Der  rec(?ten  mxm  Juftification, 
Deallcne  Dord)  Den(jcIoucn  an  (S^^pviftum,  Gratis  per  imputationem,  t)t()  (utter 
gnaDcn  Dovd;  De  tbofa^je  ©aDc^  fumpt,  t)nD  Dord:)  nene<^  minfcben  t)orDenft  t^ott^cge 
jjebracbtn)ert,  SMflcicveDer  Interimijlen,  \)$  ocf  ein  gunDemente  aller  ^lffjjdDcrpc 
tnD  t)aIlcI?ent)ortrutvenDeiJ,  t)nD  l^cuet  t)pDe  red;te  t)anQ3aDc  bcuallene  anropin^e^ 
<ufe  tfat  men  ©oDt  allene  fcbal  anropcn ,  t)nD  Dord;  Den  cnitjen  ^)?iDDe(cr  Q^fum  ^bvM 
fJum,  gnaDe,  tro|]t)nD5uIpef6fen,  t)nDv^  tnDavDi||cIereeinct>ovD6mcDe()eiDenfd[)e 
kre,  Det)anncnen©vi|]enanthoncmeni?^. 

^at  De  Interimiilcn  M  tymn  (£()vi(lft)OrDcn(!  (jr6tcv  ad)fen ,  Denn  Der J^ifli* 
|en,  mdtenfet^n^ernefeiJijen,  tvidenfcnicbtgan^Q^oDtlofi^t^nD  fc!;amIofgfie{)0lDcii 


112 


^cUmn^  btv  ^eLfr^en  ju  ^itmburg» 


fi)n,  Q3nt)bati)eJpi[li(jeni)n^  mit  t)em  t>orDcn(le,  \>at  Uf)  i)er  i)uKe  De^  Dorbenjle^ 
€f)n'|ligefcl;eppctivcvt;  I;e{pen,  v^  ein  migcnmcf  i>alfc^  tantf) ,  mi&  ein  nici;tic^  gc^ 
fn?ef}e,  'iSBcntct^eappUcationt^i^eigingeDnb.baiTefincje,  Dct)ori)enfl  Cf)i'ifti  funipt 
t)Ctt  gelouigen  i)orc()  Dc  media ,  \>t  @oi)t  bartfto  t?orori)ct>t  ijtfft,  alfe  Dord)  fi^n  tvorDt 
tnl)  v^acramentc ,  unt)  ni($t  Dorc^  minfd)en  mtitnfi  cbt)er  j^illicl^tit.  Q5nl)  t^t^  oc£ 
i)at  ampt  t?nfcr  tjorfoninge ,  nic&t  bp  Den  Sr^iilim  ^^^  ^««^"  i"i  f)^"i"^«f  /  f<^"^^^'  ^^^^ 
Dn&cr  t)p  ert>en ,  tn  t)em  ampte ,  \)at  "om  Den  Icuent)i()cn  in  Dev  Cl;ril^lifen  ©emene/ 
m  De^  ^percn  €f)ri|li  beuefc  ge^anbcft  tvevt. 

2  ^ct  ?  ^i^t  bat  Interim ,  t\)oiA?oI  t)naern  t)ni)  ftcf  fiifuefl  tftotDcbbcrn ,  bef ennet ,  bot 

tiene  S^inic^t  im  e5cricf)tc  ©abe^  befldr]i  \>n\)  faf id)  tt)crt)en  f dne ,  i)orci)  fpn  cgcn  tvercf 
t)ni)t)Ovt)en(l,  i^eff^fobd^ctfamaffcte/itmmcvmacl),  D^betvavbeit,  snbtvevtbavj! 
mit  eve  ec^cn  €omment  tjmBcjloft ,  t>an  bcr  ^iiliQm  tjovbcnfl  t)nb  anvopin^e. 

SDe  tuct)cni|Tc  ber  (Sct^rifft ,  be  be  interim  -  ^c&riuer^  inu6rei  tf)obctvtfen , 
t)atbct5orbenflbcri;)inigencnc  nic()tanenetf)oercvfa{ic^eit  bcnfificf,  fonbcr  m^  od 
t[)or  befcf)utting  t)nb  &bt)t[ih  (jnabe  tboerfan^en  nuttiicf  fi) ,  t>nb  bcvbafucn  ocf  btff  t0 
aiUf)oropenbefl)n,  Slffebejeniicn,  beaIfi>i)or©abei)ovbenctfi)n,  bat  fe  t>n^  borc^ 
evctjorbenfle,  ocf  naaffileritenbe,  t>tf)bcmf)emmef  ^itfpet>nb  crrebbin^e  tmmm 
Umn,  tt>ertt)ntrumiicft>nbt)affc5  (iebitbett)nb  ingtnoxtt,  betwfet  ocf  nicfct  tvcim* 
gev^affc  bat,  bartl)0j)btbclnterimificntnu6im  ,  ^  r.* 

€jcot>.  20,  ^at  ©obt  bc  fiinbe  bctf)  in  M  brubbc  t>nb  t>ecrbe  ©eflccbte  tf)0  f)ufa  fore ,  m 

bctt,  bccnbatcn,  t>nbbarmbertici;citbctt)ifeanbufct]t,  bcn  be  enc  iecuen  t>nb  |i)ne 
^cbabe  boiben ,  i)^  cine  (jcmene  broutt>in(}e ,  m\)  t^ofacje  bed  (55efcttcg ,  t>nb  t)^  gertcl> 
ttt,  i>patier  icucnbigcn  gcbovfam  i^nbt^n^cborfam ,  t>nb  fan  nici)t  t)p  bcv  t>orftorue^ 
mn  ^ifiigcnt^orbcnflegebiibctmcrbcn,  QSnb  n?o  fe  be^  ^uancjciti  ti^ofagen,  na  bcv 
©c^rifftDOvmcfbinoe,  mmtncrt)Ov|tcf  gdn,  beibcinbev  t\)bt  btffc^  tjnb  bc^  tmtn 
lcucnbed ,  t)nb  general  fpn ,  fo  Qtit  ocf  bc  t5ofa()c  t>nb  broutvin^  bed  ©efette^  ftcbcg 
Dorftcf,  t)nbt)^g'eneral,  bc{atigetbcibebc()ubcnt>nbb6fcn,  t>nb  fan  t)p  fonberitfe 
Dorbcnfle  ber  t>or|!orucnen  ^ifiisen,  mit  tt>ari)cit  iiic&t  gebiibct  tt)erbcn ,  ^ nb  ^t 
bcn  5?inbcrn  (jubt  gcfcbiitf) umme  erer  framcn  Ocfbcvn  tvificn ,  ?(\tf)  ^cv  i>tt  ® oDtftter 
thofane,  t)tibnici)tt)ti)bevCcfbcvni>orbenfte.  ^      ^  ^       *. 

^atSlbrabam,  3faac^,  3acob(5,  3ofcp5^t>ttbbevanbcvcnQ3cbercrefin^ 
l)evt>nbnaf(^mfiti(je,  ercr  @obtfali(]cn  ^cber  tl)0  allcm  guben  ^cnatcn  l)cbbcn,  m  . 
Dcrgncbigentbofagebe^^crcn,  btih  bt)ercmieuetibe  vnbocf  tia  crcmattltcruenDCj 
tvebbcrfec^tcn  m  nici)t ,  mntt  hat  \)6  ©abc^  biibtiif e  ti^ofagc ,  ^\}  mttn  oef  m\ 
r@abeio|f)  batbc0c&orfam®6bt{ifcr@cbabc,  t>nb flfle rcci;tf  gubc  tver(fc  bcr ge^ 

1-  ^cr.  ?.    ii5u jncn ,  ere  i>an  Q^a\)t  l^cgnabinge  t)nD  retribution  ^cbbcn ,  iti  DcfTcm  t>nD  im  t\)Of 

SKm.2.  f amfli^en  feuenDe ,  J0ucr|i  Dtfiilui^e  tvcrt  cincm  v;Dcrn  na  f!)ticn  cigen  iDcrctcn  m^ 
ucn ,  t)nD  nicbt  etnd  anDern ,  ^nh  (^oDt  gifft  fc  ocf ,  t)nD  mc\)t  De  ^ifftcictt ,  miD- 
ftjnt^abcd^aucn,  t>tibnic{)tp{ici;tti3ct>orbcn|le,  2[0entet)p  Dat  ncmanbtvor^aDe 

SXom.?.  tf)0v6mcn  beDbe ,  fteirt  f)eborcf;  \)at  ©efettc  eincm:t;bern  ben  mitnbt  0m(>pP/f  /j;"^ 
alenvocmi)ov(5)abet)|>()e6auenm)bt>t&scf(aten,  ©obt{)cfft.otf  Datctvt^e  {cucnb^ 


L  23el5rtfnilg  wiber  b4a  INTERIM.  trj 


t)nl)  ade  fpne  (jauen  ttmrae  U$  ^ercn  €^ri(li  tviden ,  t)nD  ntc(^t  iJmme  t)nfe^  corben^  2.  t(m.  i , 
flei^'i)n&n)ercfcn)iaen»  ^P&'*» 

2Ceninl)eranropfnc)®abed,  in  bcrfcfcrifft  t)crQ3eber  namen,  2IIfe2(5ra^ 
^m^,  3faaceJ,  ^acobg,  !I)auit»^,2C.  njcrtancjeta^en,  fonjerbcnfentcf^tangero* 
pm ,  ere  t)orbenjtc  njcrDcn  ocf  nic&t  t>or  Q!>at)t  t^pgcrcppct ,  pbt  tt>ert  ocf  ©oDt  mit  Den 
ntc!;t  (jetro^cf ,  f\)nDer  njcrt  allene  De^  ^cren  tl)6jaQt  tonD  Dor bunDt ,  DnD  Der  Q5cDcr  <£f ob.  ja. 
geloue ,  Dortrunjcnt^vnD  j)e5orfam  t^o  ©aDe  alrcgcret ,  t)nD  ©oDt  De  .g)cre  fvner  tf)Oj  ^.^ffl-  **. 
fa()et)nDoor()unDcd\)ormane(,  Dat^  De  QScDcr  ^ebben  angcnamen,  t)nDDarup  ocf  yy^'* 
l)e|tenDid;inancnfn)acf'f)eiDcn,  bet^fnDenDoDtbebavrct,  Q}nD  De  Den  namen  Der 
CSeDer  in  erem  ©ebcDe  anf6(jen ,  ropen  fe  nic&f  an ,  wcDDcrfealcn  allcne  De  tf)Ofac)e  De^ 
J^ercn,  t)nD  cre^  gcbcDc^  cucnDcffcouorltcbf,  ^emifi^^fit  m:Dcrb(Jringe,  De  Dc  Q3e* 
Der(ief)attebben,  miftKlcfcnllcf  DeJ^erefuIuc|lt)orbunDen,  Q5nDDijTe  n)ife  t^obe^ 
DenDet^^etan,  Dcn^runDt  einc^  rccl)ten  (jelouigcn  gcbcDc^,  Dat  t)p  Q5aDed  ff;ofage 
gebutvet i;^ ,  t)nD  nid)f  De  i)orbeDc  cDDcr  Dcn  t)orDenn  Der Dor(^orucncn  Jpillicjen. 

!4!)o3acob  fpHedfi)n^3ofepb  ^inDer  fegcnDe ,  i)nD  anfojjcDc,  :^af  auer  fe 
an(jeropen  n)crDen  fcf;al,  fpn  t)nD  (l;ner '>8cDer  5lbra^am^  t)nD  ,3faac^  namc  eDDei 
baf  6et)nDfmierQ3cDc.rname;  in  enefcbdle  jjendmcf  mcrDcn,  Ic5rct3acob  nic|)f,  \>at 
f)t  t)nD  fi)ne  Q[)eDer  fcl)51en ,  na  ercm  a(f|lcruenDe  angcropcn ,  DnD  m  ©oDc  sef)OlDen 
mrDen,  »nD  Dat  fe  na  erem  DoDe  cne  fcf;oIDen  f)elpen  fonen,  alfe  mife  Interimiflen 
i^cDDcr  erc  egcn  ^ewct^n ,  t)nD  afler  ©elerDcn  f ucI;eni(Te ,  mit  npcr  i)nD  t)alfd)cr  ©lo^ 
fe  Diffen  ^ext  i)oruelfd;en ,  CgonDer  ^acob  alfe  m  ^ropj^cf e ,  toQtt  5e  3ofep()  an ,  Dat 
fvnebeiDcnj^inDcr,  fng^ppto^ebarcn,  mit  mancf  Dc  geflcd)fe  3frael  fd;olDen  ^ere^ 
fentt)iiD()etelIetn)erDen,  s)nDmancfenocferener(fDecl  f)ebben,  t)nD  fd;6Ien  eucn  fo^ 
n)0l51bral)amd,  3faac^i)nD3acob^finDerfi)nt)nDf)eten,  al^DcanDern,  fefd)oIert 
<»IIer  ©oDtlrf en  tf^ofagen  meDe  Deelf)a jftid;  fpn ,  DnD  t)nDer  Dem  namen  Der  "^cDcr  m\> 
mttm  bp  namen  fboc)efed)f  p^,  mitsetellef  mt  geref mt  n)crDen,  !53nD  affo  DiiDet 

De  tt)Ol'Df  3iaeobd  St.  Auguft. in  Hb.  I .  quaeft.  fuper.  Gene.  c.  1 64.  Augall. 

QSiiD  tocjen  f)pr  auermal  De  lnterimi(len  apenbar  an ,  alfe  Dcnne  fiif^  ocf  m 
Delen  anDcrn  6rDcrn ,  Daf  fe  nid;f  fof en  De  tvar^eif ,  ocf  nid;f  Der  €&ri(IIif en  ^ercf en 
falid;eif,  frcDe,  routt)et)nDenicf)etf,  fonDer  D«f  fe  bciDeDer  f)ifligen©;^ri(ff,  t)nD 
ocf  Der  OlDtDcDcr  red)tcn  vor(lanDf ,  t)tf)  t)6rfaf<  mo^en  t)orfeIfd;cn  onD  mif^brufen, 
i)nD  allene  Darf)enn  all  er  arbeif  DnD  Ii(le  ricl)fen ,  Daf  fe  tam  Interim  tin  Iterum  ma^ 
f en  m5d)ten ,  t)nD  ^'Papiilifcfe  aff^oDcroc  t)nD  grutt)e(  erl^olDen ,  t)nD  iDat  Dord;  ©aDc^ 
gnaDct)nDfpnfaIid)mafenDot)orDt  aff(}eDan,  ttJcDDer  t)pricf)fen,  Omxft  fen^erDenf 
DinDcn,  tt)ot  Dar  f)ete ,  tt)eDDer  ©oDt  banDefn ,  tnD/cgcnDcnprefcI  t)f5(Idn,  @e 
n)erDen®oDf  miterer  beDrec&Iifen  l^ud;eli)e  nicfil  bcDrejien,  fe  mvbmt  t)inDen,  mit 
n)cmef£tI)oDonDeI)ebben. 

*  Q}tiDDett)i(eDet)drnemc(lcnmancfen,  tnDeii  ^iili^tn  ©ef(I  njefcnflfcf  fiinDf^j 
flcn,  v^enerefententie,  mi^erenfctongefprafen,  Darbi?feocf3uDa^foentt)erji 
Den  enffan^en» 


V 


^m 


1x4  25c!f<ltt<tt(lg  bey  Rir^ew  $»  i^4mbuyg. 


SBan  t)et  ©c&ec^fniflc  &er  53orrtoriien  in  Sl^vifto. 

|eInterim-@cI;riuev^f)eM)cn  t)at€«pitfe[,  2i(fo  anf)cuent)c ,  Q3nfe  ^ere  3^^ 
'  fu^€f)nTtu^,:c.  @el!;cf  nlfe  be  anbeni  tf)cm  meiften  ^ele ,  f^inberliffid;  mif 
ijovilefenem  bebracje  (jefenvet  t)nb  »ort)ecfet/  i)nb  tj^  auermal  nobic^ ,  M  tnDer^ 
fc&eDtlicf  anQttd^tt  njer&e ,  ruat  f^prinne  rec^t  el)t)er  t)nrec^t  i)^. 

!©at3igfu^Sf)riflu^i)c^er»i[)an  anfan^c  t)ern?erlt,  t^om  5eilet)nber(d(irt^ 
ge  ber  minfdben  i)orort)ent  fi),  t)nt)  t)at  De  nutt  Ded  (ibent)e(^  €()rifli ,  aflen  ge(dui(}en  2t^ 
feematen  C^vif^i  t^o^e^ife  tf)0Qti)6xt ,  t)nl)  t)at.t)ed  J&eren  ^uentmal, .  cinc  0et)ed;te^ 
nijTe fi; be^ Ivbenbe^ ,  m\) migtn  miD  tmQtn wiD  Duflenf amtn  offer^  Cf^rilii,  \)$  De 
n)arf;eit. 

^at  ocf  nemanbt ,  be  be^  ^eren  ^firijli  f an  \>tf)\<5)  fi)n ,  baf  tj^ ,  S^e  ntc(>t  na 
lem  beuele  Q^obtlifcj?  tvorbe^J  excommuniceret  i)tl)  ber  Jvercfcn  t)orfi;ott,  in  fDuen 
fiint)engebunben,  t)nbbatDi(fe  Q3abe^,  betf)  ^  be  ti)bt  red;ter bePeringe  (alfe  m 

»iOByC      0J^(^^  j)g  Apoftatse  t)nb  Energumeni  Ut()^ef(aten  fl)n ,  Dio.  lib.  de  Eccl.  Hierar.  c, 

5  4. )  nid)t  entfettet  i)d  t)am  2luenbtmale  be^  ^eren ,  M  M  Interim  ein  ofer  f)ttt, 
fd;dle  tttbgeffaten  n)erben ,  fonbcr  fc[)pIenDeIemef)rane^ebematcn  ^()rifii,  i)nDfpnci: 
gcmenetbojiimengeropcnttjerbcn/  ivcnbe()cbccf)tnifTe  be^  J^crcn  cbber  Euchariftia 
5ef)0(ben  wert ,  f)n  m  aejlenbic^ ,  !Dat  men  duerl^  fc^olbe  ein  ^apiftifcl)  ?Q?if^Dffcr 
fo(ben,  t)nbbartt)oane(SI)yij^en  tf)of)operopen,  muni^t^  anber^  alfe  affijdberi;e 

anrid)ten. 

^at  ni<it  aOene  ber  5od)berdmenben  5iflic?en ,  fonber  oef  ber  anbern  eorflor^ 
tienen<2f)rij]en,  imgcIouen'€5vif^i,  i)anbertt)erltt)orfd)ciben,  @ebecf)teni(fe  tn  ber 
Euchariftien,  t)ele  i^nblange  3ar  ge^olbcn  fi>n,  tt^ebberfec()tentt)t)nic|)t,  Ouerfl 
ben  erbom ,  be  bar  tonbcv  Dorbecfet  mert,  t)an  ber  fatisfaaion  ©celmijfcn ,  ben 
fd;enbtlifen  eejennuttigen  (>cbrcd;Iifen  mifdbruecP,  ^^rannie  t)nbfd;inberie,  bet)n^ 
ber  bcr  boben  (55ebed)teniffe  im  ^atiocjibome  mert  gebrcuen ,  jiraffcn  m ,  »nb  fe^oen, 
t)erboben©cbecj)tniffefDein@oDtIof^mif^bruccf,  ber  apenbar  t)nb  i)eIfoIbicr>  jt^tn 
@abc^tt)orbt,  vnfengelouen,  laocfiegenbererllenfecfengcbruccPi;^,  "QJnbber^ 
^aluentt)etentt)i)  be^ebec&tnijyeber^oben,  alfefe  im  ^anjcftbome  ge(;olben  tvevt, 
ni(i;t  tt)ebber  t)pt5orid;ten  ebber  antbonemenbe. 

^cn  be  Interim-(5c^riuer^ ,  ere  i)nb  ber  ^ercf en  feelen  fa(id;eit  tt)0(ben  i)Oj^ 
itjaven ,  i)nb  rid;ticb  f)anbc(n ,  be  f crcfe  t^o  gubcr  €f)r(fl(ifer  ref ormation  i)nb  befe^ 
x\n(\t  \)tlm  bringen ,  fo  moflcn  fe  nicbt  be  ^an?e|t(if  cn  mifobrucfe  f)e(pcn  fioffcren  i)nD 
fmilfcn ,  fonber  moflent  a(tf;oma(c  na  bev  ©cbrifft  t)nb  t)er  er(]en  f;inigen  5^ercf en  gc* 

kufel^eipcnbctern.  ^» .  r    .^    .. 

SKJcnfeducrflben^ebruecfbevevftcntefen,  benfem  ben  ©ebcd;tn(flen  ber 
Dov(iovuenin€f;ri(loanfencfIicf  gc^oiben  ^efft,  red;t  anfccn  iDorben,  moflen  beibc 
Oiapitien  t)nb  Interimiflen  bef  enncn ,  "^^iU  De  ^evemonien  in  ber  t)orl]orucnen  0ebed;f^ 
tii(fenicbtjlebedeiner(et)gett)e|lfi)nt,  QL^nbbat  pDt  eine  minfd;(ife  tradition  fi;,  be 
fbor  tofen  butt^inge  m  btttxinQt ,  t)nb  nid;t  tf)o  erer  t>ori]drinc)e  fc|)a(  gebrufcf 

tt)erben,  t^nDbatbefiiluiaeocfnaficleDenf^ei^m'^^^^»^»'^"^^^'^^^^'^^'^  ^"*>  ^W\(' 

Ux 


I.  25cfartf nuff  tvibcr  ^40  INTERIM.  iif 


f cv  fv\)f)t\t  i)nt)ertvorpen  fp ,  t>nt)  t?or  ncne  t)nuovant)er(if e  lere  M  gelouen^ ,  f an  eDDei; 
f4)al0e5olDenn)evi)en.  ,^  .    ^.    r 

Dionyn  dc  Coclef.  Hie.  c.7.  fcd;t,  M  tf)0  fi)ncv  (DiJt  t)e  get)cc6fni|Te  t)cr  Djonyi; 
t)Ov|^ovucncn(5:()ri(lentf)obegdn,  bilfe^ebvuccf  gemefenfi),  ?0?an  ^cb(»c  t)cn  Dot)en 
m  fi?ncv  begvcffni jie  in  De  5^evcf cn  gebvacbf ,  t)nt)  m  t)at  5l(tav  ncDbev  gefettet ,  t)ar 
i^effti)e  ^avncv©ebeDe  unt)  i)ancffe(5C)in(}e  (jcbdn  t^o  (55abe,  t)av»p  fpnt  Q3fa(men/ 
Deftcf  t)avbeiTfcf;icfent)cn,  gcfunr,cn,  t)ar  na  bcftt  men  i)t5  t)ev  f)i((i(3cn  ©c(;vi|ft  m\ 
t)ev  t)p(lant)inge  t)ev  bot)en ,  cine  ^cbc  cbbev  ^vcl^ige  ()ct)(in ,  5^a  cnDi^tn^jc  t)i(Tev  ^ve^ 
t)\Qt,  l)cfftmcnt)ce?i)ov(liU*uencn  (cuent)tt)nt)t)i50ettf;ov  Imitation  ttovtcdct,  t)avna  ^ 
t)6  wovmaninge  gefd}ccn  Mn  Qtltgmhtit  t)ip  e(cnt)cn  tt)cfeni)e^,  ^nD  t)am  t)Oi)e, 
W  ftcf  cin  i;t»cv  t^om  iitmtn  fcbtcfent)e ,  Dnb  fi)n  Icuent  (53ot)tfa(icf)(tcf  moc&te  bcfluten, 
fl(fet)c\)ov(loruenecmct)avt)Ovt)eno3cn5e(^e(Ict,  gebdnbcbbe,  bavnay^  bc^avnc!: 
f^ot)cm^t)febcdt)or|lorucnen  gctvet)en,  mibaueven^cbcDct,  t)nt)en  t)cm  J^ercn  in 
fptie  barmbertic()eit  bcfafen ,  t)nt)  barna  mit  tvo(riif cnt)em  6(i;c  bcn  t)obcn  Corpev ,  m 
Vbt  fiifd  bv  bcn  Qobcn  ^jebvuecf licf  ^ctvefl ,  beflf;aten ,  t)nb  alfo  in  be  evbe  laten  be^ ' 
gvaucn. 

.  Q}att  tvefcf em  ^cbvuf e ,  nod&  etftf e  Ceremonien ,  in  bcn  5i4v|len  tjnb  ^ro? 
ten^ern^e()rc|fni|Ten(|ebrufettvcrben,  Ouerfl  t)ovmcn()et  mit  vclen  evvi^cn  mif^^ 
bviifen,  t)nbocrmitbem@abe^(c(Icvifd;cm?9?if^offev,  battf;ov  gcnod;bonin0e  t)nb 
crl6(]n(je ,  bcr  (^ttltn  be^  t)orfloruencn  fd)al  bcn(l(icf  fvn. 

3bt  pj>  ouerl^  in  aKcn  'J^c(jrcfftuffen  nic&t  eincrfei;  Cerimonie  5cf)0(ben ,  fon^ 
bernnaeine6t;bcrn(jcbruefe  t>nbj)e(e5cnl;eit  ()prmitgcf;oIben,  alfe.St.  Auguft.  mel*  AuguH, 

bet,  lib»  9.  Conf efT.  c.  12. 1 5» 

$De  Euchariftia  tJucvfl ,  fo  in  bcv  bc^reffnijTe  t)nb 5cbecf)tni|Te  ber  ijorfloruen  t)^ 
0e()O(ben  njorbcn ,  p^bcjMettjnb  tl^o^cridjtctt^orbe  (eucnbigcn,  be  bem  £pfein  bev 
be()vcffni(Tefol0cbcn,  Q3nbn6mcnbeOibtucber,  be  Euchriftiam  ,■  ein  ofter  m  be 
boben ,  bariimme  M  ))\)t  in  ber  boben  be^reffniffe  ge^ofben  \mt ,  t)nb  nid;t,  bat  bai^ 
bovd;bent)or|]orucncn,  ©obtmfonet,  t)nbt)Ovevefunbcgcnocd;^ebantt)orbe. a(?' 
fe  bpruan  bc  ^apiflcn  (eren ,  t)nb  bc^  ipcrcn  Cbridi  Dorben|] ,  t)nb  be  tvare  Juftfica- 
tion ,  ber  gan^cn  €!)r!(}{if  en  5?cvcf  en  ©ecfcn  fafid;eit  tuit  bijTer  ralfc^cn  fere  t)orvaben, 
t)nb  t)c(e  (libe  in  affj)runbt  bev  J^eae  t)6ven.  S)c  J^eve  €f)vi(lu^  pjJ  t>ov  bev  gan^^en  mxlt 
fiinbc  gcdovucn ,  i>nb  fyn  offer  ^e^ort  t5o  allen  .gc(6ui0cn ,  fe  fijn  bobt  ebbcv  leuenbid), 
ncncn  t)tbbefd)ebcn ,  SiBtntt  i)bt  9^  ein  t\m^  t)nb  t^uflenfamcn  offer ,  '^nb  \)^t  offer 
i;dalleneeinofferbert)orf6ttin0,  barborc()be0an6e  trerlt,  ©abe  t)orf{)net  t)g ,  m\> 
cme^bit ,  \)e  neen  anbcr  t)tf)t\)enbid;  fdneoffev  t)p  erben.  ^at  ©acratitcnte  6uer(]  p^ 
aKene  ber  Icuetibigcn ,  be  t)bt  ^cnctcn ,  t)nb  nicbt  ber  bobcn ,  3a  t;bt  p^  bcn  aaene  niit# 
te,  btpbtpieten,  t)nbfan  neen  feuenbi^evt)or  benanberribat^acramenteentfan? 
gcn,  t)efen)cini()cri)orbebobem 

3bt(})nt  bt)  bcn  o(ben,  in  ber  5e^rcffni(Te  ebber  j)ebcd;tniffe  ber  tjorjloruen, 

tJCev  fllicfc  (jcplcoet ,  5l(fe  n()me(icf ,  i;bt  l)g  be  Euchariftia  cbber  Communion  0c()Of^ 

ben,  Q}nbt?^barinnea(fetf)0u6rnegcfcd;f,  ©abe^  tt>orbt()eprcbi(}et,  t)nb  ©ebebe 
t)nb  bancf  feggin^  ()efd;e()en ,  ^f;om  anbern  fi)nt  oblation  ebber  donaria  geseuen ,  tb^ 


II^ 


23«t5ttftiSg  t«r  Tkitdbtn  jtt  ^^mburg. 


Tcrtu. 

Con.  Val» 


Epiph. 
Augiift. 


CypfJan» 
Attguft. 


»nl)cr()dlbmget)er^crcfenampt^,  9^a  bem  t)c  ^crcfetf)0  ber  fi>b(tteen(nfamentgc^ 
f)atf^f  ocf  ff)0  crnerencrc  «obtDorffticjen  armcn,  ^clcfe  ojfer  onb  gauen,  Sportu, 
Ix,  i)nt)l)ebergenaten^el)ben,  SportuUntc^gendmcf  fyn,  5l(fe  in  Cypr.  lib*  i. 

Ep.  9.  Orig.  lib.  5.  inTob.TertuI.  deexhorta.  caftitatis.inConcilio  Valenfi. 

Conft.  4.  t)aruan  tt)it)er  f5o  lefcn  \)6»  ^5«>tti  brut)i)en  f)e(ff  mcn  t)eg  t)ot)en  bi^  namcn 
in  t)cr  Euchariftia,  i)or  t)em  2iltar  ff>om  (gjcempel  t)er  Imitation  gebactt,  ^bom 
t)eert)en,  ^efft  men  fonen  geifl  bem  ^ern  beualen ,  \)nt)Dorcn,  a(fet)tl)t)em  Dionyf. 
t5ot)orjlanbci)£J,  ©oDt  gebancfet ,  cn  t)pt)at  \)orDen|l  €5vi|ii,  t)er  barmf^ertic^cit 
^abesbcfalen,  ©nb^ebeben,  ^obtwoIDcmitem,  Dem  tjorjbrucnen  in  |i;n  ©erii^^ 
tc  nie^t  Qhciti ,  fonbcr  cm  (jncDicb  fpn ,  t)nt)  fpnc  /ci;u(Dt  t)or()cuen ,  ^Belcfc  gci)ecf;t< 
ni|fegcbrufefocfan()ct6getn)ertinEpiph.lib.  j,  To.  i.Hxr.^f.  t)nt)  Auguftinus 

lib.  9.  Confeft*.  c.  1 2.  i ;. 

3bt  fi;nt  i5ucr|l  t)i|fe  Sportulae ,  t)n&  oblationcs ,  t)c  fn  t)en?Sc^reffni(fen  t)nb 
j)cbecf;tnilfen  bcr  t>or|bruen ,  (jebrac&t,  auer()euen,  t^nbi^pgeoffert,  inbcrQ5cmc* 
nc®abci?,  t)nbbenIeuenbic)entf;onuttcbar9e(3cucn,  fe  fpnouerj^  oblationes  pro 
vivis  &  mortuis ,  offer  t)or bc  Ieucnbi(jen  t)nb  boben  ocnomct  tt)orben .  propter  ap- 
plicationena ,  i^nb  nicf;t ,  t)at  fe  cin  (tenod^boninge  tToere ,  't)or  Icucnbi()e  t)nb  boben, 
^elcf e  £erc bcm  t)orbcn)lc  t)nb  bcr  crloftnge ,  fo  t)tb  lutter  gnabe  ^atit^ ,  borc&*i)nfen 
€rI6fer  »ub  ^cilanbt  S^fum  €^;)ri|lum  alkn  geldui^jen  gefc|?encfef  tt)crt ,  borc()  bcri 
5)eIoucnancn,  t)nbl;etb,  Saerificiumpromortuis,  nic^tanbcr^,  alfcbcEucha- 
riftia  t)nb  oblation,  beinbert)orflorucn0cbcc^tni(fcgef)Olbcnv^,  m^bf^ttf),  proeis, 
barummc,  batfccnt)nbtf)oerergcbe^tni(Tei)cfc()een,  t)nbnicf;tbatmenfe,  barmcbe 
©abcf)ebbctt)iIfent)orf()ncn,  t)nbcne  t)or(jcuin()c  berfunbecrlan()cn,  ^o  ffarlict 
Ibo  V)0rf!dnbCi5i|ft,  Cypr.  lib.  3.  Epift.  6.  lib.  i.  Ep.  9.  Auguft.  de  Ciu.  dei ,  lib» 
21.  cap.  10. 

SS3tn  m  be  ^apijlcn  cre  a(tg6bcri)e,  (Srbom  t)nb  faffcf;en  fere ,  barmebc  fc  be 
lubc  t)mme  cre  falict)eit  brin^en ,  ^nb  in  ein  falfc()  Dorbomlicf  t)ortrut\>enf  mfom, 
Dpminfc^ent\)ercfc,  t)nbcremif(^brufc,  bebroc[),  t)nbt)ntenifcfd?inberi;e,  barme^ 
bc  arm  i)nb  n;fc ,  ioff)uorfd;amet  oefcfeunben  tt^crt,  in  ercr  bobcn  bc()re(fni(fe  t)nb  ac* 
bec^tenijfc ,  tt)0lbcn  bctern ,  t)nbnalatcn,  t)nbbcrcr|len^ercfen,  rcc()tengebrucrf, 
oneallc  Superftition,  bcbrod;  t)nb  eigcn  niitticje  placferi)e,  f^o  t)drberin()c  rccttcr 
lere ,  bc^  rcd;ten  t)nb  mvtn  (icloucn^  i)nt)  betcringc  bcr  S^rijllifen  ^ercf en ,  mfit  m 
t)n^rcef)tmetigcr,  ©obtlifert)nbnuttlifer  Reformation,  be  mif^brucfc  md)tmbf 
ber tf;ofetten ,  2BoIben ocf  ijngcrne bem  n)ebbei1lrftien ,  battf)i> €I)ri|lIifer t)nb niitt^ 
lifer  (jebed;teni(fe  bcr  t)or|]orucn  in  ©rijlo  mod;te  bcnfllicf  fpn ,  Q[>nb  fo  f)X)niau  iii 
tinem  ®ri|ilifen  fri;en  Concilio  ttm^  einf^etligc^  geflatcn  m^  t)ororbent  tt)6rbe , 
SSolbcn  tt)j;  t)nbcrbanicf)Iicf  ganfi  mllh}  anncment)nb  f;oblen,  ^tmk  duerflbat 
Interim,  bcmifdbrufet)nba{Ie©obtIofett)efent,  batinber3)obcnbc^re(fm|fe  mt> 
<Jebcd)tniifc  bette5cr  geducf  p^  farmet,  t)nb  anc  t>0(}e  mb  recbt  /egen  ©cbt  tjnb  fi;n 
tt)orbtbefiebi()et,  ^etentt)t;bat€api^*fef,  ti)attbcr0ebecl)tniffcbert>oriloruen/  mit 
fpnen  mifdbi-ucf  en  mc&t  ant^oneracn» 


I.  25ct4rttMuP  wibet  Ub  INTERIM.  117 


^i;tvet)berfec&tennicf;t,  '^atbtx  a(f()eibruen  ^briflen ^(Decf;tni(ie in  ber 
Euchariftia  m  oIDer^  gef)oIben  \)6,  m\)  batere  @eelen  (5)abe  in  fpne  gm^i  lont)  barm? 
^erricf;eitbefalenfi;n,  21>e(cfdftcf;DeInterim-@d;riuer;  W^  t)cn  Clbtuebern  tbobc^ 
tvifen,  fo5oct>bcmDDen,  funDev  tvp  fed;tcn ,  !X)at  nod)  ^cbcbt,  nod?o(fer,  int)cir 
Dffer^?[)?iffc  eine  ^enocf^Ddningc  fi;,  t)or &e  fiintse  t)c  \)or|f orucn ,  QJnb  t)at  fe  Davt)ord; 
nod^t)anfc()uIt)tnocl)V>an  pine  t)orIi5fct  rocrDen ,  Q]nDDatDeIcuenDi()cn,  DenDoDen 
mitcrcni©ebeDc  t)nD  tjuDcn  wercfcn  na  crcm  DoDc  nid;t  f onen  fjelpen,  feocf^^aDe 
nid;t  «orfoncn ,  |a  Dat  fe  ftcf  fiiluclf  mlt  nenen  oorDenflen  cDDer  liDen  ^elpcn  f dnen,  fun* 
^cr  Dat  cin  i;Dcr  t)or  ficf  na  fi?ncn  tvcrcfen ,  tvenn  i)t  t?an  t)t)x  aflRjefd;cDen  p^,  cntfan^ 
gcntDcrDe,  2IIfcDennocfDc()inige©d;ri(ft  t)nD  Dcr  OltucDer  (^d;ri(fte  betugen  t)n& 
^Sgcn,  SDatt)n^an©aDe^j)cric()te,  na  a(f|leruen ,  nenegcbcDccDDer  tt»ercfeDer  fc^ 
ucnDi(3en  f dne  f;elpen,  funbern  cin  t;Der ,  na  Dem  Dat  be  im  Icucn  cjcDdn  5e(ft,  tt?crDe  Qt^ 
ricl)tet  VoerDen,  Hieron.  XIII.  q.  cap.  II.  Auguft.  lib.  IV.  cap.  VIII.  De  Sym-  Auguft. 
bolo  ad  Catechumcnos.  Idem  Plal.XLIX."  »'"•»♦ 

3Dttt)erDcnt)ngcIifcSententien,  in  Der  CltucDer  ©cferijfte,  tjandirputerlt? 
f en  Matericn  bcfunDcn ,  t)nD  fc  t»orl^en  fiif^  ocf  offte  ttJcDDcrtverDilje  Icre,  ©nD  DevbaU 
«enfan  nid;t(>0cmi|fe^tjnDbellenDi3c^,  in  difputerlif en  faf en ,  t)tf;  eren  @d)vi(fren 
btflatcHtverDen,  ©e^ebbcnocf  nicfctmc^v  gelouen^  i)nD  Autoritdt,  Den-fe  ficf  mit 
infdring  Der  tucbcniffe  Canonicac  fcripturse  maf en,  t)nD  0clt  gdr  nicf)td.  5Ulc^  mt 
in  fafcn  t)nfeiJ€I;vifilifen()eIoucn^ ,  anetud;eni|fe  Der  f;ini^en@c^vifft()eIeretvoevt, 
»eIetreni^rgi{tDatinDcrt5t*ifJIifen@emcne  DattveDDer  Dc  5illiscn  ^cbvifft  jjclertt 
unD  cjefettct  wert,  COnD  Davumme  motbcn  Dc Interim-® d;rtuer  geDencfcn  r  ^at  ene 
nid)t(jebdre/  Dtr^ercfenettve^antomoDcn,  t)nDcv  Dem  fd;inc  Dcv  OIDtueDcv  tii^f? 
niffc,  Dat  Der  ^illiflen  (^cf)vifft  tor\)eDDet  t}e* 

^ataneDe5iai(je(^i;vifft,indirputerIifcnfafen,nic^t^t5ofIuten,t)nDantom« 
mtn  fi),  SDar  ccf  De  CIDtucDev  in  even  @d;vi(ften  bcbben  feilen  f dnen ,  t)nD  t)af en  Qtf 
feilct,  t)nDt)nDcv(tcfi)n5eIife,  tJnDtfeotiDenflviDigcIevefdven,  v^amDa^e,  t)nDt;Dt 
ttjctent  De  /eenncn  ti^ol ,  Dc  cvc  <Bd)nfftt  lefen ,  CQnD  Dat  Devftahicn  nid)t  t)p  ere  Icvc/ 
©unDev  oflcne  "ijfot  f;illi^e  (Sd;ve(ft  tf)obutt5cn  fi),  betiigcH  Dc  OlDfHfDev  fulucfl,  St  .     _ 
Auguft.Epift.XIX.  adHieron.  Pfal.  LXVII.  lib.II.  cap.  II.  deBaptifmo  con.  h"?o„ 
Donatiftas.  Hieron.  adCal.  V.Tertull.  in  lib.  de  profbrip.  Heret.  Cyrillus  ad  cirjll"' 
Reginas  derefta  fide.  Auguft.  in  lib.  de  VIII.  qusftionib.  Dulcitii.  q.  III.  QJnD  TcrtuH» 

ont)cIenme5vanDevn  ovDen. 

S^atducvftbeControverf^cn,  ^rrin^cn,  t)nt)Q5ncnfcJfff  fo  inDeviTevcfefi 
incjefdvet  tt)evDen,  Dovd)  De  billige  @d)vi(ft  mdten  (}ertd;tct  t)nD  cntfd)eDcn  t\)erDen,  t)or^ 
fdvDcrt  De^  gelouen^  fafc  jjefegen^cit,  vmb  t)nfc  Confcientie  t)nD  ^celenfalid;eit ,  ^t 
nid)tt)pt)n(3en)i|fcminfd;enlere,  ©unDcvtjpDat  be(IcnDi(]e  t)nD  twiQt  tvorDtQ5aDc^ 
root5()ebutt)etft)n,  t)nD  befldn  in  ©aDc^  gcrid;te ,  t)iiD  flilen  anfec^tinjjen,  *^nl> 
^arummc  9^  DDt  bp  alUn  ClDtueDevn  ocf  in  allen  rid)tigenConciliis  ^ebviicf  ffcf  (jcnjcf?/ 
betti[)iucI5a(fti(}cnt)nDdirputevIifcnfflfcnDc^()eIouen,  t)nD  Dcv  lercDorc^befentniffe 
ttx  ^iUi^en  <6^vifft  tftocntfdjcDcn ,  ^at  angefeen ,  S)at  ^at  ^atvefiDom  t)uU  W^ 

^3  DdDe^ 


ii8  :^e^artttt^g  btv  :^itd^m  ^n  ^mhmn* 


()6&eri;t)ei)nt)t)tt(ibt((femif(^bvufep^,  Q3nbi)iflev^igcfric&/  belere,  iDnl?  t)eii  gelouetl 
btlm^tt,  alUm  \>tf)  ber  @ci)riffit  gerid[)fee mit)  entfd;et)en  tverbcn  f one» 

@omenj)i)tDuerflan^cr^  n)0(be»ornenKn,  t)nt)  mtt  ^t;rannj)c  t)nb  mfoU 
gin()e,  framer  ©obtfeliger i)nt)t)nfc()u(Diser (ube,  ber fafeni)et)ed)tentf)o()e(pen ,  tt>ert 
t)btnicf;tbeter,  fun&eri)e(eer.()ertDert)en/  ^Bentebarmit,  batmenbct^ar^eit©at)e^ 
t)or5int)ere ,  S>emf)i((i3en©ei|lett)et)t)er(!reue,  Segen^obtbenQDaber,  t^nbfpnm 
&m3^\m  ^ipriflumfec^ten,  S)ei^6iflic)ent)nfc^u(i)i<jeb(ot)tt)orgete,  ^t^tx^ 
cfe  €^n|ii  tjortt^ojle  t)nt)  ©at>ec5  tborne  t)nt)  grutv^ife  ftraffe  t)ororfafe ,  fan  nic&t  btf 
fern)ert)en,  funDera(lenet)art)orcl)einent)ntiDei)t)erbrincf(ifent)ert)arff,  an  fee(en  t)nt) 
[i)(fan^eric^tetn)ert)en,  ®ot)t  t)nfe  ^ere  tDOlDeafle  oubt^ertt^^e  (u&e^net)ic()(icfbc^ 
fcf;armen  bat  fe  ftcf  mit  bijTen  ^iobtbdrf^i^en  t)nb  ^3obt(ofen  O^abtOe^eh  t)nt)  m* 
hthbtn  nic&t  mdgen  beflecfen,  t)nb  (tcf  frdmbev  ©unbeii  beiil^apcf;  mafm, 
Slmen. 

!^c  bi)®abej5twrbet)nbbeiiefeb(iuen,  t)nbftcf  bart)j),  bem  JE)ern  tn  fDnebc^ 
fctitttingt)nbbefcf;ermin(jbeue(en,  !^atfu(uebefennen,  t)nb  barauer  [)o(ben,  S)e 
tt)crbencre  Conrciendent)nb(See[enfa(icbeitt)oriDaren,  beaubern  tt)ert@obtric&^ 
ten,  JDatduerPewebberfafcriJ,  t)n^f;9rmitt)m\)arf)eit  befcf;u(bt(jen,  batmptjne^ 
n!cf;eif,  errin(jet)t]bt)m'0itn)eanricf;tei7,  n)ert©obtrid;ten,  t)tib  ben  fc[)u(bi(|en  n)Ot 
brepen,  ® i; tveten oucrfl tt)o(  ((^abctoff)  S)atbenenet)nrutt)ci)tibt)neimcf;citan* 
m\)tm,  beb!?®abe^n)orbet)nbbcuee(ct)a|lebo(bcn ,  t)nb  b(iuen  inbe^  5peren  t)or? 
buntnijfc,  inbetf^dpean^cnamen,  tioere  duerfl  bat  mxmt  t)neni(^cit  an^crid^tet, 
foricbtetfe(55obtanmitft)ncv(ere,  t)nb  tvi;  nid)f ,  ^entcf)ef)eftt)n^bct3a(en,  t>nb 
an(i;n  n)ort  tof)o(ben  bat  tbobefenncm  3bt  fd;o(ben  6uer(t  t)nfe  webberfafct:,  be^n^ 
S)anQ5abct)pere<5)obt(ofc  tDcfenfajffbecn,  bn^injjen  tvoibcn,  tjmmcferen,  fon)cve 
^btrccf)fgefecbf,  tt^cntefcfvntgcn^if^ficfDtiroumi^C/  a(fua(IeHbet)nbfettere,  bet)ati 
&a\)t  iDnb  fi)ncm  morbe  aff(jcuaflcn ,  t)nb  Dmmc  cre^  ©obt(ofen  mcfenbej? ,  i)nb  ei(3en^ 
mttigt  mipbrulEe  milm,  /e^jen  ber^ropf)cten  t)nb5lpo(te(n(ere,  tinbtDebbcrbat 
^uan5c(ium3€fu  (lf)x\iii  DccStcn ,  tjnminfc^iife  gvut\)famid;citbviuen,  t)-nbbe  t)n^ 
fd;ii(bi^cn0e(6ui()ett,  t)nb  bcf ennevd  ber  xtd)tm  t)nb  warenfeve  ©abe^,  fo^run^iicf 
t)orfo(0ent)nbcri\)i)V9en. 

^nt  neme  n?!)  im  Interim  ocf  nicl)t  an,  ^at  be Euchariftia ,  t)nb  bat  (\thtbt 
t)Ovbeuor(loruen  oibcniJ,  barumme  in  ben®cbcd;tnifTen  bev  Dcv(lovuenin€^pri(lo, 
td;o(be.0efd;een  fpU/  !4^at  be  5lcrcfe  ni(()t  tvefe,  efft  be;enni(}en,  be  imtt)aven  gcio^ 
ucn(S^ri(li,  i)anbt)raff()cfc|)ebenfi)n,  0enoc65ercini(]Ctt?nbt)f50cucget(i;n,  ^axf 
mebebe  Interlmiflen  t()Ouor(]anbc  geucn ,  bat  offermiffe ,  Dnb  ber  (euenbtgcn  (jcbcbe, 
l)et)Oiforuen,  ©abetjerfonet,  erc  fiinbe  bctalet,  gereiniget,  t^nbDOv^ieuinsbevfunbe 
bp  ^abi  bef amcn  mcrbe ,  tDe(f evfa(fcb  onb  vccbt  t)^. 

5Detm  bovcb  bi\]t  fere  twrf  bc^  ^;)eren  ^S^xi^ti  ^cnocj^bontn^e  Cffev  t)nb  ^re^ 
|lcramptt)orn)Ovpen,  be  recbtfcrbi^in^,  bcbovcbbcn(}tfouen  (S^rif^ifumpt,  m'f 
Idcbnet,  Q5oraeuin(}ebcrfunben,  t)nbfec(enfa(id;eif,  Dpmi!ifd;entt)crcf(]efertct,t)nb 
m  t)orb6m(if en  ^^n^qeioucn  ^ejlifftct ,  Ocr  &M  mxbt  (d^^eti  oertvalfen,  '^^^iat bar  (c^ 
ret,  batbei^ni}e(6ui3eni)erici)fctfj)n,  vntbbe  bar  (jdouen  an  (l^^xi\im,  batetvige 

leue» 


I.  25cfamHi5g  ivrbcr  b4d  INTERIM.  119 

Imnhtbhtnf  Q3nt)t)atbcolben,  tn^cver(ien5?crcfen,  &m'umme  tn  ^ev  i>oi|h>ruert 
^3ct)ed;tni|Ten,  De Eucharillie,  n)elcfebelnterimj|]enfii(fd)licf  eine  offcimiflc5cten, 
fd;oI^cn5c()0(bcn;  i)nberegcbet)ti)ori)eboDent)arbi)0cDan5cbben,  bat&avborcl)l)er 
Dorrtoruenfunt)efc()olt)cnjicrcini()ctn)crben,  i;^  \>th  t)cr  C(t)tuet)er  (Sd^rifffe  bcflen^ 
feid)(icfntcJttl^obcmifcn,  '^Oenteerc^gc^rifffctugen/  !iDat bcEuchariftie,  t)nt)t)at 
ficbet)t  i)nt)  bancf fe()gina,  in  ber  @ebcd)tm'lte  Der  torfloruen,  nid;t  alknt  Qtfdmn  fpn, 
iDennt)ericnnigcn§3cDed)tnifTe(jcl>o(&ent;(^,  an  it>elcfercr  5c(ouen  Dnt)  recbtferbi^jin^ 
^etVDiuit  \)fi ,  font)cr  ocf  in  berjennicjen  ^cbcd;tnif[e ,  t)c  ^illid;  mh  fc(id;  ft;n  gcf)0(t)ett 
n)drt)ci],  !:^arummet;d()cn)if^,  batbat^cl^cbtancne  einetucbcniffe.qett^ef]  t)d,  cine^ 
5ut)cn\)nt)()cne(}et)cnnMlIcnd,  "^nbeinPiumvotum,  bartncDe  fe@at)einfi)ne(}na^ 
it  m^  barmf)ertic()cit  bcuaien  (i;n,  DnD  nid;t  tf)0  ber  rcini()infle  t)cr  funt)e ,  et>t)cr  bcfa^ 
lin(jeberpine^cfc()ecn,  2IIfe  t)enn  ocf  t)tf)  bemDionylio^EpiphanJib.  IIL  TertuU.  pionyj; 

aduxorem,  Ambrol^inorat  pro  Impera.  Theodpr.  in  lib.  de  excefTu  fratris ,  Epiphan. 
infunebriorationeValentinianijunioris.  lib.II.  adFauftinum  Epift.  VIII.  Cy- Tcrtull. 
prian.  lib.  L  Epift.  IX.  Auguft.  lib.  IX.  CoufefT.  cap.  XII.  XIII.     Q^nt)  t)t()  i)c(e  Ambrof. 

nie5rant)erndrt)ent)crO(DfueDer©(j^rifftt()Ouorncmeni)^ ,  Q3nD  foncn  ttDartt»cD^*^>P'""* 
t)trDeEuchariftia,  nocbDat(iebcDf5c5o{Denfi)n>  tn  Derf)iffi(jcnt)nDfe(igen@cDed)t<' 
niffe ,  wcfcf  &ti\i  b\)  Dcm  J^eren  C^riflo ,  duD  in  fi;ner  feifliflen  ^emcnfd;op,  in  htnv 
n]c(acnomcn  fi;n,  fo  fe  fd;d(en  ein  offcr  cDDcr  n?ercf  ft)n  ^etvefl,  DarDcrcl)  |*e  gcreinifjct 
t)nDt)tb(}cfc(3ctn)drDen,  3^t  ii?i>(t)en  Dcnn  De  Interimiflen  feg^cn ,  S)atim5emmef 
tnD.9vDfeQ)aDe^noct)fiinDe,  i^nD  beflccfeDe  t)nreine  ^ifH£)cn  mcrcn,  mkh  fa(fd;e 
»nDm;5ebortt)^. 

3Dtp^(5uerfl(icf;(icf  f^ouorfldnDe,  n^at  De  Interimtflen  mif  ercn  beDccfcDcn 
DnDt)orftummcDenn)orDen,  ioanDcrt)orflorucnrenigin()et)nD  t)t6fe()iti(]e  gerne  info^ 
rent\)5(Den,  5l(fenom(icf,  S)at cinorfinDcrbcffefp,  DeDafge()efucrf)cte,  QijnD  Dae 
De©ee(en,  fonoc()oueriget)nDan5an()enDcfunDe,  nat^t^gati^cDiffc^icuene  bebof^ 
Itn,  Dar(jebrant,gepini3ef,  ^nDgcreini^cf  mcrDen,  eDDcrDord;DerfeuenDi^cnsJ}^iji^^ 
Cffcr,  ©cbcDt,  2l(mi(fcn,  Indulgentie,  Peregrination,  t)nD  Derjlc(ifcn  crDi^fcDe 
genocl[)D£Jnin5e,  in  DcmScjjefuer  motcn  ^jereini^jef,  t)or0euin()  crcr  funDe  er(anflen, 
tuDa(foDari;t5er(dfctn)erDen.  ^ifTe(ercduer|lt)anDcmgc3cfure,  i^e^cinvn^cie^riin^ 
Det  (ofg  Comment,  pDt i)i5  nccn  ^ocf (laff t)am  5e(}efur  tn  Der  hilUm  ®d;riff,  i)Dt 
p^  ein  Comment,  Dat  Den  ^rovl^ef cn  t)nD  5fpoflc(n,  t)nD  affcn  l^ifligen  (gr^ucDern  i)n^ 
bcfaiit(]en)eflt)^,  3Dtpifaffcnenid)tf)i)ruaninDcr(5cbrifff,  fuiiDcrn,  Dec^ennut^ 
tigc  t)nD  ge(tfud)ti3e  (ef)r  Dam  Jcgcfurc,  v^  ocf  Dcr  biHi^cn  ©cbrifff  DnD  Dnfcm  ©cfo^ 
«en()an^entie(}en,  Q}ortt)crpct  Dcd  J&crcn  €^riflt  (jenoc^Dontnge,  DnD  De  rcdf)tfer# 
bijiingDe^  gcloueni^  €^riflt,  DorDcfgct  ©aDe^  ^jncDifle  t^ofagc,  DnD  Den  2irfefe( 
Dnfe^0e(oucng,  DanDorgeuinciDerfunDe,  f^ref  Diffen  fa(fd;en  DnDt)orDerfflifenn)an 
tn,  ^at  man  Dcn  (liDen,  na  erem  a|ffd)cDen  Dan  Diftcm  lcuen ,  f one  tbor  fcef cnfaiic()eif 
()c(pen,  ©iffta(foDenbonenruemt()ofunDi(}cn;  DnD  in  Dcn  fuiiDen  fefcrficf  bef^an 
erenDef5oDor()Qrren,  Q3nDfunDer(icf  Dcnn,  DegeffDnD(juDt()cbbcn,  DnDDormenen, 
Datfeaf(cntnacremoff}]cruenDormd()cnDtf)rf)oric{)fcn,  Darmitfcfonen  Dt()Dem  ge^ 
fiierDorfdfet,  DnDDarDorc^OeucijetDnDgereinifletn^crDcn,  i^nDtvertoefDefere,  Datt 

red;ter 


lih  ^tUntn^  btt  ISitr^ett  lu  ^mbm^. 


nd)ttvmxf)afft\^txbctt ,  Dorc^  t)atConKnentt)am  ^tQtfnx  mcnnfcI)fD(t)i3t)Dr.^m' 
t>tttf  ^tki)XMn\)tm  Je^efiiv,  t?^  od  tf)D  biffer  t^Dtnic^tanDer^,  benneinc  m* 
t)DvfcI;amet)t  fcl)tnt)en;e  m\)  placf ert;t,  Davmit  Dei^nnutten  ^apen  unD  ^6mi^t,  i\\ 
eren  t>eten  fulen  Da^en  (jemeflet ,  t)nD  t>pgef)DlDen  njevDeu» 

!^at in Dev Theologen  0cl;viffte De tf^O Dev ti>DtAuguftini,  Hieronymi,  t>nl) 
Ambrolii,  t)nD  Dav  na  gelcuet  ()el>ben  De^  ge^cfur^  gcDadbttrevDe ,  tt)cDDetfecl>tentt)i> 
tiid!)t.  <^p  ftm^  ^^^^f  ^^^  "i^^f  f i"  5^Dcf jlaflF  Davuan  in  t)ev  ^iaigen  (Sd;vi(tt, 
De^  oIDen  eDDev  npen  ^eflamente^  befunDen  wevDe ,  m\>  Dat  Der  Theoiogen  Intcrpre- 
tation,  fDt)amge(jeftivfe0(jen,  ni(i)t  inDev<Sc^vi(ft,  fDnDevt)pminfcl;enguDtDun* 
cfengegvunDet,  t)nDt)t5Devgemenenopinion,  t^tw^tm^StStfminQtxtttn,  t>r.t) 
mancf Datt>oIcf gebvac^ttva^,  f)ergeflatenf9,  t)nD tvorool St. Auguft.  De^gegefiiv^ 
9eDencfett>nDDavuanfcf;vifft,  fo  i)^l)eDDci;  fulueflt>nget»ijje,  t)nD  ^DltvDtt^oveine 
Auguft.  opinion,  onDnicbtDDveinenSfrticfelDeeJ^elDuem?,  Lib.  XXI.  de  civi  dei ,  cap. 
XXVL  3a  5e  bef ent  ocf,  "^at  mtn  t)an  Dem  gegefiive  nicl;t  tvete ,  CQnD  Dat  Dar; 
«an  in  Dev  @ct)vijft  nid)te^  gefuuDen  merDe.  Con.  Pela.  Hypognoft.  lib.  V. 

Q3nDt;deinlDf^Commentt)nDSabeI,  Dat  tjan  Dev  t)Dv|!DvuenPurgatorio, 

Oieiniging  t)nD  tJtbfegincj ,  in  Dem  Ititerim  tvevt  angeta^en ,  t>nD  t)an  Den  ^apitteh 

gelevt,  t>nDfant?anDev€f)vi(tItfen  j^evcfennicttansenamen,  gelmt,  noc^selouet 

tvevDen . 

^atDeinS^vi(Toenffapen,  mttt^n^IcuenDigen,  eine^  gei(]fifen  liue^IeDe^ 

mate  fi)n,  t>nD  mit  in  De  ©vifllif en  gemene  ge^ven  t>nD  bliuen,  i)nD  Dat  De  banD  Differ 

gei(ilifen@emenfci)Dp,  Dovd^DennatuvIifenDoDt/  nid)ttt)evDeaff()efneDen,  fonDcvn, 

DatDeimselDuen^^ridi,  t)an  b))v,  na  Dem  liue  afffd)eDen ,  mitallengelouigen,  in 

Dev  (3emcnfd;Dp  Dev  ^evcf en  ©aDc^  t)nD  C^vj(li ,  Ocf  mit  Dcm  banDe  xt^ttx  Ittm ,  m 

Devftcft>DvbunDenbliuen,  latentvDt^pficfbcrouwetu 

"^at  5i?vutf)  6utxii  t)olocn  fd)DlDe ,  Dat,  Daviimmc  tv^  mft  ©ebcDt  t)nD  ^uDe 
ivevcfe,  Dent)ovrtouennDDttT)enDid;m6)]enmeDeDe{en,  t>nDeneDavDovcf;fDnDen[)cI^ 
pen,  t)nDDatDefaIi()enDevbeI)DUcDen,  fonentvp  b!)t>n^nicl)t  bcDcncfcn,  tvcntcDc 
didimilitudo ,  Dc  Dav  \)6  t)nDcv  Deu  leuenDicjen  t)nD  t)Dv(lovucncn ,  cnDDeavDtDc^ 
aitipt^  Dev  t)or(bninge  7  fo  aflcn^Dp  evDen  t>nD  oov  Dc  leuenDigen  i)d ,  t)an  ©aDe  t>cvDV^ 
Denet,  bcmtfet  flerlifett/  Datfii{cfeConrequentiat>nDucf)tid;i>tiDnid;tc^fi;,  Dat  ocf 
mitDevIenenDi(^en(55ebeDcnt>nD3uDcnivevcfcnDent)ovD6meDcn  fcI;olDc  scf;ulpen  tvcv* 
Den,  i?e5tiid;ttboben)ifen. 

SDat  t>nDev  Den  IcDcmaten  De^  liue^  ^^vifli,  fo  im  ftemmcl  t)nD  t>p  evDcn  ft;n, 
mxt  leue  t)nD  tboncciinoe  fi)  t)nD  bliue,  tt)cDDevfecl;ten  tvi;  nid)t.  '^at  omxii  Darum* 
mefd;olDet)oI(jen,  feat  De  IcuenDigen ,  mifercnt\)ercfen,  DcQ5DDtDev^evcfen€5vi^ 
fii,  in  Diffsm  leucnDe  toDonDe  beualen  befft,  Den  t)Ov(]ovucn  im  9it)f c  ©aDed  Dencn  Uf 
nen ,  ^DDev Dat  enc  f)t)rmeDe  na  erem  affean^e f onc gcDenet  t)nD ^qebufpen  n^erDcti,  m 
mogen  De  Interimijlcn  t>tl)  Dev  f^ifli.ocn  (gcbvifft  nicbt  tbobciDifen ,  "^mtt  mt  ©oDt 
tf)o'i^efduen,  thof)apen,  tboDonDeftnDtboIatengefevet^efft,  gebovt  tf)0  Di(Tem  feuen* 
De ,  Miiitantis  Ecclefix,  t)nD  bclan^ct  nid;t  a>eDDev  De ,  fo  t>an  adev  Dvdffmffe  ctitfriet, 
inevemett)iflenvccf>tcn^aDcvIanDci)nD  triumphante  Ecclefia  fynt)nD  lcucn,  t)nD 

_  cfft 


I.  }5et5rttil50  wibtx  b40lNTERIM.  uc 

e(ft  5c  fc^oitc  ben  banbt  t)cr  Iccuc  p^  unb  bdflt ,  fo  f an  Doc^  &ai'ut(>  nicf;t  Dol^cn,  Dat  ficC 
t>nfc©ebcbt»nl)tt?eiTf,  fonM;t5ev(lrcefen,  alfcficf  Dc  lecue  mi^crtcncr^tuet,  mb 
gcrncberuorbeDc,  3L)ti?c5tn?arncmant)t,  f)efe5f)e()crne,  2Sovi)tDmmft;nei)or(lor^ 
ucn  i]eleueel)e,  celif e  C^emabl,  ^inber  bnb  friinDe ,  J&e  i;^  ene  ^ertlicf  gun|]id),  Oe 
tt)unfd;ct  enc  alle^  ^ube^ ,  ^e  mot^  \)U  6mvfi  barbp  laten  bliuen ,  mt  tf)om  anDcrti 
(cuenDe  gc^ort,  bclanget  enc  nic()t,  ^Un  bcDarff  Dar  fpner  nicf?t,  be  mot^  t)c  ft)ncn@a* 
bcbeuelcn,  t?nt) N^ ad;t bcbben,  bat t)ijTe(Jleucnt)e^^^,  ^atl;e(lcfint)erlceue,/c0cit 
De,  t)cmitDemf)pv\3pcvt)enint)iiTem  leuent)c  red;tfd;apen  benjifc,  Dnb  allcn  t)5j)et)entf 
©obtfalicblicf  (lcf  ouc ,  5)at  p^  De  flare  bcueel  ©aDe^,  M  i;^  Dcm  minfd;cn  nuttc  DnD 
noDid),  fuIcfeimi)j)ut)ett)crPc,  ©oDtliPc^gcborfamc^,  f;ebbcnt)an@aDcocftf;ofa* 
ge  ricf lif cr  befonincje,  ^^^arummc  fd;oIt)cn  ficif  De  Cbnflen ,  t)e  lccue  /e^en  eren  negcfleii 
btfiitiQtn,  J£)i)ruanf)ebbenfe©aDc^beueclJ)nD(55ebobt,  ^an  Dcn  t)ot)cn  f)ebben  fe 
neenbcueclet)Der©ebot)t@aDe^,  Q3nDaDarummcDar(fmen  f)t?r  ncne  »i5vn:>ittic^cit 
bvuf en,  funDevn  mcn  mad;  fc  im  J^even  (aten  routt?cn,  t)nt)  eme  latcn  beualen  fpn,  enl) 
tDnbbctvevcfebcvfecuc,  DnDDat^ebeDt,  Dentbogubcbviuen,  De  oDt  bcDavuen ,  t>nD 
ben  i)t)t  @oDt  tbobonDc  beualen  f)tf\t.  ^oIDc  ©oDt,  De  ^apiflen  Dveuen  Dcn  t^ebor* 
fam(5)6Dtlifev^kbaDe,  tJnDDcrlceucttjercfe,  /egen  De  lcuenDi(ien  fo  (litid; ,  alfe/cgc» 
De  DoDen,  Cucv(^  i;Dt  niittct  fo  nicbt ,  ^it  fullet  cn  Dcn  biiDel,  fofen  t)nD  f eller,  5)ar* 
limme  boIDen  fe  fo  bavtb  aucr  De  leeuc  Der  t)ov(lovuen  t>nD  auevDat  SJecjcfiiv»  Q3nD  alfe 
pDt  fd)inct  jjcucn  fe  Den  ^even  ^J^;)vi(]um  mitaUen  (^J)nen  ^acvamenten,  t)nD  Slvticfcln 
De^  (^eloucn^  Daviimme,  Dat  fc  atlenc  Dcn  gett)in(lvif en  bcDrod;  t)an  Dem  Purgatono, 
(^eclemiffcn,  Vigilicn,  ^^ecjencfniJTcn,  3^rtiDe,  tjnD  Dcr^clifenSarmarcfDebc^ 
tolDen  m5ci)tcn,  be  Dod;  nenen  grunDt  eDDcr  tucl^ni(ie  Dcr  ©ci)ri(ft  l)cbben* 

^at)t  lnterim-(5ct)riucrf)Vff)er  t)6rcn(St.  ^acob^  fpr6fc,  S)afetnert)or 
ben  anDern  biDDcn  fd;6lc,  t)pDattvi)aIIcfalicf)tt)cvDen,  i;^3a!)^t)n(}eveimet,  ^cnte 
l;eveDctt)anDcnIeucnDi()en,  DcbDvnod)int)aveftccfen,  t)nDnid)tt)anDcnDoDcn,  De 
m  ercm  DoDtlif cn  aftoonc) ,  falici)  cDDer  vorD6mct  ttJcrDen,  De  falid;  in  (IS^xiHo  ^eflor* 
ucnfi)n,  5ebbcnDe^©ebeDe^Dartbonid)tt)ann6Den,  DatfefalicbiverDen,  Dett?ilc  fe 
veDcfaIic()fi)n,  ^n  Den  t)orD6mcDcn  6uer(t  t^ffct  t)Orlarcn,  2)aruitime  fan  ^t*  3a^ 
cobgtud;cniffenid)tt)pDat®ebeDtt)orDeDoDcni3eDuDet  t)nD  jietagcn  tt)erDen,  (Sd 
ouevj]  Dc  lnterimi(]en  tt)OIDen  ftviDcn ,  \)at  i)Dt  t)an  Den  DoDcn  tbouov(lanDc  fpn  fd;6le, 
beimSegefiir,  t)nDnic^tinDerf)eIIe,  eDDerim5emmeItt)crcn,  (Sop^t)ann6DenDat 
fetf)ou6rucben)ifen,  Dat  ein  gegefiir  ft),  eerfeflutcn,  t)nD©t.3acob^fpr6feDarf;ert 
Divin^en. 

^oIDen  ocf  De  Interimiflcn  [hittn ,  bataflenf  tt)atDer  €5vi(lfifen  5^ercfen,  t)}> 
cvDcn  (jebaDen  p^,  Den  t)ov(lovuen  mit  ttO()ef;6ve ,  2f Ife  Den  /ennen ,  fo  mit  m6  in  Der 
©ei|]lifen(3emenfd;opft;nt)nDbIiuen,  na  Dcm  liuc  allene  m\  t)n^aff5efd;eDen ,  fo 
ni6(lcn  ef)n  ocf  Dcnen  t)nD  niittc  fi)n  De  ^vcDigc  t)nD  (gacvamcnte ,  3«  "JP  moiitn  nid)t 
allenc  m  De  t)ovflt)vucn  biDDcn ,  fonDcv  fc  m6(ten  ocf  m  t)nd  bit>\>tn ,  3<»  ">!?  mofien 
ecf  ben  t)ov(lovuen  bi^ttn ,  t)nD  fc  m6(lcn  t)n^tt)cDDevummc  bic|)ten,  3a3entc  ©t.^a^ 
CObu^  fettct  pDt  bciDc  tbofamen,  t)nDfcc^t,  Confitemini  invicem  peccata  veflra,  6c 
orate  pro  vobis  invicem,  ut  fal vemini.  20o  einer  VOr Den  anDcrn  biDDen  fd;al,aIfo 

Q  fcfcolbe 


fc^oIDe  ocf  De  eine  t)em  antiern  bid;ten,  3cf  mene  t)e In(:erim-@cf;riuei'  bewifcn  /o  |laf# 
nfenDet>5rbet)e,  m  t)et)ot)en  ,  t?nble^oen  tivar  einen  (Tatltf en  DnD  t^npen  ^runbt, 
ten  /ennen,  t)et)at  Interim  annemen,  t)nD  tf)0  fdr&ering  t)cg  Interim^  i)nfcl;u{i)icj  blobt 
Dorgeten,  bere(^ten^ar()ereni)onajjcn,  t)c5^ercfeni)on))djlen,  De  rec^telere©at)e^ 
tt)Ort)e^»ori)rucfen,  Dnt)lani)ti)n&  Iiit)c\)ori)crucn. 

^at  "oan  t)en  Interimt|]en  mert anaetd^ct,  t)at  \M  etnc  c^rote  ^rufamljeit ,  t)nl) 
einerfdxecflicf  mrcuel,  n)et)i)crL)enJ^erenO;,  ^atDnfemc&egcnatcnDe  t)or(ioruen  in 
C^priflo,  \)anDermitnctin(3ei)nfe^0cbet)e^,  i)tf)(}efcbiatcn  n^cr^cn,  3)^na  erer  n?Dfe 
»ni)artt)ort)ecPct,  miDDoc^DpbatioorijiffrigcjlegcreDet. 

^nbp^eremeninge,  t)at  t^DtonniJnfcblicf,  0rufammibbe565c|]e\)n()cf)Or* 
famft)\vet)t)cr  ©oi)t,  2)atDct)Di)ennid)tmitVigilien,  ^cfeni)nD3artit)e,  fecclc* 
P)??iffcn  i)nD  i)cr0elifen  beg^an  n->erDen ,  '^iwik  fe  ouerji  /c^cn  cre  iigm  ©eivcten  Dic^? 
ttn  I  fe59eni)nDfd)riucn  ,  fd;amen  feficf  i)tf)  tf)ofe^iien  ivatfemenen ,  (Se\DOlt)ert 
6uer|tcjernemitf6icfer1)iiuenillifd;cnf)tnDcrfi|lt)e  IiiDc  be&orcn  ijnb  bcDrc(}cn,  i)ni) 
tnuorfeben^,  in  De  affacDancn  crDdme  i)nD  mif^briife  \DeDDer  i)dren ,  3Dt  befft  oucrfl 
oIDingc^  mit  Dcn  VigilUs  i)ecl  ein  anDer  meninge  gef^att,  m  Denn  Dat  £atini|l:f)e  morDt 
fiilue)]  mit  ftcf  brin(]ct ,  tvo  fe  De  p^junDt  in  Dem  ^arDCjlDome  (jcbrufen ,  Vigilie  fpn 
tvafinaegcivel!,  bt;Dcn  li)fen  c^r  fc  bcgrauennjorDcnfyn,  Darummc  man  i)tb  Dei: 
©d)rift  /  ^ection  gelefen ,  i)nD  trdftlif e  lerc  i)or^ef)olDen  f)efft ,  De  feuenDi^en  alfo  auer 
ere  DoDen  tbotrdfleii',  i)nD  tbo  bereDinge  cine^  fcligeu  DoDe^  i)ormanen. 

©oDt  befft  i)an  DilJen  Ceremonien  t)nD  ©ebcDe  t)or  De  DoDcn  nict)t  gebaDert 
SDtfteitneenQ^ocfj]aParuaninDer@c[)ri|ft,  3Dtft)n  Daruan  ocf  nene  ^xempel 
in  Der  vSd)rifft ,  ^arinne  Dod;  i)efer  affgefloruen  be^reffnifTc  ^eDadX  wert,  Dat  DoDen 
gebcDt  f)efft  ocf  nene  tf)o|age  i)an  @aDe ,  i)nD  f an  Dtb  Dem  ©elouen  nid)t  gefdjcn,  ^cn 
t>or|lorueniDertocf  Dord;  nafafinge,  folcfec^  jicbcDed  nid)t  cntta^en  eDDcr  0ffd;aDet, 
iDO  f ant  Denn  grufamid;eit  duD  i\)reuel  /egcn  ©oDt  fyn.  !4)c  Interimijlcn  fd;oIDen  ftcl 
cre6  Dornemenj?  crinnercn,  fo  worDen  fe  tvol  finDcn,n)0f  Dar  ^rufamid^eit  i)nD  erfc[)recf  ? 
lif en  wveuel,  /e^en  ©oDt  duD  De  |i;nen  anrid^teDe» 

?San  t)cr  Sommumom 

J^at  DanDcrCommunionDe^?tue^i?nD  ^foDcd  €^rilli  m  funDerfid;  (Siaptttel 
^^  gcfctfet,  DnDDanDcmDancfDnDgeDec^tnilTenoffer(s:f)ri}Ti,  iDcIcfed  Dc  Inter- 
imiaeneinmipofferf)oIDen,  aff(}efd)eDet  imt,  3^  t)DeI  f^inDerfift,  DnDi;(J.Darf)cn 
<)ericf;tet ,  ^oX  men  .gerne  De  erDic()teDe  opinion  Vi)oIDe  erf)OlDen  DnD  be|ieDi(}en/  '^o^i 
i)terf)'aluen  De^  2IuenDtmaI^  Cbnj^i  »nD  Der  Communion ,  ein  a«Der  ojfer  fi;,  \:>m\\i 
mDc^^eren(S^ril]iMt)nt)^IoDt,  Dem^emmelfd;en  Q5aDer,  DorDcIeuenDigen 
DnDDeDoDenaeoffert\i)erDe,  \do  in  Den -:aSincf e^^:a?!(Ten  M*"^f>  ^  ^^'f^^^^^j^^"  i<^mC& 
DnDDnrcc&t  t)^,  »nD  |lreuet/e(^en  De^  Jperen  €^?)rifii  \DorDt  duD  orDenincje,  3e(}en  De^ 
(gacramentedredjten^ebrucf,  nuttin^DnDbeDiiDin^,  QOSente  ^Dt  Pannemant  Dor 
knanDern,  Dat^acramenteetitfangen,  i)Dti;j?ocfeintccfcnDnDSymbolumcmcc 
Communion,  miDnid)t  m^  ofterivercfe^,  t;Dt  i;^  eme  Synaxis,  t?nD  Hicf;temcr 

'  mv 


I.  ^tUntniif  \»ibtt  b4a  INTERIM.  125 

emtfoIMgcn  ^cifDnenoffev,  Daf  anebc  netin^c  t)c^(Sacramcnt^DelenfonbeapplH 
ceretn)ert)en,  ^&tpjJocftJt^Der  OlDtuetJcr  ®cin-i(ftc  j^enjiflc  tvdr,  Mt  neen  anbei; 
^cnd  t)5it)  .gct>cd)teni|Je  offcr  ^zmft  fr  in  bcr  5^ercf en ,  alfi  De  Communion  t)c^  ^t?;; 
ue^^^g)n|^i/  n)eIcferet5or(}eDccl)tenilTeDe^cini(}cnoffer^C^ri|lii?d  inaefcttet,  ^nb 
Datbctlicjct  ocf  Dionyfius  in  lib.  Dcr  Ecclef.  Hierarch.  cap.III.     Q3an  Der  Com- 

munion  ^uerjt  i)$  im  Sappittel  tjam  5D?if^offcr  t^ou^rnc  ein  ;cgenl>cricl;t  ge^ 
fcbeen. 

S)af  nfcOtanencbe^^PrejTcr ,  Mat  5(uent)fraa(  f)oiht,  fonDer  ocf  De  ant)em 
Diaconi  ebber  Dcncr  Der  5vercfen ,  DnD  De  (je(dui(3en ,  De  in  Der  €l)ril]iiPen  i)orfamme# 
linge  t^ofamen  tamen ,  Dci^^^acramentegmitflcncten  i<l)6kn,  latcn  m)  »p  ficf  bif 
roumcn.  S^atduerjlein  ^rcfier  t)or  jld;  ane^^lcDecommunieantcn ,  Den  anDcrnal^ 
(encant^ofd)oun)cn,  einc»0?i|Tefd;olDcf)0(Den,  DnDfcDarmcDe  (^3aDe  Dorfonen  fon^ 
t)e,  i)^t?nrcd;t,  5!)at  ocfDeDiaconit)nDanDere  Dener  Der  ^ertfen,  fcl)0lDcn  Dovdf) 
Canonest)nDftatut,  tt)0  Dcr  Communion  ^cn6Di()cf  t)nD  gcDrungen  tVCrDcn ,  t)p 
gctvMffe  tpDt  DnD  (iunDc,  kgm  cre  tQtu  ©emefcn ,  t)nD  \>m  Jgiercn  gcgeumc  fn;()eit , 
0  m(i)t  antomenDc ,  trcnte  Dord;  Diffe  ivt;fe  mdjlcn  t)e(e  tjnnoerDicf;  ff)om  ^acramen^ 
ttgdn,  t>nDQ5aDeg©crid)tcet5ent?nDDrinfcn,  S)at  ocf.  Dcr  ^vcrcfen  Dencr,  (Sfeor^ 
(^d;d(cr,  Vicarien,  tjnDnjo  fe  fiifiJ  ()cten  m%it,  t)or  crc  befoIDin(}c  fd)olDcn  f()Oi* 
Communion  Qdn ,  alfc  De  ^apif(ifd)en  bcIeneDen  ^apcn  f)cbbcn  mdt(;en  9}?i(Te  h^U 
htn,  ttcrc  ©aDci^  (a|}erin(3e,  Dc^(5acramentcdi)nc()rin3e,  t)nDt^ot?ovn)crcfin^e©a^ 
Dc^  f ()0vnc5/  Dc  srotcj^e  orfaf c  De  iimxk  fi)n  f onDe» 

^  53an  t^en  Sevemoruem 

^^nDenS^ercfen-tomonicn,  I)0(Den  m  gerncancnf  tvat  ff)Ov  betev(n(je  in  Dcf 
vJil'  ^t>n|i!ifcn  tocfcn  Den)]licf  p^,  DnD  ^ebben  t)an  Den  oiDcn  Ceremonien  ocf 
nidbt^  na.()e(afen  ,  fonDev  Daf  aKcne  Daf  t)ni)ovmiDt(ife  md(]c  affgcDan  tvcvDcn,  t)m# 
me  mif^bxwft^,  crgcrniiTc,  v)alfcf;e  opiniontjnD  erricje  (ere  njiilcn,  De  Daranne  5en^ 
gm,  t)nD  nid;t  fonDcn  t)pj)ebauen  tjnD  tvec&genamcn  tverDen,  t;Df  tvdrDen  Denne  De 
evgevlifcn  Ccremonlcn  mif  affjgcDdn. 

S)ctvile  De  ()iiti(jen  Ceremonicn  Dev5?evcfcn,  ntcf)f  ©aDe^ovDenin^e,  fon^ 
DevDcr^crcfenfettiH()cfi;n,  Dct^oDerxdification,  t)nD  tiid;t  deftrudion  Der  i^ev^ 
cf en  Denen  fc()d(cn ,  t)tiDnid;fIcn(}cvfd;dIcncDDevmdt5cngc()0lDcn  tvevDcn,  alfefetl^o 
beuorDcrin(3eDer(^ce(enfaIid^eifnutfcfi;n,  i)^t)nred)t,  $)e  Ceremonien  f5o^o(Deit 
tDDcnvcDDcr  antf)onemcn  ,  DarDord;  ©aDc^tvorDf  vorDuncferf,  crDom  t)nD  bi)(o* 
uengeflifft,  t)nD  2lff(jdDcrie  t()0  t)OrDcrue  Der  (^eclen  er()olDen  tvcrf ,  ^Dfmotf;Dcv 
Dve(jc(  (Sf.  ^>auli  iteDcg  in  Der  ^ercfcn  €^rifli  ^e()OlDcn  t)nD  fri)  0;n  ,  Omnia  i.S^fjf.  j 
probate,  quod  bonum  eft  tenete.  ^t  ^ere  C^rif^u^  t)nD  Dc  2(pofte(  ()ebben 
aUeCeremonicn,  De  f()Ov  (cvc  Dc^  €uange(it  binDcvlicf,  affgcDdn  t)nD  i)p(je5auen, 
t)nDge(lraffet,  ^?att.)^\).  @t.^au(u^  jlraffct  t)nD  t)or  n^arpet  adenf  tvat  tn  Den  ^J^-^^- 
Ceremonien  t)novDent(icf,  t)nfd;icf(t'cf,  cvgcvdcf  t)nD  t)ovfdrtfc&  p^«  i.Cov.x/.xtii/. ''j^   "' 

Q  X  Augu- 


""        Auguftinus  fed;t,  Lex  non  eft,  quae  jufta  non  eft.     2((fo  fl)nt  Ocf  nctU 

:^evcf cn''Ceremonien  ct)bcr  @at)ed  benfle,  fonbci*  mif^bruf e,  :4)e  ^at)e^  tvorbt t>or# 
Duncfetn,  crDomDnbtoorforinscfllfften,  5llfe  t?^unbt  ^cr  Qrotefle  M  t)er  '^api^s 
fcl;en  Ccremonien  r)^,  Q}nl)  i)crba(ucn  fonen  et)t)cr  mogcn  fe  mit  gut)er  Confcienti- 
en,  t)nt)  bc5o(i)in,qct)nfer(Sec(en5eiI/  tt)et)&ergc()0(t)en  nocf)  tvcbbcrutnmc  angcna* 
mcnnjcvben,  fcwirbenbennt^oudrne^erepurgeret,  Q3nt)  crc  mif^brufe  fampt  t)cn 
trvJacn  opinionen,  fo  Darbi)  in^ercten  ft>n,  t)nD  i)aran  ^eniien ,  tDccbgeban. 

^ercnt>eq>i5\De|le,  ^iffcboppe,  t)nl)  5tercfen  Ovccjerer^,  t)c,  fofcbiflicf  fi)tt 
fcf;o(l)cn,  t)ttt)bct)bent)pbc5lcrct'cnfltticl;c}efeen/  tjnbtvo  i)btftc(;ge()6rbt,  (gre  Sy- 
nodosgc5o(bcn,  .'3)eingef6rebemif^briifct)nbcrbdtnct()orect)tertibt  t)p(je{)aitcn ,  fo 
tt)crc  bc  t)oranbcrin^qe  nu  t()or  tiU ,  tn  ber  ^ercfen  nic^t  ndbitj  Qtm\t ,  fe  tvcrc  ocf  nicbt 
geficcn,  !t)ctt)i(cfe6uerfleramptna(aten,  ©abc^ef^re  t)nb  ber  ^ercfen  <^ee(enfa* 
licJ)cttnic^t3ead;et,  3^  t)tf)  t^nuorbpgencfiifcr  nobt,  bc  t)oranberin()c  ber  ^ercfem 
Ceremonien,  borcf)  ©obtfeiigc  ^arbcren  t)6rc)enamcn  ,  t)nb  fi;nt  bc^  im  fa(  bcr 
nobt,  t^o(bef6()etgetve|l,  57a  bem  be  Ceremonicn  9^Jibbc(n)ercfc  fi;n,  mn  &a\)t 
n)ebbergcbabennod;t)orbaben,  betia9e(e()en()eitber  ti^t  tndgen  t)oranbert  njerben, 
X)nb  be  Confcientien  t)ter()a(uen  bcr  er(icrnif[e,  nid>t  f 6nen  bcfiveren  ,  be  ocf  ntcl;t  (cn# 
ger ,  alfc  t^or  bcterin^c  ber  ©etitenc  €^pri(ii  benen ,  m  (jubt ,  niUiC  t)nb  red;t  gcboi^ 
benfi^n,  t)nbfanncneCeremonie(cn.0ergubtt)nbniUte  fl;ntnberS(crcfen,  a{fe  mit 
&Ci\)te  tt)orbeauerein  flemmet,  2Bcn  fe  bemett\)ei^  affnimpt,  i;afenid)t  einCere- 
monie,  fonbercinDorfdrefd)ermif^brucf,  i)nbt;^nicf;ttf)Obu(ben/  fotibcr  tvccl)  tf)0* 
bonbe,  ^IGo Ezcchias  bc  ^rene  ^Sfanal^e,  ^t  03?ofej5  fuiucfi  t)paericf)tet  h^^tit,  l)m-^ 
mm.  lu'^^^)  ^^^h  bariimme  \)at  fc  t()or  5ifr3dberi;e  mif^brufct  tvart.  mm.mm* 

^t; befldn  ttof,  hatt)t gc(fcf5ttt  bcr  Ceremonicn ,  t)mme  bcr  t)nuorflcnb{tf 
gcn  t\>i[(en  fef)r  niittc  fr),  tf)o  cr^oibinsc  fjtbe^  t)nb  cntd)eit ,  2[B!>  tvi((en  t^n^bcrfiilui^ 
gcnocf  oernebefliti(jen ,  fo  m)tf)  t)bt  mit  j)uber  Conrcientie  t)nb  ane  crgcrniffe  (jcif 
fct>ecn  fan,  ^Daf  ouerji t)mmc  tiblif ci^  frebc^  n)i((cti  in  ber  ^ercfe,  iv^atergerlicf,  m\> 
niif^britcf licf,  Dnb  bcm  tt)orbc  @a\>t  t)nb  tjnfcr  (£Dee(enfa(id;eit  t^o  tvebber  p^,  antf)0^ 
ncmcnfi;nfd)o(be,  n?etcntT)!)nid)ttf)orabentiod;t^o(erct],  3bt  t)^  ocft)e(cbctcr,  be 
»t]oe(icf ()cit  bcr  Ceremonien  bulbcn,  alfc  tnit  bcbanmciencr  ^cdcf f)eit  bc  Confcientl- 
cnbcjberen,  beRebiqingbermifsbiufc,  t)orfo(ginctci)i]bt)crn)dfiingcanrid;tcn,  57a 
bcm  be  t)nne[icf5eit  bcr  Ceremonien  ,  bcr  m\d)t\t  t)nfef>  oeloueii^  nicf;t  t^otrctii^ 
nct,  Ccf  tf}0  bcr  ^ccien jafic[)cit  nidjt  f)cfpct  ebber  i^yaM ,  alfe  ocf  St.  Auguftinus  be^ 
tU()ct,  Epift.  LXXVI.  ad  Cafulanum,  t)nbEpift.  CXVIII.  ad  Janua. 

sSnbbe^^Papiflen,  bc  i)|unbt  fof)effticI)t>pbej)cfidf6rm!()eCeremonienr)o(i? 
bcn,  m5tf;cntbocbfulucfbcfennen,  bat  einc  Diocefis  mit  ber  (mbern ,  ctn  ©tifft 
mit bem anbcrn,  etnc  ^:}?dnnif c  fccte mit  bcr  anbcrn ,  gc(icff)cit  bcr  Ceremonicn  nid;t 
5c()oIben I)efft,  Q}nb5anbc{enbcrf)aiucnnid)ta((ene  )e,()en®obt,  funbcr  ocf /ecten  cr 
eioen()cn)eten,  batfeonfcnbce^mttacsWt,  t)nb  •otKveDberbrincf (ircm  Dorbarff,  tnd^t 
alteite  gelicfformiDC  Ceremonien ,'  foubcrn  i>vf  bar  mcbe  aiic  cre  mij^briifc ,  ^iffgo^ 
bevpe  t)nb  cvbdmc/  tvcbbcv  antboncmeu  t)nb  tf^o&olbcntvolbenbtvingcn,  ^avmnt 


I.  25c^5rttiiu(?  wiUv  b40  INTERIM.  iif 

M)  mWx^nt^njx,  nod)  lenicje  Cbrijlen  (ane  mM)tmgt  t)e^  J^eren  €&n(li 
t)nbfj;nern)ar^eit,  miDt)ovlii|i  crcr  ^eclenffl(icf;eit)  iviUicjcn  fcnen. 

?3an  t)Ci:  Ccremonia  bcr  ©opc* 

r^n  t)nb  bi)  ber  !^6pc  /  gebvufe  m)  allmt  mt  de  efTentia  Batifmi  t;d ,  tnb  f)ebben 
v^  ocf  n?att)e  omatu  &  folennitate  bcr  S^ope  i;d,  tfeom  meijlcn  t)c{e  bef)Olt)cn, 
t)ni)alIcneet(ifct)nndDi(3ct)ni)bi){5uij3e|lucfc  (atcn  anfldn,  tvariimme  t)at  t)cr  SDdpe 
»or|lant)t  t)armcDc  mebr  t)orbuncfcrt  t)nD  auerbiipct  tvert,  a{fc  t)orf{arct ,  5Detvi{e 
ouerj}  t)c  Ceremonien  t?an  ^alH  bi;  t)cr  !^i5pc  nic1)t  t)orori)cnet ,  t)c  2{po(le(  ocf  nic()t 
gebrufct ,  ocf  in  bcr  bilfigcn  <Sd)riftt  nene  tucf^cniffe  et)i)er  cxempct  f)cbbcn ,  t)nt)De  2if> 
jjcmcinc  &u^iih ^ercfe  Daruor  J^oiDt ,  t)at i;t)t nicf)tt)an  bcr  (ubftantia  tjnb  tv>cfent)e 
^cr  SDopcfi) ,  »nbt)orfu(fen  ritum  cbbcr  gcbruecf  f)0(Dt,  t)e  ane  aftbrocf  ber  S)dpe 
mad)  nab{i)uen,  t^nbanc  grote  ergcrnilTc  mb  dubitationt)er  itiigtn  (jcbdfftcn,  t)nD 
t)or{)int)crin(3et)e(cr  Conrdentien,  nu  tbor  tpDt  nicf;t  fan  tt)ct)t)cr  angcricl;tct  tvcv^ 
bcn,  tvctcnmi)t)orj)emcnerred)tmcti(}ev  crorteringe  declaration  t)nt)  reformation 
affcv^cvcfen,  bavinncDemif^^bvufet^p^ef^aucncnban^ictogct,  t)nt)Dcn  Confcien- 
tien  rcd^t^c^ufpen  n^crDe ,  iM^  tvet)t)ev Dpt^ofcttcn ,  Q3nt)  fcbo(t)cn  Dc  Interimift^n 
f)i;r  bcbcncf en ,  t)at  St,  Auguftinus  m\  Den ,  De  in  t)er  ^illicjcn  ^d)rifft  nid;t  ^egriin?  Auguft. 

6ct  ft)n,  fccfet  lib.  de  natura  Sc  gra.  c.  57»  Credamus  quod  legimus,  &  quod 
non  legimus  nefas  credamus  aftruere.     ^dt  l)^ ,  ^at  mcn  nicj^t^  tf;0  gcfOUCn  t)nt) 

tf;o  ^o(Den  erbtvingen  fcl>6(e,  t)at  nid)t  in  t)cr  fd)rifft  jieit. 

Q}nb  fonen  ocf  t)c  red;te  €f;ri(icn  anber^  nid)t  t)ocn ,  fe  tvofbcn  Dcnne  bar  ^ef^ 
pen  fiinDc  (lifften  t)ar  nene  fiint)e  i;^ ,  t)c  (Z5n'(i(if e  frr){)cit  t)ort)rucf en ,  t>c  Confcien- 
tie  mit  minfc()en  fcttingen  t)or(]ricfcn  ^nt)  t)orn)crcn ,  t)nt)  t)ort)dm(if c  ergerniffe  anric[)« 
ten , Der InterimiSd^riucv Dnt) t)ev ^api(len tjmmctig^en tt)veue( billifcn ,  De t)n^ tf)0 
«)nndt)igcnt)incjcntT)iIlcn  t)it)ingcn,  t)nt)t)avuanfunt)mafen,  Dat  an  (tcf  ncne  fiinDe 
\)^,  Q3nDt)anCrefam,  ^ofte ,  £id)te,  (^pife,  ^cmmeDen  t)nD  J&uucn ,  Sfvtitf 
f ef  DciJ  gc(oucn^  maf cn ,  Q3nD  t)nDev  fu(f em  tvo|e  aHc  evc  cvDdme  t)nD  mifi^bvuf c  (lofe* 
rcn  ynD  er{)o(Den ,  t)nD  a(fo  berin  t)aven ,  -«(fe  {^ct-Dcn  fc  nt;ivcr(c  duc{  ()cDcin ,  *^nD  wp 
flrmen  Dnfc{)u(Digen  (uDe ,  ^cDDen  aflene  !5)oDtfunDe  gcDan ,  Dat  n>t}  \>tf)  guDcm  Cl^rij]^ 
fif cm  noDtvDcnDitjen  bcDcncfcn ,  in  Dcn  er()er(ifcn  mifi^brufen ,  tnD  Den  Din^cn ,  De 
nod;  DogcDe  cDDcr  fiinDe an  (icf  fpn ,  in  t)nfcn  5vercfcn  ettve^  na  geic^enbeit  t)cranDcrt 
l)-:bbcn,  DnDfo  m  f)t)rinne  m\  Dcr  €{)ri(l{iPcn  ^crcfcn  fri;{)cit,  Dcn  ^apiflcn  tf)0 
tx>illcn  affivefen ,  fofunDigen)!),  t)nDDcDcnt>nred)t,  tvcntcfulcfcfimulation  t)gt)n^ 
red)t ,  tjnD  (gt.  ^aulu^  Itraffet  fe  bart ,  an  (St.  ^ef r-o.  Q}nD  Dt t  n?i(Ien  m  t)p  affe  ©al.  2. 
tejlucfeDefrpfpn ,  t)nDDe^api|lenndDid;  mafcn,  tf)0  anfmovDc  ^e^cucn  f)ebbcn, 
©nD  noctcn  nicbt  m  ndDicf)  in  t)nfcv  D{e(i()ion  t)nD  gcfoucnd  fafcn  antf)onemcnDe ,  mt 
(^JoDttjnD  fijn  worDt  fri)  (et^ ,  QJmme  frcDe£5  tviflen  oucrfl  tviflcn  m)  i>n^  ^ernc  Dcn  am 
Dcrntocfcnt^or^clifcn ,  tvcnDe  erDom  t)nD  mif^bruccf ,  Dc  Darinnc  bcDccfct  (licft, 
bcfanDt  tonD  Dpgcbaucn  tiocrf. 

QJnDtvcnfd;on  t)^rinne  bct^  tf)0  Der  erfentniffe,  eine^  scmenetr€i^ri(?{ifen 

a  j  t?nD 


»nt)fri;enConciIii,  einet)nge(i;cf^eitb[cue,  3?^t)amiitl)em  gefouen  \)nt)  €l)n|llif er: 
gnicf;eit  nicl;t^  (lenamen;  tvenfe  ^e  jleit  nicfjt  in  geli;cf5eit  ^er  Ceremonien,  m\>  t)ev 
^ifcl;6p})e  fettin^en  (alfe  tf)OUornc  0el)ort,)  font)er  in  ^ev  lere,  ©cfouen  mb  ber 
©acramenten  red;tem  ^ebruf e ,  2llfe  J)tf;  Dem  Dionyf.  lib.  de  Hierar.  Eccl.  Cap.  2, 
3^  f lar ,  \)at  anucncf licf  in  Der  Stercf cn ,  tf;o  t)open ,  \>tk  m  anbcr  gcbruecf  alfe  na^ 
mal^  jje^olDen  \)^ ,  mt)  l)tbbmt  t)e  naf i)melinc)e  ntci?t  ndbicb  (jeacl;tet ,  cincrlei;  Cere- 
monien|^ebe^bi)t)tvS)6petbo  brufen,  fontJcr  Dat  aUene  nobicT;  gef)Olt)en,  Mm 
i)er infetting  €f;ri(li ,  bc  Subftantialia ,  in  t)cr  :^dpc  gel^oIDen  tvijrDem 

3bt  tDctcn  aflc  ©elcr&en  tDOl ,  ^at  allent  mt  bp  ber  S)dpc  gcbruf et  wtxt , 

^rjllicf  adfignificandam&oftendendamvirtutem  Baptiftni,  dc  ad  ornandam 

ejus  dignitatem  ft)  an^cfettcf.  3t)t  J)g  ducrj]  nu  rtucr  langefl  Darf)cn  (jcraben ,  '^(Xi 
l)t(ye  Ceremonien ,  t)e  ©dDtlif c  Inflitution  t)nt)  tt)ori)t  in  bcr  .^ope  0an6  i)OrDum 
cf ert  f;ebben ,  Q3nt)  M  men  allenc  t)p  t)c  Ceremonien  ( t)c  bod;  ^ar  niit^  "tbom  tve* 
fenbe  bcr  S)dpc(]ef;drcn ,  ^ebc  J^perc  ocf  nic^t  bc(ftt)orort)cnt,  be  ocf  anfencflicf  nic!)t 
l)arbi;gcl)olt)cnfi;n)  anjjcfeen^cft,  t?nt)bcr!i)dpcfrafftt)nD  ma<^t  tiid;t  t)cr  ort)e* 
ninj3e  (lijxi^i,  fiintJcr  bcn  Ceremonien  tbogefcbrcuen ,  2[0elcfer  bcnn  cin  flrot^, 
fd)entItcft)nt)t)nlibtIicferbomi;d,  bcalleber/enni^en  S)dpetn)iuelf;affticbmafet,  U 
ollentbalucn  in  ber  algemenen  i^ercf en ,  in  ber  gjan^en  njcrlt  ^ebofft  ft)n ,  V)nb  nocb  ^o 
bdjft  ircrben ,  tjtbcrbaluenfulfer  S^dpe,  bemitCrefam  tjnbanbern  ercnCeremo- 
nien  nicbt  tbojcricbtct  i;^ ,  t)nb  bocb  nid;t  befletveinij^cr  be  rcd;tc  t?nb  tvarbaffrigc  S^d^ 
^c  i>^»  S)ctt)ilc  nu  be  Ceremonien  bp  bcr  ^dpc  crcn  rccbten  finem  t)nb  gcbrucf  t)ov* 
laren,  i)nbnid;tmc5vantd(jetdignitatem  t)nb  finem  Baptifirji ,  fonber  einen  tjal^ 
fd;en  i)or(lanbt  im\6xm ,  tjnb  be^  J^cren  tt)crcf  t)nb  orbcnin^c  t)orbunf crn ,  fo  t)^  i;bt 
jobillicf,  bafbcJtcrcfcmitbenCeremonien,  bcnume^rtbobcrdeflruftion,  t)nb 
tiic&tJedificationbencn,  t)nbcfn)crt  bliuf* 

^artl)0  tt)crtbpbcr!Sdpc  n)t)ii]gemttanropenbevJ^ifli^en,  Crefam,  S>6^ 
pcfevffeni)nbanbernnaif^brufen,  aff^dberi)cer()erni(fe  t»nb  t)clc  bi)gcIouenge(ii(ffct, 
^nbbcr^alucntjorforbertbenobt,  bc^dpc  Ceremonien  nid)t  t\)ebbcr  antl;orid;# 
ten ,  3bt  fpn  bcnn  tf;oudrnc  bc  anl;en(]enbc,erbdmc  erf leret  t)nb  affgebdn ,  Q3iib  tom 
l)atalfogefdj)f(jc,  t?nb  cine  niitf biive  orbcninge ,  t)an  crtcllebcn  Ceremonien  (jeuntet 
mrt,  t\>ilfentt>t;t)n^berfului3cnneuenanbern,  tx)0(35obt{icft)nbbifljcf,  tvetentti)* 
Jolbcn* 

SSan  &ei:  Cereuionie  \^a  SDJiflfe. 

at  affc  ;5)a3C  tjppet  n)eni(.]cf{e  in  ©feben  tivec ,  S)nb  ^drpevn  am  ® onba^e  etne 
^^  ?[)?i|Tet)pbata{teref;rIifc(ie,  mitallcv  reverentie  gef)Olbcntrcrbc,  tvenn  bav 
Communicanten  fi)n ,  tt>ebberfecl)ten  m)  nicl)t  /  i^^t  i;^  ocf  bi;  m^  alfo  gebrucf licf, 
S3ocb  bat  n)orbtO??i(TenicI;t  anber^  alfe  m\  ber  Euchariflia  cbber  5luenfmal  bei>  J£)e* 
rcntf;ouor(ldnbe,  ^oduer(tmit  bcm  tvorbc?»}?iffa,  be  privat  ?0?iffc  barinne  ncne 
Communion  ge^olbcn  tvert ,  fcbolbe  t)orj]dn  ttcrbcn ,  n?efen  m)  Qox  nenc  ?0?i|Tc  tf)0^ 
bitlicfcn,  S^entcfulcfe^:0?iffep.^t)nved;t/  !)e|ftnenensrunbtinber(gd;rift,  tvert 

»ov 


I.  ^iUntnu^  txfibev  bae  INTERIM.  127 


vor  cin  offcr  ber  fatisfadtion  m  i^euenMtjen  i>nb  !^ot)cn  gc^olDcn ,  i;^  ber  ort)enin(}e 
€f)rii}i  Dam5iiicntnuil(]an^thoit>eDDcrn,  3bf '^^^-^^^^^j^f^ip^'"^^!'^  ^iffgoDerpc  t)nt) 
9}^ifdbrucf,  Dct)cc(u6IDicf;/e(jenDe^J^ercntvort)t,  DnD^nfcnwarcn^eloucn,  op^a? 
t)c^tvorDf  gccirUnDct,  flrcuct. 

^twik  Dat  Dc  pri vat  ^')}i^i ,  Dc  i>t5erf>alucn  Dcr  Communion  ^cfcjiitr)  /  Dn* 
rccf)t  i;^ ,  ^(\n  Dc  Canon  t>nD  fokf e  s>}^i(Te  Ccremonien ,  Dc  Dp  folcf  CvDicf;tCt  ?0?ifj^^ 
ofcr  (}cric()tet  fpn ,  ocf  nicl)t  rccbtfi;n ,  vnD  fdnen  ocf  nid;tangcnamcrt  werDcn ,  DnD 
motf)  De  56uct^anDel  m\  Der  ?}?ilTe  er|llicf  a(f(3erict)tct  fi?n,  cer  t>an  Dcr  Ceremo- 
nien  ctmad  fan  jlatucrt  rvcrDcn ,  SLOen  Dat  cr  ivefcnt  tvcrc ,  Dat  Dc  privat  OJJiflc  t)t()er* 
f)aluen  Der  Communionrecf)tn?erc  CrDOincuicf;citnic^tfanniitguDcmbeftcnDigcm 
grunDcbttvifetmcrDcn)  ()cDDe  men  (Id;  De r  Ceremonien  licl;(icf  tf;ouorDragcn  t)n& 
t()Ouor(}c(ifcn. 

S^e  Canon ,  Dc  fiif^  x\\d)tt>  Dcnn  cin  (ciDi^c  minfcf;en  (cre  \)i  t)nD  lliicf^tvpfe i)an 
ftelen ,  mit  Der  tiDt  t()Ofamen  cjcfetf et ,  Fan  ocf  im  aucnDtma(e  cDDer  Der  Euchariftien 
De^JE)ercnnic^tan0enamen,  eDDcrnebrucfcttverDcn;  SlGente  l)e  (eret  vnD  fccf)t  veie 
anDcrdt)anfr)nem9??ifdoffer,  DennDe^c&rifft,  vanDem2(uentma(e(eret,  ?0?afet 
ocft)anDer?t)?i|TecfnO|ferDervorfdnin(}e,  (eret  Dat  De  9J?iffe  ein  Offerfi),  Pro  re- 
demptioneanimjE,  pro  fpefalutisiScincoIumitatisfitquefalus  mentis5c  Cor- 
poris.  Item,  fit  facrificanti&omnibus  pro  quib,  offertur,  iacrificium  pro- 
pitiabile.  Item,  fit  hoftia  immaculata  proinnumerabiiibus  peccatis  meis, 
offenfionibus  &  negligentiis  <5c  pro  omnibus  circumflantibus ,  &  pro  omnibus 
fideJibus  vivisacdefunftis,  utmihi(5ciIlisproficiatadfalutemjeternam.  ©ar^ 
t^o  bejleDi^et  De  Canon  ocf  De  anropinge  Der  J^ifli(}en ,  t)nD  t)orDuncfert,  /a  t)orferet 
Dcn  gan^et:  rcc^ten  gcbruecf  Dev  Euchariftien  De^  J^eren ,  t)nD  fettet  Dat  opus  opera- 
tum  MifTx  an  De  flcDc  (l[)xi^\ ,  DnD  rid)tct an  a(fo  cincn  t)orDom(if en  tjnge^ouen ,  eine 
trDid)teDe  rec^tferDigin()et)nDcrfcf)rccf(ife  2lff(}6Deri)e ,  tjnDfan  Derf)a(uen  De  Canon 
mit  guDer  Confcientien  nid^t.an^cnamen ,  eDDcr  in  Dev  Euchariflien  gebvucf et  mx^ 
Den ,  v^f  f fl"  «5cf  nid;t^  ()uDed  Dmnit^  gcDuDet  tverDcn» 

S3at  ouer jl  De  Interim-i^d)riuer^  t)ormenen ,  fiifcf  eine  DiiDf n^e  auer  Den  Ca- 
nont^omafen,  t)nDDenna(fomit()cjlofferDentvorDcn  tbofertven,  Dat^efcbofe  Det: 
©i;ri}ftt)nDt)nfem5e(ouenan3€fum€f)vi|]um,  se(i)cfmeticf)  (uDcn,  t)g  t)or(arcit 
ai^eit ,  t)nD  ein  gefmiicf et  bcDrod; ,  'iSi^tm  De  tv6rDe  De^  Canons ,  t)nD  De  gcbruecf 
DcrCffermijTe,  Defet)orDefeucnDi()cn  t)nDDeDoDen  5o(Den,  f^^enffrajfen  fe  miD  to^ 
gcn,  !^atfe nicbtDiiDev,  fonDevt)orue(fc()cv(i)n  De^Canons,  t)nD anDer^ rcDen, 
olfe  DeCanon  vcDet,  3?btf6nen  jicf  ocf  t)p  fu(fe  Interpretation  t)nD  DiiDinije,  De 
mitDentvorDen  flriDicb  1;^,  nene  Confcientien  t)or(aten  cDDev  t)Ovtvutt)en,  fonDer 
bliuen  (teDe^tit)iue(f)afftid;,  ^entefefcenDatDe^e;tDed  CanonisanDev^veDet,a(^ 
fe  De  ©(ofe  Dev  Interim-?)}?ei|tev^  (uDet» 

^enmenocfnid)ttviflcn^tvcve,  DeQ5oDt(ofe  feve  t)anDen  cffermiffen  tf;oer^ 
bolDen  rDeDoitneen€6villcnanct)or(u(tfi)nev  fee(en  fn(ic5eit  annemen  fan)  tveve 
t)nn6Dic5>  t)Ov  Den  Canon  tl)0  (f riDen ,  -97a  Dem  5e  t>am  ^eren  ^hrifto  in  fi)ne  Eucha- 
riaianici)t 9^t)ovovDent,  t)«n Den5ipolle(n  s>nD  evcn  Siingevn  nid;t oebvufct,  t)nD 

vol^ 


i2g  J5eUntn^f  Uv  %ivd^m  j«  ^mhnt^. 


t)Dlaent)e^  Mn  Den  ^i5mef^cn  tf^ofamenbe  geflicf et.  Ocf  t^i)  Dev  Conlecration  ( m 
nien^Dtndmet)  \\k\^tttMd)^$,  ocfnicf)tt)attt>ort)ti;^,  t)avDorcl;^at^lementeeirt 
©acramenten)evt)e,  ^nDmennment)efaferecl;tbeDcnfenn)oIDe,  font)e  men  {\d)f 
Ijcf  Dorjidn,  t)atDet)orfec()tert)ej5  Canons  ere^  umf^ebbend  ^ar  mcf;t^  beuoget  fi)n, 
t)nt)afleneocf/e3enereegen®ew)ctcn,  DartenarbeiDcn,  Datfeere  ofcrmilTe  i)nD  Qc* 

tvinfle  erl)Ol&en.  , 

(go  ftele  De  Ceremonien  bcbript ,  &e  in  ber  f)Olbmgt  Der  Euchariftien  b\)  \>ni 
mbrufetnjcrDen,  p^  nicftt  noDid;  ettve^  ant)er^t>ptf)Oric|?ten,  tvcntetvv  ^cbbcn  \Mf 
Dc^  in  Der  Euchariftia  bc^oIDcn  t)nD  gebruPct ,  Dc  recf;tcn ,  ©at)c^  tvorDe  gelpcf f5r^ 
miaen,  t)nDguDe0cn)dnIife(55cfcn(jc,  ciner  pDtlifcn  ti;Dt,  De@ebeDe,  ^vcDi(]e, 
DnDt)anoIDeraf)cr3ebrufeDe5lIcDin(je,  ^clcf;,  mtt,  2(Itar,  tjnDtvatfipanebe^ 
frocvin^eDerConrciendenfanbcf^oIDcnDnD  gebrufct  tverDcn,  "3C^  f)ebbcn  ocf  De« 
fuluige  Eucharifticn  De^  ^ercn  llcDc^ ,  in  alfcr  re verentie ,  mit  Ceremonien ,  jlaDt? 

fifcr  t)nD  e^rliPer  (}ef)OfDen  alfe  fufg  t^or^cn  im.^an?e|^Iifem  n>cfen,  ere  paDtlifelle» 

QJnD  f!?n  l^eDe^  Der  menin^e ^mit ,  t)nD  fi)n  Derfiifui^en  tioc^ ,  Daf  tvt?  t>n^ iit 
offenCeremonien,  De  anc  croevnijfe ,-  bD^cIouen,  tJuDDer  Confcientien  befnje^ 
ringe  f i^ncn  gebruf ct  njcvDcn ,  tan  anDcvn  5?cvcf cn  njoIDen  gclpcf  f)OlDcn ,  mb  ^oIDent 
t)avu(5v  ocf ,  ?0?en  mevDe  m^  bauen  \>c\t  nic^t  n>pDcr  bcfwcvcn ,  t)nD  n>o  De  Interimi- 
flcn  mencDcn ,  nji)  fcf)OlDen  in  Dcv  Communion  De  geftus  Scenicos  evev  ^O^i^Jle  n)eD^ 
Der anricjtcn ,  alfe,  Hiccaputinclina  ,  hicfacfignum,  hicieya,  hicfaccru- 
ces ,  hic  te  erige ,  hic  leua ,  hic  repone ,  hic  nomina  vivos ,  hic  mortuos ,  hic 
fignateipfumCruce,  hicinclinateftri6iismanibus,  hic  ofculare  altare ,  hic 
tunde  pedus,  hicdorfum,  hicpedus  obvertopopulo,  hic  fac  tres  cruces, 
hicdeponecorporale,  hic  levahoftiam,  hic  faclignumfbrisfuper  caiicem, 
hicintus,  hic  ante  calicem ,  hiclevacalicem  &  hoftiam,  hic  ofculare  pate- 
nam,  hic  fac  cum  patenacrucem  infronte  <Sc  peftore ,  hic  lioftiam  frange, 
partemponefuperpatenam  ,  fac  cum  ea  crucem  infira  calicem,  mitte  in  ca- 
licem,  accipe  hoftiam  in  manus,  accipe  calicem,  ablue  ma^us.  2Bo  Dev 
Interimijlcn  mcninge  tvcrc,  'i^at  Diffc  ^inDer=:  »nD  Comcedien^  (e^pcle,  fcboIDen 
tvcDDcvantf)oncmcn,  t)nD  in  Dcv  Communion  Cf^vijli  angcvicbt  njcvDcn,  t>nD  Dat 
Dat@6ftlfpil  DevEucharifticn  bvuccf  fd;oIDeant6(3cn,  mtm  n?t?  pDt  nici)t  t^o  bitlt^ 
fen,  3Dt(i;nevev©oDtfofcnCffevittt|TenCeremonien,  fctn6gcnfcbcf)0lDen/  t)nD 
©flDe  Davuor  antwovDcn ,  2Gi)  tx^inen  fe  iti  Dcv  Eucharifticn  Dc^  ^cvcn  nid)f  f)cbbci7, 
Dewife  fct)ff)®6DtIifemt)nD€^vi|]IifcmbeDcncfcn,  a|f9cf.$a|fet  m\)  gar  pnDcnflltcf 
onDeinrec^t5lpenfpiIft)nt» 

23an  im  ©efcngen  m\>  S^jlem 

ehoras  Canonicas  t^o  fingcn  in  Dcr  :^ercfcn,  t)6  Den  5?ercfcn  !^enevcn,  Dc 
fuf^mtbrDcnntf)OueIcmitcvemampfc  \)orf>inDevt  fi)n ,  tjnmogeltcf,  tjttDfitfsJ 
bc  horas  Canonicas ,  Dovc^  tvctnid;  fd;6lcv  cDDcr  q)apett ,  n?or  in  eincm  mm  la^      ; 

tcn      \ 

■  I 


I.  ^tUntnu$  ttJibcr  baQ  INTERIM.  ii^ 

Un  (Ingen ,  t;^  tmx  nevjjent  niitte  tf)0 ,  unt)  m  im  ^ameliDom  De  horx  Canonicac 
fiif^  gebvufet  ivovDen  fi)n ,  \y>ae  i;Dt  eln  apenbav  mif^bvuccf  ©i^Dtlife^  tvovbe^  mh  mt 
men^,  t)ctmt;t)ttvavtDait)ovcf;nemani)t()c(evett)nbc)ebetevt,  funbev  @abc(J  tvovbt 
bovd;  evcn  ^n^cvimeben  fancf  i)ele  mcf)v  Dovacf;tet  DnD  be(aci;et ,  ^cnte  pDt  m$  m(^t 
onDcv^ ,  aife  cin  mmttt  tjnb  (cbblcf;  cjcDiJne. 

® i)  (atcn  Dacl;(icf  onfe  ©c^i5(ev  t^o  €5ove  ^dn ,  m  miDDa^c ,  DnD  na  miD^ 

Da()et5ov^cfpevfl)Dt,  DatfePfalmostjnDCantica  deTemporejingen,  DnD  Le- 

tliones  \>tl)  Dem  oiDcn  imD  ni;cn  ^efiamentc  ovDentficf  (cfcn ,  tvi;  (atcn  ocf  fu(fc  ©e^ 
fcnscDovd;  Dc^vcflev  mitColleaen  bcfiutcn. 

(So  De  ilevcfcn  mit  mef;vcn  t)nD  0cnod;famen  Q3vc(ievn  Dovfov^cf  vodvDcn ,  mb 
Dc  ©el)]lifen  ©liDcv  tf)0  evcmvcd;ten(3ebvufefamcn  fd;olDcn,  t>nD  mcn  tt»o(Dc  Dcmi 
mef;v  exercitia  i)f()  Dcv  f)iiUjm  ©cf;vi(ft ,  in  Den  ^cvcf cn  t^ov  (cvc  i)nD  bctcvlncje  anvid;^ 
tcn ,  tvujlcn  tvi;  i;Dt  nld)t  tbo  n)cDDcvfcd)ten ,  ^od;  Daf  fiiifc  exercitia  Dcn  ^"JJvcllcvn 
fampfdcf  orDcntdcf  DnD  fd;icflicf  t^ov  bcfcvin(|c,  i)nD  nicbf  (ofcn  t)uDud;fi()en  m\> 
Dvuncf  cncn  (y()0v^(Sd)6(cvn  tf;0(3cbvuf  cn  unD  Dviuen  t)p3c(cc&f ,  t)nD  cin  fpdttifd;  mif^i^ 
bvuccf  ^oDtllf  c^  voorDcd  wcDDevummc  an^cvicbfcf  n)i5vDe» 

^at  Dc  Dovncmcjlcn  Scflc  t)an  olDingcjJ  bcv  in  Dcv  5?cvcf cn  an.qcnamen ,  Davf f)0 
bcl^ofDcn  vocvDcn  fd)6len ,  Dat  sctvilfc  f i;Df  fi; ,  (^aDc^  tT^ovDt  tbo  pvcDlgcn  t)nD  tf;o  bo^ 
ren,  t>nD  Dcd  Jg^cvcn  Euchariftie  tf;o  f;o{Dcn,  p^  m^  nld;f  fbotvcDDcvn,  <Bo  mcn 
6ucv|]  Dc  ^i)v  t)nD  Scll^^Do^e ,  Dc  in  Dev  evflcn  ^cvcfcngctvcfen  fpnf ,  tDille  (}e(;oIDen 
l^cbbcn,  m6flcmcnocft)ovfcbafFcn,  Daf  fiilf e  !53i;vDage  na  Q5aDcdbcuclcscbi(!iget, 
tonD  nid;t  tbov  anvopin^c  Dcv  Jpilli^en  DnDanDev  aft()6Dlfd;cv  cf)ve  Dev  ipinigen,  ocf 
nld;f  t^ov  ftvclgevic  imiD  allc  fiinDe  t)nD  fcbanDc  mifdbvuf  cf  n)dvDcn,Dmme  n)cf(f  ci^  mif^^ 
bvufc^  tvKIen ,  cflif c  Jcfic  noDftvcnDic^  affgcDdn  fpn ,  iDcntc  fe  tDOvDen  nid;f  tbov  Dor^ 
Dcvtn()e  ©oDtlifev  cf;vc ,  D6(jenf  tjnD  fcefcn  fa(id;cit ,  fonDcv  ff)om^ape;igen)in|ic,  (5)a^ 
De^  namcnj?  tonef;ve ,  tonD  f^o  allcvlepe  fiinDc  DnD  faficv  gclctjen^cit  gcboIDcn  ,  i)nD  n?c> 
re  t)cle  bctev ,  Daf  gav  ncnc ,  cDDcv  tTocinid;  gefle  ^ebolDcn  n)6vDcn ,  mnn  men  De  03 v* 
re  aIfott)OlDc  wovDan  ^ebvufen ,  alfe  fe  bctfef)cv  ^cbvufcf  t;^  im  ^anjcflDomc. 

@o  6ucvil  ctlife  f;illi^cn  Jejlc  fd;oIDcn  ^c^oIDcn,  t)nDcvevf5oDcvImitation 
geDacf;ftDcvDen,  md(tcnevc^;)i|}ovient)nD^cgcnDcn  f^oudvneaucvfccn,  DnD  repur- 
gevtn)cvDen,  ^Satcin  ^DevPrcDi^cvDnD^avncvtoanene,  tDafvecbt  miD  niitfbarlicf 
wevc,  t5opveDi(jcntDii|]c,  t)nD  Dc  gabclen  t)nD  Idgcn ,  Dc  fiif^  in  Dcn  Q36f cvn  allcnf^ 
6a(ucn,  \>m  Den  ^iiUsm  gcfd;veucn  fldn ,  m  Dcr  tvav^cif  tviiftcn  t()0  t)nDevfd;c^ 
Den. 

'^at  duev(l  Dcv  f^iliim  "Stfli ,  Davf 5o  fc6o(Dcn  ^eftoIDcn  mevDen ,  Daf  fe  affc  Pa- 
troncn ,  Dovd;  De  t)i;ve  (jccl)vcf ,  t)nD  tt)t)  Dovd;  fiilcf c  t)pvc  cnc  in  cvcn  t)ovDen(!en  f bocjc^ 
fcflct,  S)nD  mcDc  Dcelbaffticb  tt)dvDen,  t)^af}g6Devprt)nD  nfnc^n)egc^anftoncmcn; 
Davuan  t)0v5cn  tt)i;Dcv  bevici)f  gcDdn  i;^» 

S)afDe^^eDctt)cfc,  Proceflion  t)nD  gancn  Dra(jen,  tt)0^ctt)6nflicf,  mb^ 
Dcviimme  t)pgevicbf et  t)nD  an()cnamcn  fcbolDe  mxbm ,  mtm  tt)p  nod;  f 5o  vaDcn  cDDcr 
ant^onemcn,  S)ctt)i!cfet)mmecvegmif^brufcdtt)IIIen  fpn  affgeDan,  t)nD  DavinneDe 
anropin9eDevf;iaisen/  »nDcvet)orDen(ic  t)6v,oe(lcIfef,  De  f;6ltcucn  t)nD  fufucvcn  bifDe 


ijo  25ct5iitfi5g  ber  ^ivd^m  5«  ^mhm^» 


mim^vaQin,  i)nba}>enbarlife2i(fg6bevi)e(jc&reuen  mert,  t)nt)Dcfinficf  nicfcf^an* 
ber^i)enneini)nnutfet>nM^eiben  ©pectafe(,  ^ompa,  m\)  mifebmd  v^  @ot>tlifed 
ivorbe^  Dnb  namen^« 

:^c(}emont/ife©cfeni3el)nbSoiennitdten,  fo  in  t)en  gejlen  ^emontlicf  Qtl)oU 
^en  fi?n,  laten  mi)  fo  tm;tf;  t)nancjef6cl;ten ,  a(fefe  mit  i)em  n)ort)e  (^ai)e^  ftemmen, 
l)er^ercfent5orbeteiin^enuftef|)n,  t)n&  ane  befipcvincje  bcv  ©emten,  tont)  ane  cr* 
gernijTe  f onen  j}e(;olt)en  m\)  (jebrufet  tuerbcn ,  ^\)  a^unt  ocf  baruov ,  ^lf}tn  tDevbe 
\>tf)  &en  Ceremonien  nicl)t  nobttDevcf  e  t)nD  ^vtif  e!  De^  ^elouen^  maf  cn ,  t)nb  minfi^eti 
fettincje ,  nlc(;t  bauen  ©obt  t)nt)  fyn  tvovDt  fctten ,  i)nD  t)e  ©eni^eten  'oavmeDe  be^ 
ibevctt. 

SSan  bm  ^ilim  mi)  &mnltm. 

iei:Q5i(t)et)nt)©eme(teWuen,  tviden  tiopnic&t  firiben.,  vot)  fe^^en  duev(I,  t)at 
^;^  be(o(jenbi(I)et)nD©eme(te,  fotDeinicI;inDer5vevcfent5oDult)enfDn,  alfet;aU 
fcl;e  (cve  t)nt)  (o^enbof er ,  t)nD  t)at  5^i(t)e  ebbev  ©enielte ,  in  Dev  5?evcf en  fi;n  fd;oit)en , 
j)t)terinnevel)ennDelut)e,  c)uDev  tvavtaff r i^er  ^i|lovien,  t)nD  bel^en&iser  tvarl^aff^ 
tiQt  fere. 

^i;  fec|c)ent)nb(evenocf ,  l)att)ebf(be,  t)tn  ©abe^  e^ve  t^evf  t5ocie(ecf;t,  bc 
befocjt,  ancjebebet,  t)nb  bavudv  affgdberpe  ^ebreuen  t\)ert,  t)t(;  ©abe^  beueie  t)nl) 
gebat)e,  fd;d(en  t>nD  mdten  t^t^Der  ^ercfen,  €(ufen  t)nt)  Capellen  tvec^get)dn  tver? 

ten» 

^t;fe^^enocf,  batpt)ter0ev(tcft)nbi)nvec^ti)^batmeni)pbeQ5il&et)n&  ©e« 
me(te,  tn  Dev5levcfen  fo,(jvotci)nfofltt)ent)et,  i)nt)t)e  J^idi^en  anDcr^  bcnn  eveJpi|lo^ 
rientiigen,  m.it^uiDenetiflucfen,  bdanbt,  frdmbem,  auermeticjeif-boffevDi^en/aocf 
lid;fevt)i(jenf;abi;tb,  t)nt)a(fo0ema(et,  a(fctvevenfe5l^dnin0et)nt)5uv(len,  m\)if)t> 
l)aue  im  fvutven  timmev  gemefen ,  ^at  Uf)  fu(cf en  Q5i(t)en  t)nD  ©emeften ,  t)or  betc* 
rin(jeinDer5?ercfen  fiimpt,  i;d  (icbt  tl^ouorfianbe ,  3?Dt  f;ebben  ocf  (an^eSarter, 
alle^abe^^ovjlen&i^ediDe,  ^i;rauer5ef(acjet,  t)nDn)eveti^oftt;Dt  Datein  ma(niitt^ 
licf  infef;ent  f;t;r t)an  (|efd;ege ,  t)nt)  t)em  fi)ne  mafe  cje^euen  t\)dvt>e ,  ^at  fii(f e  bef ofltn^ 
ge,  i)ipnutti^e  t)nt)  ndbicje  iiincjein  Der  ^ercfen,  a(fe  ff;o  erf)0(binc]e  ber  minifteria 
»nb  Studia ,  t>nb  i)nberf;o(bin()e  ber  armen  nobttroffttgen  ^en^enbef  wevbe. 

S)at  ane  a((en  bi)5e(ouen  t)nb  affgdbifcbe  f;i(Iigen  efcve^  be  niiffen  t)nbt5ober 
(eve  benfiltfe  '^ii^t ,  alleue  t5o  erinneringe  in  ben  5lercf en  be5o(ben  ivevben ,  fed;fe m 
nid)f  an ,  ^t)  t)orbdmen  nid;f  be  ^ilbe  t)nb  ©cmelte  an  ftcf ,  ©unbern  ben  mif^^ 
brucfberfulutcjen,  t)nbbeevcjernif|e,  fobarbt;i;d,  t)nbraben,  batbe^i(beovben(> 
lif er  m\t  t)p3el;auen ,  t)nb  be  erijerniffe  mdge  it?ed;geban  tverbem 

?San  v>af!cn/  ^nt)crfd>et)t  t)cr  @pifc  i)nl)  bcnc&iginse 

t>ec  (^vcaturcn  ®at)v^» 

ifSaflen,  Mbent5o(binaebev<Spife,  .'^avbovcbbafSfcfd^getemmet,  ^eca^ 
liiet,  mbem^bisct,  t)nb  bem  ^ti\h  mUxmid)  gmaUt  mt ,  nicjf  iia  m 

j)«ber^ 


I.  25ctartCtiflg  ttJibcr  t>40  IN TERIM.  i ;  i 


t>nt)erfcl)et)e  t»tT  fpife ,  W  Dcn  minfd)en  nid^t  Dovunveini^ettvaf  in  ^en  munbt  mghdt, 
$6at  bem  veinen  adent  veine  f^  /  Q}n^  De  eine  fpife  fo  ^uDtDnt)  veine  fi; ,  alf^  t>e  anl)er, 
i)nt)bafniitDem  mii)evfd)ct)eDev@pife,  DeConfcientien  nictt  id)Um  befwevt  \m> 
t)mt  (atenn)i;aIfo,  t)nt)anDev(^nicttvedbtfpm 

!^atnagelegenl)eit,  t)eo(L)c()eivanf)eit,  an  mii)erfd)ebf(iPen  !Da^en ,  5(dfc& 
cbberQ3ifd}tboetf)en,  t^ogemenem  ^o(ttifd;en  nUff^e  fd;oIt)e  a^ebbevumme  i)j)tf)0^ 
i'id;tcnniittefi)n,  ^atcnn)i;\)pt)cOucvict)cttbevouiven/  ;^evbe?!}Javcfet,  t)nt)  tvat 
t^ogubev  Policie  (^tf)6xt  beuafen  \)$ ,  !4)c  bt)  ftcf  ocf  itjof  rDcrt  cvfenncn ,  wat  fc  t)il[ei> 
t)a(^  Do()n  Fan  cbbev  fd)a( ,  bod;  ncmen  tvi;  bifle  politifd)e  fcttincjc  nid;t  ant>cvi^ ,  bcnti 
Civilitev  an,  barmebencmanbfbauenfDnoormocjcn,  fd)o(De(>efn)ertfi)n,  2)arme^ 
te  ocf  nemani)e{^  Confcientie  fcba(  (jefanc^en  i)nt)  i)or(Iricf  et  wcrben. 

^ai  etn  i;t)er  Creatur  ©abed  an  licf  gubt  fi;,  Diit)  ercn  (jcbruecf ,  bart^o  fc 
©obt  gefd;apen  befff ,  jlebe^  f)eb(>ei)nbbebo(be,  DnbfofeauerbennoturdPenj^cbruccf 
ttm^  roercfet  unb  fraffr  ftefft,  Q)a\)t^  fonber(iPe  n)ercf  t)nb  ?0?irafe(fp,  bc  in  Dnb 
l)ord)  fi)ne  toaturen,  Qdcnt  n)at  cme  mo^gcfallet,  t)f5rid;ten  fan ,  t)nb  nid)t  bet: 
^rcafure  Prafffebbermad)t,  fonbev  @abe  fi)ff)Otf)Ofd)viuen,  latcn  rci)  t)p  ficf  bevou* 
jven.  ^af  ouerft  be  €i'eature  auer  ere  nafurliPe  Pvafft ,  bord)  bof  fetjcnent  mebv  mad)t 
fcf)0(befvi(jeii,  mibbovd;fe()enin0efd)Olbe  tf)0  bem  bcveibet  wevbcn ,  barff)0  fe  nicl^t 
gefd)apen  i)^  oan  &iyt}t ,  f an  t)f f)  bev  (5d)vi(fc  ntd)t  bm\)fit  tDcrbcn. 

S)at  adc  (5)abe^  (Sreafurcn ,  be  n)t)imgefouen,  mitbancffe^jgin^e^ebrufett, 
borcf)  ®a\)t^  roorbt ,  ^nb  t)at  ©cbebt  \)nd  f)i(Iicl^  t)nb  niif te  ft)n ,  njebberfed)ten  tvp 
iiid)t,  s^nb  bemilebebofe^eif^,  t)nbbernitnfd)enbofc5beit/  ©t^bed  (Sreatur  i^or^iff* 
tent)nbfcf)ebtlicf  mafenfan,  t)nbbeminJ^eocf  f^o  fi^ncmei^cn  Dorbavue,  fiinbMt* 
f en  brufen fan ,  leren  m baf  na ber  lere ^t,  ^aufi,  m i)bcr (lf)\'i\lm ,  alle  Q5abe^ 
Crcatuv ,  bord)  baf  n)orbt  Q^a^t^  mb  ©ebebt  (jebiniget,  nnt  bahcf fe.(join(}e  fcf)6Ie ge^ 
bvufen  m\)  (}enefen ,  im  ^cfoucn  nid)t  tiviuelenbc ,  funbevn  fc  fi)  cm  ^eiffam  »nb  (jubt^ 

S)ati5uer)Uf)0fiinberfifentibenim3avc,  (gffifcv  Creatur  befweringe,  alfc 
©olt,  Wf  Q3alm,  Q3ur,  ^attv,  Q3eIe()rtm|leuc,(Scbiticfen,gIaben/©er, 
Dnb  berc]e(ifen,  be  mit  grotem  bi)(3eIouen,  Dnb  (^M  namen^  mibtrorbe^  mif^;! 
bvucf  ()cfc()iivf),  fd)o!be0ubt/  mitfe  i)nb  @abe  n^ofcjeuellicf)  fi)n ,  d^  nid)t  ff)oben)ifen, 
n)i)  n)efen  ocf  fiilcf  cn  bi^gcfoucn  i)tib  mif^bvucf  nid)t  noebbev  antf)Ovid)ten. 

Q3tf)bem  ocjenfc^infifen  Dnbcjemenem  ^cbvufc/  y)e))\)t  ocf  t)n(o(^bav  mr, 
S^af  ntc^te^  a(fe  aff(g6bevi;e  mh  t^ouevpe  mit  bev  Cveatuvn  beftDtvinae  ^(^ebveuen ,  Dnb 
tateuenbavmebe,  bename©aDc^,()vun)(tcfmif^bvufct,  i)nb  cvfc&iWfdfe  a(fg5bcvt)C 
an^txif^ttt  werbe,  aifebat  men  &C{t)t6  gtifi,  onb  fi)ne  frafft  t)nb  mad;t/  mit  be# 
fmeringein  be  ^reaturn  tf)obrin(}en  jlcf  unbetf  eit,  Dnb  be  barmcbe  wif  anricbten, 
S)atmenS)uueIt)nbancb6febarmebefd;oIbeDorbriuen/  2l3elcfe^  nid;tanber^  i)^, 
<ilfe@obtfr)nfn^evenDovn)evpen/  Dnban  fpnc  flebeelcnbebobe  ^veafuve  fetten ,  fpn 
tDOvbtttnbnamenmif^bvufen,  »nbben)crftmtt2l(fg(^bevi)ct)0tfii(Icn,  !^cn  gefouett 
j)nb  t)nfe  t5ouorftd;t ,  tf)0  (^abt  mb  fpnem  (^one  /  mn  em  i)p  ntd;ti()e  Dnb  mgtncb 
ftPebin()eafwenben,  Dnba(fevfiibefaft"d)eit/  bc(tcffufcfenbeftt)avcn€veatuven,  /c* 
0en  Dcn  !4)wwc(  tvoftcn ,  i)ovvabeii ,  vnb  bovd;  t)ngeiouen  in  affJDvunbt  bev  H^  f^«n  i 


S)ifler  fiinbe.,  aflPgdbevie  loorbdmenifle ;  mafen  ficf  alle  be  /ennic^en  bee{f)a|ftic5  /  be 
fulPe  ber  Creaturen  befweringe ,  »nt)  loormente  bencbitjinij  er^olben ,  tnrumen  unt)  an^ 
ncmen. 

53art  &ci:  ?)rcrtcr  €l)c/  tftib  bcr  ffommuniort  bcit)C$ 

?0at be^rejlertinbClerici,  be  bord)  ©abe^  Qtmbi,  mit  fiiefcfjeit  begauetf^n, 
T§i?  i)nb  ane  ttjoff fpn  f dnen ,  n?einiger\>or5inbertiverbcn,  t?nb  be  5?ercfen  empte 
niit  meniger  t)orl)inbei  nijfe  bcjlenen  Dnb  t?dr|lan  f onen ,  Q[>nb  hat  ocf  beij  f)i((igen  2(^ 
pofiofi  rabt  fi) ,  bat  be  ane  mpjf bliuen ,  be  bord;  &Q^te  Qm\)i ,  mit  gubem  Q5eiDeteit 
infijfci)eitt)nbreinic{^eitltcf  er(>o(ben,  befennen  tvi)  Dor  rec(;t,  it)o{be  ©obt  bat  »c(t 
t)e^auef)ebben» 

.^atduer|lbeterfcf;o(befi)n,  batbeClericibrenben»nbin|]ebt(ifer»nfufc()eif 

anret^inge  (eueben ,  a(fe  W  fe  frieben ,  m'^  M  i)bt  beter  fi; ,  bat  fe  in  €!)ebrocfe  ^nl) 

J^orerpeieucn,  a(fe  batfee()c(icfmerben,  X)nbereei0enee5e(iPe  \i?i)(f f)e(>ben ,  i)^nicfct 

©al.f.,     tvar,  ^Bente^drcnieger^t^nbiS^ebrecfer^,  ivat  (lanbe^  wtb  tvefen^  befi;n,  tioert 

Q)obt  ricl)ten ,  t)nb  fe  tverben  ©abe^  Ovt)fe  nidjt  eruen» 

^atocfbebrenenben,  mtfufdxn,  Dnretnent)nbf)orefcl)en  Clerici,  bc  Jtev* 
cfen  ampter  beter  orbenen  onb  be|ie((en  ^'■M^in  foncn,  a(fe  ©obtfvitc&tige  Dnb  frame 
e5e(if e  ^reller ,  X^at  betvifet  ^at  mxd  fu(ue|]  t)e(e  anber^ ,  :^at  be  ^()e|ldnbt  t^an  bent 
^mw  €()ri)lo  t)nb  fi)nen  5lpo|le(en ,  ben  ^re|]ern  fcl)o(be  t)orbaben  ft)n ,  i)nb  bat  ^a 
tt)e|]  ebber  Concilia  ben  tf)0  uorbebenbe,  t)nb  t^o  f)Oreri)e ,  e()ebrocf  t)nb  anbern  t)n 
fetlifenfiinbent)tibfcbanben,  ben  Clericis  orfafe tf)ogeuen  mac^t  ()ebben  fd)o(ben^ 
^  f an  t)t5  nener  @c^r tjft  beivi)fet  tDcrbctr,  funbern  bat  be  (5()c|lanbt  crnll(ic()  fi;  fiebabcn 
a((en  be  tnit  f ufd;ettnid)t  fpn  bcgauct ,  bcfu^et  ^o:\:)i^  n)orbt, 

3btmafet|icf  ocfbea((eber  fiinbet)nbfc|)anbcbee(f)a(ftid),  be  t).an  ben  e()e(o; 
fenClericisgebreuent>tibbe(3ati(5en  tvert,  becne  be  fii)5eit  be^  ebejlanbe^  benimpf, 
2Belfcnt)nfe^ere  @obt,  alfeeingemcinremediumgecieuen  f)ejff  oXkw  minfd)eniti 
allen  jlcnben,  ^6rert)e  t)nb  t)tifuc()t  t^ouormijben ,  t)nb  barummc  gef;6rt  nencm 
Cf)ri|1en  inber  geifKifen  ebber  Clenfen  t)nrcine  cl)e(o(tc5cit  tl^oirinigen^ 

'^oiU  DifputatiotiDan ber ^reftcr  t)nb  Clcrifen €l)e,  bii\)  op  iim^  frt)ert 
€f)rifl(iPen  gemcnen  Concilii  orbeleiit  fcbofe  berouiven,  p^  tmx  cin  t)nbebed)t(icf  ban^ 
bef,  iGentet;btn)evtt)e(cn  fhogrofen^iinben  ovfafecieuen,  t)bt  i)^  ocf  Dngobtlicf 
bcm  Concilio  in  fj)iie  ()anbt  »nb  (]etva(bt  ()eue!i  ©abei^  ovbeninc)e  t)nb  bcueei,  ^avna 
ftcf bod)  ein  i)ber  rici)rcn  Dub  f)o(ben  fcl)af ,  <^nb  jlerffltfe  mtnfd)en  auer  ©obtt)nbft)tt 
njorbffetten,  p^apenbare@abee(af1ering. 

^e  Communion  bciber  be(^  be^  ©acramente^ ,  i;^  bcd  ^eren  Cortftt  beften^ 
t)i,ae  t)nb  eariae  orbeninge ,  t)nb  cin^  be(^  be^  (^acvamentei^  adene  bvufen ,  i)d  bcv  or^ 
bening  ^bvijii  tf)on)ebbcvn  t)nb  i;d  t)nved;t ,  t)nb  f an  t)an  ncnem  tvufocn  t)nb  ©obtflv 
Ii(jen  @eclcfov0ev  t)nae|lvajfct bliuen ,  3br  fan  ()t)vinne  ocP  necn  Concilium  ficf  l>a^ 
«enben^cvn^lf^rijlumfetten,  t)nb  mt  he  i)eovbenet,  tJtib  mtt  fynem  bobc  beftebt^ 


I.  23ctarttttug  x»i^cv  t^AQ  INTERIM.  i;; 


Qtt,  t)nt)na|i)nevf)enmie(favtinbc(3anf2eanrltanncvicl)tet,  imiD  bctln^pfpne  ireD* 
t)ev!ump|l  aljD  t(;o  l?ol&en  beualcn  5c[ft ,  ttuD  De  €fpvi|lenl;eit  nef)Ovfamlice  aebvu^ 

"^(Xi  \n  Dcr  Euchariftien ,  i)nDcv  cinem  pavfe  Ded  ^acvamcnted  tl^ocjehrc 
C^vif^u^  M  ^n^ '^^^>t)t  fp  ,  t)nDDcv  Cbrjillifen  gemene  \)6v.aeveid)t  njevDe,  v^ 
t)tbt)cv^]>apiilen  5\oppe  ^cveDct  wcDDev  ®M  mx\>i,  3t>t  i;^  ocf  nicbt  tbebemi* 
fen,  tt>ente De naturiife  Concomitantia  t>ffft in  ^ciftliPen  auevnatuilifen  t>nb ^acva^j 
mentltfcn  fafen nene lleDe ,  ^Dti;^  ocf  bijTe  opinion  Dem  tvorbc  (£^;)vi|]i  tfcovveD* 
Devn,  De  t>nDevfd;cDtlicf  fed)t,  "^^M  Dat  Q3voDt  firn  Mi  ^i^t)  De  -:bSm  fpn  bloDt 
■fi;,  Caufa  efiiciens  Sacramenti  i;^,  Ded  ^even  ^^vi|li  OvDeninge  t)nD  tVOvDt, 
5ine  fi)nen  l>cueel ,  ovDcnin(je  t)nD  tvovDt ,  fan  Dat  ^voDt  nid)t  De  £i)(f ,  t)nD  Dc 
9IGim  nicbt  Dat  ^IoDtfi;n,  !^e\t)ilenuDe^JpeventvovDtt)nDovDenin(}e,  Caufaef- 
ficlens  x)i  Ded  (gacvamente^,  t)nD  Dat  Q3roDt  fi)n  $!i;(f,  t)nD  De^i)n  fi)n  ^(oDf, 
euenDarummefi),  Dat  i;DtDe^cret>nDerfd)cDentlicf ,  alfojjeorDcntbcfft,  'A^^citHi 
f^roDtfnn  ^i;(f,  t)nD  Dc  ^i;n  fi;n  Q5IoDt  fi;,  t)nD  fettet  De^  ^an^en  (gacramcnte^ 
fn)e  micfc,  alfc  Q5roDt  t)nD  "-SSpn  ,  t)nD  nicbt  allenc  Q3roDt,  S^t  fed;t  ocF  nid)t, 
Dat  ^roDt  i)^  ,  mi;n  £i;(F»nD  Q5IoDt,  ©unDevn  Dat  ^voDt  \)^  mi;n  ei)ff,  t)nt) 
Dc  ^^pn  1)^  mt)n  ^:SloDt,  Q}nD  ijd  ;o  tt)eDt)ev  ©aDe^  223orDt  gereDet,  '^c^i  t)nDer 
Dcm  ^roDe,  in  Dev  Euchariftia  ,  beiDe  Dc  ^i)(f  t)nD  Dat^IoDt  €^pri|li  t)orrefet 
irerDc,  ^Dttvcrt  ocf  Dc  ^cve  (S^pvijiu^  mit  Diffev  Opinion  %en  (ivaffet,  t)nDt)or 
mtn  t)nbeDecbtIiPcn  t)nD  t)nuovftenDi.0en  angegeuen ,  2llfe  De  Dat  ©acvamentc  itt 
(tve  (liicfc  t^ovcifcn  beueelt ,  Datincincm  gegeuen  tioevf ,  !^ett)ilc  tm  Q^voDc  in  Dcr 
Euchariftia,  Dc  ^cvc  CJ&vijluii  ^m%  mit  ^i)uc  t)nD  ^^IoDc  fi)n  fd)oIDc ,  na  Dcr 
«Papijlen  mcningc ,  fo  tt)cvc  i;Dt  cnc  ocf  ;o  genod),  Dat  fc  Den  ^i)n  m  evcv  C(fev^ 
miffe  nalcten,  t)nD  Den  J&even  C^vijlum  allene,  im  Q3voDe  Dcm  QSaDcv  o(fevDcn, 
^entc  x)U  x}^  De  eine  fo  t)cle  allenc,  alfc  fiifd  beiDc  tbofamen,  fo  pffet  ;o  amQ5vo< 
Dc  (}enocf; ,  ^onen  fe  6uev|l  Daf  nicf)t  t)Ov  ftcf ,  m  cvcnr  t)Ovmenten  o(fev  m  vccf;t 
t)nD  VDar  boIDen  unD  (jeloucn,  tvovummc  mofDen  fe  Denn  ,  Dat  voi;  i)Dt  in  DevEu- 
chariftien  De^  ipevcn,  cnc  jjclouen  fcbolen ,  ^i;  bliuen  bp  DejJ  Jpevcn  d^villi 
tt)ovDt,  t)nD  laten  fe  mit  cttmmeiflevenDe  bliuen,  gvunDen  t)nfen  (jelouen  t)p  De^ 
^cvcn  morDt,  t)nD  nic()t  i)p  minfd;en  jjutDuncfen,  (aten  fe  mitcrev  n)i)fst)eit  ()en^ 
fiaDDevn, 

5l)af  Daf  @acramenfc  Ded  (iue^ t)n^ Q3IcDfcd ^(^^n €Jpvi(If ,  mif  atfer  Reve- 
rentie,  in  ef;vent5obolDcn,  t^nDtbo^ebvufenfi;,  i;^  tmaeftiDiucIf  n)ar,  !4)afoucv|l 
Dat^^acvamentc,  inMonftranfeien  gcfetfet,  cDDcv  t^mmebevinProcefliongeDva^ 
gen,  antf)obeDen  fi),  i)danc@aD'e^tt)OvDt,  t)nD  Der  (^cbvifft  exempel  ^cveDet,  t)nD 
fanDev5^evcfent)0vncne()etDiffe(cve,  t)nD  eincn  gflouen^  2lvtifel  t)p(|eled;f  n)evDen, 
'^Cki  ®oDtt)fevf;aIuen  Den  ^;)even(JJ^vilhmT,  ineinem  €veatuvefd;oIDet)nD  mdgean*' 
gebcDeftvcvDcn,  i;^ntcbftf)obctt)ifen,  t)nD  Den)iIe0oDt  anbcDen  m  fi)nen  (^veaturen, 
2i(f(3cDeri)  x)^,  t)nD  tbo  t)cle  malen  ()eftra(fcf,  t\'eten  n)i;  in  DcanbeDinge  Dcv  Oengefettc^ 
Dent)nDt)ortDart)en^o(iien,  nic^t  tf)on)iIIiijen. 

IK  ?  ©oDt 


154  ^iUntnit^  btt  ^it(^m  ju  §4mbuirg» 


©ot)t  Dcn  ^even  nwtf)  men  allene  nn(>eDen ,  !^eut*  %  ^Hatt  i\>.  ^e  ©a* 
cramente  fi?nt  ©abe^  f)ini(}e  twrcf  mit)  ovt)enirtgc,  Ouerjl  nicf^t  ©oDt,  !4^animme 
niotf)en  fe  alfe  ^oWnfcfKangebeDetmerDen,  funDerinaflerReveren^te»nt)ef)r,  bar^ 
tf)0  fe  @ot)t  Qi(^mm  f)efft  ()ef)0li)en  i)nt)  ^ebruf et  n)eri)en,  ont)  bijfe  f ere  \)^  Qmif^ ,  ^t^ri^ 
inne  fan  tin  i;Der  fi)n  gtmtm  am  fiinDe  ^ormaren ,  ^at  f an  ouerft  nicl)t  ^efd)een ,  in 
Der  (jefe^rlifen  lere  mn  anbeDinge  De^  ©acramente^,  S)e  S^im  fteft  Dat  (gacrament 
fi)mi5^iue^nicI;tbeuaIent^ouon\)arcn,  ^sntl^ofetfen,  antobeDen,  i)nDummef)ertf)0^ 
iracjen,  fonDcr f f)o cjeneten ,  ^(feocfOrig.in  Levi.Ho.V.cap.VlI.  betuj)et,t)nD 
bauenDiffenbcueelDe^J^eren,  5t>i'tncnenminfcI;entf;o(lriDcn,  JeiDillDenne  (^aM 
tvcDDerfafer,  DnDeinn)eDDercf;ri(}efr)n.  ^ 

3Dt  t)^  ocf  nicf;t  t^obewifen,  Dat  De  Jpoflie,  De  tf)om  anbeDcn  tn  Der  Monftran- 
l^ien)ertf)en(}efettet,  t^nDmit^roter  miD  ilaDtfiferPompa,  t^mme^er  seDra()cn,  De 
hff  €^S)vij]ifi) ,  Denn  Dc  @acvflmentet)terl^aluen  ©aDe  orDentnge,  i)nD  eren  Dan 
©aDc  beualen  vecf;t£n  ©ebvucf ,  fpnt  md)t  @acramcnte,  fonDer  aflene  ^lemente, 
^e  it)atcrDi5pe  i;^  iicen  ©acramente,  fc  mcrDe  DennnaDe^^erenbeueel  i)nDroorDt 
gebrucfet,  ^oofanDcnnDat^^roDt  m  ©acramente  fi)n,  Dat  t)t5erf)alucn  De^2i* 
iienDtmali^/  jegen  Den  beueef,  tvovDt,  DttD  wiilcn  €«S)ri|]f,  tf)ocincm@pectafcI  5cti* 
gefettet,  ait^cbeDet,  mtD&mmegcDragenmere,  '^nDDetDileDavnecnefficiensjnocf; 
fbrmalis,  nocb  finalis  caufa  t;^  De^  (^acvamentc^,  ttJCvDen  De  Interim-@cf;riuer 
ittitbeflenDi3cvttiavf)eitnicl;tfi^nnen  betioifcn,  'i^at  bvoDt  t)tl)cvf)aluen  Dev  Euchari- 
ftien  recf;ten  gcbrucf  mb  orDeninge  dS^iYiiii ,  fpn  2\)ff\\),  Q}nD  fo  fe  Dat  nicf;t  be* 
tt)ifen,  mot5t)nDfanercrJpoftienf)enfcttiit0et)itD  anbcDincje  nic!;t^  anDer^  fi;n  alfe 
i)orD6mIife  2f(fa6Dert)c,  ^entc  i)Dt  tvovDe  bvoDt,  Dov  Den  @6ne  ©aDe^  3(5fum 
C-b^^JRwni  an^ebcDet*  ^Dt  \)^  md)  ntd;t  betvifet,  ^at  Dc  (^acrameitte  m  flcf  an? 
tf)obeDen  fi;n,  Q3ele  tvetnigev  i;d  betvifef,  "A^at  ein  (glemcnte  t)ttD  €veatuv@aDe^ 
X)f5cvf)aluen  Ded  red;ten  ©acvamentlifcngebvufci^fc^al  an^ebeDet  tijevDcn ,  3a  ^M 
D<J  t)nI6cf)bar,  Dat  folcfe  anbeDingc  5ciDenfd;e  2iff(}6Dcvt;e  ft)* 

3Dt  tverc  tmv  Den  interim-(Scbviuev  ntd;t  noDtgetveff,  iccjen  eve  ei^cne 
Confcientie,  Dan  Dcv  f^enfettiit^c  i)nD  anbeDin(je  Der  ^pojlien  tf)ofd;viuen,  t)nD  Den 
Dnn^Digen  t)nD  t>nniUtcit  ^(^DDcv  cvvooen  ,  ^ijTe  Controverfie  tDCve  fcfone  t^or^ 
^vagen,  fo  men  jtcf  na  De^  ^even  €^pri|li  beueel^cIDe,  ^c  beualcn  f)e(ft,  Datmen 
fi)n  £i)(f ,  etf)en  t)t)b  fpn  Q5IoDt  Drincfcn  fd;al ,  t)nD  nic^t  bmalm ,  Dat  i?Dt  tf)om 
©pctafel  fi)  f)en  tbofettcnDe,  t)nD  t)mme  f)er  t{>oDragen,  ^\)t  t)g  De^  ^eren^^riV 
fti,  &M  (bon6  beueef  De  Dcm  t>oI()et  De  fan  itid;t  feilen  ,  erren  eDDcr  funDi^en, 
^o  an^enem  t;Dt  6uer(t  Dem  ^crn  \)^,  t)an  (^)nem  tvorDe  ajftrcDen  t)nD  03oDt  an^^ 
teri?  ebren  t)nD  Deiicn,  alfe  f)t  geferet  t)nD  beualen  htfft,  t)^  t)an  (55aDemit  Dcfener^ 
fd;rccflifen  ^jcempcln  betDifet»  ^c  ttjert  t;Dt  hm  ^apiftm  t)nD  lnterimi(len  ocf 
md)t  fc^encfcn,  fc  menent  fo  jjuDt  eDDer  b6fe,  alfe  fe  tummev  fdnnen- 

^atam  enDe  Dei?  ^ofe^  cjefct^reuentvert,  ^atDe  Dormenten  ©ct(Kifett 
t^o  afler  Dilfer  i^i(3en  Dorrottinge,  t)nD  ingereten  crgerniffen  orfafe  m^nm  f)cbben, 
t)nD  Dat  fe  einer  guDen  (larcfen  Reformation,  nid)t  aUene  am  bofen  IcuenDe ,  fun* 
Devn  ocf  in  ere  t)alfct)en  t)nD  t)ovu6vird;ew  fcre,  m\  i]6Den  l;cDDen,  vemefjraife 

m\', 


^ 


i 


i.  "&ili\mM  tviber  b^s  interim.  i  ;  r 

tt>qiv  ^oIt)e  e5oi)t ,  p^t  fonbe  t^o  fofcfer  Reformation  fameu/  ^p  fouDcn^ 
nfcl)t  Qdene  liben  ,  fonbcv  woi&en  ocf  minid) ,  eine  gu&e  €f)rirt(ife  Reformatiori 
j)cvne  uov  und  anncmcn ,  t>ni)  nnt  affem  flite  f)e[pen  t)0vf(5vt)crn ,  '^e  Interim- 
@cl>viucv  5uev|l  vic[)ten  eve  @d)vifftc  i>ni>  Dfai^tffege  niclx  ^ar^en ,  funDcv  fmucfcn, 
(loffeven,  mii)  favtven  Dcv  ^api|]en  ert)dme ,  mif^bvufe,  \)nt)  ^lffjjoDevoc ,  i)ntud?? 
trcjeleuenbt,  t)ni)a(le(55obt(ofe  roefent,  tonb  \)ovungc(impen  Dc  )?nfd)u(t)i()en,  bcDe 
tvavf)eit  ©aDed  f)ebbcn,  DnD  in  ©abej^  fvud;tcn  ,  Devt)o(()en,  ^at  i;^  Dat  anDev^ 
a(feDat  fe  De^cifKi^en  '\\\  evem  ©oDtiofen  tvefen  n)0(Den  ev5o(Den,  i)nD  De  \)nfd)u(^ 
Di(}cn  De  mit  Den  «ovmenten  Q5ei|]fifen  nid)t  tvolDcn  ©oDt(ofd  njcvDcn,  tjovDviicfcn, 
©e  WevDeh  i5ucr|T  Dcn  ^eren  tbom  D?id)tev  f)ebben,  in?D  cven  n?o(  eovDccnDen  (oeil 
cnfan^en.  !^e  2l(med)ti()e  ©oDt  \t)o(De  fi)ne  ttarf^eit  \)nD  (cve  cvbo^Den,  t)nD  fD^ 
neavme  t>ov(atene  tjnD  t)OvDvucfcDe  5Ccvcfc,  in  vecf^tev  evfenntniffe,  t)nD  befenntnif« 
fc  De^  S^mw  (Si;)vi|li ,  t)nD  fi)ncd  f^ini^cn  (Suangc(ii,  0ncDid)(icf  jlcvcfen  t)nD  cvjs 
^oiDen  ,  tjmme  fi)ne^  (ecuen  cin()ebavcn  @6nd  tviden ,  t)nD  fpnc  (]c(6ui()en  benja^ 
ren,  Dac  fe  noc[)  t)mme  cf)v,  j)uDt,  t>nD  Ditf)  cienDe  (euent,  flcf  t)an  cvfanDev  tmu*? 
6eit  affnjenDen  cDDev  aflt^ecn  \^{m ,  fonDev  beflenDic() ,  \iii\)  int  cnDe  t)Ovf)avven, 
t)nD  fa(id;  tvcvDen,  Dovd;  3€fum  C^viftum  i)nfen  ^even,  2lmcn» 

©djoltie  Itcf  t)Ocf)  be  J^cmmcl  Daiuoi:  enffcften ,  ijorfcf^recfen  ^^^lXl 
\)ttl)  beucn,  fprtctt  Dc  ^cre  /  ^ente  m))n  53oIcf  ^%\X  eme  ttDcfolDt^  ttortgefun. 
flc@imDe,  SDlt;  Dc  lciicnt)i9e  Quefle  Dorfrtten  fe ,  mx>  mafcn  ftcjf^/^nji^ff* 
Vc&oue  S6rne ,  De  t>oc&  elenDe  SJcne  ftnt,  tvente  fe  gcucn  neen  Sf^e''' 
5Batei%  aiffai. 

©em  ^S9ie?«  t)nfem  ®aDe  bnt)  Q3a^er  fn  3€©U  e^^rt^  ^^}^^ 
fto,  ft)  gofr  ^&v  m^  q3rt)f^  m  €tvi(6c(t,  ffim. 

2(    2K    €    g^- 


CON- 


CONCIONATORUM    HAMBURGENSIUM 

E  P  I  S  T  O  L  A 

REBUS    AdIaPHORIS 

AD  ^ 

THEOLOGOS  WITTEBERGENSES        I 

ANNO    M  D  XLIX. 

SCRIPTA 

D.  CONR.  SCHLUSSELBURGII 

CATALOGO  H^RETICORUM 

Lib.  XIII.  />.  6  y  7. 
REPETITA. 

•Pfalm.  XXVI. 
Non  confedero  hominihus  vanis  nec  cum  dolofis  converjos, 

S.  ET  G.  IN  CHRISTO  DOMINO 

NOSTRO. 

VEremur  >  ne  modelUa  &  verecundia  in  nobis  defiderari  poflit ,  Reverendi 
■  Prsceptores,  quod  his  temporibus  infeliciflimis ,  laboribus  &  moleftiis  ple- 
nis  ,  plus  laborum  5c  molelliarum  vobis  imponimus ,  animosque  veftros 
jamdudum  mceroribus  6c  periculis  undique  oppugqafeos,  &  gravatos  magis 
oneramus,  quos  juftius  confolari  (Sc  erigere  oportebat  :  Confidimus  tamen,  vos 
in  meliorem  partem  accepturos  noftram  audaciam,  &  hanc  potius  imputaturos  tem- 
poribus  turbulentis,  &  communibus  EcclefijE  periculis  ac  calamitatibus,  quam  no- 
bis  ,  quse  ab  inuitis  hane  fcriptioneni  extorferunt.  Etiam  veniam  merebitur  noftra 
audacia,  quod  communis  falus  Ecclefice  in  his,  quse  fcribimus,  ac  petimus  veftrum 
clarum,  explicatum  5c  certum  judicium  requirat,  quod  fequatur  in  controverfia  il- 
la»  quiE  agitari  ccepta  eft  de  Adiaphoris,  fub  quorum  fpeciehodie  pafi[im  multjemu- 
tationes  in  Ecclefias  optime  conftitutas  invehuht ,  <5c  labefadetur  &  evertatur  opti- 
mus  purae  noftrje  religionis  ftatus  ,  vt  aftuti  &  vafri  quidam  homines  potentiorum 
favores  5c  fua  commoda  captantes  ,  eo  facilius  Papatum  aftute  <Sc  te£te  revehant, 
paulatim  fuis  dolis,  hoc  eft  ,  commentitiis  fuis  adiaphoris  veftram  au^loritatem , 
confenfum  <Sc  fuftragation^m  prsetexunt  fuis  conatibus,  hacque  aftutia  vehementis- 

fime 


//.  HAMBURGENS,  EPISTOLA  DE  ADrAPHORIS,  i  ?7 

fime  prcEcellunt  (Sclabefaaant  multorum  piorum  animos,  Ecclefias  turbant,  ad  dc- 
feaionem  infledunt,  <Sc  eruditorum  piorumque  virorum  adhortationes  ad  conftan- 
tiam  &:  confeflionem  Evangelii  Chrifti  eneruant,  planeque  inefficaces  6c  irritas  apud 
multos  reddunt.  Eruntque  nocentiores  in  Ecclefia  Chrifti  peftes,  quam  unquam 
Pfeudoapoftoli  ac  Pfeudoprophetx  fuerunt,  dabuntquedamnumgravillimumEccIe- 
lis ,  nifi  his  malis  &  improbis  conatibus  in  tempore  obuiam  itum  fiierit  a  vobis ,  qui  au- 
aoritate  6c  eruditione  prxcellitis ,  quorum ftdes  6c  integritas  omnibus  femper  teftatiftl- 
mafuit,  &qui  poft  D.  Martinum  Lutherum  fanaillimum  virum  fincerum,  fidum  Sc 
conftantem  puroedoftrinee  &  vcridivinicultusinftauratorem  <Sc  propugnatorem,  Ec- 
clefiam  docuiftis  cum  voce ,  tum  fcriptis ,  <5c  qui  Ecclefias  noftras  in  Saxonia  bene  con- 
ftitutas  confilio  6c  opera  veftra  ita  inftituiftis ,  ut  in  his  ha6tenus  femper  confervatus  fife 
fummusindocendoconfenfus,  &  Ecclefiaftici  ritu ,  ordine  decentiflimo  in  tranquilli- 
tatemubique  funt  obfervati,  fanftum  hoc  veftrum  depofitum  in  vefjris  Ecclefiis  huc 
ufquefanftecuftodivimus;,  libenterque  inpofterumcuftodiemus ,  adjuvante  Chrifto, 
Ut  autem  hoc  melius  &  felicius  fiat  neceffe  eft ,  ut  veftra  fubfidiaria  opera  muniatis  Ec- 
clefias,  a  vobis  inprimis  exjedificatas ,  &  prxfcriptis  Ecclefiafticis  conftitutionibus  a 
Pontificia  dm^U  fervitute  6c  impietate  aftertas ,  6c  vindicatas ,  6c  veftram  fententiam 
de  adiaphoris  Ecclefiis  proponatis ,  in  qua  pix  mentes  poftint  acquiefcere  in  hac  judi- 
ciorum  varietate.  Hocnififeceritis,  profedo  apud  non  paucos  difcindetur  confen- 
(us ,  qui  in  Ecclefiis  bene  ordinatis  hadenus  f uit ,  omnia in  fingulis  implebuntur  f adio- 
nibus  (Sc  diflidiis ,  hoftium  Chriftiimprobitas,  hacinclinutione  adhoftesnoftrosvalde 
augebitur&corroborabitur.  Ideo  oramus  vosper  Dei  mifericordiam  6c  vcritatem, 
qua  erexitChrifti  regnum  cScSathanstyrannidem  evertit,  Ecclefiam  perpetuo  defen- 
dit  ac  fervat,  ut  ineatis  confilium ,  ac  reperiatis  rationes  confervandiEccIefiarum  in- 
columitatem ,  conftituatifque  certam  fententiam  de  Adiaphoris ,  quam  quifque  falva 
confcientia  fequi  poflit,  fub  his  pugnis  <5c  periculis ,  Ecclefiampaflimhabetpios,  do- 
ftos ,  6c  cordatos  viros ,  qui hac  controverfia  bene  intelleda  animi  conftantiam ,  adju- 
vanteDeo,  prjeftabuntintencndapuritate  noftrcereligionis,  imitabunturqueexver- 
bo  Dei  oftenfa  veftra  confilia ,  ad  confervationem  Ecclefiarum  utilia  6c  neceffaria.  Ni- 
fihicceuadfiftendumpublicumincendium  veftram  operam  contuleritis,  Ecclefia  da- 
mnum  accipiet,  quod  nunquam  refarcietur.  Nos  fcimus,  vos  in  ea  ef[e  fententia, 
Guod  potiusvelitisexilia,  direptionembonorum:,  carceris,  <5c  quxvisfuppliciaferre» 
quamindodtrinahaftenus  puretradita,  fitis  vel  minimum  mutaturi,  ullasque  corru- 
ptelas  purse  doftrinae  recepturi.  Hic  adfentiuntur  nobis  omnes  pii  animi ,  nec  poffunt 
diftentire ,  qui  fpem  falutis  in  Chrifto  promiffse  funt  retenturi.  De  do<a:rina  in  Augufta- 
no  conventu  olim  confefifa  nulla  funt  inter  noftros  certamina ,  nec  ulla  ambiguitas* 

Sed  de  fufceptione  Adiaphororum  tamen  difcrepant judicia.  Exiftimant  multi,, 
vos  inclinare  ad  illorum  judicia ,  qui  exiftimant  fatius  efte  fervitutem  in  Adiaphoris  fer- 
re,  quam  deferere  Ecclefias  fuas  propterrestamleves,  quodexiftimetis  hacfervitu- 
teabaulisimpofitaEccIefias  bene  inftitutas  poffe  confervari,  qux  fi  femel  defereren- 
tur,  venirentinpoteftatemPapasprorfusque  vaftarentur,  intelligimus  hocconfilium 
niti  f uis  quibufdam  rationibus ,  <Sc  id  fpe^tari ,  ut  aularum  fauore  &  potrocinio  reliquiae 

(^  Ecclc- 


Ecclefiaedefendantur,  5c  cuftodiantur.  Sedhicvobisetiam  atque  etiam  confideran- 
dum  eft ,  quam  non  fit  tutum  iiirce  arundineis  baculis  inniti ,  6c  aulicis  coniiliis  fine  ver- 
boDeivivere.  Qu^e  narrantur  de  fervitute  in  Adiaphoris  terenda,  perkulofe  dida 
funt.  IdeoneceiTeeft,  utdo6trinade  Adiaphoris  diftinfte  expHcetur,  &difertedo« 
ceatur,  quaevere  ac  fidle  adiaphora  ac  media  vocentur,  6c  quibus  finibus  includen- 
dse  fint  res  medise.  Nam  confcientiee  in  periculis  <5c  certaminib.  ftabiliri  ambiguis  & 
flexibiiib.  opinionib.  nequeunt.  Quibus  perfpefta  eft  veftra  integritas  <Sc  pietas,  illi 
candide  (utpareft)  interpretantur,  quce  conruiitis  de  fervitute  in  adiaphoris  feren- 
da,  veftrseque  fententiseinterpretationemfumuntexveftrislibris,  exAug.  confeftio- 
ne,  Smalkaldianisdeliberationibus  ex  epift.  fuper  hac  re  Noribergenfibus  Paftoribus 
fcripta,  ex  veftrae Ecclefiit  ritibus&aliisjudiciis,  qu£e  veftrianimi,  veftrxquefenten- 
ti^  funt  teftes.  Alii  autem  fufpicantur  in  praefentibus  pericuiis ,  priorem  veftram  fen- 
tentiam  mutabameftTeiamque  plusin  Adiaphorisconcedi,  quamantea*  H^ec  caliide 
in  multorum  aures  ingeruntur ,  ut  ceu  per  cuniculos  his  f ucis  adverfarii  ulterius  irrepant 
innoftrasEccIefias,  utunturque  confilioveftrode  ferenda  fervitute  in  Adiaphoris  ad 
ftabiliendas  omnes  fuas  corruptelas  6c  idolomanias.  Et  ut  ex  unius  islebii  cavillatione 
dereliquis  judicium  faciatis,  non  gravabimur  hic  afcribere,  quae  paftum  ex  epiftola 
IfTebii  hic  fparguntur^,  quibufque  exponitur  veftra  fententia  de  fervitute  ferenda  in 
Adiaphoris ,  bonus  ille  vir  fcribit ,  Saxonicos  6l  Wittebergenfes  Theologos  plane  con- 
fenfifte ,  in  Auguftanam  editionem  a  Csefare  promulgatam  atque  etiam  in  ipfum  cano- 
nem  fic  fatis  repurgatum. 

His  fubjicit  6c  hsec  verba ,  unus  pr^Ecipuus  ex  Theologis  Wittebergenfibus  fcri- 
pfit  ad  amicum.  Ego  non  recufo  ferre  fervitutem  in  Adiaphoris  falva  dodrina ,  utque 
prKcipue  explicat,  quid  Adiaphoraappellitet  e  diplomate  concordiae  Juterbochii  fa- 
3:x  fuper  obfervationibus  Ecclefiaflicic  teutonice  hxc  verba  iatinis  admifcet.     Utli)  itl 

0}?if tel>t)it]c]eii  fba  ttiati  nlle^  ^alten ,  m  e^  bie  aKeti  f)t\iiQm  Q}attcr  (je^alteit  ^aben  /  i)tit) /enc^ 

tl)til  i^i.aer  Selt  md)  nod)  f)dlt, 

Hicqusefoattendite,obfervatifIimi  domini  Prceceptorcs ,  quomodo  callidi  ho- 
mines ,  qui  fuperftitionem  Papifticam  reftitui  cupiunt ,  veftra  verba  de  ferenda  fervi- 
tutein  Adiaphoris  interpretentur,  6c  quid  qujerant  aftuti  ifti  Interimiftici  conciliato- 
res,  (Scquamfoede  vos  deforment  ubique  terrarum  apud  omnes  pios,  quamtumquc 
noceant  Ecclefi£E  ambiguse  dc  ftexibiles  illJE  fcntentiae  de  ferenda  fervitute  in  Adiaphoris 
apudillos,  quibusveftradoftrina,  vefterqueanimusde  hiscontroverfiisnon  eft  fatis 
perfpedus&quantum  animiaddantobftinatis,  noftiisadverfariisqui  ne  pilum  quidem 
latumaPaisfuperftitionibus  &impietatibus  difcedere  volunt,  folumque  id  agunt,  ut 
nos  vel  arte  vel  vi  retrahant  ia  foeietatem  luam  perverfam ,  quam  pii  non  poflunt  noa 
odiftTe  <Sc  fugere  propterimpiecatem,  quae  inealongelateque  vagatur,  fivultisveftro 
honoricScEccIefiseChriftirecieconfultum,  operK  pretiumeft,  «udoarinaveftranunc 
denuo  de  Adiaphoris  novo  fcripto  propofito  publicetur,  quo  diluantur  calumniato- 
rum  mendacia,  6cEcclefi3sre6te  informentur  decontroverfia  rerummediarum  acin- 
dift^erentium,  nec  poteritis  nunculloofticio  melius  mereri  de  EcclefiaChrifti,  quam 
,  ©jusmodi  fcripto.    AgoofciiDUS  aoltram  Ecciefiaiii  opera  veftra  ad  vitam  effe  in  reci- 

pien- 


//.  HAMBURGENS,  EPISTOLA  DE  ADIAVHORIS,  159 

pienda  coelefti,  pura  ac  verado£trina,  quam6cutili(Scnecefraria  reformatione  orna- 
ftis,  in  qua  quianos  pofuit  Spiritus  fanftus  infpeftores,  ob  id  femper  nobis  (ummsB 
curiefuit,  ut  cuftodiremusveftrumapud  nos  depofitum,  hoceft,  ut  confervaremus 
puritatem dodrinse  <5<:  verum  Dei  cultum  in  Ecclefiis  fidei  noftrx  commiflis.  Nunc  ve- 
ro,  quia  palHminciduntmutationes  (ScEcclefise  vera:  ex  Interim  ita  transformantur, 
fcu  potius  deformantur ,  ut  inde  pericula  noxia  <Sc  fcandalofa  certamina  oriantur  inter 
veros  Ecclefise  dodores  &  paftprcs ,  quibus  conjunctarum  Ecclefiarum  concors  harmo- 
nia ,  (5c  dodlorum  virorum  confenfus  omnino  diflblvitur ,  neruique  Ecclefiafticte  con- 
cordise  rumpuntur.  Ideo  ne  gravius  in  hac  parte  fauciarentur  multorum  confcientiie, 
&nequid  fecusagereturanobisquamoportet,  putavimus  veftrum  explicatum  confi- 
diumdeAdiaphorisveladmittendiSi  vel  excludendis  qucerendum  efi!e,  veftra  fcripta 
prius  edita  in  confilium  adiiiberi  potuerunt ,  ex  quibus  fatis  cognofcitur ,  quee  vobis  ve- 
re  Adiaphorafunt,  quaeinEccIefiaconfervari,  que  tolerari&quseejici  debent.  Sed 
nunc per  potentiorum  decreta  &  imminentia  pericula ,  aftutorum  allegoriis  ILicis  6i  dil^ 
fimilitudine  judiciorum  res  fic  involuitur ,  ut  pii  nefciant ,  quid  de  Adiaphoris  tenendum 
fit.  Ad  hocmalum  etiam  accedit,  pios  viros  verte  religionis  amantcs,  qui  in  bene 
conftitutisEccIefiis  mutationes  nullasrecipere  volunt  (quodvideant  iftarationePon- 
tificiosintegramPapifticam  fuperftitionemrurfusinvehere  velle,  fequeexponere  ma- 
lunt  fummis  periculis ,  quam  auftores  effe  mutationum  in  Ecclefia ,  &  impios  conatus 
impiorum  adjuvare  )  pellime  audire ,  6i  prsegravaii  odiofe  apud  illos ,  qui  appellatio- 
ne  Adiaphororum  omnia  extenuant,  excufant^c  involvunt,  quique  non  aflentientes 
ipforum  flexibilibus  allegoriis  judicant  Stoicos,  duros,  contumaces&rebellesEccle- 
fieedefertores,  quiprsefentibuscalamitatibus^cpericulis  Ecclefia? non  afficiantur.  Hic 
cumutrinqueinreccptioneAdiaphororum(5c  in  defertione  Ecclefiarum  grave  pericu» 
lumfit,  nihilputamus  tam  efl^e  neceflarium,  quam  ut  piorurh,  bonorum  &:  pruden- 
tium  virorum  confilio  bonse  confcientise  teftimonium  retineamus  apud  Dominum ,  5c 
faciamus  quae  funt  noftri  officii ,  (5c  quJE  coram  Deo  falva  confcientia  fieri  debent.  Hic 
utinculpatifimusfuper  hac  re,  expetimus  veftrum  pium  confilium,  etiam  atque  et- 
iam  orantes ,  ut  diferte  nobis  fignificare  dignemini ,  qux  via nobis ingrediunda  fit  inof- 
fenfefubhis  Adiaphoricisdifputationibusne  derogeturgIoria;Dei,  neimpediaturEc- 
clefiee  falus ,  &  ne  vulnerentur  noftrae  aliorumque  piorum  confcientiaj.  Scimus  longe 
horribilius  (Sc  gravius  effe  incidere  in  manus  hominum ,  quam  in  manus  Domini.  Ideo 
dabimus  operamutin  omnibus  incidentibuspericulisteneamushuncfcopuminnoftro 
minifterio ,  ut  coram  Domino  fidi  reperiamur  6c  confcientiam  habeamus  illsfam ,  even- 
tum  rei  committemus  Deo  ,  in-  cujus  manu  omnia  funt.  Idque  nobis  unice  cura:  erit 
utinnocentiseteftimonioanimusnofter  fit  confirmatus  in  vita  <Sc  morte  corroborante 
nosDeo  perfaniStumfuumSpiritum,  potius  cervices  carnifice  feriendas  praebebimus, 
6c  potius  exilia  6cfuppliciaferemus,  quamutcontraconfcientiamfimusaliquidfa^Su- 
ri  in  noftro  minifterio ,  Reipubl.  relinquimus  fua confilia ,  qui  ut pia ,  jufta &  re(3:a  fint 
apudDeum,  hortamur<Scoramus,  idque  conamur  praecipue,  utnos  pie&jufte  fun- 
gamur  noftroofficio,  utque  verbum  Dei  re(Se  fecantes ,  pie  in  omnibus  applicemus 
(Scqu^Deifunt,  Deo,  <5c «juae Csefaris funt ,  Caefaridemus,  noftroqueoiEcioutopor- 

©  31  tce 


tet fungamur.  Ut  autem  V.  R.  P.  nobis  appofite  fuum  confillum  dare  poflint ,  de  con» 
fervandovero  Dei  cuItu^cAdiaphorisvelrecipiendisvelexcludendis  noftram  fenten- 
tiam  rcripturEB  confentientem  vobis  aperiemus. 

ViridivinicultusaudoremfoIumDeumfacimus,  eumquefolum  modo  refte  5c 
falutatiter  coli,  eo  cultu  quem  ipfe  prjccipit,  ftatuimus,  ipfius  cultum  folius  divini 
verbiregula  metimur,  &:caecifuis  limitibus  ac  terminis  includemus  pvaeceptis  utriuf- 
que  tabui^E  Decalogi ,  ponimufque  verum  Deicultum  intide,  Dei  adoratione  ,  invo- 
catione,  glorificatione,  prtedicationecScexplicationeverbiDei,  Sacramentorumjux- 
ta  Chriftimandatumadminiftratione,  precibus,  hymnis,  Pfalmis,  fpiritualibus  can- 
tionibus,  gratiarumquea£tionibus,  inDeitimore,  ftudio  innocentiieacvirtutis,  6c 
obedientiaergaDeiverbumjudicamusverumDei  cultum  ornandum  6c  ^gubernandum 
efte  piisEccIefiafticis  obfervationibus  neceflariamque  efte  Eccleafticam  evQ^taf  ad  reli- 
gionis  diviniquecultusprorogationem  <Sc  confervationem ,  prabamusutquae  addeco- 
rum,  ordinem,  honeftatem,  difciplinam<Sc  tranquillitatem  (pedent  in  Ecclefiis,  in 
gubernationedivinicultusretineantur,  <Scubieafuntfublata  abfque  offendiculo  eom- 
modereftituantur  ad  aedificationem  Ecclefise,  ad  amplificandam  Dei  laudem  (Scaien- 
dampublicamconcordiam  6c  tranquiliitatem.  Sed  ita  ne  fores  aperiantur,  explofx 
papifticae  impietati,  <Sctyrannidi,  ad  decorum,ordincm,  honeftatem»  tranquillita- 
tem<ScdifciplinamreferimusveraAdiaphora,  hoceft,  obfervationes  illas ,  quasDeus, 
neque  prxcepit  neque  prohibuit,  fedliberaspermiferatEcclefiae  adiedificationemfui 
ipfius,  prolocorum,  temporum<Sc  perfonarum  conditione,  (Sc  commoditate.  Hu- 
jusgenerisarbitramureffe  hxc6c  fimilia,  virosaperto,  mulieres  velatocapite  orare. 
InEccIefia  virosdocerenonmulieres,  ftatis  diebus  <Sc  horis  orare ,  docere,  pfallere, 
campance  fonitu  conventus  facros  cogere  adaudiendasconciones  <5ccelebrandamEu- 
chariftiam ,  fobrias  <Sc  fan^as  ferias  ad  audiend^m  Dei  verbum  decernere ,  Sc  decenti- 
bus  veftibus  in  Ecclefiafticis  minifteriis  uti ,  certam  doftrinam  pro  captu  populi  in  con- 
cionibus  <Sc  le£lionibus  proponere ac  diftribuere ,  vernaculam  latinamque  linguam  in 
templiscertis  legibus  fonare,  organisuti,  imagines  &:pitl:uras  ad  confervandam  re- 
rumutilium  memoriamferre,  non  nifianteexploratos,  examinatos,  <5c  inftru(Stos  ad 
iacv^m  a-vm^iv  admitti,  abfolutionem  a  facerdotepeti,  inipfa  Euchariftia  dominiob- 
fervariomniaqusepia^decora,  &:boniordinisfunt,  matutinas<5c  vefpertinas  preces 
ac  lediones  e  facris  literis  fumptas  decantari  certis  horis ,  vetera  pia  cantica  6c confue- 
ta  facrar^m  leftionum  exercitia  ab  omni  fuperftitione  <Sc  errore  rcpurgata  fervari , jufta 
ordinatione  ad  facra  oificia  elcclos  &c  vocatos  admitti ,  mortuos  honefle  pio  cantu ,  <5c 
campanarum  moderato  fono  fepeliri ,  memorias  fandorum  fine idolabia  pie  confcrva- 
ri,  cathechefininftitui,  moderatas  Ecclefiafticas  cenfuras,  confervandam  juftam  <5c 
neceffariam  difciplinam  reftitui ,  fponfum  <Sc  fponfam  honefto  8c  pio  ritu  in templo  ma- 
trimonialiter  conjungi,  canonesdeclericorum  honefta  vita  dc  converfatione  condi, 
lejunia  moderata  abfque  fuperftitione  prsfcribi,  <Sc  id  genus  alia.  His  <5c  fimilibus  Adia  - 
phorisquce  habentmanifeftam  utilitatem,  <Sc  ad  decorum,  ordinem,  difcipHnam  5c 
honcftatem  faciunt ,  fi  durabilis  concordia ,  tranquillitas  <Sc  conformitas  in  Ecclefiis  m 
doarina  puratonfentientibus  conftitui  poftet ,  putamus  propter  vera  Adiaphora  con- 
*^  •  fen' 


//.  HAMBURGENS,  EPISTOLA  DE  ADTAVHORIS.  141 


fenrumEcclefigenonefredifTolvcndum,  nec£cclefias  in  Paftoribus,  deferendas,  nec 
certaminaabAdiaphorisfufcitanda  ,  nec  alanda  efTe  fchirnjatainilIisFxcle(iis,quae  in 
eandemdoftrinam  Chrifticonfcntiunt,  <&:  exiflimamus  non  efrehabendum  pro  fervi- 
tute,  quandolibcraconfcicntiaChriftians  concordiee  ftudio  c5c  propter  sedificationem 
apud  homines  pios  hxc  fervantur.  Hac  Adiaphororum  obfbrvatione ,  fi  falva  noflra  do- 
6trina,inomnibusnoflrisFxclefiis,  finefuperftitione&metureducendi  impium  Papa- 
tum,conf  ormitatem  Carfar  conftitui  vellet ,  non  dubitammus  falva  confcientia  Ecclefias 
parere  pofTe.  Adiaphoraautem  quas  verx  fic  vocanturinclufafuntcertis  finibus,  quos 
fitranfgrediuntur,  Adiaphora  effe  definunt,  fiuntque  corruptelac;,  prophanationes, 
feminaria  fuperflitionis ,  confcientiarum  laquei  &  aptse  occafiones  reduccndi  veterem 
abufum  <Sc  impietatem.  Neceffe  autem  eft  ut  circa  Adiaphora  fit  libertas  rede  ac  pie 
docendi ,  in  ea  gubprnandi  doftrina  Chrifti ,  Apoflolorum  <Sc  Prophetarum.  Ad  Adia- 
phororum  catalogumeanonpoffuntverereferri,  quasxdificationiEcclefiae,  decoro, 
ordini,  honeflatiacdifciplinxnon  ferviuntlibertatemChriftianamobruunt  (fuperfli- 
ftitionem  alunt,  cum  verbo  Dei  pugnant ,  Sacramentorum  my fteria  verumque  Dei  cui- 
tumobfcurant,  confufionem  «Sc  impedimentaviridivinicultusfecum  trahunt,  Eccle- 
fiamdehoneftant,  religionem  Chrifli  in  Antichriftifuperftitionempervertuntj  nervi- 
que  funt  Papifticce  fuperftitionis  <Sc  abufus. 

Ejusmodi  confi<^a  Adiaphora  funt ridiculje  facrificorum  in  facris  gefticulationes, 
fc.enicafpedacula^inanesceremoniolseacpompEe,  magici  exorcifmi,  confecrationes 
Chrifiriatis ,  baptifini ,  falis ,  aquae  luftralis ,  palmarum,  ignis ,  &  aliarum  plurimarum 
rerum,  quze  exeerandamincantationumfpeciemhabent,  quibufque  aliquid  fpiritua- 
lis&divinasenergi^ed:  virtutis  tribuitur,  circuituscoemiterii,  circumlatiopanis,  ima- 
ginumacrcliquiarum,  pompofalotiopedura,  pompa  ingrefilis  Chrifti  in  die  Palma- 
rum,  crucisin  fepulchrumdepofitio^  dcexcubise,  quasagunturcircafcpulchrumcum 
reliquisfepulchralibusfpedtaculis,  fumptuofiim  fpe£taculum  accenfarum  candelarum 
in  die  purificationis  Marias ,  ftipplicatorix  proceftiones  plense  abufuum  «&  vitiorum ,  lu- 
dus  afcenfionis  Chrifti ,  <Sc  devolantis  columbse  in  die  Pent^coftes.  Hasc  5c  his  fimilia 
funt  tantum  vansfrivolx  6c  ineptee  lufiDrise  occupationes  in  templis  ,  Adiaphororum 
lifijm&finem  nonhabent,  religionem  noftram  ludibrio  acrifui  exponunt,  miniftro- 
ftrorum  Ecclefixfidem<Sc  audoritatemelevant,  paftoresridiculos  faciunt,  eorumdo- 
ftrinam  ftifpedam  reddunt ,  &:  totum  minifterium  Evangelii  ridendum  propinant ,  fum- 
mum  contemptum  doQ:rin3e <Sc facramentoriim  Chrifti  pariunt,  ad deftru(^ionem ,  non 
adsdificationem  fpedtaat,  Nam  vulgusabhisetiamveraAdiaphora<Scutiles  Ecclefias 
obrervationesacritussftimabit,  judicabitqueomnesejusdem  ordinis  ac  generiseffe, 
unde  orietur  nocentiflimus  religioniscontemptus,  Epicureifinus  <Sc  defcrmis  diu^ia 
ac  confufio  in  Ecclefia ,  ideo  non  licebit  cum  ofFendiculo  <Sc  nocenti  perturbatione  bene 
conftitutas  Ecclefias  iftis  nugis  onerare.  Nam  omiffo  Adiaphororum  fine ,  Adiapho- 
ra  neceffenec  veredicipoffunt,  funtquenihilaliudquam  corruptelae  femina  <Sc  nervi 
papifticae  fuperftitionis ,  <Sc  Guniculi  per  quos  adverfarii  in  noftras  Eeclefias  irrepere  co- 
nantur,  ut  eas  afundamentoevertant,  totumquepapatum  reftituant,  5c  id  quidem 
pernofmetipfos<Scper  fi^torum  Adiaphororum  receptionem,  quod  hjec  via  facilior 

<S  J  &ex- 


14*  :^c?fl!teii5g  bcv  T^itebtn  ju  ^(Smlnirg. 


^cexpeditioreiTe  videatur  ad  recuperandam<&occupandam  arcem  papiftieae  impieta- 
tisjhsec  jocularia  &  confiaaAdiaphora,quia  fide,quce  nititur  folo  verboDei  carent,  refli- 
tui ,  defendi  6c  confervari  nequeunt.  Item  quia  (unt  veteris  impietatis nervi,  totumque 
papatum  fecum  trahunt ,  ideo  illi  Ecclefiarum  paflores  fuis  confcientiis  re<aius  aliis  con- 
fulere  videntur ,  qui  malunt  deferere  Ecclefias  fuas  6c  exilium  pati ,  quam  in  iftarum  fu- 
tilium  (Sc  periculofarum  rerum  ludos  confentire ,  6c  his  nugis  feneftram  ac  viam  fterne- 
rerediturse  abominationi. 

Hicjudicia  variant  di verfaque  audiuntur  fententis ,  alii  dicunt  has  ineptias  Sc  ftulti- 
tiaspotius  fufcipiendas<Sc  fervandas  efte  quam  Ecclefia:  deferantur ,  Alii  contrarium  fta- 
tuunt,  quodreftitutioiftarumineptiarumfint  aufpiciareducendiimpii  Papifmi,  quo- 
rumjudicio&fententi^evideturfufFragarimagna  pars  Theologorum,  quod  confido- 
rum  Adiaphororum  reftitutione  id  agatur ,  ut  noftra  dodrina  fufpeda  fiat vulgo  <Sc  per 
nofmet  ipfos  afperse  viae  prioribus  fuperftitionibus  explanentur. 

Hiccum  judiciaDoftorumtantoperevarient,  6c  hx  res  tanti  fint  momenti  ut 
Ecclefiarum  bene  conftitutarum  everfionem  fecum  trahant <Sc  omnia  diflidiis  6c  fcanda- 
lis  repleta  fint  in  Ecclefia  5c rep.  ideo  obteftamur  vos  R.  P.  per  communem  Ecclefia:  fa- 
lutem  6c  gloriam  JEfu  Chrifti  liberatoris  noftri ,  ut  de  his  rebus ,  qux  Adiaphororum  na- 
turam  &  finem  exuunt  6c  Ecclefice  nocent ,  veflrum  judicium  exponatis ,  ut  inde  in  prse- 
fentipericuloftatuereliceat,  qux  fint  verboDei<ScvoIuntati  confentanea  6c  Ecclefice 
utilia.  AudimusmultosefiTe,  quife  fatisexcufatos  apu<l  Deum  efl!e  putant,  quod-in 
neceffitate  e  duobus  malis  minus  eligant ,  6c  quod  tyrannidem  Sc  fervitutem  ferre  non 
fit  peccatum ,  fed  nondum  definitum  eft ,  utrum  fit  pejus ,  Ecclefias  ne  deferere ,  aa 
Adiaphororum  noxia  figmenta  approbare ,  6c  fublata  fcandala  rurfus  erigere  6c  obfer- 
vare.  Quje  de  fervitute  ferenda  dicuntur ,  fi  civiiiter  acciperentur,  vera  effe  pofTent , 
fed  fervitutem  in  impiis  rebus  6c  confi6lis  Adiaphoris  in  Ecclefia  Chrifti  admi  ttendam  6c 
ferendameffenoneftverifimile,  quiddeftruftionisfit,  nonaedificationisinEccIefia. 

Quod  vero  quidam  ineptiunt,doftrinam  de  vitiofis  ceremoniis  liberam  effe  debe- 
re,  eafqueliberedeberereprehendi,  ridiculumeft.  Quienim  poteft  pius  paflor  ad- 
miniftrare,  de  quo  eum reprehendit confcientia ,  perpetuoque  obfervare ,  quod  coram 
totaEccIefiaquotidieipfemetredarguit?  QuishabebitdodrinEe  illorumfidcm,  quse  a, 
fereprehenfa,  damnata(Screjedarurfusinftauratur,,  6ccontrafemetipfos  ceu  impcje- 
nitentes  quotidie  coguntur  concionari :  Quomodo  ibi  confiftit  concordia  &  tranquilli- 
tas,  ubi  paftores  Ecclefue  publice  reprehenduntur,ac  taxant,  quse  aul^  abfque  ulla  viola- 
tione  obfervari  volunt»  Cumomniadiligenterperpenduntur,  resipfaloquiturfucum 
fieri  Ecclefiis  Adiaphoricis  mitigationibus ,  Paftoribus  imponi  6c  infidias  parari  ad  reve- 
hendam  papifticam  impietatem ,  quam  pontificii  totam  volunt  recipi. 

Hseccumitafintpaftoribustutiuserfevidetur,  defuomunerecedere,  5cEccIe- 
iias  relinquere ,  quam  fe  polluere  papifticis  ineptiis,  qux  Ecclefice  nocent ,  &  qux  ad  re- 
llituendum  Papatum  fub  falfa  Adiaphororum  appellatione  ei  obtruduntur  a  fapienti- 
bushujus  feculi,  qui  hac  ratione  fludent  confulere  fibi  &  fuis  commodis  in  Ecclefia 
JEfu  Chrifti,  tolerabilius  eft  aut  mori  autexilio  agere  bon^  confcientia;  teftimonio, 
quaminquietoanimoinEcclefiarum  adminiftratione  cum  propria  confcientia  lu<^ari, 

Ideo 


//.  HAMBURGENS.  EPISTOLA  DE  ADIAPHORIS.  145 


IdeonccefTeeftv  uttoti  doarinade  Adiaphoriscxtet,  periculolaliantconfcientiarum 
vulncra.  Ne  ergo  hic  confcientias  vulneremus,  (Scne  cjuid  committamus  ingruentibus 
periculis  cujus  nos  poftea  poenitere,  <5c  quibus  confcicntia:  noftrce  redargui  poflent» 
magnoperepetimus,utaV.R.  P.controverfiadeAdiaphoris  di{erte(S<:diftin6:e  expli- 
cetur,  quidfitconcedcndum,  quidfercndurn,  quidrejiciendum. 

Hadenus  expofuimus  noftram  fententiam ,  qui  fint  veri  cultus  Dei ,  &•  quie  refte 
habeanturproadiaphoris,  dccontra,  qusefalfohocnominc  recenfeantur.  Nunc  ea 
profequemur,  quce  aquibufdam  inter  Adiaphora  numerantur,  «&  variis  coloribus  &: 
al]egoriispinguntur<Scornantur,utaliquamutilitatisfpeciemhaberevideantur.  Ha^e 
autem,  cumhujusmodi  fintutdamneturdodrinaChrifti,  Prophetarumd:  Apoftolo- 
rum,  (Sccumfidei  noftrit  cl^ctXoyK>:.  pugnent,  manifefteque  impia  &  execrabilia  fint, 
nec  probanda  nec  recipienda  efte  credimus»  Item  cum  e3-fAoS-^;f(r;i«fl6  femper  a  condi- 
tisfeculisaPatribus,  Prophetis,  Chrifto,  &  ApoftoIis,utinutilis,  inanis,irrita&im- 
piadamnatafit,  judicamus  nullosritus,  nullafque  obfervationesab  hominibiis  exco- 
gitatas&conficlasadcoIendum(S<:pIacandumDeum,  ad  promerendam  gratiam  Dei, 
&adfatisfaciendumpro  peccatisabfque  falutisiEterna;ja<5lura  approbari,  recipi  &in- 
ftaurari  pofte.  Hujus generis  funt  Monachatus  cum  votis  6c  aliis  impiis  appendicibus  > 
Mifta  privata  cum  canone ,  coelibatus  clericorum ,  Sandorum invocatio  &  cultis ,  Sa- 
cramentaabhominibus  inftituta,  quibus  ad  fan^^ificandum,  ad  arcendum  fatanam, 
ad  falutem  animx  &c  corporis  procurandam ,  fpiritualis  vis  attribuitur ,  confeflio  in  qua 
requiriturenumeratiopeccatorumomnium,  tamquam  res  necefTaria  ad  remiftionera 
peccatorum,  JejuniainquibusdeledusciborumpriEcipitur,  &  quae  ad  fatisfaciendum 
&  remiflionem  ac  falutem  promerendam  mandantur,  mortuorum  vlgilise  &  Miffae, 
animjE  commemorationes,  fatisfadtiones ,  peregrinationes,  indulgentiarum  nundi- 
nationes,  omnefquealiasobfervationes,  qua^proponunturad  conciliandumDeum  5c 
ad promerendam juftitiam  coram  Deo.  Hsec omnia  pugnant  contra  Evangelium  «Sc fi- 
dei  oivcLkoyloLv  6c  libertatem ,  in  quam  nos  Chriftus  afferuit.  Ideo  falva  Dei  veritate  &  il- 
\xCis  confcientiis ,  lineque  falutis  jaftura  nemo  in  has  6c  fim.iles  i^iKo^^yj(TK^ag  confen- 
tire  poteft.  Omnes  horum  trium  ordium  ritus  atque  obfervationes  callidi  concilia- 
tores  6c  mitigatores,  fine  difcrimine,  inter  Adiaphora  ponunt,  ut  fub  Adiaphororum  ap- 
pellationeEccIelia:  omnes  impios  ufus,prophanationes  (Sc  corruptelas  rurfus  obtrudant, 
atque  hac  aftutia  noftram  doftrinam  &  ieligionem  ex  fundamento  evertant,  &  Papi- 
fmiimpietates  omnesreftituant,  utque  hoc  aftute  efficiant  Adiaphororum  commen- 
to  faleinant  pios  animos ,  perfliadentque  vulgo  fieri  pofte  ,  quicquid  obfervationura 
unquam  fuit,  aut  adhuc  eft  in  Papatu.  Ita enim  receffus  Juterbochii  fadus  dicitur inter- 
pretari  his  verbis. 

,3n  ^?itfelbn]0cn  fcfl  man  nflc^  Wkn ,  tvie  c^  bte  f)ei(i(jcn  affcn^dffevgef^affen^d; 
ben  /  \)nD  /enej?  ^[)iU  /cfji.cjer  geif  aucl>  noc()  5d(t. 

Quidhoc  aliud  eft,  quam  prsetextu  Adiaphororum  totum  Papatum  revehere 
vereinnoflrasEcclefias,  Ecclefiarumque  paftoresdecipere  voce  Adiaphororum,  ut 
ficdecepti,etiamnefcientes,  ChriftiEvangelio(Sc  vero  Dei  cultu  excIufo,impiisPapi. 
fticisfuperftitionibusvi^initCiaanUdEccleiiasnoftrasinAdiaphoris,  hoc  eft,  onsni- 

bus 


144  23ef«rttiiiSg  ber  l^ixd)cn  $u  ^amhuvQ. 


bus  papifticisfuperftieionibus,  ufenunc  Adiaphoraexponuntur,  fervitutemfalvacon- 
fcientia  ferri  pofTe ,  ficoncionatoresvulgo  perfuaferint,  &impii  Epifcopi  receperint 
fu2ejurisdi6tionis  audoritatem ,  efFedaillis  ex  animi  fententia  funt  omnia,  ftatim  re- 
ftituentur  impii  abufus ,  extinguetur  puritas  dodrinse  dc  veri  cultus ,  obruentur  6c  oppri- 
mentur  fidi  &:  finceri  dodores  Ecclefiarum ,  uthocefEciatur,  obtruduntur  commen. 
ticia  Adiaphora,  quibus  receptis  cogetur  fynodus  quse  noftrarum  Ecclefiarum  doQ;ri- 
nam  damnabit ,  &c  pro  arbitrio  quaslibet  imponet  Ecclefise  leges. 

Res  ipfa  etiam  nunc  clamat :,  Epifcopos  id  folum  nunc  conari ,  ut  totus  Papatus 
cum  omnibus  fuis  fuperftitionibus  6c  tyrannide  inftauretur,  6c  pura  dodrina  de- 

leatur. 

Idque  declarant  Diocoefanis  fuis  conventibus  pafHm  promulgatis.  Duo  poftre- 
magenerapapifticarumobfervationum,  quse  partim  transgrediuntur  Adiaphororum 
limites  <Sc  amittunt  ufum  6c  finem  Adiaphororum  partim  funt  prohibitae  &  damnatae  ik- 
/o5^tfj;o-;c«c«jfaIvapietate(Scgloria  DEI,  adverfariisurgentibusrecipinon  poft^e,  nec 
impiorum  fervitutem  fine  injuria ,  Sc  vera;  religionis  Evangelicae  doftrince  manifefta 
corruptione  6c  extinftione  Ecclefice  imponl  arbitrantur ,  fatiufque  efl!e  aut  mori  aut  re- 
li(5ta  Ecclefiaexulare&:  extrema  pati,  quam  contra  confcientiam  approbare  &  fimul 
cum  aliis  Papiftis  adminiftrare  eS-f  Ao3-^j;o-;c£^«5  & mentita  Adiaphora ,  quod  confi(^a  ifta 
Adiaphora  deftrudioni  ferviunt ,  minifterium  Evangelii  ludilDrio  exponunt ,  dodrinae 
noftrsE  fidem  abrogant ,  adverfariorum  fuperftitiones  6c  abufus  ftabiliuntur ,  horribilia 
fcandalacreant,  imbecilliumfidemlabefaaant,  omnes  dodos  6ccordatos  a  minifte- 
riis  facris  deterrent  6c  efKciunt ,  ut  religionis  adminiftratio  brevi  commendanda  fit  indo- 
ftiflimis  afinis  6c  ventribus. 

Cum  fifta  Adiaphora  femelrecepta,  certiflime  allatura  fint  Ecclefise  diflTpatio- 
nem ,  necefTe  erit  ut  pii  paftores  fe fucofis  Adiaphororum  reftitutionibus  opponant ,  fi- 
bi  in  confcientiis  tutius  efl^e  ftatuant  a  minifterio  difcedere ,  quam  fe  noxia  fi£torum  A- 
diaphororumreftitutionepolluere,  <Sc  ifto  modo  veras  Ecclefias  erroris  arguere ,  fidei 
doarinam  corrumpere ,  dubiam  6c  fufpedam  reddere ,  Evangelii  veritatem  abnegare, 
6c  fores  aperire  Pontificiis  impofturis  reducendis.  In  confeftb  cum  fit  id  agi  tantum  ut 
Papatusreftituatur,  &puradoarinaEvangeIii,  acChriftireligiocxtinguatur  Sc  fepe- 
liatur,  cenfemus  diligenter  cavendum  eftTe ,  neullis  mutationibus  anfa  praebeatur  ad- 
verfariis  rurfus  erigendi  fuas  fuperftitiones  ,  fi  femel  coeperint  animi  labefcere  6c  dubita- 
i*e ,  tum  adVum  erit ,  nec  quicquam  proderit ulla  Adiaphorica  mutatio ,  quia  totum  Pa- 
patum  adverfarii  reftitui  volunt,  ad  nos  fe  pertrahi  ulla ^quitate  aut  mitigatione  patien- 
tur,  ipfivoluntnostanquamh^ereticos  (Scfchifmaticos  ad  fe,  tanquam  catholicos  (Sc 
orthodoxos  reduci :  Hoc  femper  egerunt  6c  in  hoc  propofito  perfiftunt. 

Ideo  Adiaphoricis  mutationibus  firuftra  quieritur  concordia  apud  adyerfarios. 
Aulica  confilia  de  recipiendis  Adiaphoris  tantum  patefaciunt  adverfariis  viam  ad  id 
quod  moliuntur.  Islebius  in  Epiftolis  fuis ,  quas  ad  fuos  fcribit ,  queritur  infcitia  pafto- 
rum  fieri ,  quod  fua  Adiaphora  gravatim  admittantur ,  ut  pro  Adiaphons  non  agnofcan- 
tur,  qu^ipfefomniat,  &cumfummooffiendicu!o&certaEcclefiarum  everfione  ob- 
fervari  debere  contendit ,  fed  ipfe  fibi  habcat  fuae  eruditionis  laudem  Iskbius ,  relinquat 

no- 


//  HAMBURGENS.  EPISTOLA  DE  A&TApffORlS.  14; 


nobisfimplicitatem  noftrJKinnocentias,  <Sc  ut  fequamur  facrcE  fcripttirsB  <Sc  crthodoxae 
EccIefisEJuclicium,  qux  Adiaphoraliberapronunciat,  quaehisvultEcclefiamjedificari 
non  deftrui ,  fi:andalis  medcri  non  ea  fiifcitari ,  fijperftitionem  &  corrnptelas  6c  impie- 
tatesEcclefiaexcludinon  introduci,  Noneftfatis,  homines  ludere  fucofis  figmentis 
<5cineptasnugasalIegoricisfucisornate<S(:  callide  accommodareadresbonas  3c  novum 
rationale  divinorum  comminifci  fine  verbo  Dei ,  novis  umbris  &:  typis  Ecclefia  non  ha- 
betopus,  iis  per  Chriftum  eftliberata,  habetfuum  cultum  EvangelioChrifti  delcri- 
ptum  <Sc  conftitutum ,  cui  ncc  addere  nec  adimere  quicquam  debet  humana  audacia. 

Adiaphora  vero  ,  quae  primo  ordine  pofuimus,  concordise  <Sc  tranquillitatis 
caufa  libenter  obfcrvaremus  cum  aliis  Ecclefiis  puritatem  Do£lrin^  cuftodientibus, 
optaremus  generalem  conftitui  poffe  conformitatem  Ecclefiarum  fine  oftendiculo  6c 
cum'  tranquiilitate. 

Judicamus  enimadalendaraconcordiam  valde  prodefTc  conformitatemrituura 
in  Ecclefia ,  i\  potentes  hic  tam  diligentes  eftent ,  quam  funt,  ut  conjundse  Ecclefise  con- 
fiftis  Adiaphoris  difiungantur  5c  fcindantur ,  melius  fuam  operam  collocarent ,  veruni 
quumnonquceraturEccIefiarumconcordia^cfalus,  fed  paretur  tantum  via  ad  omnia 
illaerigenda  dcreftituenda  ,  quac  fynodus  decernet ,  nihil  proderunt  hse  particulares 
mutationes  ,  dc  ut  apparetexmultisindiciis,  nihilpiispaftoribus  melius  6c  tutius  erit 
coram  DEO,  quam  longiiTime  abeffea  fucofis  Sc  dolofis  deliberationibus  recipiendis 
Adiaphoris3c fraudulentis  mutationibus,  eo,  quod  Interimifticarum  deliberationum 
finis  fit,  uttotiusPapatusimpietasreftituatur,  nejufta  dijiidicatio  dodrinse,  nec  re- 
cla  reformatio  Ecclefiarum  expeclanda  fit.  Item  nihil  videtur  coram  Deo  tutius  <Sc  Ec- 
clefiis  utilius  effe,  quam  nullas  omniao  mutationes  facere ,  antequara  certo  conftet 
poffe  illa  fubfiftere ,  quce  mutationc  nova  in  veris  Adiaphoris  admittuntur. 

Sine  hac  certitudine  nihil  erit  mutationibus  tentandum ,  quce  tum  EccIefiiE,  tum 
Reipublicaj,  valde  periculofae  erunt.  Quod  fi  vero  Paftores  improbantes  noxias  muta- 
tiones  Ecclefia  ejicerentur ,  fatius  erit  ut  patiantur  fe  ejici ,  quam  ut  adju vent  Interimi- 
fticosconatus,  fepolluant  alienis  peccatis  5c  prodant  Chrifti  rcllgionem  adverfariis. 
QuiaautemnovimusadverfariosPapiftas  efl^eimprobiores,  <Sc  fuperbiores  &  pertina- 
ciores,  quam  ut  ratum  habituri  fint,  ii  quid  utiliter  in  noftris  Ecclefiis  conftituatur,  Ideo, 
proptercommunemconcordiam  cum  Eeclefiis  nobis  indo6trina  Evangelii  conjuntlis, 
non  recufabimus  adraittere  Adiaphora vera & ad veros  ufus 6c  fines directa ,  qualia  prl- 
mo  ordine  recenfuimus. 

laftaurent  adverfarii  fuam  impietatem  fine  nobis ,  Ci  perfecutio  <Sc  fervitus  feren- 
daeft,  fsratureafinelabefaftationeEvangeliiCHrifti,  nonofFendanturpii,  necefK- 
ciaturignominiaCHrifti  Ecclefia,  non  corrumpatur  dodtrina  Chrifti  Apoftolorum  <Sc 
Prophetarum ,  puri  cultus  non  contaminentur.  In  quo  difcrimine  nunc  ubique  Eccle- 
Cix  <Sc  Refpublicce  verfentur,  fcimus  ,  vellemufque  libenter  fic  inftituere  noftri  mini- 
fteriirationes,  utEccIefiasChriftiprodeft"eraus<Scnofttce,  aliorumque  confcientixre- 
deconfuleremus,  animofque  noftros  prajpararemus  in  omnem  eventum.  Ideo  ne- 
ceffarium  putaviraus  V»  P.  noftram  fententiam  exponere ,  <Sc  veftram  fuper  Adiaphori- 
cis  audire ,  animofque  noftros  in  quovis  periculo  veftro  judicio  eo  validius  adverfus 

^  quos- 


14^  23<P5rJtitgg  bit  :^ir*cft  5«  ^mbitts. 


'  quoslibet  terrores,  trepidationes  &  pericula  munire.  Cum  ublque  fpargatur,  ve- 
ftrameflefententiam,  utfervitusferaturmAdiaphoris,  etiamillis,  quKlslebius&alii 
aulicisconfiiiisebrii,  Adiaphoravocant,  <^  quibus  venuftas  aiiqua  allegorica  affingi 
poteft,  utadaliquemufuminEcclefiaaccommodari  queant,  qua arte  qujelibet  ntigae 
pro  Adiaphoris  obtrudi  polTent ,  cum  flexibilem  illam  fentcntiam ,  fervitutem in  Adia- 
phoris  ferendam  cfTe  multi  improbi  ufurpent.  Iterum  oramus  V.  11.  P.  per  gloriam 
Chrifti  JEfu  in  Ecclefiie  falutem ,  ut  vos  in  hac  controverfia  de  Adiaphoris  diiucide  dc- 
claretis  edito  fi:n:ipto  ,  alias  illa  fententia  ,  fervitutem  in  Adiaphoris  ferendam  efi^e, 
infinita  fchifrriata  (ufcitabit ,  6c  plures  difHpabit  Ecclefias,  quam  adverlariorum  arma 
deftruant.  In  vos  converfi  funt  omnium  oculi  ck  animi,  a  veflris  judiciis  bona  pars 
Chriftiani  orbis  pendet,  quibus  plus  fidei  habent,  quam  aliis.  Ideo  non  deferendi 
fijntpliindubitationibus&confiliorum  variationibus.  Externa  neceflitas,  Deigloria, 
Ecclefi^  falus  rcquirit  a  vobis  ejusmodi  explicationem*  Pericula  noffrte  religioni  6c 
verltatis  confeflioni  conjunfta,  nec  filentio,  nec  uilis  rationibus  humanis  declinari 
pofllint.  Evitandipericuli  caufanoneft,  utomittaturoflicium,  quodEcclefiis  debe- 
tis.  Sivefileamus,  five  loquamur,  adverfariisidemefl,  nifiomnino  abnegeturvera 
<5c  pura  doftrina  Chrifli ,  6i  fomnia  Papiflica  approbentur,  nulla  tranquillitatis  6c  pacis 
conditio  proponetur.  Frufl:ra  aliunde  quam  a  Deo  nobis  promittimus  pacem  ac  de- 
fenfionem.  Huie  6c  per  JEfum  CHriftum  Eccfefias  nofl:ras,  vos  ,  v£ftraque  omnia 
committamus,  eum  inceffanter  in  his  fummis  extremifque  periculis,  difficultatibUs 
&  calamitatibus  invocemus  nccefl^e  eft,  oremufque  ardentibus  votis,  utincolumita- 
temEcclefitc  fuce,  quamab  initio  mundi  fub  variis  perfecutionibus  fibi  femper  colle- 
git,  defendit5c  fervavit,  etiamnuncinpoftremishis  tenebrarum  procelliscuftodiat, 
tueatur  &  fervet  Pater  coeleftis  propter  fuum  Filium  unigenitum,  JESUM  CHRI- 
STUM ,  qui  adfit  vobis  6c nobis  omnibus  Spiritu  fuo  fanfto ,  dirigatque  noftra  confilia 
&  aftiones  ad  fui  nominis  gloriam  6c  Ecclefise  fuae  falutem ,  Amen. 

Nunc  vero ,  cum  fortaflis  fitis  occupatiores ,  quam  ut  publicum  fcriptum  brevi 
abfolvere  pofritts ,  cumidplufculum  temporispoftutct,  rogamus  obnixe,  utinfumu- 
ma  cum  hoc  tabellario  ad  nos  veftram  fententiam  referibatis ,  &paucis  indicetisvc- 
ftrum  de  noftra  fententia  judicium. 

Reftifl[ime  valeant  R.  D.  V.  in  JEfu  Chrifto ,  unico  Ecclefise  proteftore ,  Sc  Jibe- 
ratore,  fedente&regnanteaddextramMajeftatis  Dei,  cui  fua  Ecclefia  fcmpcr  curse 
fuit ,  &  ufque  ad  feculi  confummationem  femper  curse  erit. 


Re- 


RESPONSIO 

MINISTR(3rUM  ECCLESIiE  CHRfSTI, 

QUE    EST 

HAMBURGI, 

AD  CONFESSIONEM 

D.    ANDRE^    OSIANDRL 

DE    MEDIATORE    JESU     CHRISTI    ET 
JUSTIFICATIONE    FIDEI. 

INCLYTO 

HAMBURGENSIS    ET    LUNE- 

BURGENSIS 

REIPUBL.   SENATUI  EXHIBITA, 

Anno  Do.  m  d  lii.  mense  februario 

SCRIPTA. 


I.  Tim.  VI.     i.  Tim.  I. 

Egregium  depofitum  fervato  devitans  prophanas  vocum  inanitates  & 
oppofitiones  falfo  nominata;  fcientise ,  quam  nonnulli  profitentes  circa  fi- 
dem  aberraverunt, 

Z  2  PRiE- 


-^  )  o  (  W^- 


\  §1  GoC®  I  w  f^ftsf^^is -j  t^M^i^  •  ^l^^l^jJ  tf^^^  o^^^IS?^i)  |t  s  C^Mt  0  i^M  I 


P  R  i£  F  A  T  I  O. 

/UuflrtJJtmi  Boru£i^  Duck  Alherti  y  opwni^  VilJJimi  ^  fapientiffimi  Vrincipis ,  vir" 
tute  (^  pietate  inter  c<steros  Vrincipes  pr^clare  eminentis  itteras  &d  clarijjimum 
Hamhurgenfem  i£  Lunehurgenfem  Senatum  mijfas  ,  una  ciim  lihro  Cmfefji&nis 
D.  A?2dre£  Ofiandri  de  jujlijicatione ,  adlegendum  nohis  datas,  ut  de  dodrina  Ofian- 
dri,  in  eo  lihro  comprehenfa ,  judicium  faceremus ,  qua  decuit  reverentia ,  pietate , 
animi  integritate ,  folicitudine  ^  diligentia  hginms ,  £5*  controverfcemagriitudinem 
pro  nojira  medtocritate  expendimus,  Atque  utinam  Itcuijjet  nvhis  his  meliora,  {£ 
Ecclejidc  Utiora  legere ,  qtuf  hoc  tempgre  ,  fub  his  extremis  frementis  Satan^  furori- 
htis  horrihiliter  dtjjipata ,  tantum  non  animorum  disjun^ione ,  dijjidiis ,  contentioni- 
hiis ,  injidiis  (^  tyrannide  prorfis  opprejja  jacet ,  deplorans  fua  ingentia  l^  pene  incu- 
rahilia  vidyiera ,  (£  inenarrabili  gemitu  anxie  omnes  rationes  qu^rens,  quihtis  eapie 
fanaripojjint^  Sed  ne  voti  co?72pos  fiat ,  ipfimque  vtilnera  ahimpiis  accepta  necuren- 
tur-i  verfuttts  ifle  antiquus  (£  perpetuus  hoflis  Chrifli  (j  Ecclejite  admirandis  technis 
uhique  impedit 3  perniciofijfimis  concertationihiis ,  dtjjidiis^  tumultibus  i£  hellis  omniti 
mifcens. 

llaBemts  grajjattis  efl  in  mediis  Germani<s  vifcerihiis ,  omnesfum  vires  artes- 
que  exerens  ,  ut  Evangclii  Chrifli  lucem  ihi  exortam  cxtingueret ,  fcholas  verterety 
Ecclefias  veras  opprimeret ,  puritatem  dodrinds  (£  religionis  polJueret ,  (£  Antichrifti 
regnum-i  idolomanias^  ahuftts  f^  ahominationes ,  per  fuos  reformatores  rejjitueret. 
Id quia  vidit  Jihi  pulchre  inmedia  Germania  apud praccipuas  Ecclefias  procejjijfe ,  eas- 
que progrefliones  nunc  fa&as ejfe ,  ut  etiam  iUa,  qu^ adhucintegra alicuhi  funt ,  in- 
clinata  cafum  minentur ,  his  mn  contenttts,  etiam  in  aliis  nationihtis  Ecclefias  dele- 
re ,  i£  uhiqus  terrarum  exorta  veritatis  Dei  lumen  extinguere  conatur. 

Et  quia  ad  Ecclefiarum  everfionem  ,  (£  Verump.perniciemfacillimai^ proxU 
ma  vta  efl,  in  pacatis  Ecclefiis  (£  polkiis  exitari  difceptationes  de  dogmatihus ,  com- 
mitti  interfe  eruditos ,  dijjenfionihtis  ^  offendicuh  fufpeBam  i£  exofam  reddipuram 
Evangelii  do£irinam ,  fcholas  dijfipart ,  faBionihtis  poptili  anitnos  disjungi ,  turhasi^ 
hella  intra  muros  moveri ,  facri  ccettis  pionmt  focietatem  dijjohi,  £$  optime  ^uteque 
cospta  peffimis  his  artihiis  itnpediri.  His  malis  nunc  Germania  miferrime  di/Jipataf 
Diaholiis  etiam  EoruJJta-m  adorittir,  nt  ^  ihi  Ecclefias  ^  Refp.pie  ^  hene  conflitutaf 
depopuletur ,  fcholarn  ab  optimo  principe  maximo  futnptu  utililfime  in  Regiomontein- 
jiitutam,  ij  hadentLS  non  ahsque  maxima  pietatis  accejjione,  (j  incremento  agnitio- 
nis  jEfu  Chrifli,  in  illis  orhispartihns  confcrvatam,  vaflet ,  (j  hojpitium,  quod  Chri- 
flo  exuUnti  hahentis  pr^buit ,  deflruat ,  ipfumque  adhuc  incunis  jacentcm  ibi  op- 
primat. 


m,  CONTRA  A.  OSTANDRUM.  149 

Diaholm  animadvertit  ftia  (iudia  inania  ^  irrita  fore  y  donec  fpiritus  Domint 
puram  do^rinam  in  Ecdejiis  VruJJiacis  fonat ,  ^  Chriflm  fumn  hofpitiiim  hahet ,  id- 
€0  diljidiortimfeminariisin  do&rinafpar/is ,  pri?jw  tentat  Ecclejice  flruere  exitiiim^  ut 
hacdejeBa  Remptd)!.  deindeevertat.  Scit  enim  Refpuh.  diunon  poffefalvas  ejje  fub  dif 
Jidiis  3  i£  illorum  pugnis ,  qui  do&rina  fnna  animos  hominum  adpecem  injieclere ,  ^ 
guhernare  debent.  hfipoffihile  namque  ejl  difcipata  Ecclejia  incolomitatem  Reipuh,  re- 
tincri  pojfe ,  quod  fme  Deo ,  hccefl  3  fine  re&a  Ecclefte  guhernatione  nihil  falvum  efje 
potefl ,  S  diabolns  defolata  Ecclefia  in  mundo plenum  occupat  imperium  3  ^  prolibidi- 
ne  cun&a  agit ,  corrumpit ,  ^ pervertit. 

Hujuscemodi  calamitatis  f£  ruin<s  Ecclefiaflica  certamina  femper  occafionem 
pr^huiffe  3  (^  eas  fatales  effe  tempore  elucejcentis  Evangelii,  hiflorix  omnium  tempo- 
rum  teflantur.  Statim  pofl  obitum  Apoflolorum  dogmatum  pugnis  invetJisfunt  muta- 
tiones  religiontmt  ij  imperiorum  ,  cum  religione  femper  funt  mutata^  translata  im- 
peria. 

Quia  Satanas  hello  aliquot  annis  fruflra  everfionem  Eccleficetentavit ,  ideo  nunc 

interdocios  ejusdem  profejjionis  excitat  dijjidia,  tit  qtiod  hellis  fruflra  diu  molitus  efl , 

femel  doBorimi  dijfidiis  abfolvat ,   (^  quidem  de  pr£cipuo  articulo  Chriflianoe  fidei  ex- 

citatis ,  quem  totannis  bon^e  confcientice  teftimonio  docuimus ,  (j  optirn<c  nofiree  caufte 

fiducia  fumma  cum  confenfione  omnitmi  tam  veterum  quam  recentium  Theologorum 

confejjt  fumus ,  coramque  Deo ,  Cefare ,  imperii  procerihm ,  adverfariis  omnihus  cum 

fuo  Antichriflo  nohis  repugnantihm  ,  cumvitic  periculo ,  (£  rerum  noflrarum  jadura 

defendimus. 

llac  fufcitatione  difJidiorum  ,  (^  certafmntmi  in  do&rina  ,  qus  Diahoftts  inter 
doBos  perjiudiofos  innovatio^um  Tfjovet ,  certe  hoc  mofitur  ,  ut  mutet  religionem ,  i£ 
tvertattam  Ecclejias  quam  Refpuh.  (£  inflauret  futmi  regnum-i  muftis  in  locis  hona  ex 
parte  deflrudum. 

Ne  vero  impurus  ifle  fpiritus ,  fantorum  maforum  artifex ,  obtineat  quod  medi- 
tattir ,  verapcenitentia ,  divini  nomiftis  invocatione ,  fincero  pietatis  fiudio  ac  curare- 
tinendi  prafentem  Ecciefia;  formajn  ,  pia  concordia ,  (£ prudentia  in  tempore  d piis  re^ 
frimendm  eft,  ne  incenfum  difjidium  magis  accendatur ,  i£  Ecciefias  fatitis  vaftet. 

Apoftolus  ait,  oportere  hcerefes  effe ,  ut  prukentur  ele&i,  V£  tamen  illi  quieas 
fufcitat.  Certum  ergo  eft  inter  docentes ,  Deo  permittente ,  propter  facrortim  incu- 
riam,  (£  ingratitudinejn  mundi  erga  Deum,  patefacientem  nohis  verhi  fui  myfieria, 
excitari  nocentia  (i  funefla  dijfidia,  hacrefes  ac  certamina,  ut  animi  iUorum ,  qui 
Chrifl.i  fidejn  vere  profitcntur ,  (^  qui fiinceri  ac conflantes  aut  infinceri  funt ,  pate- 
fiant ,  auditoresque  ex profundo  fecuritatis  fomno  excitati,  attentiores  i£  -vigifantio- 
res  reddantur. 

Non  efi  duhium  jufto  Deijudicio  de  dogmatihm  contentiones  fufcitari ,  ut  Do- 
minus  fic  vindicet  Jui  verbi  negleclmn ,  detegat  raiionis  hujvan£  nimiujn fapientis pra- 
vitatem  ^  c<ecitatem ,  hypocrtfin  traducat ,  oftendat  humanis  virihus  nihiftribuendum 
efle  in  cognitionemyfteriorum  fidei ,  (^  ut  nos  cogat  humifiter  de  nohis ,  noftraque  fa- 
aiejitia  fentire ,  i£  Deum  tirthere ,  doceat  fofi  Deo  tribfiendam  ejje  veritatis  faudemy 

^3  i^ex' 


£5'  exciut  in  tjobis  veramfpem  ^  Dei  invocationem,  His  i£ fimilihm  judiciis  Dominm 
nos  exerceti^  prohattanqUam  aurum  igne,  quodfere  magis  hypocrifi  (j fi?nulata pie- 
tatisfpeciey  quamreipfa  plerique  funt  pii ,  S  inChriftononta?fifpirituaHa»  cceleftia 
i£  ceter?%ahona  quitrayit  y  qu£  carnalia ,  i£  qudz  hujm  feculi  funt ,  ac  exijiiment ,  ut 
ApoftGlus  ait  3  quxjlum  efte  pietatem. 

H(SC  anohis  non  dicuntur  3  quod  qttenquam  accufemm  ,  fcd  uthonos  commone- 
facia?7ius  de  iis ,  qui  oririfolent  ex  contentionibus  Ecclefiafticis ,  ij  litigantes  commo- 
nsfaSiione  Chriftiana  cxcitemm  ad  fupplices  preces ,  (j  concordi/c  ac  confenfimis  ftii- 
diumfperantes  Dominum  illai  qu^fatan  ad  evertendum  Chrifti  regnum ,  i£fuu?n  er\- 
gendum  ij  ftabiiiendu?n  molitur ,  dire&urtmi  ad  fui  nominis  glorificationem ,  «^  Ec- 
clefi^  (edificatiunem ,  ut  alias  fkpi/fi/ne  ah  ipfis  Ecclefi(Spri?nordiis  usqueadhae  noftra 
te?npora  nocentifiima  Ecclefice  certa?nina  adfui  noim?m  ilJuftrationem ,  veritatis  inve- 
fligationem ,  i£  Diaholi  confufionem  direxit,  Id  ut  etiam  ?tunc  pr^efetiti  hac  conten- 
tionefiat  y  ad  amplianda?n  i£  latim  proferendatn  cognitio?tem  Evangelii  Chrifti^  Pa- 
trem  cceleftemper  'fEfu?n  Chriftimi  DeiFilium  rede?nptorem  ?ioftrum,  cumEcclefiato- 
ta  ajfiduis  fiifpiriis  precaii?niir ,  ceniijmie  in  a??imis  noftris  ftatuentes  y  Diabolumhac 
ext?'ema  fui  furoris  infania  contra  veritatem  Deifruftra  pug??aturum  efte  y  ut  alias 
ah  initio  mundi  ne  quicqua?n  pugnavit ,  i^  conatusefl  contutere  ^  labejacere  verita- 
tis  funda??ienta. 

Quam  gravc'  (^  nocens  fit  hoc  dij/idiu?n  ^  in  Regiomontaiia  fchola  excitatu?n, 
quanta  fcandala  fecum  trahat ,  quihiis  calu?nniis  ver/is  Ecclefias  exponat ,  qu&modo 
adverfarios  contra  nos,  i£  ?ioftram,  imonon  noftram,  JedfEfu  Chrifti  do6frinam  ar- 
met  y  i£  ut  contrijiet  Spiritum  Sancium  in  omitihm  me?nhris  SfEfu  Chrifli ,  deplorare 
^uide?n  apud  nos ,  verhis  autem  exprimere  non  pof]u7?Jtis  Deus  benigne  ignofcat  iUis , 
qui  tanti  offendicuH  occaJio?ie?n  dederunt.  Orai?itis  autem,  ut  authores  harum  tur- 
barum  fecu?n  expenda?it  y  ?nalaturhatcef^cc!efiie,  agnofcant fua?n  culpam  y  i£  veniam 
a  Domino  petant  ,reconciliatio?7i  ftudeant  y  quce  concofdice  ac  pacis fui^t fe&e??tur ,  i£ 
mota  certat?2ina  potim  amice  filendo ,  qua?n  hofliliter  difceptando  ohruant ,  i£emedio 
toUant,  cogitentque  myfteria  juftificatiotii;  potita  inti?nore  Dei,  fide  a?tjpie3anda  ef- 
fe  y  quam  difceptatione  cum  tanto  offendiciilo ,  fj  puhiico  ,  iam  Ecclefits  quam  Rei- 
puh.  dijpeftdio  exagitanda.  Confiderent  etitm  cojtiroverfim  ccrtando  non  co?nponi, 
fed  augeri,  iangius  ejferri,  ij  eundo  tnajores  i£  nocentiores  turhas  dare.  Etfia?nant 
Ecclejice  incolu??iitatem  iSfalutem,  i^fifunt  amantes  timorisi^  glori^e  Dei,  omnihtis 
virihtis  in  hoc  certe  incu?}ibe?tt ,  ut  fufcitata  certamina  fepcliantur ,  i£  quietein  tem- 
piis  i^fchoiis  verhuni  Dei  doceatur ,  i£  adverfariis  Fapiftis  adimantur  occafiones  ca- 
lummandi  puritatetn  dodrinte ,  quatn  noftrtsEcclefits  re/ie  injiitut<e  docent^  ^  Augu- 
fl<s  coram  imperiiproceribtis  confefjkfunt ,  ^  contra  aUatra?ttesfiphiflas  defenderunt, 
fiiidis  fcripturts  tejii??}iniis ,  ?ion  injufla  vi ,  ut  tpfifua  propugnant. 

Princeps  Prujfiacus  prudenter  i^ pie  Ecciejiartim  judtcia  ad  componendtm  hoc 
€ertci?nen  poflulat.  Neque  re&ior  neque  brevior  via  efi  adfifienda  Ecciefiaflica  incen- 
dia,  qtiam  ut  de  do&ri?ui  controverfa  e  Jcripturis  Canonicis  jtifta  fiat  cognitio,  i£  !e- 
gititnis  Ecciefit^  jiidtciis  reprimatur  inge/iiorutn  doffrimequefidtfcia  ij  audacia.     Sed 

quia 


///.  CONTRA  A.  0STANDRUA4,  ifi 

ijuia  hofjihws  eruditi,  variarum  rerum  notitia  ,  i£  dicendi  arte  injiru&t ,  pojjiint 
fua  ornare fie:iihilihns  ij fucofis  argumentii  ij  artificwfisinterpretationihu  ^  (^infuas 
partas  rmltos  pertrabere ,  ^\K^\fiK\aqfiudio  faBiones  augere 3  (j  Jicclefias  magis  ma- 
gisque  disjungere  y  idee  judicia  ex  variis  Ecclefiis  colleHa  prudenter  erunt  exhihenda 
litigantihus ,  ne  colle&ajudiciay  adcotitruverfiamfedandam,  magis  uhfint  quamprofmt, 
ne  lites  crefcant ,  ^  majores  difputationes  moveantur ,  ne  contentio  3  quce  ha&enus  tan- 
tum  in  Vrufjiain  tma  urhe  fuity  ex  difjimilitudine  verhali  judiciorum  ad  alias  Eccle- 
fias  dimanet  3  easqiie  Jimili  difcordia  incendat  3  turhet  f^  difjipet.  Vutamus  itaque 
hifc  jttdicia  Ecclejiarum  pia  moderatione  adhihenda  effe  ad  conciliandos  diffentientium 
animos  3  (^  ad  tolleudas  difceptationcs  ^  quae  funt  Jeminarium  tot  offl>ndiculorum  i£ 
turharum.  Speramus  enim  litigantesmoderatis  confiiiispoffefiecii  ad pium  transquil- 
litatis  i£  pacisfhidium3  nec  pertinaces  fore  in  tuendts  opinwnihus  3  quiS  magis privato 
judicio  3  quam  fcriptur^e  i£  Ecclefiae  authoritate  conprimantur. 

Nonignoramtis  3  litigantcsnos  eruditione  multis  modis  vincere  3  neque  nos  eos 
ejje  3  qtiife  tanquam  arhitros  in  his  controverfiis  deheant  interponere  3  ^  cenjires  con'- 
Jiituere.  Sed  cum  afciti  fimus  3  ^  huctamjuffufenatusnofiri,  quam  ohligatione  offi' 
cii pertrahamur  y  ut  fiftatur  hoc  fufcitatie  controverji^  nocentijjimum  incendiUm,  ^ 
aiijijiendumfuhjidiariam  nofiram  operam  conferanm  ,  petimus  3  tit  in  honam  partem 
accipiatttr^  quodhono  animo  facimus.  Dominits  pacis  i£  ordinis  Deus  3  non  dTci.^la,gy 
henigmi  reftituat  Ecclefije  concordem  confenfionem  in  dodrina  JEfu  Chrijii  >  fui  veri 
DoSaris^  haSienusfideliter  in  noftris  Ecclefiis  tradita ,  i£  fepeliat  orta  certamina. 

D.  Ofiander  ajfirmat  fe  fu£  dodrinje  confeffionem  typis  excufam  puhlice  legen- 
dampropofuiffey  ut  audiat  judicia  Ecciefide  de  fua  docirina.  Orat  3  utfine  uUius  er-  , 
roris  dijfimulatione  ingenue  tejiimonium  feratur  veritati^  ahsque  acceptione  perfon<e,  " 
Princeps  ipfe  etiam  nonfolum  noftrum,  fed  multarum  aliarum  Ecclejiarum  judicium 
in  huncfinem  expetit  3  ut  tollantur  fchifmata  3  fj  confervetur  Evangelii  Chrijii  veri- 
tas  acpuritasy  in  hoc  extremo  fectiii  tempore  Dei  honitate  patefada  Ideo  confidimus, 
litigantes  in  optimam  partemeff  accepturos.,  qu<e  hic  ex  ohligatione  noftri  officii^  non 
temeritate  ulla^  fed  illufirifi^imi  Vrincipis  ^nofiri  Senatusjufjii  animofincere  i£  can- 
dido  ahsque  ulia propenjione  animi,  in  alteram  partem  tanquam  in  confpedu  Domini 
diSuri  fi?mts, 

Non  iliihenter  fatemur  3  tra&ationem  htijtis  controverfi<e  doBiores  artifices  rt- 
quirere  3  quam  nos  fumus^  ^plus  opere  requirere  quamnostntanta  i7ioie  noflrorum 
lahornm ,  occupationum  i^  dijjicultatum  adhihere  potuimus.  Uitro  etiam  confitemur, 
nos  magnitudine  rei  fuperari  3  fid  tamen  3  cum  jtiffi  nofirum  judicium  afferamus  ,  ar- 
hitramur  nohis  vicio  darinonpofte,  quodpro  noftra  mediocritate  conamur  dicere  no^ 
ftram  Jententiam  3  ^  toliere  orta  certamina. 

Scimus  noftra  opera  controverfam  do&rinam  non  pojfe  admodum  iUuflraru 
nliosque  paffim  muitos  effeviros  3  quifine  nohishanc  doHius  explicare,  ^  meliushanc 
€ontroverfiam  dirimere  poljint ,  quia  communihiu  perictUis  occurrerej  i£  hene  velle 
*aboranti  Eccieji,^  ^  Reijpuh,  iaus  efl ,  noiuimus  EccieJiiS  deejfe  opera  d  nohis  requifita. 

Et 


'■'■■' — - —  '        ' " 

Etfinonmagnimomentt  ^  pQnderk  ejje  poffint  3  qti(S  d  nebii  afferuntur ,  tameninge^ 
nua }  vera  i^  fcripturtie  confentanea  erunt. 

Id  enim  confirmamtts  omnibiis  >  ms  bon£  confcientia  teftimonio  tanquam  trihu- 
mlChrifti,  fineullo  iniquo  affe&u,noftrifiidiciifententiampro  noftratenuitate efje de- 
pofituros.  ' Et  quia  alitor  aliquando  oportuna  dicit ,  per  nomen  Domirii  noftri  fEfu 
Chrifli,  ii  Eccleftdsftlutem  oramus,  ut  utraque  pars  litigantium  noftrijudiciifententiarn 
mnalioanimo  velitinterpretariyquam  ea  d  nobls  fcriptGexhibetury  qui  nihil  aliud  qufri- 
musy  quatn  tit  fublato  hoc  diffMiovocem  Evangelii  Chrifti^  uhique  terraj-um  unanivies^ 
i£  concorditer  ad  (sdificationem  EcclefiiS  >  i£  iUuflrationem  glori^e  Chrifli  fEfuy  Filii 
Dei  propitiatoris  noftrifonemits ,  conftanter  urgeamus ,  ij  unammiter  contra  Antichri- 
fti  impofturns pugnemiis.  _  ^ 

Ut  autem  eo  clarior  i^  apertior  fit  nofirafententia  de  do£irina  juftificationis ,  O 
Ofiandri  confeffione  ^  de  quapoft.ulatur  dijudicatio  noflra  y  hreviter  dicemus  noftram 
fententiam  dejuftificatione  ij  aiiis  conjun&is  materiis. 

Litigantes  per  ehmfalutem  oramtis  ^ .  qiiam  habemm  in  JEfu  Chrifto  redemptore 
nofiro,  ut  ferio  inducere  velintin  animum:>  dona,  qu£  hahent ,  d  Deofibi  data  ejje 
adEcclefitS  (edificatmiem  >  non  deftrutTicnem ,  nec  adiabefacienda  fidei  fundamenta  ^ 
fedftabiiienda  >  non  adturbandos  imhectirmm  confcientias  ^  fed  adftabiiiendas  i^  con-- 
firmandas.  Quam  puichre  autem  hoc  ternerariis  hifce  contentionibus  prteftetur  ^  judi- 
cent  ipfi:  Certedatioffendiculipeccatum ,  quodnuncinanimis  fecuris  ctibat  ^  aliquan- 
do  confcientia,  terrore  jufti  judicii  Dei  perterrefa6ia  ,  ■horribiiiter  pcrceilet  animos 
illorum^  quihujiLs  certaminis  funt  authores.  ^  

Nec  excufahit  quenquam  ifte  pnetextus ,  quod  do&rina  de  folius  Fiiii  juftifica- 
tione  Deum  arguat  veiiyifiiftiti^t ,  veifiiftitict ,  ut  qui  vei  injufte  vel  ignoranter  pecca- 
tores  injuftos  juftos pronunciet  y  i£pietatis,  i£  fitftitif  ftudium  iftimmodi  pronuncia- 
tinne  ohruat ,  cum  inomnium  nofirorum  iibrispianifiime  expofitumfit ,  cur  Deus  pec- 
catores  credentes ,  propteifoiius  fEfu  Chrifti  Dei  ^  hominis fatisfadiorieni  i£  meritum 
per  fidem  jufios  reputet  i£ pronunciet ,  ij  doceatur ,  qucd  novi  hominis  juftitiafiit  in- 
dividuus  juftificationis  ejfeciiis  ,  i^  compie&atur  veteris  Ad^  inftaurationem  iS  inm- 
vationem ,  ^  hominis  innovati  obedientiam  erga  legem  Dei. 

Qtiidincommodi  i£  abfurditatishabet  hcU  do6irina  ?  Nos  peccatores  gratis  pura 
ij  infinita  Dei  7nifericordia  per  fideni  in  JEfu  Chrifto  abfoivi,  fiiftos pronunciari ,  i3 
regenerari ,  mvosque  homines  fieri ,  conditos  ad  bona  opera ,  tit  in  eis  ambuiemtts , 
non  ut  iliis  coram  Deo  piftifiicemur  >  ij  d  maledido  iegis  i£  jujja  condemnationisfinten- 

tiaabfoivamur.  .       . 

Htec  doclrina  certe  eompie&itur  fundamentum  i£  fummamdejtifttficattone  fidet, 
^piftitia  renati  hominis.  Quidhfc  oprn  eft  comminifct  fi.gmentum  de  ejjentiali  dicma 
inhabitationis  juftitia ,  qu^renatis  imputetur  ad jvfftitiam  coramDeo^i 

Diabolus  videt  Fapiflicum  commentum  de  juftitia  iegis  ac>operum ,    tnh,srcntt5 

infufaque  jufliti£  i^novaquaiitatisficejje  confutatum  yioflrorum  fcriptis  >  ut  Roma- 

niis  Antichriflus  cumfiiis  Tridentinis patribus  ac  columnis  fu£  fedis  e  Scripturaficra 

ne  Hnum  quidem  apimnin  vero  fj  tenuinojeytfu  proferre  queat,  qm  fHum  commen' 

^  ^  .  tum 


77/.  CONTRA  A,  OSTANDRUM,  ifj 

tum  deinhoerents  ^  mfufajuftitiadefendere ,  ^rurfus  EcclefiiS  ohtrudere  pojfit.  Ne 
tamen  caiifacadat  ^  nevidcattir  docere,  nos  novitate  renati  hominis  juflos  ejfe  coram 
Deo  {iit interimift^  docent')  artificiofim  rem aggreditur ,  ponit  juflificationem  noftri 
in  cfjentiali  Deijuflitia ,  habitante  in  nobis  per  fidem.  Qua  dodrina  Dei  promiffiones 
ex  oculis  removentur  3  ^  pro  fubmotis  Dci  promifiionthus  humanis  cogitationes ,  ac 
imaginationes  incerta ,  reponuntur ,  totaque  difputatio  eo  delahitur  y  hominis  fiifti^ 
tiam  pofitaifi  efjc  in  renovatx  natur<e  novitate ,  quis  efficitur  Dei  inhahitationcin  nO" 
bis  i  qua  doBrina  lu&antes  confcientits  in  perpetua  dubitaiione  dctincbuntur ,  ficut  in 
ipfa  refpo7ifionc  latius  dicetur, 

Quantum  malifecum  trahant  Ecclcfiaftica  certamina ,  qaam  noxium ptfemei proha' 
tam  ^  confefjamdo&rinam  calumniari,  i£  quam  perniciofum~fit  hoc  Regio?mntanum 
certamen,  hic  exaggcrare  nolumus ,  tantum  monemus ,  utlitigantes  confidcrent,  Sa^ 
tanam  extrematcntare 3  ^in  hacultima  mundi  <etatepri<ecipue  in  hoc  incumbere,  ut 
veras  Ecchfias  Chrifti per  novatores  difiipet,  Refpubl.  bene  inflitutas  vaflet,  ^  fuiAn- 
tichrifli  regnum  in  eas  Ecclefias ,  e  quibm  eje&um  efl ,  revehat.  Idco  inprimis  necef- 
feefl  y  uthifccSatan£  infidiis  animadverfis ,  orta  certamina  Ecclcfiaflica  fummofludio 
fupprimantur ,  toUantur ,  ^ ut  concordice fludeamus  ^  in  Chriflo  unum  fimm ,  f^  pari 
diligcntia ^ candorepuram do&rina^n  Chrifli ,  ut  eam haSienitshahuimm ,  contra  Dia- 
boli  technas 3  ^  Trtdcntina  anathcmata.,  ingenua  i£  conflantivcritatis confcfiione de^ 
fendamiis.  Id  ut  pie  caetcri  Eccle/iarum  Do&ores  fcdulo  ^  cayidide  uhiqtie  terrarum 
concntur,  eoquefua  dona  ^  lahores  conferant ,  concedat  eis  Pater  cocleflis per  ^Efum 
Chriflum  Dominum  noflrum  ,quemfupplices  oramus ,ut  Ecclefiam  fuam  affli&ijfimam 
contra  omnes  infiduofis  Satana  ajfultus ,  potentiorum  injuflam  vim ,  ^  Rfeudo prophe^ 
tarum  facrilcgas  irnpofluras,  usque  ad  confumattonem  feculi  protegat,  ficut  inde  ah 
initio  mundi  eajnfempcr  dcfendit  ij confervavit.  Cui  pro  hai:  confervatione  ^  defen* 
fione  fit  laiis  ^  gloriain  osterntim,  Amen» 


U  Rc- 


/" 


Refponrio  Miniilrorum  Ecclefiae  Chriili ,  qu^  eft 

Hamburgi  &  Luneburgi  ad  Confeffionem  D.  An- 
dreae  Ofiandn  de  juftificatione,  &c» 

Singulari  Dei  beneficio,  hoc  poftremo  tempore  ,  a  multis  tetris  erroribus  ,  Ee- 
cleliam  repurgatam  »  &  veritatem  cceleftis  dodrinse  reftitutam  efle  ,  omnes 
vere  pii  ubiqueterrarum  gratis  ahimis  agnofcunt.  Etfi  enim  doftrina  ncftra, 
quamprotitemur,  non  editismiraculis,  qualia  olimbeati  Apoftoli  &:Martyres 
faciebant  oftenfa  &  confirmata  eft,  habet  tamen  fua  teftimonia,  eaque  firma,  cer- 
ta  ac  indubitata,  quae  fidem  faciunt ,  quod  hsec  luxdodrince  divinitus  nobis  accenfa 
iiluxit.  Conteftantur  hoc  conjunfta  dona  (Sc  opera  manifefta  fpiritus  Sandti,  teftis 
eft  perpetuus  fcripturjE  confenfus,  undecontraomnes  adverfarios,  quamvis  multos, 
magnos ,  verfutos ,  <Sc  pertinaces  ,  ab  ornni  erroris  accufatione  vindicata  &  defenfa  eft:. 
Teftanturiden.  bonorum  mentes,  qu£E  a  Deo  excitatae  tanquam  Dei  verbum,  utire- 
vera  eft,  hanc  dodtrinam  coeHtus  patefadam  amplexae,  femel  receptam ,  non  tan- 
tum  rerum,    fed  etiam  vitse  fuse  jadturaadferere,  &  morte  fua  oblignare  non  dubi- 

tarunt. 

Cum  igitur  conftet  voccm  cceleftis  dodrince  fonare  in  rede  conftitutis Ecclefiis, 
decet  ejus  profeftbres  unanimi  ftudio,  pari  fide,  «Sc  diiigentia  eam  tueri  ^  in  omni- 
bus  partibus  integram  confervare,  Inprimis  follicite  providereoportet,  ne  ipfiin- 
ter  fe  vel  fpargant,  vel  admittant  ullas  corruptelas,  ne  (uis  fivediffenfionibus,  five 
contentionibus  eam  vel  in  dubium  revocent,  vel  fufpedam  reddant ,  neve  ipfimet 
fuafugillare,  &:  damnare  videantur.  Quodfi  incideritaliquid,  quod  in  controver- 
fia-Ai  &  difputationem  veniat ,  adhibita  fcripturiE  facrae  regula  &  collatis  placide  fenten- 
tiis ,  jufta  ratione  dijudicetur  &  tranfigatur ,  qusrant  difceptantes  veritatem  &  in  ea  ac 

quiefcant. 

Variis  machinis  adverfarii noftri  oppugnarunt,<Sf  adhucnon  defiftuntomnibus 
viribus  impugnare  caput  &  arcem  Chriftiana^  dodrinae  de  juftificatione  fidei  per  Chri- 
ftum  JEfum.  Tridentinum  Conciiium jam  dirum  anathema  emifit  in  eos ,  qui  docent 
juftificationem  confiftere  in  remiflione  peccatorum  ,  &  jmputatione  juflitiee.  .  Jam 
cum  internoftros  dehacpartecommotumfit  periculofum  certamen,  6cSatanas  aftu- 
temoliatur,  fublato  fpfidamehto,.totuma:dificium  convellere,  «Sc  qu^rat  labefaaa- 
re  pernoftros,  qu^  perexternos  hoftesdiffidit,  fe  pofle  evertere,  opus  eft  eandem 
doftrinam  hai^enus  profeflis  concordia,  moderatione  &  fanfta  prudentia ,  neplus  fa- 
tis  jam  inflrudi  adverfarii  per  noftrosarmati  nos  adoriantur,  &  opprimant  intcr  fe 
odiofe  pugnando  frados  vel  debilitatos.  Ad  hunc  fcopum  nos  referimus  noftram  o- 
peram  in  hoc  fcnpto ,  in  quo  modefte  &  fincere  proponimus  noftram  fententiam ,  quae 
a  nobis requiritur  in  controverfia  de juftific3tione. 

Deferimus  cuique  luum  debitum  honorem ,  perfonarum ,_  fecundum  ittatem  <S: 
donaDei,  quibus  prieceliunt,  libenterrationemhabemus,  potioremtameninomni- 


///.  CONTRA  A.  OSTANDRUM.  i^f 


bus  veritatis  rationem  habituri.     Nam  veritatem  inquirentibus  efTc  putamus  ingenuam 
libertatem  in  confeflione  6c  defehfione  veritatis, 

In  prsFatione  fua  petit  D.  Oiiander ,  fi  qui  meliora  ex  fcripturis  docere  poflint, 
ne  id  facere  intermittant  propter  Dei  gloriam,  6c  Ecclefice  falutem,  ac  pollicetur  fe 
non  repugnaturum,  ubi  Chrifti  Domini  noftri  verbum  &  fpiritum  audierit.  Nobis 
itaqueltudioerit,ageredilucidis  <Scfirmisprobationibus,  fumptis  ex  Scriptura  Sacra. 
Procedcmus  autem  ordine  per  methodum ,  fi  quidem  ea  racione  difputatio ,  per  fe  lon- 
gior  Sc  intricatior  integre  comprehendi ,  magisque  fuccindte  6c  per  fpicue  explicari  po- 
tcrit ,  6cdQ  finguiis  facilius  fuerit  judicium» 

Totius  diffenfionis  cardo  potiflimum  vertitur  in  defiriitione ,  quse ,  Sc  quid  fit  ho- 
minisjuftitia,  quacoramDeoirreprehenfibilisconfiftit ,  (ScfaIutemcon(equitur.  Ab 
alteraparteconftituitur,  totoquefcripto  defenditur  definitio,  quod  seterna  <5c  efl"en- 
tialisjiiftitiafitJLiftitiafidei,  alteriuspartisdefinitiones  ab  illadiverfarrejiciuntur,  huc 
fpedant(Sctenduntomnia.  Proinderesipfapoftulat,  primoloco  conftitucre  certam 
definitionem,  quam  nobis  exhibet  6c  fuppeditat  fcriptura,  quaeque  quemadmodum 
Apoftolusait  Rom. ;.  eft teftificataalege&Prophetis,  ea  fi  alia  fuerit,  quamquiein 
Ofiandri  confelHone  adferitur,  omniaproea  ftabiliendainmedium  allatavacillant(5c 
corruunt. 

Recitat  confeflio  aliquot  ufitatas  definitiones  juftitise  fidei ,  quas  pari  cenfura  re- 
pudiat.  Nosduas,  cum  quibusalije  fereconfentiunt,  eximemus  reprehenfione,  fi- 
dem  f^v3:uri,  eas  niti  folidisfundamentis  fcripturx:  Alteram,  quod  juftificatio  fit  re- 
miflio  peccatorum,  juftificari  fit  a  peccatorum  condemnatinne  abfolvi ,  reconciliari 
Deo,  «Scacccptariad  vitasteternEehiereditatem:  Alteram,  quodobedientia,  fanguis, 
mors ,  totaque  paflio  Chrifti ,  re6te  dicantur  efl"e  noftra  juftitia. 

Priusquam  verohuicoperi  manus  admoveatur,  incumbit  nobis  refpondere  ad 
diftin6lionem ,  qux  adducitur de  duplici  fignificatione  verbi juftificare ,  quod  uno  mo- 
do  accipiatur,  projuftumpronunciarealtero  modoprofacerejuftum. 

Taxat  Ofiander  hancexpofitionemfide,  juftificari,  idem  effe,  quod  pronun- 
ciarifeu  reputarijuftumperfidem,  quafi  noftridoceant,  Deumitajuftificari,  ut  non 
faciat  fimul  juftos,  fed  injuftos  relinquat,  quos  dicimus  juftos  pronunciat.  Adfir- 
mat,  fequihinc,  quodDeushabeatprojuftis,  quinonfuntjufti,  ^cmanent  homines 
improbi ,  quemadmodum  iniqui judices juftificant  impios  defendentes  fuam  injufti tiam, 
&:juftospronunciantincaufainjufta.  Hocfenfuufquamdoceri  dejuftificationenobis 
non  conftat ,  fi  qui  ita  docerent ,  merito  reprehenderentur.  Si  aliqui  in  eo  fenfu  acci- 
piuntdo6trinam  juftificationis,  non  redeaccipiunt,  6c  male  ea  abutuntur.  Doce- 
museniminEcclefiisnoftris,  verejuftosfieri,  quosDeuspronunciatjuftos,  nam  vc- 
reremittitpeccata,  (Scverejufti  funt,  quibuspeccatarcmittuntur,  juftificatis  dona- 
tur  fimul  Spiritus  San6tus ,  is  habitat  in  credentibus  6c  ftudium  juftitise  accendit ,  juftik- 
ficatigratisperfidem,  juftaqugefunt,  operantur. 

Paulus  fcribit  Rom.  4.  Deum juftificare  impium ,  verum  longe  alitcr  Deus ,  quam 
impiusjudexinjuftum  6c  impiumjuftificat»  Homines  non  pofTuntjuftos  pronunciare 
^  coraprobare ,  nifi  juftos,  jufte  agentes,  3c  habentes  bonam  caufam,  Deus  etiam 

U  i  pec- 


ifS  23et5rttitilg  bet  ^ir^jeti  ^u  ^mbm^. 


peccatores  &  injuftos  vere juftificat ,  remietendo  eis  peccata ,  uon  tamen  reliquit  inju- 
ftos.  Cum  homines  improbos  juftos  pronunciant,  manent  ilii  injufti  coram  Deo, 
quantumvis coram  hominibus  abfolvantur ,  &  pro  eis  fcntentia  teratur  tanquam juftis. 
Deus,  cum  pronunciat  juftosexinjuftis,  vere  jaftnsfacit,  imputatcredentibusjufti- 
tiamChrifti»  condonat  illispeccatapropter  filii  fui  fatisfadionem.  Verax  eft  Deus 
in  verbis  fuis,  quae  dicit^  ea  facit.  Dei  dicere  feu  pronunciare  eft  facere,  vivificat 
mortuos  6c  vocat  ea  quie  non  funt ,  ut  fint. 

Scriptura  verbum juftificare  accipit in  utramque  partem  in  malam  6c  bonam.  In 
malamaccipit,  cum  mali  malos,  injufti  injuftos  pronunciant,  <Sc  laudant  juftos,  de 
Quibus  Efai  f .  dicitur.  Vcenobis,  qui  juftificatis  iripium,  item  Proverb.  17.  Tam 
quijuftificatimpium,  quamquijuftum  condemnat,  abominatio  eftDeoLuc  to.  Vo- 
iebat  fe  ipfum  juftificare  Luc.  1 6.  Vos  eftis ,  qui  juftificatis  nos  coram  iiominibus  3cc. 
Inbonampartem  idem  verbum  ufurpatur,  cum  boni  five  etiam  mali,  de  bonis^  ju- 
ftis  re£te  fentiunt^c  judicant ,  eosque  declarant  6c  teftantur  eftejuftos ,  feu  pro  juftis 
fententiam  ferunt.  SicutiturMofes  Devt.  if.  Pfalmus  82.  juftificare  juftum,  Pfal- 
mus  f  1 .  ut  juftifeceris  in  fermonibus  tuis  Luc.  7.  Publicani  juftificaverunt  Deum  Matth. 
12.  Ex  verbis  tuis  juftificaberis.  Item  1 1 .  juftificata  eft  fapientia  a  filiis  fuis.  In  his  lo- 
cisetiamDeus  dicitur  juftificari,  quod  quid  aliud  eft^e  poteft,  quam  juftum  agnofci, 
decIarari&comprobari,dariilli  !audemjuftiti£e,quodfitjuftus?  Eodem  i^enfu  etiam  vcr- 
bumaccipi,  cummentiofit  juftificationisfidci,  notiuseft,  quamut  opusfitteftimo- 
niaaddueere.  SicufurpaturPfalm.  142,  Nonjuftificabiturin  confpeftutuo  ullusvi- 
vens.  ECaix  f  5 .  In  cognitione  fui juftificabit  multos,  fervus  meus juftus.  Luc.  i  gf  De* 
fceiidit  juftificatus  in  domum  fuam. 

Eandemfignificationemretinet  perpetuo  Apoftolusin  fcriptis  fuis  Rom.  8.  op- 
ponitcondemnationi  juftificationem  ,  quis  eftqui  condemnet?  Deus  eftqui  juftificat. 
Neque  facile  profereturulluslocus  fcripturse,  ubi  in  caufajuftificationisaliter  accipia- 
tur ,  jam  pro  juftum  pronunciare. 

Ecclefiaftici  fcriptores  fecuti  latinJE  vocis  proprietatem ,  in  altera  fere  fignifica- 
tioneufifuntverbojuftificare,  projuftumfacere:  Ethicufus  magis  obtinet  ex  vete- 
rum  fcriptis ,  quam  ex  facris  literis.  Noftri,  quanquam  non  ref ugerunt  in  latina  &  ger- 
manicalinguahasvoces  juftum  facere&juftum  fieri,  Qmd)t  niad;en,  Unt)  Qtnd)t  Wm 
t)ttlf  prudentertameninexegefi  &definitionemagno  confilio  expofuerunt,  juftificare 
pro  juftum  pronunciare,  feuacceptare,  ut  caute  excluderent  erroremde  juftitia  in- 
h£erente ,  a  qua  longius  abducitur  cogitatio  animi ,  cum  exponitur  juftificare  pro  repu- 
tare,  feupronunciarejuftum,  (Sc  ofFertur  definitioipfa,  quod  juftificatio  fit  remiflio 
peccatorum,  adcujusprobationemnunc  progredimur* 

Cumtra£taturnegotiumjuftificationis,  6c  quaeriturunde&quomodo  peccator 
juftificetur,  tunc  agiturtleperditihominisreparatione,<Screftitutioneingratiarn,  un- 
de  excidit  per  peccatum ,  quceritur  quomodo  peccator  obnoxius  ira:  Dei ,  morti ,  <&:  po- 
teftatiSatanse,  liberetur,  «Scabfolvatur  apeccati  condemnatione:  Conditio  hominis 
injufti^cdamnatioftenditrationemjuftificationis,  non  benealterum  intelligitur,  nifi 
alterum  proprius  coafidefetur.     Ignorantur  redemptionis  6c  juftificatioais  beneficia , 

nifi 


ni.  CONTRA  A.  OSIANDRUM,  js? 

nifianimo  obverfenturmala,  in  quibuspeccator  opprefTus^c  irretitus  tenetur.  To- 
taferipturacircahcEcduoprECcipueoccupatur,  proponit  iiominislapfum  &  transgref- 
fiones,  peccati  6c  injuftitiae  poenas,  iram  Dei,  mortem ,  reatumque  peccati  &  Satana:  re- 
gnum.  Econtra  proponitDeimifericordiam,  gratiam,  juftitiam,  &  falutem  partam 
perfiiiumDei,  liominemfadum,  mortuum<?<:refufcitatum.  Apoftolus  Rom.  f,  con. 
fert  Chriftum  authorem  gratiu; ,  juftitice  <Sc  vit£E  cum  Adamo  authore  peccati  «Sc  mortis, 
confert  peccatum  «Scgratiam,  condemnationem,  5c  juftificationem,  vitam  6c  mor- 
tem,  itahcecexilliscIariusintueri&re£tius£eftimaredocet. 

Cum  igitur  eontrariorum  fit  eadem  ratio ,  firmo  argumento  ex  contrariis  fumpto 
probatur,  hominemita  juftiHcari,  ut  in  judicioDei  abfolvatur  a  condemnatione,  6c 
per  mifericordiam  promiftam  in  Chrifto  propitiatorc ,  peccata  ei  remittantur.  Pec- 
cata  funt  injuftitia  hominls ,  <Sc  faciunthomincm  injuftum.  Ergo  remiftio  peccatorum 
eftjuftitia&hominem  juftumfacitcoramDeo.  Peccata  condemnant,  ergo  remiflis 
peccatis  homo  juftificatur.  Perpeccata  moritur,  ergo  remiftis  peccatis  vivificatur. 
Condemnatio  &  juftificatio  opponuntur  Pfalm.  i  }o.  <Sc  1 43.  Rom»  8»  aliisque  complu- 
ribuslocis. 

Pfaim.  150.  petit  Propheta  fe  juftificari ,  hoc  eft ,  abfolvi  a  peccatis  fuis ,  ne  coi> 
demnetur,  agnofcit  peccata  6c  condemnationem  fuam  dicens :  Si  iniquitates  obferva- 
verisDomine,  Domine  quisconfiftet^  judicio  Dei  opponit  mifericordiam,  (Scconde- 
mnationi  remiftionem  peccatorum :  Apud  Dominum  eft  mifericordia ,  6c  copiofa  apud 
eumredemptio:  Etipferedimet  Ifrael  ex  omnibus  iniquitatibus  ejus.  Similem  anti- 
thefin&precationemcontinetPfalmus  14;.  Deprecaturenimjudiciumd:  iram  Dei, 
non  intres  in  judicium  cum  fervo  tuo ,  quia  non  juftificabitur  in  confpediu  tuo  ullus  vi- 
vens;  HicdifertedefinitcondemnationemcftTe,  fifti<3c  reumagiin  judicioDei,  &;  in 
confpe£tu  ejusnonjuftificari.  Contra  vero,  juftificationem  eftTe  non  fifti  in  judicio 
Dei,  itemabfolvi,  <Sccondonaripeccata,  ficut  <Sc  priore  Pfalmo,  defcribitur  conde- 
mnatio,  quod  fitobfervare  iniquitates,  juftificatio,  non  obfervare,  nonimputare, 
fed  remittere  propter  Chriftum  redemptorem. 

Eandem  plane  antithefin  Paulus  facit  Rom.  g.  opponens  accufationem  «Sr  juftifi- 
cationem,  condemnationem,  &remifIionem  peccatorumaequifitam  morteChriftl, 
infultans  peccato,  morti  &  Diabolo,  quis,  inquit,  accufabit  adverfus  eledlos  Dei. 
Deus  eft  qui juftificat,  quis  eft,qui  condemnat ?  Chriftus  qui  mortuus  efti  imo  6c refurre- 
xit,  qui eft  ad dextram  Dei ,  is  etiam  interpellat  pro  nobis.  Quando  lex  vim  fuam  exe- 
rit,  oftenfispeccatis,  iramDeireveiando,  animianxiiintuentur  fuaminjuftitiam,vi- 
dentcontrafeftare  fuapeccata,  necfepofreconfiftere&;  evaderejudicium,  nifi,  mi- 
ferenteDeo,  confequanturveniam,  «ScindulgentiamfusBinjuftiti^eosaccdfantis,  6c 
nifi ,  remiilis  peccatis ,   irreprehenfibiles  <Sc jufii  confiftant  coram  Deo, 

Utresgeriturinconfcientiis,  itaPauius&Pfalmi  per  antithefindefcribunt,  ju- 
ftificationis  ordinem  &  modum.  Ideo  licebit  in  hac  difputatione  appellare  ad  expe- 
rientiam  confcientiarum ,  quse  in  contritione  cum  judicio  Dei  lu£I:antur ,  nec  ante  ae- 
quiefcunt,  quamfentiant {erelevari  fententiajudiciiDei,  d:permiferiGoa*diam  abfol- 
vi  a.reatufuae  iniquitatis.    Conftitutis  in  contritionis  agone  benigne  fubvenit  clemen. 

U  5  tifl: 


i^g  Bcfarttnug  ^er  !Rtrcfcett  3U  i^jrtinburg. 


tifli^Deus  Sc  promittit  ignofcentiam  deli6\orum  propter  filium  pafTum  pro  peccatis 
mundi»  Scriptura  redundat  fuaviilimis  conlblationibus ,  quae  promittunt  peccatorum 
remiliionem ,  ut  miferi  prefli  fuis  iniquitatibus  in  (pem  certam  falutis  erigantur.  Ad 
huncfinem  Chriftusrefertfrudumfuse  partionis,  ^refurreftionis,  adhuncfinem  di- 
rigit  Minifterium  Evangelii ,  &  potellatem  clavium  Matth.  i6.&Joan.  20.  revocatad 
hancfummam,  qusecunquedeipfo  fcriptafuntmMofe,  inProphetis6cPfaImis,quod 
oportuit  Chriftum  pati  Sc  a  mortuis  refurgere  tertia  die  «Sc  prsedicari  in  nomine  ejus  poe- 
nitentiam&remidionempeccatorum,  In  idem  compendium  contrahit  Petrus  coa» 
ciones  Prophetarum  de  Chrifto  Ad.  1  o.  dicens.  Huic  omnes  Prophetse  teftiraonium 
perhibent ,  quod  accipimus  remiflionem  peccatorum  per  nomen  ejus.  Adeo  non  do- 
cent frigide  dc  juftificatione ,  qui  docent  nos juftificari remiflione peccatorum ,  ut  ver- 
fentur  in  officio  omnium  Prophetarum ,  &  idem  teftimonium  de  Chrifto  ferant ,  quod 
eidederuntomnes  Prophetac,  quosaccufare,  quod  frigidedocuerunt  de  juftificatio- 
ne ,  nihil  aliud  urgentes ,  quam  remiflionem  peccatorum ,  quae  contingit  per  Chriftumi 
nimisdurum,  ne  dicamus,  impiumfuerit. 

In  Prophetis  <5c  Pfalmis  concioncs  de  remiffione  peccatorum  prsecipue  eminent  j 
Sc  in  Prophetiis  de  Chrifto  primum  obtinent  locum :  In  Jeremia  padum  novi  teftamen- 
ti ,  quod  haud  dubie  eft  paCtum  grati^e  &:  juftitis  conftituitur in  remiflione  peccatorum. 
Deus  promittens  novum  pa6tum  promittit  fe  remiffurum  iniquitates ,  per  fidem  novae 
legis  feu  Evangelii  infcripti  mentibus  hommum.  Ecce  dies  venient  dicit  Dominus, 
quando  faciam  cum  domo  Ifrael  6c  cum  domo  Juda  foedus  novum ,  dabo  legem  meam 
in  corda  eorum ,  Sc  in  mentem  eorum  fcribam  illam ,  6c  ipfi  erunt  populus  meus ,  ero- 
que  Deus  eorum ,  cognofcent  me  omnes  6c  minimi  6c  maximi ,  quia  remittam  ipfis  ini- 
quitates  eorum ,  <Sc  non  recordabor  amplus  peccatorum  eorum. 

ExveroScripturjeintelledu  inSymbo4o  Apoftolico  Ecclcfia  fan£ta  confitetlir, 
juftificationem  efle  remiflionem  peccatorum.  Non  eft  dubium  Apoftolos  complexos 
effe  in  Symbolo  prxcipuos  articulos  nofte  religionis.  Prsecipua  autem  pars  eft  dodri- 
nadejuftificatione,  quam  partemnonpra^teriiffeeos,  fed  complexos  effe ,  cum  ne- 
garinonpoflit,  fatcndumcft,  quod  eamexprefl"erunt  in  hocarticulo:  Credo  remif- 
fionem  peccatorum ,  inhocnimirumfenfu,  quod  juftiHcatio  fitremiflio  peccatorum. 
In  hac  non  initium  tantum ,  fed  etiam  progreifum  6c  continuationem  fu^  juftitiiE  con- 
ftituit Ecclefia ,  quotidie  confitendo  fua deiida  (Sc  confolando  fe  peccatorum  fuorum  re- 
miflione,  idquodin  quotidiana  fua  Precatione  confitetur,  petens  fibi  dimitti  debita 
fua,  ficut&PfaImus5i.admonethujusceconteflionis,  duminquit:  Prohacorabitad 
teomnisfanctus  in  temporeoportuno. 

Ofianderdiftinaionem  facit  intercondonationem  peccatorum,  &  juflificatio- 
nem,  alterumabalterofeparat,  prcemittit  remiflionempeccatorum  juftificationi,  af- 
firmat  prius  remitti  peccata:  Deinde  abfolutos  a  peccatis  juftificari  effentiali  juftitia 
Chrifti,  quamquamin  difputatione  fua  fecum  diflidens,  juftificationem  tribuitremif. 
fioni  pcccatorum ,  dum  facit  duas  partes juftificationis ,  alteram  remiflionem  peccato- 
rum,  alteramconciliationem. 

Prophetienondiftinguunt,  nec  alieram ab  altero  diftrahunt,  fed  conjungunt. 


m.  CONTRA  A.  OSIANDRUM  if9 


adeoque  alterum  pcr  altcrum  definiunt  Daniel  cap.  9.  nominatim  ponit  juftitiam ,  6c  de- 
letionem  peccati ,  non  tancjuam  duo  diverfa  feu  ("eparata  :  led  alterum  pcr  alterum  ex,- 
plicat  &:  definit :  Vaticinatur  de  tempore  novi  Teftamenti,  quod  adducetur  judltia 
fempiterna,  &  prcemittit  dcclarationem:  Ita  adducetur  juftitia,  quod  delebitur  ini- 
quitas.  Ita  Ifaias  prxdicit  Chriftum  juftificaturum  multos  per  fui  cognitioncm ,  &  a!i- 
quotiesmeminitremiflionispeccatorumpartie  per  pafllonem  Chrifti:  Vulneratus  eft 
propteriniquitates  noftras,  attritus  eft  propter  fcelera  noftta:  Promiftioni  dejuftifi- 
cationeperChriftum  coMtinuoannedithiEC:  Iniquitates  eorum  ipfe  portabit,  item, 
Pro  transgreflionibusdeprecatuseft. 

Paulus  fcribitRom.  ?.  juftitiam  fidei  teftificatam  a  lege  6c  Prophetis:  Petrus  al- 
legansteftimonium&confenfum  omnium  Prophetarum,  dicitcosChrifto  dare  tefti- 
monium,  quodaccipiamusremiflionem  peccatorumpernomenejus.  Non  hie  inter 
fe  diftbnantPauIus  (ScPetrus,  dumalterdejuftitia,  alterderemifl]ione  peccatorum  fer- 
moneminfert,  pulchrefibi  confcntiunt,  aiteralterirubfcribit,  &qua(irerpondet,  non 

'  aliudille,  quam  hic,  necaliudhic  quamille,  fedplaneidem  exProphetisconteftatur, 
Paulus  vocatjuftitiam,  quamPetrus  remiflionem  peccatorum. 

Hic  ne  cui  contradicendi  locum  relinquamus,  producemus  Paulum ,  in  uno  co- 
demquefuolcrmone  hancintelligentiam  nobisfuggerentem,  quod  juftificari  relative 
dicatur ,  ut  (it  juftificari  idem ,  quod  eft  abfolvi  a  peccatis ,  (Sc  fic  juftum a  Deo  accepta- 
ri.  Verba  Pauli  leguntur  Ad.  i ; .  Notum  fit  vobis ,  quod  per  hunc  vobis  remiflio  pec- 
catorum  annunciatur ,  ab  omnibus ,  a  quibus  non  potuiftis  per  legem  Moifi  juftificari, 
perhuncomnis,  quicredit,  juftificatur.  Etfihoc  locoexprefle  nonaddithjccverba, 
^peccatis  juftificari,  tamennonaliofenfudixit,  quam  annunciatur  vobis  remiflio  ab 
omnibus  peccatis,  aquibusnonpotuiftisjuft.ificari.  Neminem  exiftimamus  afjper- 
naturum  teftimonium  Joannis  Brentii,  ideo  ejus  adfcribemus  fententiam  ex  cap» 
10.  AQ:.6c  r;.  Priore  capite  ita  fcribit,  confentiunt  Prophetae  6c  uno  ore  con- 
fitentur  ,  non  per  opera ,  fed  per  fidem  ,  non  propter  merita  hominum  ,  fed 
propter  nomen  JESU  CHRISTI  contingerc  remiflionem  peccatorum.  ,  quee  eft  ju- 
ftitianoftra.  Cap.  1 5.  ficfi^ribit,  propter  Chrifti  meritum,  hominesjuftificantur  co- 
ram  Deo.     Nullum  opus  humanum  tanti  meriti  efti ,  ut  propter  ipfum  peccata  remit- 

"^tantur,  hoceft,  hominesjuftificentur.     HsecfiqUisquam  velutihoministeftimcnium 
elevabit,  redeoadPaulum,  quem  nemini  liceatteftem  recufare. 

In  cap.  4.  ad  Rom.  ex  Genefi  probat  Abrahamum  juftificatum  efTe  per  fidcm  abs- 
que  operibuslegis,  citatdeindePfalmum  ^i.afHrmnns  Davldem  in  eo  PTalmo  dicere 
beatitudinem  hominis ,  cui  imputat  Deus  juftitiam  fine  operibus.  Jam  verbum  nullum 
inPfalmo  cxprefTe  legiturde  juftitia  «S:  imputatione  juftitiee:  Propheta  de  remifl[ione 
pcccatorum  vcrbafacit,  prxdicat  beatos,  quibus  remifTae  funt  iniquitates,  6c  quo- 
rumtedia  funt  peccata,  6c  beatum,  cui  non  imputat  Dominus  peccatum.  Pro  his 
verbis,  cui  nonimputatpeceatum,  fubftituitPaulus.  Deusimputat  juflitiam  fine  o- 
peribus.  Hinc  evidenter  apparet,  imputarejuftitiamPauloidem  fbifl"ej,  qu«d  eft  in 
Pfalmo,  nonimputare  peccatum,  remittere  iniquitates  dctegere  peccata.     Quod  fi 

aliud 


■^*      I.    .  .... — — — __ , ■ .  I  . 

aliudeiretjuftificaie,  quamremitterepeccata,  non  utrumque  Paulus  pro  eodem  ha- 
buifTet,  putaimputareju[litia<Sc  nonimputarepeccatum. 

In  cap.  I.  ad  ColofT.  in  reminTone  peccatorum  collocat  totam  redemptionem  Sc 
hanc  per  illam  definit,  ait  enim :  Per  Chriftum  habemus  redemptionem  per  fanguinem, 
fcilicetremiftionem  peccatorum,  Ex  uno  eodemque  fpiritu,  Zacharias  in  cantico 
fuo  Luc.  L  dixit ,  totius  falutis  fcientiam  effe  in  remiffione  peccatorum,  Paucis  defcri- 
bit  officium  fui  filii ,  antecefforis  Chrifti ,  <Sc  ufum  minifterii  Evangelici ,  quo  datur  fcien- 
tia  falutis ,  quia  oftendit  veram  rationem  6c  viam,  qua  confequimur  falutem.,  qux  con- 
ftatremiftTonepeccatorum.  Joannesdeditfcientiam  falutis,  quiteftificatuseft,  quod 
JefusfitMellias^cagnus  tollenspeccatamundi.  CumZachariastotam  falutem,  Da- 
vid  totam  beatitudinem ,  Paulus  redemptionem  ^  imputationem  juftitiae  conftituat  in 
remiftione  peccatorum ,  quis jufte  reprehendat nos in  ea conftituere  juftificationem  8c 
falutem  ? 

Sijuftitiaaliud  quiddam  eft  feparatum  ^  remifHone  peccatorum ,  fequitur  hoc 
abfurdumdiftu,  nonjuftificari,  quibus  remittuntur  peccata,  non  effe  juftos  haben- 
tes remiflionem  peccatorum ,  nec  falvari  eos ,  6c  falfb  Davidem ,  promififfe  beatitudi- 
nem  iis,  quibusremittunturpeccata. 

QuaefuitjuftltiapeGcatorisincruceconverfi,  nifiremifHo  peccatorum?  Quare 
falvatuseft,  nifiquod  propterChriftum  crucifixum  unicum  falvatorem  confequutus 
eft  ignofcentiam  fuorum  fcelerum  ^  Non  alia  re juftificatus  eft  publicanus  Luc.  i  g.  con- 
lugiensadDeimifericordiamdeprecabaturveniam,  dicens:  Deuspropicius  eftomihi 
peccatori.  Chriftuspronuneiat,  eumjuftificatumdefcendiffe  indomumfuam.  Qucd 
oravit  publicanus  fibi  remitti  peccata ,  id  interprete  Chrifto ,  perinde  6c  tantundem  fuit 
acfipetiviffet,  fejuftificari:  Manifeftumeft  exprsefationeEvangcliftx,  cumcomme- 
i-noratChriftumdixiffeadiquosdamquiin  feconfidebant,  quodeffentjufti,  <^  ex  fen- 
tentiaChrifti,  Delcendit  hicjuftificatusin  domumfuam,  &:c.  Quod  in  Pharifko pro- 
pofuitexemplumPharifaica:  juftiti^,  qux  nititur  dignitate  operum,  6c  in  publicano 
exempIumChriftiansejuftitise  expreftit,  qu5e  contingit  peccatoribus  agentibuspoeni- 
tentiam ,  per  milericordiam  Dei  promifilim  in  Chrifto ,  quam  fide  apprehendunt.  Pha- 
rifarinitunturfalfafiducia  operum,  confiduntfeeffejuftos,  hoceft,  finepeccatispro- 
pter  operafua:  Quiautem  fe  humlliant,  confiduntDei  mifericordias  quod  juftificen- 
tur  remiflione  peccatorum. 

Ex  hoc  &  quibuscunque  aliis  exemplis ,  quae  fcriptura  de  converfis  <Sc juftificatis 
proponit,  elucetluceclarius,  juftitiam  efl"e  remiflionem  peccatorum,  ac  juftificari, 
idem  eflls,  quodeft  remitti  peccata,  6c  ^  damnatione  abfolutum,  acceptari  ad  vitam 
seternam. 

OBEDIENTIA    ET    PASSIO    CHRISTI 

funt  noflra  juftitia  coram  Deo. 

Cumpiivellegunt,  velaudiuntrecitari  exOfiandri  confeflione,  quod  negare  audet 
det,  Chriftifanguinemnoftram  efl^ejuftitiam,  &addit,  nusquam  in  Scripturaid  re- 
periri,  auribus  &  animis  totis  abliorrent.     Sentiunt  enim  pretiofum  fanguinem  Chri- 

fti 


m,  CONTRA  A.  OSIANDRUM.  i^r 

..^     ■  ■ 

fti  affici  contumelia ,  &  pro  nihilo  haberi,  praefertim  qiiando  hxc  verba  divulfa  a  rcli- 
quocontextu  itai  ut  fonant,  accipiunt,  necquofenfuiftarcribanturinteliigunt» 

Ollander  feparat  juftificationem  fl  remiflione  peccatorum  ,  fanguini  6c  mortt 
ChriftitribuitfatisfadionemtSccondonationcmpeccatorum,  hancpriore,  illampoftc- 
riore  loco  ponit.  Dif putat ,  mortem  &  paffionem  Chrifti ,  non  efte juftitiam ,  fed  cau- 
famdcmeritum  juftitice,  quamChriftum  inhabitantem  cfTc  contendit  fecundum  divi- 
nam  fuam  naturam.  Itaenimfcribit,  Chriftusfua  paftionenos  redemitab  ira  Dei,  k 
morte  <5c  inferno ,  Unde  toties Scriptura  fanguini  tribuit  remiflionem  peccatorum &  re- 
conciliationem.  Chriftus  impletionelegis  <Sc  paffione  fua  meruitnobis,  quod  Deus 
remiflis  peccatis  juftificat  nos.     Et  alio  loco. 

Evangelium  annunciat  nobis  peccatorum  veniam  quam  poftquam  per  fidem  ade- 
pti  fumus,  tum  deinde  juftificamur.  Item  in  difputatione,  Nemo  juftificatur,  nifi 
prius  remittanturpeccataperfanguinemChrifti.  Quod  fi  autem  fanguis  6c  mors  re- 
demptorisnofcri  tantumeflentmeritumjuftitise,  &  iisec  efTet  efFeftus,  feu  frudus  fa- 
crofandaepaflionisejus,  tamen  veriflimediceretur,  paflionem  ejus  effe  juftitiam  no- 
ftram.  Jam  vero  utroque  modo  obedientia  6c  paflio  Chrifti  vendicat  fibi  nomen  6c 
laudem  juftitise ,  tum  quia  per  heec juftitiam  nobis  promeruit ,  tum  quia  nobis  imputasti- 
tur  ad  juftitiam ,  6c  vere  coram  Deo  funt  noftra juftitia,  De  priore  parte  inter  nos  con- 
venit ,  Chriftum  fando  fuo  fanguine 6c  morte nobis  meruiffe  remiflionem  peccatorum, 
nosque  redemiffe  ab  aeternsE  mortis  interitu.  Teftantur  id  verba  Chrifti  dicentis ,  hic 
eftfanguismeus,  qui  pro  nobls  efFunditur  in  remiflionem  peccatorum:  Item  aliquot 
loci Pauli  adfcribentis  redemptionem  ,  reconciliationem  6>c  remlflionem  peccatorum , 
pro  nobis  efFufo  fanguiniimmaeulati.  Difrenfio  eft  de  pofteriore parte  ideo  pro  ea  fta- 
biiienda  in  fequentibus  adducemus  noftras  probationes.  i^ 

Impletio  legis  6c  perfefta  obedientia  eft juftitia.  Chriftus  perfe6le  implevit  le- 
gem ,  in  omnibus  prceftitit  obedientiam,  &  fecit  voluntatem  Dei  Patris  Pfalm.  40.  Tune 
dixi,  Eece  venio,  in  libro  fcriptum  eft  de  me ,  ut  facerem  voluntatem  tuam,  Deus  meus, 
volui,  5cIextuainmediocordis  mei.  Hanc  obedientiam  fuam  6c  impletionem  legis 
ChriftusineodemPfalmovocatjuftitiam,  quseannunciaturper  Evangelium  6c  dona- 
tur  credentibus  in  eum.  Evangelizavi ,  inquit ,  juftitiam  tuam  in  Ecclefia  magna ,  itcm 
Matth.  f.  Non  veni ,  ut  folvcrem  legem ,  fed  ut  implerem  Joan*  4.  Meui  citus  eft , 
utfaciamvoluntatemejus,  quimifitrne,  <5c perficiam  opus ejus  Joapi  f *  Joan.g.  Qui 
memifit,  mecumeft,  &  nonreliquitme  folum,  quiaegoquse  placita  funt  ei,  facio 
femper,  Phil.  2.  Chriftus  obediens  fadus  eft  Patri  usque  ad  mqrtem ,  mortem  autem 
erucis. 

Adimit  Ofiander  juftitiam  obedientise  ChrifH,  negat  in  difputatione  fua  Chri- 
ftumideojuftum,  quialegemimplevit,  adfirmatideojufhimefle,  quiaab  xternoPa- 
tre  juftu§  natus  eft.  In  confeflione  negat,  hominem  JEfum  aliam  habere  juftitiam, 
quam  ipfair.  divinitatem ,  quam  vocat efTentialem  juftitiam  Dei , 6c ipfum  Deum.  Val- 
dendmiramur,  quodindifputationefua  confiteturnobiscumquod  nemofitjuftus,  ni- 
fifolusChriftus,  quilegem  «Scomnemjuftitiamimplevit,  3c  tamen  non  vereturdetra- 
hQrejuftitiamChriftohomini,  <5cdicerejuftumefle,  nonquialegemimplevit, fedquia 

X  ab 


X 


ab  aeterno  Patre  juftus  natus  eft.  Si  loquamur  de  filio  Dei ,  non  adfumpta  carne ,  vel 
fi  alteram  folum  modo  naturam  in  Chrifto  confideremus,  tumnon  aliam  habetjufti- 
tiamprJEteream,  quamhabuitabaeterno.  Quiaveroloquimurde  GhriftoDeo&ho- 
mine ,  abfit ,  ut  Chriftum  fecundum  alteram,  divinam  naturam  fcilicet ,  pronuncicmus 
juftum,  <ScadfirmemushominemChriftumnon  eflejuftum,  nifi  divina  natura  ,  item 
nonhaberejuftitiam,  nififecundumdivinamnaturam,  certe  Chriftus  juftuseft,  non 
tantumutDeus,  fedetiamuthomo.  Aferibitui:  quidemredejuftitiaChrifti  hominis 
Deo  tanquam  caufe  efficienti ,  nam  Deus  crat  6c  operabatur  omnia  in  Chrifto  homine , 
Deoomniafijaoperaaccepta  ferebatjefijs,  nonideotamen  detrahenda  eftChriftofuo 
juftitia  fitainilliusobedientia,  operibus&  paflione,  quibus  juftitiam  oninem  imple- 
vit.  Piorum  obedientia  ^  bona  opera ,  qux  operante  Deo  faciunt,  juftiti^  nomen  in 
Scriptura  obtinent ,  tametfi  fit  inchoata  tantum  6c  imperfecta,  opera  Chrifti ,  quK  Deus 
inillooperatuseft,  perfeftiftima  &  puriftima ,  nondignabiturquisquam,  fed  frauda- 
re  audebit  juftitise  nomine  <S:  laude /* 

Chriftus  expreflTe  obedientiam  fuam  in  iis ,  quse  fecit  fecundum  voluntatem  Pa- 
tris  in  minifterii  commifti  difpenfatione  vocat  juftitiam  Matth.  5 .  dicens,  Sine  modo , 
ut  compleamus  omnem  juftitiam.  Proinde  baptifmus  ejus,  partem  quoque  habet  in 
noftrijuftificatione,  etenimfuoBaptifmonobis  confecravitBaptifmum,  meruitnobis 
juftitiam,  qu£e  nobis  donatur  per  Baptifmum.  Hinc  Paulus  de  Baptilmo  fcribit  i. 
Cor.  6.     Abluti  eftis ,    fandificati  eftis  ,  juftificati  eftis  per  nomen  Domini  JESU 

CHrifti 

Paulus  Rom  5.  Juftificationem  noftri  revocat,  non  ad  eftentialem  Dei  jufti- 
tiam,  remotajuftitiaobedienti«  &paffionisChrifti»  fedaftringiteam  adredemptio- 

*  nemfaaamperCbriftumJefum,  juftificamurinquit,  gratisperredemptionem,  quas 
eft  in  Chrifto  Jefu ,  quam  propofuit  Deus  propitiatorem  in  fangume ,  ut  exhiberet  ju- 
ftitiamfu^amineo  ,  quodremittitpeecata,  qux  prsEcefferunt.  Cap.  f,  eodem  ratio- 
ne,  iSceodem  fenfu  adfcribit  fanguini  juftificationem,  qua  aliis  locis  redemptionem 
<Sc  reconciliationem ,  utitur  fimiliplanelocutionisgenerementionemfaciensjuftihca- 
tionis  <5c redemptionls ,  per  fanguinem  Chrifti  habemus redemptionem  &  remiftionem 
peccatorum.  Ita  per  fanguinem  Chrifti  juftificamur ,  non  patitur  fimilitudo  lermonis 
divemredemotlonem,  remiftionem&juftificationem,  necadmittit,  ut  alio  fenfu  ac- 
eipiaturjuftificatioqusfitperfanguinemChrifti,  quam  quo  dicitur,  per  ejus  fangui- 
nem  fieriremiflionempeccatorum&reconciliationem.  r^     j-        / 

Aftipulatur  Apoftolusnoftr^fententisclarisverbisRom.g.  cap*  Quodimpol- 
fibileeratiegi.     Deusperfiliiimfuum,  quem  inmundummifit,  prisftitit.     Impoflibi- 

.  leeratjuftificarihominesper  legem.  ItaqueDeiisFiliumfacithoftiampropeccato,'^: 
per  peccatum  damnavit  peccatum ,  ut juftificatio  legis  impleretunn  nobis.  (^id  ma- 
eis  peripicuum  dici  poteft  de  paftione  Chrifti ,  qui  fadus  eft  propter  nos  vittmia ,  ik  de 
fuftitia  aequifitam  le^e,  quam  quod  Apoftolus  dicit  Deum  peccatum  per  peccatum 
condemnafle,  utjuftitia,  quem  exigit  lex,  in  nobis  impleretur?  Juftitiam  noftram 
diferte  revocat ad  leojs  impletionem ,  quam  Chriftus  pro  nobis  confummavit.  Similis 
ptane  locus  extat  2.  Cor.  ^     Ubr  quod  in  Rom.  dicitur ,  condemiiavit  peccatum  de 


m,  CONTRA  A.  OSIANDRUM,  iC% 


peccato ,  dllucidius  his  y erbis  effert.  Eum ,  qui  peccatum  non  novit ,  fecit  peccatum 
pro  nobis ,  ut  fieremus  nos juftitia  Dei  in  illo ,  hic  aftringitur  juftitia  noftra  ad  paftionem 
Chrifti,  non  tantumtanquam  adcaufam  efticientem  feu  meritum,  fed  etiam  forma- 
lem,  adfirmatPaulus,  nos  fierijuftitiamDeimChrifto,  qui  juftusdcinnocens  fadus 
pro  nobis  peccatum.  Non  enim  tantum  Apoftolus  diftererct  infcriptis  fuis ,  de  caufa 
juftificationis  unde  (it  juftitia ,  fed  etiam  de  forma ,  quid  fit  noftra  juftitia ,  nimirum  hac, 
quod  Deus  eum  peccatum  fecit ,  qui  non  novit  peccatum. 

ScripturarelativerefpicitciincluditChriftihumiliationem,  mortem,  5c  totam 
ejusobedientiam,  &:*pafnonem  ubicuuque  mentionem  facit  redemptionis,  juftifica- 
tionis  6c  falutis  noftrse.  Efaias  cap.  f  5.  proponit  nobis  beneficium  JLiftificationis  in 
Chrifto  humiliato&vulneratopropterpeccata  noftra,  vocat  eum  fervum,  fiquidem 
cum  eftet  Dominus  fuper  omnia  6c  sequalis  Deo ,  formam  fervi  accepit.  Chriftus  fer- 
vum  fuum  dicit  juftificare  multos  in  cognitione  fui. 

Zacharias  cap.  9.  juftumvocat&fervatoremChriftum  humilem  afinaveSkum, 
&additdepaflioneejus  emififti,  inquit,  vinftos  tuos  de  lacu,  per  fanguinem  tcfta- 
mentitui.  Primapromifliode  liberatione  humani  generis,  includit  Chrifti  incarna- 
tionem<Schumiliationem.  SemenMulierisconteretcaput  ferpentis,  compledtituro- 
mnesarticulosderedemptionefaclaperChriftum  JEfum,  qui  in  altera  parte  SymboJi 
fidei  catholica:  continentur,  oftendit,  quid  filius  Dei  homo  fadus  efficiet,  fan(5tiflima  fua 
incarnatione,  vita,  morte  &:  refurredione ,  videlieet,  quod  conteretcaputferpen- 
tis ,  difTolvet  opera  Diaboli ,  <5c  deftruet  regnum  peccati  6c  mortis.  Hsec  omnia  etiam 
proponuntur  in  promiflione  patefafta  6c  repetita  patribus.  In  femine  tno  benedicen- 
tur  omnes  gentes ,  Paulus  promiflionem  Abrahie  fadam  exponit  in  epiftola  ad  Galatas 
cap. ;.  f.  &partamelTeperChriftumbenedi(3:ionem,  per  contrarium  docet  eoipfo, 
quod  fadum  eft  malediiitum,  Benedidio  compleftitur  juftificationem,  Chriftus  per 
impletionem  legis  <ScpafIionem,  redemitnosdemaledidiontflegis,  faftuspro  nobis, 
maledidtum,  utgentibusbenediftio  AbrahEecontingeretperChriftum  JEfum,  ut  pro- 
miflionem  Spiritus  acciperemus  per  fidem,  unde  confequitur,  juflificationem  noftri 
confiftere,  inejusobedientia^cpaflTone  6c  credentibus  contingerepcr  fanguinem  6c 
crucemChrifti. 

AdRomacap.  f.  opponitinjuftitije  (Scdamnationiintrodutoper  Adami  inobe- 
dientiam ,  juftitiam  pofitam  in  obedientia  Chrifti.  Adam  6c  pofteri  ejus  injufti  funt  <Sc 
peccatorespropter  inobedientiam,  juftiveroconftituuntur  per  obedientiam  Chrifti , 
Notanterdicit,  per  uniushominisobedientiam  multos  conftitui  juftos,  nealibiqux- 
ratur juftitia ,  quaminilliusobedientia,  necftatuamusaliter  nosquam  illius  obedien- 
tia  juftificari.  Inobedientia  <Sc  violatio  legis  eft  injuftitia  Adami  Sc  pofteritatis  ejus.  Er- 
go  Chrifti  obedientia  (Sc  fatisfaftio  eft  juftitia ,  qua  peccatores  apud  Deum  jufti  confti- 
tuuntur.  R.eIativeadcrucem<5cpafTionemChrifliPauIus  r.Cor.  i.  fcribit,  quodChri- 
ftus  a  Deo  nobis  factus  fit  fapientia  redemptio  <5c juftitia ,  nam  prasmittit de  cruce  in  hsec 
verba ,  przedicamus  Chriftum  crucifixum  5c  fubjungit  cap.  2.  Non  exiftimavi  me  ali- 
quid  fcire  inter  eos ,  nifi  Chriftum  Sc  eum  crucifixum. 

Multum  laborat  Ofiander ,  ut  hunc totum  locum  Pauli  infledat  ad  fuum  dogma. 

d^  z  Sed 


" • — •        "      •  ...       -    -  —  .  -_.  ^        ^..  . 

Sedfruftraomnemlaboreminfumit,  Paulus  nonloquituribi  de  efTentialijuftitia  &  fa- 
pientiafilii  Dei»  fed  de  filio  Dei  homine  fa£to  dc  crucifixo ,  ut  eft  noftra  juftitia  <Sc  fa- 
pientia,  inhumili  formafervi,  incruce,  morte5crefurreclionefua,  Crucem <Sc mor- 
temChrifti  Evangeliumpraedicat,  cum  traStat  dodrinam  de  juftificatione.  FiliMsDei- 
homofadtus  crucifixus&reftifcitatus  a  mortuis  faduseft  nobis  fapientia,  undedicit, 
ChriftumaDeonobis  fadumeftejuftitiam&c.  Sapientiam  inteliigit  Apoftolus,  co- 
gnitionem  Chrifti ,  quod  ex  evangelio  prsedicato  cognofcimus ,  eum  paftum  effe  pr«- 
pter  peecatanoftra* 

Cognitionem  Chrifti  pufli  pro  falute  noftra ,  commendat  nobis  Efaias  in  tota  pro- 
phetiacap.n»  Proponiturnobis  paftioChriftt,  (Sccauffaacfrudus  Paflionis  ad  nos 
transfertur,  hsec  fapientia  Luc»  i.  dicitur  aZacharia  fcientia  falutis.  Hxc  eft  noftra 
fapientia,  cognofcere  Jefum  crucifixum ,  qui  vulneratus  eft  propter  peccata  noftra  6cc* 
In  cognitione  Sc  fide ,  crucis ,  mortis  6c  refurredionis  ejus ,  confiftit  noftra  fapientia  > 
&juftitia,  ficutApoftolus  deelarat  cap.  2.  Nobis  revelarit  Deus  per  Spiritum  fuumi 
ut  fciamus  quae  donata  funt  nobis.  Per  crucem  fuam  Chriftus  fadus  eft  nobis  redem- 
ptio,  itapercrucem,  aDeofaduseftnobisfapientia  &  juftitia:  Omnia  relative  per- 
tirient  ad  crucem ,  unde  pracmittitur  de  prtedicatione  Sc  fermone  crucis.  Qugd  a  Pau- 
lo  di£tum  eftde  gloriatione  in  Chrifto  Domino  crucifixo  6c  refufcitato.  Confeflio  O- 
fiandridetorquetvioIenteraddivinameffentiamChrifti,  in  hac,  non  inpaflione  ejus 
gloriandum  effe  pronunciat,  gloriari  in  dominoexponit,  quodfit  gloriari  de  effentia 
divina.  AtquiPaulusfcribitgloriandumeffe  in  Chrifto,  qui  crucifixus  eft;,  non  ex- 
cIudit^gloriationedenoftrajuftitiaChriftiDominicrucem&mortem,  AdGal.  cap.  f» 
GloriationemadChrifticrucemrefert,  Abfitinquit,  utglorier,  nifi  incruceDomini 
noftriJEfuChrifti. 

AdpaflionemfuamChriftus  accommodatjuftitiamnoftram ,  Joan.  16.  defihit 
juftitiamconftareinfuoadPatrem  tranfitu,  hoceft,  morte&refurreftione.  Etquid 
aliudPaulus  ubique  ingerit  animis ,  quam  beneficia  Chrifti,  quas  quoties  commemo- 
rat»  femperaddithumiliationemfanguinem&mortem  traditi  pro  nobis.  Galatus  i. 
Chriftus  deditfemetipfumpropeccatisnoftris,  uteriperetnos  de  prKfenti  feculone- 
quamcap.2.  Vivoin  fidcFiliiDei,  qui  dilexit  me,  &  tradidit  femet  ipfum  pro  me 
Eph.  f .     Diiexit  nos  «Sc  traddidit  feraet  ipfum  pro  nobis» 

Definimusrecitareplurateftimonia,  fiquidemhjEC  abunde  fufficiunt,  6c  rrrulto 
plura  nusquam  non  occurrunt  leftori ,  nos  prsemiflTs  addemns  jam  confequens.  Quan- 
doquidemChriftiobedientia  prseftita  inimpletione  legis  61:  exfclvendis  poenis  noftro- 
rum  peccatorum ,  omnibus  fuis  numerus  eft  confummata  juftitia ,  eadem  quoque  no- 
llca  juftitia  re£le  effe  perhibetur  ,  creditur  Sc  defenditur,  Nam  nobis  natus  eft  <5c  datus 
4  Deo  Patre  ,  pro  nobis  pafTus,  traditus  propter  peccata  noftra,  6c  refufcitatus  eft 
propter  juftificationemnoftri.  Omnia  noflra  funt  qui  fecit  6c  propter  nos  fuflinuit, 
emnia  miferico^Deusdedit,  cumFilio,  quem  dedlt  Rom.  §.  i.Cor.  2.  Noftra  eft 
ilHus  nativitasj  vita ,  mors  6c  refurre<^io ,  noftra  eft  illius  obedientia ,  qoftra  ergo  cciam 

eftiuftitia, 

Ne 


IIL  CONTRA  A,  OSIANDRUM,  iCf 

Ne  autemacleludendumnoftrasprobationes  efFugium  aliquodrelinquatur,  ad- 
demus  paucas  aliquot  fententias ,  in  quibus  etiam  verboKum  forma  id  exprimat  6l  foneti 
quodpriuscitatislocis  fecundum  fenfum  fcripturiEclarilTiraedemonftratum  eft>  quan- 
quamverba  primoafpcdlunonprcefeferant,  neque  probare  videantur,  quod  Chrifti 
obedientia&paflio  fint  noftrajuftitia^Si  falus,  omnem  cavillationi  wImu  prxcludit  lo- 
€us  Joan.  6,  ubi  inquit  Chiiftus ,  caro  mea  vere  eft  cibus ,  <Sc  fanguis  meus  vere  eft  po- 
tus.  Fatetur  Ofiander,  Cfiriftum  concionari  deftiamortetScfpiritualiparticipationc 
fru6lus  paflionis  cjus,  ita  enim  habet  ejus  confeflio,  Chrifti  carnen  edere  &  bibere 
ejus  fanguinem  5  nihiialiud  fjgnificathic,  quamcredere,  quod  peccatanoftrapertu- 
lit  in  corpore  fuo ,  &  fanguinem  efFudiC  in  remiflionem  peccatorum.  Verum  ita ,  ut 
nosperhanctidem.  rcddamuruna  caro  cum  Chrifto  (Scfanguine  ejus  mundemurapec- 
catis  noftris.  Haec  ille,  Attamen  quiaridit,  hunc  locum  fuse  opinioni  reiragari, 
adfertplanenovam  6c  violentam  expolitionem,  carnem  6c  fanguinem  exponit,  pro 
divinitate  in  carne  <Sc  in  fanguine. 

Chriftusloquiturdecarne  tradita  in  mortem,  prsecedunt  namque  hsec  verba., 
Panisquemcgodabo  caromeaeft,  quanadabo  pro  mundi  vita.  Divinitas  vero  non 
eft  tradita  in  mortem ,  oportet igitur  verba  Chrifti  in  proprio  fuo  fenfu ,  de  vera  Chri- 
fti  carne  Sc  fanguine  intelligere ,  non  tamen  a  carne  ejus  fanfta  removemus  divinitatem, 
Caroejus,  eftcibusvitse,  quiacaroeftFiliihominis,  qui  eft  Deus.  MorsChriftieft 
fatisfadtio ,  obedientia  ejus  eft  noftra  juftitia ,  quia  eft  mors  6c  obedientia  hominis ,  qui 
eft  Deus»  Filius  hominis  remittit  peccata  per  meritum  paflionis  fu£E  quia  Deus  eft: 
Matth.  9.  Exilla  individuaconjunftionefeuunionenaturce  divmse  Sc  humanae  in  una 
perfona,  eftdignitas,  perfedio&inceftimabile  pretiumfanguinis  mortis,  omniumo- 
perum&:  pafIionumChriftiinfan6I:ifl7maejushumanitate,  inde  eft  potentia  ac  virtus 
delendiiniquitates,  deftruendi  mortem,  6c  poteftas  remittendi  peccata,  vivificandi 
&  falvandi,  Hinc  Petrus  amplificat  prctii  pro  nobis  dati ,  effufo  Chrifti  fanguine  ma- 
gnitudinem  Sc  dignitatem ,  admonens  nos  non  auro  redemptos  efl^e  fed  pretiofo  fangui- 
ne  Jefu  Chrifti ,  item  Paulus  1 .  Cor.  f .  &c  7.  Pretio  empti  eftis  «Sic.  Quandoquidem 
Chriftus  peus&homocft,  omniahabentur  inChriftodivina,  immenfa,  inaftimabi- 
lia  «Sc  falvifica  opera(Sc  beneficia  redemptlonis,  reconciliationis  ,  juftificationis  6c  re- 
novationiscompetunt  Chriftc  Deo  6c  homini,  non  fecundum  alteram  tantum,  fed 
fecundum  utramque  naturam,  tametriincarnefblapafTuseft  i^Petr.^. 

Ecclcfiafanclecredit,  &:omnem  falutisfpemcollocatin  ChriflumDeum&ho* 
minem.  Non  tantum  credit ,  eum  redemptorem  juftitiam  <Sc  vitam  fuam  efTe,  non 
tantum  fperat  in  eum,  ^  exfpeaatabeofalutem,  fecundum  divinam  vel  humanam 
naturam,  fed  fecundumutramque.  Non  diftrahanturnaturce  unitjc  in  una  perfona, 
nec  beneficia  perfonse  Chrifti divellantur ,  quae  adeo  funt  infeparabilia ,  ut  Chriftus  di- 
catfiliushominis,  habetpotefiatem  remittendi  peccata,  nimirum  quia  Deuseft,  6c 
Paulus.  Deus  acquifivit  ecclefiam  fuam  fanguine  fuo,  <Sc  Angelus  Matth.  i.  Vo- 
cabis  nomen  ejus  JESUM  ,  quia  ipfe  falvum  faciet ,  populum  fuum  a  peccatis 
eorum. 

3l  }  Ofjan- 


lis  25cfartenug  Ut  !&ir4)eit  $u  ^amburg. 


Ofiander  juftiticationem  a  minifterio  redemptionis  <Sc  reconciliationis  ,  longo 
temporisintervallo  feponiC  &  annorum  fpatiis  dirimit,-  redemptionem  6c  fatisfadio- 
nemadfignatprsteritotempori,  quando  Chriftus  pafTuseft,  juftificationem  adfignat 
tempori  cuilibet ,  quando  tvomo  credit  Evangelio ,  6c  juftificatur  Chrifto  la  eo  inhabi- 
tante.  Quantum  abeft  ,  ut  hac  dodlrma  non  divellatur  juftificatio  a  minifterio  re- 
demptionis  6c  reparationis  generis  human-i  ?  Certe  cunfta  redemptoris  noftri  beneficia 
adidem  tempuspertinent,  uno  eodemque  tempore  eftecit  <5c  paravit  omnia  necefta- 
riaad  noftram  falutem,  redemitnos,  juftificavit,  fandificavit,  vivificavit  3c  confe- 
dere  nos  fecit  in  cceleftibus ,  cum  converfatus  inter  homines  animam  fuam  pofuit  in re- 
demptionem , 6c  ex  mortuis  rcfufcitatus  afcendit  in  coelum.  Proinde mifit  fervos  fuos 
inmundumdicereinvitatis,  venite,  paratafuntomnia.  Etquamvisraerita  acbenc- 
ficiaChrifti,  difpenfantur&conferunturhominibus  temporibus  diverfis,  perinde  ut 
aliialiisfuccedunt  pervices  temporum  ,  tamen  converfi  &  participes  regenerationis 
unotempore  fimul  fequuntur  beneficia  Chrifti ,  communicantredemptioni,  juftitis, 
(Scomnibus  bonisChrifti,  eaque  per  fpem  poflident,  quoad  in  altera  vita  plene  iilis 
fruantur.  Semel  quidem  Chriftus  praefinito  tempore  pafliis  eft,  femel  mortuus  eft, 
femelperfecitopusredemptionis:  Paflionistamen  virtus,  eflicacia,  precium  <&  me- 
ritum  valent  omnibus  temporibus.  Diftributio  <5c  communicatio  meritorum  ejus ,  qux 
fit  fide ,  non  unius  eft  temporis ,  fed  omnium  temporum  <5c  in  omnes  xtates  CqCq  exten- 
dit.  EftenimChriftusJefus  Sacerdosia  acternum,  cScunica  oblatione  in  perpetuum 
con(ummavit  fandtos.  Re61:e  itaque  tribuuntur  Chrifti  obedientix ,  fanguine  6c  mor- 
ti  cunfta  ejus  beneficia qux  contulit  ad  fervandum  perditum  mundum.  Qua  ratione 
fanguini  <Sc  morti  ejus  adfcribitur  redemptio  ,  fatisfadio,  reconciliatio,  inftauratio 
lapfi  hominis ,  eadem  ratione  adfcribitur  ejus  fanguini  juftificatio. 

Apoftolusjoannes  i.epift.  cap.K  fcribit,  fanguinem  Chrifti  nos  mundare  ab 
omniiniquitate:  In  epift.adHeb.cap.9.<Sc  cap.  i^  fanguini  Chrifti  trlbuitur  fanaifi- 
catio  <5c  emendatio  a  peccatis.  Mundare  a  peccatis  Sc  fandificare  funt  opera  Dei ,  non 
tamenverituseftjoannes  fcribere,  Chrifti  fanguinemmundare,  Paulus  vero  fanaifi- 
care<Scemundareapeccatis.  Scripturjefermonem  nostutoimitabimur,  utdicamus, 
fanguis  Chrifti  redimit,  juftificat,  mors  Chrifti  perimit  noftram  mortem,  vulnera 
Chrifti  nos  fanant ,  6c  fimilia.  Loquimur  enim  de  f.anguine  6c  morte  hominis  Chrifti, 
quo  Deuseft.  Hujus  generationes  multas  fuppeditabitdiligens  obfervatio  in  fcriptis 
veterum.     Sic  Ambrofius  fuper  epift.  Gal.  5.  loquitur.     Puflio  Domini  vita  noftra  eft 

<Sc deftruaio mortls.  -  n-  - 

Poftremoloco  fuppeditatnobisprobationem  noftrcE  adfertionis,  juftitiam  no- 
ftram  conftare  obedientia  dcpaflioneChrifti,  integra  difputatioPauli,^  quam  tradat 
inepiftoIaadRomanos(ScadGaIatas,  difputat  ibi,  hominem  non  juftificari  cx  operi- 
buslegis,  fedperfideminChriftum  Jefum,  opponit  iegis  operibus,  obcdienti^  6c 
virtutibus&meritishominum,  Chriftiopera,  pallionem,  obedientia (S^: menta.  An- 
tithefinvaldeilluftrem  facitadilom.^.itemcap.  10.  IgnorantesjuftitiamDei&fuam 
quxrentesftatuere,  juftitise  Deinonfuntfubjeai,  finisenimlegisChrifluseft  adjufti- 
tiamomni  credenti.  Hancfententiamlatius  explicat,.  inftituit  collationem  dc  uehnit 

ju- 


///.  CONTRA  A  OSIANDRUM.  167 


juftitiam  legis  &  fidei ,   quce  ex  fide  eft  juftitia ,    fic  dicit ,    ne  dixeris  in  corde 

tuo    &c. 

AnimadvertitOfiandervel  huncimprimis  locum  adfertioni  fuae  obfiftere  6c  re. 

pugnare,  quareconaturaddita  interpretationenon  tam  amoliri  a  fe,   quam  adfuum 

inftitutum infledlere»     Candidenosadmonemus,  veritate  ficpoftulante,  anobis,  de 

iisqua:  judicamus  alienauScripturEe  fenfij,  errorem  aliquem  ftabilire,     Juftitiam fidei, 

quje  reprehendit  humani  cordis dubitationem ,  <5c  dicit  ne  dixeris  &c.     exponit  Ofian- 

der,  quodverbum,  hoc  eft ,  filiusDeificdicat.     Sedrefragaturtextusmultismodis, 

nam juftitia  fidei  opponitur  juftitiae  legis.     Diferte  dicit de  verbo  in  ore  &  corde,  ne  hoc 

verbum  intelligamus  Filium  Dei,  ftatim  additur  declaratio  :  Hoc  eft  verbum  fidei, 

quod  prsedicamus,  fi confcftus  fi.ieris ore  tuoDominumJefum,<5cc.     Cordeenimcrc^- 

dituradjuftitiam,&c.     Valdejuftitiam  fideirevocat  Chrifti  mortem  ,  6c  refurreaio- 

Dem ,  Je(um  efie  Dominum ,  refufcitatom  efte  a mortuis ,  hoc  corde  creclimus  ad  jufti- 

tiam  &  ore  confitem.ur  ad  falutem. 

AlteraAntithefis  juftitis  legis&fideiilluftrislegiturcap»^  adPhilipp.  quae  mi- 
hi  fuerunt  lucra ,  &c.  Arbitratus  fum  propter  Chriftum  detrimenta.  Ex  his  locis  evi- 
denter  concluditur ,  quandoquidem  fummovet  Apoftoius juftitiam  operum  &  eam de- 
trahit  noftrxobedientije  &  virtutibus  quod  Chrifti  obedientice,  virtutibus,  operibus 
&pafIionibustribuitjuftificationem.  n    ^ 

De  caufa  Efficiente  juflificationts, 
AdcaufamefKcientem  juftificationispertinet,  quod  difputatOfiander,  Chriftum  fe- 
cundum  divinam  naturam  efte juftitiam  noftram ,  quod genus  locutionis  clarius  eftert, 
cumfcribit,  Chriftum  fecundum  divinam  naturam  juftificare.  Ut  perfuadeat  homi- 
nem  juftificari  eflfentiali  Dei juftitia ,'  difputat  de  caufa  efEciente ,  quod juftificare  opus 
fit  omnipotentiae  Dei.  Scribit  eniminpropofitionibusfuis:  Nihiljuftificat,  nifiidem 
vivificet.  Etcontranihilvivificat,  quin  idem  juftificet.  Nulla  autem  de  caufa  effi- 
ciente  eft  controverfia ,  convenit  utrinque  Dei  opus ,  effe  juftificare  hominem  peccato- 
rem.  VeredixitbeatusAuguftinus:  Non  minus  efljuftificari  impium,  quam  creare 
coelum  &  terram.  Nota  funt  illa  Pauli  Rom.  4.  Deusjuflificat  impium,  5cRom.  8. 
Deuseftquijuftificat.  Meritoerrorisarguuntur  Theologi,  fiquiputant,  nos  juftifi- 
caripofTealiare  (ut  utamur  Ofiandri  verbis)  quam  folo  Deo.  Si  fermofit  de  caufa 
efiicientejuftificationis,  necjuftificatiotantum,  fed  etiamredemptio,  remifT.  pecca- 
torum,  reconciliatioDeiopera  cenfentur,  Dei  eftnon  tantum  juftificari&vivificare, 
fedetiamredimere,  remittere  peccata,  rec®nciliare  peccatores  6c  fimilia.  Opusre- 
mittendipeccatafibivendicatDeusin  Efa.  54.  Ego,  Ego,inquit,  fumquideleoini- 
qtiitatestuas.  Item  redemptionisopuspereundemProphetam  fibi  attribuit  cap.  44, 
Hsec  dicit  Dominns  Deus  tuus  Redemptor  tuus  &  formator  tuus.  Et  per  Davidem 
Pfalmo  I  ;o.  Apud  Dominum  mifericordia ,  <Sc  ipfe  redimet  Ifrael.  Paul.  2.Cor.f .  re- 
conciliationem  Deo  adfcribit:  DeuseratinChrifto,  reconciliansmundum  fibi. 

Verbis  idem  itaque  loquimur,  Deum  authorem  &  effeftorem  juftificationjs 
utrinqueconfitemur,  re  tamen  diffentimus.     Ofiander  fentit  Deum  juflificare  effen- 

tia- 


■II»  — — — - — ■ ' ^^•-  '"        ^ — 

tiali  juftitia,  nonobedientia,  fanguinciScniorteChrifti:  Nos  quidemDeumjuftifica- 
re  adferimus ,  fed  ita  ,  ut  merita  obedientise  6c  paflionis  Chrifti  pro juftitia  nobis  impu- 
tentur,  <5c  donentur  ^  Deo,  &  peccata  nobis  remittantur  propter  Chriftum  JEfum. 
Rede  dicitur  Deum  efte  juftitiam  noftram ,  dummodo  re6te  intelligatur  de  Efficiente 
caufa*  Nosintelligimus  Deumeftejuftitiamnoftram  efFedive,  ille  vero  intelligit  ju- 
ftitiam  noftram  eftTe  formaliter,  dpcens  nos  juftos  eflejuftitia  eftentialiDei  in  nobis  ha- 
bitantis,  non  fideiimputatione.  Nosloquimurdejuftitiarelative,  quantum  ad  mor- 
tem  Chrifti ,  quemadmodum  Efaias  relati ve  juftlficationem  in  ciudit in  Chrifti  paflione 
cap.  f5.  Servusmeusjuftificabitmultosincognitionefui,EtPaul.Rom.  8*  Deuseft, 
quijuftificat,  quiseftquicondemnet?  Chriftuseft;,  quimortuuseft,  imoqui&refur- 
rexit.  Ille  de  juftitia  Dei  eftentiali  abfokite  loquitur,  quse  fit  juftitia  noftra  formalis. 
Antecedenti,  quodDeus  juftificat,  anne6lithocinconfequens:  ErgoDeuseftjuftitia 
noftra  eflTentialis.  Prsemittitdeeaufajuftificationis,  quodilliusopusfitjuftificare,  <Sc 
coneludit,  DeumefTe  noftramjuftitiam.  Hocenimmodoargumentatur.  Nihil  po- 
teft  nos  juftificarein  Chrifto,  quam  divina  natura:  Ergo  divina  natura  inChriftoeft 
noftra  juftitia.  Hoc  argumentum  procedit  ^  caufa  efliciente  ad  rem  eflPedlam ,  feu  opus 
ipfum.  AJiud  autem eft  divina  natura  feu  Deus  ipfe ,  aliud  eft  opus  Dei ,  aliud  eft  con- 
ditorfeucreatorDeus,  aliud  creatio&creatura:  Itaaliud  eft  Deusjuftificans  (Scaliud 
opus  Dei  juftificatio.  -  . 

Non  unoloco  praefeferteonfeftloOfiandri,  fe  id  agere  <Sc  prsecavere,  nedivl- 
naenaturJEadimantur,  qua^ad  eampropriepertinent,  <Sc  attribuant  humantenaturjE, 
Item ,  ne  diftrahantur  naturse  unitae  in  una  perfona ,  ac  propterea  defendere  fuam  fen- 
tentiam ,  quod  divina  natura  in  Chrifto  fit  juftitia  noftra.  Scribit  fe  certum  efl^e ,  pro- 
bari  fcripturis  non  pofle ,  humanitatem  remota  divinitate  efte juftitiam  noftram ,  cum 
dicitur,  Chriftuseftjuftitianoftra,  negatindeconfequi,  quod  folaejus  humanitas  <Sc 
non  divinitas  ejus juftitia  fit  noftra.  Infimulat  adverfarios  fuos  diftrahi  perfonam  Chri- 
fti,  inquiens.  SatanasinjuftificationeperfonamChiiftinobisdiftraxat,  relinquitno- 
bis  folam  humanitatem ,  di vinitatem  tollit.  Aliquanto  poft  confitetur ,  nec  humani- 
tatem  a  divinitate,  nec  divinitatem  ab  humanitate  efle  divellendam*  Huc  fpedlat 
prolixa  ilIatra£tatioOfiandri  decommunicationeidiomatum  <Sc  proprietate  utriusque 
naturx  Chrifti.  Verum  dum  cavet ,  ne  quid  remota  divinitate  detur  humanx  naturas 
Chrifti,  illudetiamprovidere  oportet,  nequidremotahumanitateChrifti  incaufaju- 
itificationis  detur  divinitati,  <Sc  ne  (md:i(Gmx  paflToni  ejus  detrahatur:  Negas  qui- 
dem  fe  humanam  naturam  feparare  &  excludere ,  quando  docet,  quod  divina  natura 
in  Chrifto  fit  vita  & juftitia  noftra ,  &c  tamen  obedientiK  &  pafiioni  ejus  adimit juftifica- 
tionem,  &:tantum  alterinaturce  inChriftoeam  tribuit,  actandem  concludit,  Chri- 
ftum  JEfum ,  verum  Deum  «5c hominem  fecundum  Deitatem  fuam  tantum  efle  noftram 
juftitiam,  quamaffirmatperfandamejushumanitateminnospervenire. 

Nihil  autem  eft  periculi ,  ne  rede  inftituti  ex  facris  literis ,  <Sc  fidem  CathoHcam 
tenentes  aliquid  adfcribanthumaniE  naturie ,  opcribus  <Sc  paflionibus  Chrifti  ,^  <Sc  detra- 
hantdivinitati,  nevcgloriamDeiimminuaat,  pervenitpericulo  orthodoxa  hdes ,  qu!« 

con- 


///.  CONTRA  A.  OSIANDRUM.  i^^ 

^— ~"~  ,'  !■  I  II  ,,,  I  I, 

confitetur  Chriftum  JEfum  redcmptionis ,  juftitise  <&  falutis  noftrjE  authorem  verui.Ti  efTc 
Deum  (Schominem.  Quotiesmentionemfacitdeiis,  quse  Chrifti  funt ,  &Chrifto'ac- 
ceptorefert,  non  ioquiturdc  folahumanitatei  non  deobedientia,  morte  &  meri.tis 
ejus,  quitantumfithomo,  (Sc  non  idem  fit Dcus.  Cum  agit  de  Chrifti  meritis<3cbc- 
neficiis,  tumagitde  beneficiisChrifti  hominis  <Sc  filii  Dei,  cum  attribuit  Chrifto  reu' 
demptionem,  reconciliationem,  juftificationem,  fa!utem5cvitamiEternam,  tribuit 
ea  Chrifto  homini  &  Deo  fecundum  utramque  naturam.  Quod  Cx  objicitur  ei  hserefeos: 
&  blafphemice  crimen ,  eo  quod  hominem  Chriftum  confitetur  eire  redemptorem ,  re- 
conciliatoremjuftitiam  &:vitamfuam,  crimen  facilerepellit  per  hoc,  quod  eundem 
Terum  DEU  M  eftc  confitetur. 

RedlequidemdirtinguunturnaturseinChrifto,  qucemifceri  nondebent,  quan- 
doquidem  Deus  5c  homo  unus  fit  Chriftus  non  confufione  fubftantice ,  fed  unitate  per- 
fouce,  rcdecujusnaturjefuapropriatribuuntur,  cumunaqua^queperfe  confideratiir. 
Id  tamen  ita  faciendum  eft »  ne  beneficia  Ciirifti  in  redemptione  6c  Juftificatione  divel- 
lantur,  nedicamuseum  fecundum  alteram  naturam  redimere,  juftificare  &c  falvare, 
ut  alteri  hiec  adimantur.  Non  folet fcriptura  illa  feparare ,  non  fic  loquitur :  Chriftus 
eftredemptio,  propiciatio,  juftitia,  vrta,  falus,  fecundum  divinam  naturam ,  non 
fecundum  humanam ,  neque  e diverfo,  Sed  hoc  modo  ioquitur  de  tota  perfona  Chri- 
ftitSc ejus beneficiis.  Filiushominishabetpoteftatemremittendipeccata,  ^cc.  Filius 
hominis  venit  falvum  facere ,  quod  perierat.  Deus  acquifivit  Ecclefiam  fanguine  fuOi 
Dominum  glorix crucifixerunt :  Chriftoliomini  data  eft  poteftas  in  coelo  <5c  in  terra: 
ChriftumhominemDeusconftituitPrincipemfuperopera  manuum  fuarum:  Chriftus 
crucifixusfadus  eftnobisaDeo  juftitia:  Humiliatum  usquead  mortem  crucis,  Deus 
extulit  in  fummam  fublimitatem ,  <Sc  dedit  illi  nomen  quod  eft  fuper  omne  nomen.  Si- 
mile  eft  illud  Hier.  cap.  1 5 .  Germen juftum  Davidis  vocabitur Deus juftitia  noftra. 

Citat  hunc  iocum  Ofiander ,  6c  inde  concludit ,  Chriftum  tanquam  verum  Deum 
divina effentia  fua  credentium  juftitia effe,argumentatur  a nomine  Jehova :  Hoc, inquit, 
nomen  folidivinxnatursecompetit,  <Scnon  tribuiturhumansenaturasClirifti,  fedtan- 
tum  divinae  ejus  natur^e.  Atqui  Hieremiae  locus minime  id  probat ,  quod  ille  inde  con- 
cludit,  led  hocconfirmat,  Chriftum  falvatorem  noftrum  verum  hominem  <Sc  Deum 
eft^e.  Ideo  enim  fcriptura  Chrifto  tribuit  nomina  cSc  opera  Dei ,  ut doceat ,  quod  Chri- 
ftusfitDeus<Sc  homo,  humanam  Chrifti  naturam  indicat  Jeremias  prsedicens,  Chri- 
ftum  nafciturum  ex  femine  Davidis ,  proinde  vocat  germen  Davidi  fufcitandum.  Di- 
vinamnaturammdicat,  dum  FilioDavidistribuitnomenDei ,  acvaticinaturfuturum, 
uthoc  pra?dicet&confiteaturEccle(ia,  germen  Davidis  JEfum  Chriftum  verumeffe 
Deum,  <Schocgermen,  quodeft verusDeus,  eftejuftitiamnoftram.  Jeremlasdeje- 
hova  incarnato  loquitur,  non  de  eftentiadivina,  remotis  Chrifti  humanitate,  obe- 
dientia  iSc morte.  Ita  D.  Lutherus  fcripfit,  verbum  habitansin  carne  efte  vitam  no- 
ftram ,  non  hominem  Chriftum ,  nec  ejus  paftionem  fegregat ,  fed  conjungit  afKrmans, 
verbum  incarnatum  efte  vitam  noftram ,  id  quod<Sc  Evangelium  Joannis  habet  dicensl 
Verbum  caro  fa6tum  eft.  De  verbo  incarnato  concedimus  refte  dici ,  qua:  ad  folam 
efl"entiam  divinamtrahicOfiandri  confeftio.    Chriftusuteftvita,  itaeftjuftitianoftra, 

^  Dei 


Dei  verbum juftificat ,  idem  &: juftificat ,  Chriftus  Deus  Sc  homo  eft  vita  noftra ,  ita  Deus 
&homoeftnoftrajuftitia,  Verbum  incarnatum  vivificat,  verbum  incarnatum  etiam 

juftificat. 

Tutiftimumeftinhoc  aliisque  myfteriis  fidei  fe^iui  ufitatum  fermonem  Spiritus 
SnnCti ,  fenfus  Sc  verba  noftra  ScripturiE  facrce  eonformare ,  non  alia  via  patet  expedi- 
tior  ad  conlervandam  concordiam&tollendasdift^enfiones,  quam  fi  cogitata&:  dida 
noftrarevocemusadfcripturam,  (Scformam  fanorum  verborum,  utPaulus  praecipit, 
retineamque,  deinde,  utreftejuxtafenfumfcripturasabaliis  fcripta  vel  dida  dextre 

accipiamus. 

Carpit  eonfeftio  Ofiandri  Germanicam  verfionem  D.Lutheri,  qucelegit,  pro 
juftitiaDei,  juftitiamqucecoramDeovalet,  valdeurget,  fidei  juftitiam  Dei  juftitiam 
diciproptereflTentialemjuftitiam  inhabitantem,  qua^fit  juftitia  noftra:  Explicabimus 
igiturhocIoco,quofcnfufideijuftitia,Deijuftitia.nuncupetur.  ^ 

Dei  appellatio  innuit  Dei  promiftionem ,  Deu5  promifitjuftikiam,  hoceft,  re- 
miffionem  peccatoruminChrifto  jEfu,  ideo  dicitur  Dei  juftitia.  Teftata  eft  enim  a 
lege  &Prophetis,  Deus  patefacit  6c  revelat  juftitiam  fidei  fpiritu  fanfto per  Evangeliuni. 
Efa.  f6.  propeeftfalusmea,  utveniat,  &juftitiamea,  utreveletur.  Rom.  i.  Jufti- 
tiaDeirevelaturinEvangelioexfideinfidem,  ficutfcriptumeft,  juftus  exfidefuavi- 
vet.  Kom.  5.  Nuncfinelege  juftitia  Dei  manifeftata  eft.  Hinc  Evangclium  praedi- 
cansnobisremiftionempeccatorum,  dicitur  verbumiSc  minifterium  juftitiae  Efai-  45-. 
Verbum  juftiti^  egreditur  ex  ore  meo  i.Cor.  5 .  Paulus  Evangelium  vocat  minifterium 
Tuftitise.  Item  appellatio  Dei  indicat  caufam  eflScientem ,  authorem  &  datorem  jufti- 
tise  Deum ,  Rom.  4.  Deus  imputat  credentibus  juftitiam  Chrifti ,  &  peccata  remittit 
propterCbriftum  Rom.  g.  Deuseft,  quijuftificat,  juftitiain  fideex  Deoeft  Philipp^. 
5.  AdhacjuftitiaDeidicitur,  quoniamChriftusDeus&homo  veniteam  praedicare  a- 
PatremiflTus,  eamque  promeruit  fuaobedientia&pafiione,  5f  in  illiusnomine  datur. 
PXal.  40.  EvangelizavijuftitiamtuaminEccIefiamagnaPfaI.70.  Tuamfoliusjuftitiam 
prxdicabo.Efai.  4f.  InDominoeftraihijuftitia.Jer.2^  GermenDavidis  juftum  voca- 
biturDeusjuftitianoftra.  i.Cor.6.  Juftificatieftisin nomineDomini JEfii Chrifti,  6c 
in  Spintu  Dei  noftri.  Poftremo  Chrifti juftitia ,  vocatur juftitia  Dei ,  quia  placet  & ac- 
eepta  eft  Deo ,  quia  valet  &  confiftit  coram  Deo. 

In  PaulojuftitiaDei  opponiturcontra  juftitiam  operum  legis,  6c  quamcunque 
tuftitiam  hominum ,  non  opponitur  contra  juftitiam  Chrifti ,  qua:  in  ejus  obedientJa  & 
paftioneconfiftit,  qvx  non  eft  humana  (  qualis  eft  immunda  juftitia  hommum)  (ed 
veredivina.  Rom.  10.  Sir  mconftituentesjuftitiam,  quee  ex  iege  eft ,  juftitiKDeinon 
funt  fubditi.  Philip.  5 ,  Ut  non  inveniar  habere  juftitiam ,  quae  ex  iege  eft  6cc,  Jriac 
ratione,  fidei  juftitiam,  fcripturavocatjuftitiamJEternam,  acquJEm^ternummanet, 
eontra  humanam  juftitiam ,  quoe  temporaria  eft ,  &  ut  flos  agri  pent.  Daniel  9.  Addu- 
cefur  iuftitia  fempiterna.  Efa.  f  i.  Mea  juftitiamanetinirternum  .  &fa!usmeamanet 
peruetuo ,  hac  ratione  per  collationem  poftbt  appellari  eftbntiahs ,  nifi  novitas  yocabu. 
liefTetvitanda,  propter  erroris  periculum,  6c  potiu.^  dicendavera  6c  seterna  juftitia, 
Dtljufticia.  ^  Lu- 


UI.  CONTRA  A.  OSIANDRUM, 


D.  Lutherusfcribitfeobhanccauramjuftitiam,  quse  ex  fitle  eft ,  nuncupafleefi 
rentialem<Sc  iEternam  juftitiam,  quod  perpetuo  maneat.  Ad  AntithefinD.Lutherus 
refpexit,  quae  opponit  juftitiselegisjuftitiamfidei,  eamqueexpreflit,  cumvertitDei 
juftitiam ,  quae  coram  Deo  valet ,  ut  excluderet  humanas  juftitias  operum.  Neque  ve- 
ro  folummodo  in  verfione  fija  fententiam  Pauli ,  fed  etiam  verba  (cripturse  imitatus  eft; 
Nam  ad  hanc  formam  locutus  eft  Lucas  cap.  L  Qt  ferviamus  Deo  in  fanditate  «Sc  jufti- 
tia  coram  ipfo.  Et  Eph.  r.  Sicnosjuftificari  docet,  quod  Deus  nos  acceptos&  cha- 
ros  habet  in  Chrifto.  Ait  enim,  praedeftinavit  nos Deus  in  laudem  gloriofse  gratise  fuse^ 
in  qua  n©s  tacit  acceptos  per  dileftum. 

Obferventur ,  in  citatis  teftimoniis  cmphaticse  &  infignes  formulse  fermonis.  Ju- 
ftitiafideidiciturefliein  Domino  Efai.^f»  ExDeo  Philip.  5.  JuftitiaapudDeumEfai. 
f4.  Paulus  innomineJEfuChriftifcribitnosjuftificari,  compledensmcrita  obedien- 
tias^Scpaftionis  Chrifti,  quomodoChriftusdixit,  prsdicari  remiftionem  peccatorum 
in  nomine  fuo. 

Nusquam  fcriptura  vocat  cfTentialem  juftitiam,  nc  in  Jercmia  quidem,  cum 
dicit ,  Vocabitur  Deus juftitia  noftra*  Nam  prjemittit de  germine jufto  excitando  Da- 
yidi»  Quarehis,  .aliisqueufitatislocutionibusfcriptursecontenti,  pereamque,  Spi- 
rituiSand:o,  qui  prsecipit  per  Paulum  devitare  Aoy«|t4flt;^/cfcj,  Kevo^pctyiua-  Sc  Difputa- 
tionesfalfo  ficnominatjefcientisc,  quam  quidam  profitentes^  fide  aberrarunt.  i.Th. 
6. 6c  2.  Th.  2.  Noli  contendere  verbis ,  ad  nihii  enim  utile  eft ,  nifi  ad  fubverfionem 
audientium. 

DE  EXTERNO  ET  INTERNO 

Verho, 

De  juftificatione  noftram  fcntentiam  diximus ,  nunc  dicemus  de  externo  &  in- 
ternoyerbo,  &fide,  quamD.Ofiander  ait,  Chriftum  eflTentialitcradducere^Sc  con- 
cludere  in  corda  credentium. 

De  hoc  difcrimine  verbi  Dei  3c  fidei  inuiti  difl^erimus ,  quod  fortafle  fatius  efljst, 
id  filentio  prsterire ,  quam  occafionem  prsebere  contentiofis  ad  nova  certamina.  Sed 
quia  imaginatione  de  externo  <5c  mterno  verbo  &  fide  advehente  &  detinente  Chriftum 
conclufumincordibus  credentium,  adferitur dogma  de  eflentialijuftitia  Dei,  quaO- 
fiandernoscoramDeojwftosfiericontendit,  necefl^eeft,  ut,  quid  dehacdiftindione 
yerbi&fideifentiendumfit,  attingatur,  quia  eaeftprsEcipuumfundamentum  imagi- 
nationisdejuftitiaDeiefl:"entiali,  quadiftradis  naturis  inChrifto,  id  impie  tribuitur, 
quodperfonje  Chrifti,  hoceft,  Deo^ScIiominiconjundim  trlbuendumfuit. 

Dupliciter  Ofiander dividit  verbum  Dei ,  in  dodrinam  pcenitentise  &  Evangelii, 
llurfum  Evangelium  partitur  in  externum  <Sc  internum  Dei  verbum ,  internum  verbum 
Deirurfusbifariamdividit,  in  id  quod  in  verbo  externo  eft  inclufum,  (Sc  in  eflentialc 
Deiverbum.  Externumdefinit,  quodfitfermo,quiinorcnoftroincipit,  cScperaera 
fcrtur  ad  aures  audientium ,  6citerum  evanefcit.  Item  quod  fit  vox  <Sc  fermo  evanc- 
fcensinaera,  drftatimfinemfuum  habet,  in  quo  tamen  comprehenfum ,  involutum 
&  abfconditum  fit  verbum  internum ,  quod  dicit  efl^e  in hominibus ,  quicquid  fciunt  <& 

2^  *  cogi- 


17*  23cfamtiug  bev  Tkivt^m  311  ^^mburg. 


cogitanti  etiam  tacentes,  fea  elTe  internam  ^  latentem  notitiam  6c  cogitationem> 
qtiEB  verbo  externo  advehitur  jn  corda  auditorum. 

Internum verbum  in  Deo  dicit  effe  vivum  Sc  sternum  Dei  verbum ,  JEfum  Chri» 
ftum  Dei  filium  inearnatum  6c  ipfum  divinam  efTentiam.  Huic  verbo  per  fidem  habi- 
tanti  in  nobis  tribuit  juftitiam ,  6c  virtutem  hominem  in  peecatis  mortuum  vi vificandi , 
mutandi,  innovandi(Scjufl:ificand{,  hoceft,  juftumfaciendi,  dicit£eternum«&vivum 
Deiverbum,  quodipfeDeuseft,  perexternum  verbumincordanoftraadduci,  utper 
fidem  ineis  habitet,  &nos  vivificet&juftificet,hoceft,  exinjuftisjuftosfaciat.  Qua 
doftrina  Evangeliiminifteriofive  vocali  Dei  verbo,  quod  ore  fonatur,  adimit  juftifi- 
candi  &  falvandi  virtutem,  eamque  tribuit  interno  verbo  inhabitanti  in  nobis ,  Evange- 
lium  quod  fonant  ac  prxdicant  Oeconomi  Dei ,  comparat  vehiculo ,  quo  internum 
verbumpervehaturincredentiumcorda,  5cineisincIudaturaccuftodiatur,  ut  eosvi- 
vificet&juftificet. 

Quid  tribuendum  fit  huic  partioni  Sc  definitioni  Evangelii  Dei  breviter  nunc  a  no- 
tis  attingetur ,  dodioribuslocuscedeturdehacmateria  copiofius  difterendi. 

Nobis  (utingenuedicamusnoftramfentiam)  nec  hsec  partitio,  nec  definitio 
Evangelii probatur ,  quodignotafitfcripturjE,  contineatnovamdc  inufitatamloquen- 
di  formulam ,  qua  Evangelii  minifterio  6c  vocali  Dei  verbo  fua  virtus ,  gloria  &  laus  de- 
trahitur,  &animi  arevelato  6c  certiftimo  Dei  verbo  addubias  imaginationes,  ac  fpecu- 
lationesabducuntur,  confcientiae  fluduantes  in  perpetua  dubitatione  detinentur,  & 
fcripturce  notitia  ofFufa  caligine  obruitur  non  explicatur. 

Totius  EccIefisE  confenfu  verbum  Dei  haftenus  diftributum  eft  in  legem  6c  Evati- 
gelium.  Hanc  fimplicem  divifionem  in  Ecclefia  retinere  Sc  defcndere  convenit ,  quod 
utilis  eft,  ad  explicationem  fcripturse  6c  eft  nuda  ,  aperta  ,  6c  ad  erudiendum  rudes 
commodiflima : 

Hcecdivifio  vorbiDei,  aliud  efte  extcrnum  aliud  internum,  hoc  effe  efEcax  in 
credentibus,  <5ceffe  virtutemDeiadfdutem  omnicredenti,  liludvero,  quodDod:o- 
res  in  Ecclefia  fonant,effe  tantum  vocem,  fonum  ac  fermonem  in  aere  evanefcentem  eft 
commentum ,  fcripturae  Sc EcclefiiE  Chrifti  ignotum.  Scriptura  de  uno  Evangelio  lo- 
quiturjSihocdcfinit,  quodfitcertus  fermo  &  dignus ,  quemomnibusmodisampleda- 
jnur,  nempequodChriftusJEfus  venitinmundum,  ut  peccatores  falvos  faceret.  Et 
quod  fitteftimonium  de  jEfu  Chrifto,  qui  dedit  femet  ipfum  pretium  redemptionis 
proomnibus,  cujusEvangelii  S.Paulusfepr£econem&  Apoftolum,  pr^Edicat.  i.Tim. 
I.  Qui dicit  Ado.  20.  Evangeliumannunciareefijs teftificaride  gratiaDei.  EtMatt. 
4.  Marc.  I.  EvangeliumvocaturfermoregniDei,  <Sc  docere  Evangelium,  prxdicare 
<ie  regno  Dei  in JEfu  Chrifto  promifib,  De  hoc  ipfo  Evangelio,  ad  quod  fe  fegretatum 
inquitS.  Paulus,  &quod  Apoftoli  annunciarunt  inter  gentes  in  toto  terrarum  orbe, 
Apoft.oIus  dicit,  quod  fit  Dei  potentia  ad  falutem ,  non  de  alio  quodam  Exangelio  in- 
terno,  quodqualcfitnefcit,  fcriptura,  nifiidrelatione  inteliigatur  de  verbo  Dei  fide 
apprehenfo. 

Domi- 


///.  CONTRA  A.  OSIANDPUM,  175 


Dominusin  parabolade  femine  Luc.  S.  concionatur,  nonde  dupiici,  fcduno 
Deiverbo,  nondeinternOiScexternoi  fed  deunopraxiicnto&auditoverboDei,  quo 
redemptio,  reconciliatio ,  vita  ,  (S(:(hlusinJEru  Ciirido  mediatore  noftro  annuncia- 
tur.  Licet  verbumDei  in  aliis  efficax  di^nos  trudus  producat,  in  aliis  fit  inefficax, 
nec  ferat  Fruftus ,  tamenidem  verbumcft,  quodjuxtaviam,  interfJDinas  ^cinpetram 
.6cbonamterramcadit:  Quid  vero  iilud,  quodin  bonam  terram  cadens  fiuftumfert, 
aliudfinefrudtueft,  idnonacciditfeminisculpa  ,  nec  inde  cft,  quodaHudlit,  quod 
inter  fpinas  fufFocatur ,  &  aliud  quod  in  bonam  terram  conjeftum  fructum  fert ,  fed  lioc 
illorum  culpa  fit ,  qui id  vel  non  fufcipiunt ,  vel  fulceptum  non  retinent.  Prodeft  enim 
Evangeliumtantumillis,  quiilludaudiunt,  fufcipiunt,  cuftodIunt(Sccredunt,  cceteris 
nihil  prodeft.  Solis  enim  credentibus  <5c  Evangelio  obedientibus  auditus  Evangelii  ad 
falutemprodeft  Luc.  8.  Rom.  10.  «ScEpfi.  i.  Speramus(S:vosinChrifto,  audito  verbo 
veritatisEvangeliofalutis  noftrae,  inquoetiam,  poftquam  credidiftis,  obfignati  eftis 
Spiritu  promidionis  fanfto ,  qui  eft  arrabo  lieereditatis  noftrcc  ■,  occ. 

Chriftus  <Sc  Apoftolus  non  adimunt  Evangelio  annunciato  5c  prcedicato  fuam  vir- 
tutem,  non  negant  Evangelium  quod  annunciatur,  eife  Dei  potenciam  ad  faiutem 
omni  credenti,  Sed  docent.incredulitate  Evangelii  virtutem  excludi  Sc  impediri ,  ne 
fruftumillumferat,  propter  quemannunciatur.  Evangelium  falutemconfequenti- 
busDeipJtentiam,  &:pereuntibus  ftultitiam  effe  i.Cor.  i.  Chriftumque  ipfum  in  If^ 
raelaliis  effe  ruinam,  aliis  refurredionem  Luc.  2.  nonaccidit  inde,  quodduplexftt 
Evangelium ,  aliud  externum ,  aliud  internum ,  hocque  folum  fit  Dei  virtus  ad  falutem, 
illudveroinanisfonus,  vox  6c  fermo  in  aere  evanefcens,  necquodalius  fitChriftus, 
qui  eft  refurre£tio  alius ,  qui  eft  ruina multorum  in  Ifrael.  Diftrimen  fermonis  Dei  aut 
o.perantis  aut  non  operantis  in  auditoribus  non  eft  ex  verbo  Domini ,  fed ab  auditoribus 
fumitur.  Ejusquecaufa  eft fides 6( incredulitas auditorum ,  id  quod manifeftum  eft ex 
interpretatione  parabolce,  ubidicit  Chriftus,  Diabolusvenit  (Sc  rapitverbum  de  cor- 
de  eorum  ,  ne  credant  (Scc,  Nam  ad  tempus  credunc ,  tempore  tentatationis  re- 
cedunt. 

Nifi  liberet  tenebris  obfcurare  Evangelii  lucem,  ufitato  more  fcripturx  loqui 
conveniret,  ^  credito  Dei  verbo  tribuere  ,  quas  Ofiander  interno  tribuit ,  quod  ali- 
quandodefinitinternamDeinotitiam(Sc  cogitationem,  aliquando  Deum  ipfum,  ver- 
bumque  Dei,  carnem  fadtum  JEfumChriftum  in  corda  credentium  fide  adduiftum  Sc  con- 
clufum.  Quadefinitionumvarietate  itaconfunditurdo(^rinade  virtute  6c  officio  ver- 
biDei,  utnonfatisintelligatur,  quidfibi  velitimaginatiodeexternoverbo,  nifiquod 
iftadiftindiofingatur,  utprobetur,  Deumhabitantemin  nobis,  fua  tffentiali  juftitia 
noftramjuftitiameffe,  imputationefideinosnoneffejuftoscoramDeo,  necextra  nos 
in  Chrifto  juftitiam  noftram  effe  pofitam, 

Quid  autem  prodeft  his  obfcurationibus  ac  perplexitatibus  Ecclefiam  turbare ,  & 
myfteria  ridei  de juftificatione  hadenus  fimpliciftime  6l  re<tte  explanata  involuere  6c er- 
roris  damnare. 

Quodfcripturaattribuitverbo  Dei,  quodDeusreveIavit&:annunciariin  Eccle- 
fiajuilii,  ideiooneftadimendumeopriEtextu,  quodexternumfeuvocale  (Sc  prxdica- 

3>  3  tum 


174  25eearttrtwg  Dcr:Rirc|)cit  ju  ^rtmburg. 


tumverbum,  quidrerviDeiadfalutem  EccIefiEeannunciant,  fivox,  fonus  »Sc  fermo , 
qui  in  afere  e vanefcit.  Hac  loquendi  modus  non  eonfonat  cum  Scriptura ,  quae  definit, 
verbum  Dei  effe  fermonem ,  qui  ex  ore  Dei  prodit ,  etiamfi  ex  hominum  ore  progredi- 
turMatth.4.  quemDeusperProphetas,  Filium,  <Sc  Apoflolospatefecit,  ^hocDei 
verbum  efle  Dei  virtutem  ad falutem  iis ,  qui  obediunt ei ,  ac  credunt.  Incredulos  ve- 
ro  nuilum  frudum  cx  hoc  verbo  Dei  percipere ,  quod  id  non  recipiunt  fide ,  6c  virtutem 
ejus,  quaDeusincredentibuseflefficax,  incredu!i<:ateimpediuntex  Evangerio<&:  A- 
pofloiica  dodrina  elaridimum  efl.  Sic  de  Evangelio  Dei  fruaificante  vel  non  frudifi- 
cante  loquitur  Scriptura.  Quorfum  pertinet  cum  tanto  fcandalo  <5c  tam  gravi  diflipa- 
tionedogmaEccIefiae  Deihaaenus  incognitum  de  juflitia  Dei  effentiali  in  nobis  habi- 
tante?  Juxtafcripturamfimpliciflimeefldocendum,  verbumDeifide  fufceptum  effi- 
cere  omnia ,  ad  quae  datum  &  patefadum  efl ,  6c  Dei  confilio  emiffum  nunquam  redire 
vacuum.  Sine  fideEvangelium  Dei  ineffieax  effe,  non  accidit  inde,  quod  Evange- 
lium  inEccIefiafonatur,  <Scejusfonusinagrefparfus  evanefcit,  fed  quodvoce  Dei  <Sc 
priEdicato  Evangelio  non  habetur  fides ,  illique  non  obeditur.  Sic  fcriptura  loquitur 
deverboDei,  cumexponitcaufam,  curaliis  fruftra  fine  frudu,  aliis  cum  truau  an^ 
nuncietur.  Spiritus  Sandus  unum  dicit  effe  Chrilti  Evangelium ,  quod  efl  virtus  Dei 
ad  falutem  omni  credenti ,  non  ait  effe  duo  Evangelia ,  nec  dilabitur  ad  diftinaionem 
externi  <Sc  interni  verbi ,  quodqua!e<5c  quid  fit,  vix  dici  poteft,  nifi  relative  dicatur, 
quod  fit  vox  Dei  feu  prcedicatum  Dei  verbum ,  fide  receptum ,  perque  aures  ad  animum 
ac  cor  introminum ,  <Sc  in  eo  per  fidem  retentum  <Sc  cuftoditnm. 

Verbum  Dei  ,quod  vox  humana  fonat,  five  in  corde  fide  receptum  ferat  frudum, 
fiveincredulitateexclufum,  <Scnon  cultoditumnonadfertfruaum,  idemverbumeft, 
ejusque  eadem  virtus  eft ,  licet  eam  non  in  omnibus  exerat. 

ExternumfeuvocaleDei  verbum,  quod  Proplietse  Apofloli,  <Sc  veri  paflores, 
acDoaoresexoreDomini  fonant,  non  vacuum  fonum  effe,  fed  verum  Dei  efficax 
verbum,  quodrespromiffas  verilfimejuxtaveritatem  DeifecumafFert,  nifiper  incre- 
dulitatemimpediatur,  inconfefToeft,  quia  fcriptura  teftis  eft ,  per  hoc  verbum  Dei 
Spiritum  San6tum  donatum  efie  credentibus,  eosque  fervatosefle,  juxta  illud,  qui 
fermonemmeumaudit,  ^creditei,  habet  vitamxternam. 

Scriptura  fimpliciter  6c  abfolute  fermoni  Dei  tribuit  Dei  virtutem ,  negat  ullum 
Dei  verbum  vacuum  fernionem ,  6c  evanefeentem  fonum  effe ,  negat  ejus  virtutem  alia 
rationeimpediri,  quam  auditorum  contemptuScincredulitate.  SoIafides<Scincredu- 
litasfacitinter  fermonemDei,  quantumattinetadejusofficium,  diftindionem,  quia 
pereuntibusincreduHs  fermocrucis^'^  ftultitia,  iisvero,  qui falutem confequuntur  eft 
fapientia<ScpotentiaDei  r.Cor  r.  Rom.  i. 

Sicut  fol  fua  natura  idem  eft  cscis  Sc  videntibus ,  nec  cxcitas  in  genere  mutat  fo- 
Ilsnaturam,  nonimpedit  ejusiurnen  non  toilitejus  virtutem,  fed  fuo  vitio  privat  fe 
ipfius  ufu  ipfa caecitas.  Ut  pluvia  eandem  virtutem  humedandi 6c irrigandi  habet,  cum 
velinfertilemvelfterilemterramiabitur  ejusque  virtus  tantum  vitioterr^  impeditur: 
ItaomneDeiverbum  femper  retinet  fuam  veritatem  <5c  virtutem,  quod  vero  alicubi 

non 


///.  CONTRA  A.  OSIANDRUM  i7f 


nonexplicatfe  rualuce(5c  virtute,  idiionfit  divini  veibi  vitio,  fed  increduiorum  ho- 
minum  non  recipientium ,  <5«:  non  cuftodicntium  Dei  verbum. 

Apoftolusdicens,  Evangelium,  quod  annunciabatur  Grsecis,  Birbaris,  eru- 
ditis&rudibusvirtutemrcupotentiam  Dciefiead  falutemomni  credcnti,  definit  ver- 
bum  prjEdicatum  (Sc  docet ,  id  Dei  virtutcm  effe  ad  falutem  omni  credenti :  Harc  diftin- 
6tio  nobf^  in  fcriptura  oflenlb  cum  retinetur ,  confervatur  etiam  fcripturo!  perfpicuitas, 
quae  figmento  de  externo  &  interno  verbo  obruitur. 

Verbi  Dei  potentia  non  cft  polita  in  difcrimine  perfonarum ,  quod  id  vel  angelus, 
velhomo,  vel  grtecus,  velbarbarusfonet,  fedquodfit  Dei  veritas,  cui  nonefl  im- 
poflibile  omne  verbum ,  qui  vult ,  &c  potefl:  omnia  illa  pritflare ,  quae  loquitur  6c  pro- 
mittit ,  6c quod  fide  apprehendatur  Dei  voluntas  6c  omnipotentia  conjun61:a  verbo  De-i, 
quodProphetae,  Paftores,  &Doftoresore  Dominifonant.  De  hac  veritate  Dei  ait 
Chriflus,  fermotuus  veritasefl;  Johannis  17. 

Quicquid  Dominus revelat  ac  docet  in  Ecclefia  fiuo  vefbo,  id  verifHme  certifllme. 
quepreeftat,  nec  Deivox  in  Ecclefia  fianans,  efl  inanis,  irritustSc  cvanefcens  fbnus, 
etiamfi  fianus  hominis  profisrentis  Dei  verbum  in  acrem  abeat  &  evanefcat.  Sed  efl 
Deiverbum&veritas,  quaaccenditurinanimiscredentium,  veritatisDeiiux,  Evan- 
gelii  lumen  iliucefi:it ,  fides  excitatur  6c  id  ipfum  offertur  exhibeturque  auditoribus  cre« 
dentibus ,  quod  fonat  verbum  Dei.  Hinc  externum  Evangelii  miniflerium  feu  verbum 
Dei ,  quod  docetur  6c  auditur  m  Ecclefia ,  in  fcripturis  dicitur ,  virtus  Dei ,  veritas  Dei , 
adminiflratio  Spiritus<Scjufl:iti£E,  Evangelium  gloriae,  verbum  veritatis  ,  falutis,  vi- 
tse.  His  encomiis  non  ornaretur  externum  feu  Dei  vocale  ac  fidei  verbum ,  quod  prae- 
dicaturinEcclefia ,  fi  tantumefTetevanefcensfermo,  acfonus,  &vehiculumalterius 
alicujus  interni  verbi ,  quod  tantum  effet  virtus  Dei  ad  falutem  omni  credenti. 

PerEvangelium  ,  quod  in  Ecclefia  fonatur&  auditur,  Deus  dat  Spiritum  San- 
£lum,  illuminat  regencrat,  fandificat,  vivificat,  jufl:ificat,  falvat  credentes  in  JE- 
fu  Chrifl:o  Domino.  Ideo  a  fijis  efFedtibus  Evangelium  prtedicatum ,  vocatur  vcrbum 
lucis,  Spiritus,  jufl:iti£evitae,  falutis,&c.  LicetnecinSyllabis,  vocibus&fonover- 
bi  falvifica  divinaquc  virtus  fit ,  tamen  in  ipfo  Dei  verbo  pra;dicato  vere  eft ,  6c  per  id  in 
Chrifto  vere  conferuntur  6c  difpenfantur  in  Ecclefia  omnes  divitijE  promiffae  falutis ,  & 
donantur  credcntibus,  Spiritus  Sandtus,  vita,  juftitia,  redemptio  &  falus,  utjufli 
acfalvifiant,  quotquot  vcrboDeicredunt. 

Uxc  virtus  Dei  pofita  efl:  in  Dei  voluntate  revelato  verbo ,  non  in  ipfis  verbi  ele- 
mentis ,  ficut  rerum  creatio  in  Dei  verbo  Sc  voluntate  pofita  eft ,  juxta  id ,  dixit  &  fadta 
funt,  mandavit  &  creata  funt :  Ita  faivifica  virtus  falutis  pofita  eft  in  Dei  Evangelio.  Cer- 
tifl^me  fit,  quodDeusloquitur,  quia  fic  vult.  Fiunt  filii  Deicredentesin  Chrifl:um, 
quia  Deus  hanc  poteftatem  dedit credcntibus ,  Joannis  4.  Jufl.i  fiunt  imputatione  fid'ei 
credentes  in  Chriftum ,  quia  Deo  fic  placet ,  i  hanc  voluntatem  verbo  fuo  revelavit ,  & 
revelatavoluntaseft  verboconjunfta,  per  verbum  itaqueDeus  tanquam  per  Cux  vo- 
luntatisefficaxorganumnon  folumoftcndit,  quid  in  Chrifto  donet  &operetur:  Sed 
etiam  quid  per  verbum  &  fpiritum  fan£tum  efficiat.     Prjeter  hoc  verbum  Dei  aliud  in- 

ter- 


ternum  non  eft  confingendum ,  quo  vivificemur.  Perhoc  externum,  vocale5c  prae- 
dicatum  Dei  verbum  in  Ciiritto  juftificari  &  faivos  fieri  credentes  Dominus  aperte  tefta- 
tur,  cumjubetEvangeliumprxdicari  omnibusgentibui,  ut  Evangelio  credentes  fal- 
vifiant,  &noncredentesinmortemaneant,  <£  condemnati  pereant.  Hocipfumet- 
iamaffirmaturjoan.  f.  Amendicovobis,  quifermonemmeumaudit,  &creditei,  qui 
me  mifit,  liabet  vitam  2eternam,incondemnationemnonveniet,  fedtranfivit^mor- 
teinvitam.  Itemvenisthora,  &nunGeft,  quando  mortuiaudient  vocem  filii  Dei, 
^quiaudient,  vivent.  Hcec&fimiJiaScripturxteftimoniade  verbo  externo,  quod 
annunciatur  6c  cujus  auditu  fides  in  nobis  excitatur ,  inteiligi ,  notius  eft  ex  Scriptura , 
quam  ut  a  quoquam  in  dubium  vocari  poftit. 

Certifllmum  veriftimumque  eft  per  ^Eternum  Dei  verbum  carnem  fadum  JEfum 
Chriftiam  mediatorem  noftrum ,  Deum  6c  liominem ,  folummodo  perditum  genus  hu- 
manumredimi,  reconciliari,  illuminari,  vivificari,  inftaurari,  regenerari,  fandifi- 
cari,  refufcitari,  fervari&omniaperipfumefiici,  quce  ad  vitam  £eternam  6c  falutem 
perditi  hominis  pertinent.  Sieut  enim  in  creatione  rerum  per  hoc  Dei  verbum  seter- 
num,  quod  verus  Deuseft,  omniafaCtafunt,  &lineipfumfa£tumeftnihii:  Ita  etiam 
in  Redemptione  &;iuftificationehominislapfi  omniaper  ipfum  fiunt  &  fine  ipfo  nihil 
fit:,  ipfequefoluseftomniumillorum,  qui  falvi  fiunt,  propitiatio,  reconciliatio,  re- 
demptio,  potentia,  fapientia,  veritas,  lux,  vita,  juftificatio,  pax&:  falus&c.  \n- 
detamennonconfequitur,  quodper  annunciatum  Dei  verbum  fide  apprehenfum  in 
Chriftononaccipiaturjuftitia,  vita,  falusatque  adeoomnia  illa,  quie  promifla  funt, 
&Deiverboafferuntur,  Imo  hoc  potius  conlequitur,  per  annunciatum  Dei  verbum 
omnia  Chrifti  merita <Sc dona  conferri ,  quod  Chriftus  in  verbo  exhibeatur 6c  fide appre- 
hendatur ,  & in  Chrifto  fimul  accipiatur ,  quicquid  in  ipfo  a coelefti  Patre  eft  promilfum» 
Paterpropterfidem  Chriftumdonans  cum  verbo,  certe  fimul  cum  filio  omnia  donat 

Rom.g. 

iEterncefalutisbeneficiadifpenfari<Sc  exhiberi  pervocale  Dei  verbum,  fcu  per 
prsedicationem  Evangelii ,  notiflimum  eft  ex  ipfa  Ecclefiaftica  aftione ,  hoc  eft ,  Evan- 
gelii  prEeditatione ,  Sacraraentovum  difpenfatione  &c  manifeftis  teftimoniis  feripturac 
i.Cor.  I.  Sermocrucis,  iisquidem,  quipereunt,  ftultitiaeft,  atnobis,  qui  falutem 
confequimur,  virtusDeieft.  Item  poftquam  in  ftpientia  Deinon  cognovit  niundus 
per  fapientiam  Deum ,  complacitum  fuit  l^o  per  ftultam  prcedicationem  falvos  facere 
credentes. 

Itemad  Timotheum  deverbi  minifterio  Apoftolus  ait,  Attende  tibi  ipfi<&  do- 
Mnce,  perfifteinhis,  namidfifeceris,  teipfumfervabis,  <5ceos,  quiteaudierint. 

Ad  R.omanos ait ,  fe  illuftrare  fuum  minifterium  inter gentes ,  ut ad  icraulanduni 
provocet  carnem  fuam  6c  fal vos  reddat  nonnullos  ex  eis. 

Quid  hic  aliud  docet  Apoftolus,  quamquodDeusaudituverbi  fui  6c  fide  crc- 

dentesfervet^ 

HucetiamfacitApoftolirefponfum,  quod  dabatcuftodi  carceris,  qui  interro- 
gabat,  quidfaceret,  utfalvus  fieret ,  cui  refpondit ,  credo  in  Dominum  JEfum,  <Sc 

fal- 


///.  CONTRA  A.  OSIANDRUM,  177 



falvus  eris » tu ,  &  domus  tua.  Et  locuti  funt  ei  fermoHem  Del ,  &  omnibus ,  qui  erant 
indomo  ejus  Ad.  15.  CurautemannunciabanteiverbumDomini?  Certe  nulla  alia 
decaufa,  quam  ut  verbumDci  reciperent,  in  annunciatum  Chriftum  crederent,  <Sc 
fidefalvifierent. 

PrsdicationisEvangeliifiniseft,  ut  auditores  credant,  (Sc  falvi  fiant,  &  Deus 
fuiverbivirtutemineis  explicet,  Apoftolus  i*Tlien'.  2.  utrumquetribuitfermoniDei, 
&quodDominus  perillumcredentcsfalvosfacit,  &in  credentibus  agit,  dicens,  Ju»  . 
daeiobfiftuntnobis,  neloquamurgentibus,  quofalvi  fiant,  (Scaddit,  cumacceperitis 
fermonemunobis,  quoDcumdifcebatis,  nonaccepiftis  fermonemhominum,  ledfi- 
cuterat,  verefermonemDei,  qui&agitinnobiscredentibus. 

Apoftolusaperterefellithanc  imaginationem  de  externo  verbo,  quod  interni 
verbivehlculumfit,  &  inefficaxfonus,  acfermoinaereevanefcens. 

NamdocetDeifermonemDei  virtutemefte,  adfalutemomnicredenti,  qua  fal- 
vos  facit  credentes ,  5c  in  eis  per  fpiritum  fandum  efticaciter  agit.  Qui  hanc  virtutem, 
dignitatem  <S<:  gloriam  annunciato verbo  Dei  detrahunt,  Anabaptiftisfacri  minifterii 
Ecclefiaftici  contemptoribus  ieneftras  latius  aperunt,  (5c  furiofum  contemptum  prsdi- 
cationis  Evangclicie,  (Scfacrofand:i  minifteriiftabiliunfe. 

Virtus  verbi  Dei  fonantis  in  Ecclefia  eft ,  ut  credentes  in  Chrifto  JEfu  illuminet, 
redimat:,  reconciliet,  vivificet,  fan^^ificet ,  juftificet,  Deo  in  nobis  habitationem 
prxparet,  fervet;  Dehacvirtutepra^dicati  verbi  Dei,  ApoftolusRom.  i.  loquitur, 
nondevivo<^  aeternoDei  verbo,  quod  incarnatum  eft,  nec  de  invilibili,  6c  *terna 
Deieftentia,  Deoqueipfo,  necdeaeterno  aliquo  verbo,  quod  externo  inclufumad- 
ferri  ftngitur,  fed  de  ipfo  Evangelio  quod  miniftri  Domini  <Sc  myfteriorum  Dei  cecono- 
mifonant<5cpraEdicant.  HocEvangelium,  hoc  verbumDei,  nonaliud,  <ScDeivir- 
tusadfalutemomnicredenti.  Hoc,  inquam  ,  verbumeft  Deiorganon,  quo  in  JEili 
Chrifto ,  mediatore 6c  liberatore noftro ,  res ad  falutem  promiftk  difpenfantur  Ecclefiae. 
Hoc  verbum  eft  fidei  illius  objedtum ,  quje  ad juftitiam  nobis  imputatur ,  feu  qua juftifi- 
camur  apud  Deum.  Verbum  internum  per  externum  aJIatum ,  quid  qualeque  fit ,  vix 
intelligitur,  nifidicatur  quodfitanimi  perfuafio  verbo  prcEdicato  in  mentibus  audito- 
rumexcitata,  aut  novaaniminotitia,  noneffentiaDeijuftificans. 

VerbumDei,  quodminifterDeifonat,  cScauditoresaudlunt ,  recipiunt  <Sc  cre- 
dunt,  nonaliade  caufaeftDeivirtus,  quam  quodfitipfaDeiveritas,  cumDeivoIun- 
tate<Scomnipotentiaconjunda,  quasnonpoteftnon  illaconferre,  qu£e  Deusloquituc-^ 
&promittit,  <ScideodicitPauIus,  fidemnoftrameft^einpotentiaDei  r.Petri  r.  i.Cor. 
2.  Quomodo  autem  Dei  verbum  Dei  potentia  fit  ad  falutcm  omni  credenti,  <Sc  animos 
purificet  obediendo  veritati  per  fpiritum  fandtum ,  collatione  fcripturarum  facile  intel- 
ligipoteft,  humanacogitationecomprehendi  nonpoteft. 

Sicut  Dominus  per  verbum  fuum  credentes  vifibiliter  fanavit  tempore  fua:  di- 
fpenfationis :  Itaetiam  femperfpirituali&invifibili  modo  vere  fanat,  vivificat,  jufti- 
ficat,  fandificat,  redimit,  &  fervat  crcdentes ,  Utoftenderet,  fe  fic  hominem  lap- 
fum  in  Chrifto  velle juftificare ,  reftaurare  <Sc  falvare ,  juftit Evangelium  praedicari  omni- 
busgentibus,  &,  utPfalmusait,  mifit  verbum  fuum,  <Sc  fanavit  eos ,  dceripuiteos 

3  de 


de  perditionibus  fuis.  Hanc  virtutem  verbi  Dei  in  voluntate  Dei  6c  potentia  fitam  cfTe, 
non  in  habitatione  elTentialis  juftitise  Dei  diferte  affirmatur  Centurionis  fermone  dicen- 
tis,  Dicverbum&:  fanabiturpuermeus,  namiScegohomo  fum,  fub  poreftate  confti- 
tutus,  habensfubmemilites,  &:dicohuic,  vade&  vadit,  &alteri  vcni&  venit,  <Sc 
fervomeo,  fac  hoc,  &facit.  Centurioclariflimeafreritinhoc  pofitamefTevirtutem 
verbiDei,  quodDeusvefit&poflitpraeftare,  quxloquitur&promittit,  ipfiusque  fer- 
moindubitata  veritasfit,  cuiconjunftaeftomnipotentiaDei. 

Agit  quidem  in  nobis  Deus  fuo  verbo,  fua  przefentia,  gratia,  inhahitatione, 
virtute,  fpiritu,  fed  adtionis  hujus  vis  a  fide  cuftodiente  Dei  verbum  pendet,  ficut 
Chriftusaffirraatdicens,  illosfolum  referrefru6lum  fermonis  Dei,  qui  eum  auditum 
incordebonoretinient  Luc»8.  AbexternocScvocali  Dei  verbo,  in  quoDeivoluntas 
exprefla  &  divinse  promiflionis  dc  JEfu  Chrifto  (Scregno  ejus  comprehenf^  afFeruntur, 
non  funt  animi  abucendi  ad  novas  f peculationes  de  interno  verbo ,  de  quibus  fcriptura 
nihil  habet,  &  quibus  homines  incerti  redduntur  de  promiffionibus  divinis,  qu^  in 
ipfo  Dei  verbo  patefado  &c  in  literas  relato  fide  apprehenduntur ,  6c  quibus  animi  quam 
certiftimireddunturderemiflionepeccatorum,  6c  vita  Eeterna,  quae  certitudo  diftin- 
ftione  ac  definitione  externi  6c  interni  verbi  obruitur ,  quia  pro  certo  (5c  indubitato  Pro- 
phetico  &  Apoftolico  fermone,  Ecclefiae,  propria  animi  imaginatio  <Sc  cogitatio  ob- 

truditur.  . 

EtfiDeuseft  omnia  in  omnibus,  &  omnia  funt  ex  illo,  per  illum  6c  m  ilium, 
&per£eternum,  vivum<Sc  omnij^otensDeiverbum,  feu  Filium  Dei  JEfum  Chriftum 
Pater  coe leftis  opereCur  omnia  in  juftificationis  &  redemptionis difpenfatione ,  fineque 
ipfohicnihilfiat,  ipfefit  noftralux,  vita,  falus,  redemptio,  fanftificatio,  juftitia, 
tamenvocidivinseexternoqueDeiverbononeft  fua  virtus  adimenda,  nec  eft  negan- 
dum,  quodfitorganonacmedium,  perquodDeusoperaturincredentibus,  (Scdifpen- 
fatiuftificationismyfteria. 

QLiemadmodum  in  rebus  creatis  &:  naturalibus  adlionibus ,  nec  fecundx  caufae 
tolli  poftTunt ,  neque  negaripoteft,  quinineis  fitaliquavis  divinitusindita,  quaideffi- 
ciunt ,  ad  quod  a  Deo  conditte  &c  ordinatiE  funt :  Ita  neque  in  fidei  myfteriis  &  juftifica- 
tionis  negotiofecundis  caufis,  utpote  Deiverbo  (Scfacramentis,  fpiritualis  fuavirtus 

efteripienda,  .  r       ^      v 

UtDeusgenushumanumper  parentesnaturali  propagatione  conlervat,  vitam 
donat:  Ita  perEvangelium  inChrifto  tilios  &  hseredes  fpiritualiter  fibi  gignit,  ut ficut  fine 
parentum  regeneratione  humanum  genus  nullum  efret,  nec  natura  ipfa  confervare- 
tur:  Itaneque  fineDei  verbiprsedicatione,  Deo  gignerentur  filii  ,  quod  Deiordma- 
ticiS:  voluntasfit,  exfeminemortaliac  corruptibili,  hominesexhominibus  nafcina- 
turaliter,  <Scexfemine  immortaliperfermonem  viventisDei<Scinaeternum  manentis, 
fpirituaiiterinChrifto  Deigigni<3c  renafci  populum  fandum,  &  in  eeternum  manen- 
fem  hoceft,perEvangeIiumcoeIitusallatum,  <ScEcclefiaepatefaaum,  dequagene- 
ratione  Jacobi  i.  dicitur.  Deum  deftinata  voluntate  progeuuifle  nos  fermone  ve- 
ritatis ,  ut  eftfemus  qu^dam  priniitiie  fuarum  creaturarum. 


///.  CONIRA  A,  OSIANDRUM.  17^ 


'  Fidei juftificands  ohjeaum  eft  revclatum  Dei  Evangelium  de  JEfu  Chrifto  media- 
toreacliberatorenoftro,  quodin  Ecclefia  fonat,  in  hoc  verho  fides,  notitia  afFcnfu 
6c  fiducia ,  Chriftum  cum  (ua  jufutia  6c  meritis  apprehendit,  apprehendendoque  eum  in 
promi(I?onejuftificat(Scrervatcredentes,  juxtailiud,  quicredidcrit,  falvuserit,  qui 
non  crediderit ,  j;im  condemnatus  eft.  Falfo  itaque  prtedicatio  verbi  Dei  comparatur 
inani  voci  dc  evanefccnti  fermoni 

Hjecdeverboexterno&interno,  nuncdefidejuftificante,  quam  Ofianderdc- 
finit,  quodlitfides,  queEChriftumadducit,  (Scincludit  in  noftracorda,  ut  ibi  fua  ju- 
ftitiaefTentialihabitet,  &nos  juftificet,  ideft,  ex  injuftis  juftos,  ex  malis  bonos  ta- 
Giat ,  <Sc  fic  nos  coram  Deo juftos  fiftat  ftia juftititia  in  nobis  habitante  <5c  agente. 

Nemo  fidelium  dubitat,credentes  in  Chriftum,  fideficri  Dei  habitationem,5c 
Deum habitantem in cordibus credentium  ftia gratia,  fpiritu  6c eftentia  vcre praffentem 
efTe,  opcrari&juftificariinpeccatismortuos,  fandificare  prophanos,  mundarepec- 
catis  pollutos ,  injuftosfcicerejuftos,  ut  juftiti^e  atlus  producant,  veterem  homi- 
nem  renovare,  inftaurare,  <5cea  reftituere  renatis,  qus  in  Adamo  amifta  funt,  hoc 
non  controvertitur,fedillud,an  juftifimus  apud  Deum,fide  apprehendente  Chriftum 
in  promiflione  feu  Evangelio  Dei ,  vel  an  ifta  fide  jufti  fimus ,  qu^e  Chriftum  adducit  6c 
concluditincordanoftra,  uteffentiali  fua  juftitia  nos  inhabitando,  Ik  noftra  juftitia, 
nosquehacjuftificet,  ^ccoram  Deoafententia  damnationis  abfolyat,  <Sc  an  Chriftus 
tantuminhabitando,  utOfianderdicit,  nonetiamnafcendo,  futisfaciendo ,  redimen- 
do,  reconciliando,  patiendo,  moriendo,  adinferosdefcendendo,  refurgendo  <Sc  ad 
dcxtram  Dei  coeleftibus  fedendo,  juftificetnos. 

Quid  imaginationi  de  juftiftcatione ,  quam  Ofiander dicit  efSci  eflentialis juftiticB 
Deiinhabitatione<Scfide  adducente^Scincludentecoeleftem  Patrem  FiliumDeiincarna- 
tum,  (Scfpiritumfandtumincordacredentium,  tribuamus,  anteadictum  eft,  ^Scinfra 
copiofius  dicetur.  Nunc  de  fide juftificante  dicemus ,  <Sc  tradabimus  hanc  quseftionem, 
^ua  fide  juftificemur. 

NosfidcinChriftumjuftificarinotius  eft  6  Scriptura  quam  ut  in  dubium  vocari 
poflit.  Ofianderautemdifputabile  reddit,  quafidejufticemur.  Anea,  qua  JEfum 
Chriftuminpromiflioneapprehendimus,  &fiduciaabeocognito  pendemus,  anvero 
ifta,  quceJEfumChriftum  incordanoftra  effentialiter  producit,  includit  divinam  e(^ 
fentiam  in  nobishabitare  fecit,  prioris  quseftionis  affertionem  damnat,  fecundx,  ut 
confirmet,  negatfoIamfideminChriftumjuftificare ,  fingitquefidem  finechdochix«5 
accipi  pro  Chrifto  fide  apprehenfo ,  &  in  corda  credentium  conclufo ,  6c  fcripturx  fen- 
tentian.  elTeinillislocis,  ubi  de  juftificationefideiloquimur,  nosfide  juftificamur,  id 
eft,nos  ex  injuftis  juftos  reddi  per  Chriftum  inhabitantum  per  fidem  in  nobis  fua  efTentiar 
lijuftitia.  Ssdhancjuftificantis  fidei  defcriptionem  falfam  effe,  exemplo  fidei,  qua 
Abrahamus  juftificatuseft,  cujusexemplo  omnes  juftificantur,  aperte  in  epiftola  ad 
Rom.  oftenditur.  Apoftolusenim  ait,  Abrahamum  effe  juftificatum  imputatione  ii- 
liusfidei,qua  promiffioniDeicredidit.  Rom.4.  Ergojuftificantis  fideifundamentum 
3cobje3:um  eft  Dei  promiflio  ,  non  effentialis  juftitias  Dei  promiflio,  non  eftentialis 
juftitise  Deiinhabitatio.  Apoftolus  Rom*  lo.     Evangelium  ab  Apoftolis  pradicatum 

3  *  vo- 


iSo  75tUmn^f  bex  7^iv<i)m  $u  ^amburg. 


vocatverbumfidei,  &  juftitiamexfideappeilat  eamjuftitiam^  quse  per  fidei  imputa- 
tionemcontingitiis,  quiEvangeliocredunt,  fidemjuftificantem  alligat  ad  verbum  ac 
fermonem  Dei  enunciatum  de  Chrifto  crucifixo  &  refufcitato,  fcriptura  facra  fidei, 
tanquam  caufae  ac  orgarro ,  tribuit  juftitiam ,  qua jufti  coram  Deo  fijmus  Sc  abfolvimur, 
juftitiamvero,  quam  vocant  formalem,  hoceft  innovationem,  regenerationem,  2l 
peccatis  vLvificationem  & juftificationem ,  qua  cx  iiomine  injufto  juftus  fit ,  fidei ,  tan- 
quam  fru£l:um&:  effedum,  tribuit»  Nunquam  probabitur  alterius  fideiimputatione 
nos eflejuftos coram  Deo ,  quam  illius ,  qua Evangelio  6c  promiftione  Dei  creditur. 

Hoc  apud  nos  absque  controverfia  certiflimum  eft ,  nos  fide  fieri  Dei  manfionem, 
&:cumfermo  fitdejuftificationis  effedibus&juftitianovi  hominis,  ultro  concedimus 
Deum  liabitantem ,  ambulantemcSc  agentemincredentibusCiirifto  fidejuftis,  incor- 
poratisperjundurasfubminiftrationiscompadis,  tanquamin  fuadomocSc  templofua 
gratia,  fpiritu,  virtute divinaefficacemeiTeoperari,  &,  ut  Apoftolusait,  credentes 
impleri  in  omnem  plenitudinem  Dci juxta  vim  agentem  in  nobis ,  6cc.  Item  Chriftum 
perfidem  habitare  in  nobis» 

Juftificationis  frudum  5c juftitiam  renati  hominis ,  quee  conjunSta  eft  cum  remif^ 
fione  peccatorum ,  vivificatione  <Sc  famSlificatione ,  docemus  a  nobis  exigi  <5c  per  fidem 
virtutemeritorumChrifti,  «ScSpiritusSandigratiaeffici  in  nobis,  veteiem  hominem 
exui  6c  indui  novum  ad  imaginem  Dei  conditum  in  juftitia  6c  veritate ,  quam  juftitiam 
Paulus  ad  Philipp.  dicit,  contingere  per  JEfum  Chriftum  ad  gjoriam  dc  laudem  Dei. 
Item,  hancjuftitiamDeifide  in  omnibus  credentibus  excitari ,  Sc  in  interno  homine 
vires  fuas  exerere ,  feque  explicare  fuis  fruftibus  in  omni  otficiorum  genere ,  a  piis  nun- 
quam  vocatumeftindubium:  Scdhsecjuftitiacum  fittantum  inchoata,  6c  femperim- 
perfedta  maneat ,  negamus  nos  ea  juftos  effe  coram  Deo ,  &  quod  poflit  liberare  a  jufta 
Deiira,  peccato,  morte,  inferno,  necabfolvereafententia  damnationis,  dequaju- 
ftitianoscoram  Deo  abfolvente  proprie  loquimur,  cum  de  juftificatione  fidei  verba 
fiunt,  nondefrudufeueffedtujuftificationisfidei,  qui  non  raro  juftitia  appellatur  ia 
fcripturis. 

Notiflimumeft,  juftitiam,  quapcrfidem  jufti,  boni  5:  probireddimur>  cre- 
dentibus  contingere  pervirtutemChrifli  <Sc  Spiritus  San6\i  inhabitantis  &  in  nobis  a- 
gentis,  &»  utdidumeftantea,  dehacdodrinanunquamab  uJlo  Chriftiano  homine 
ftrut5ta  eft  controverfia.  Hoc  autem  controvertitur ,  an  propter  frudum  Sc  eftedlum 
juftificationis,  hoceft,  propterjuftitiam  feu  novitatem  renatiiiominis,  vel  abfolute 
propterDeum  inhabitantem,  eflentialemqueejusjuftitiam  juftireputemur,  6c  abfol- 
vamur  coram  Deo  ajufta  fententia  condemnationis  &  an  fides  juftificet ,  quod  Chriftum 
noftiamjuftitiam  incordanoftrapervehat»  adducat  Scconciudat,  vel  ut  potius  jufti- 
ficet,  quod  Evangelio  abeundoin  promiflioneDeiChriftumcum  fuis  meritis  &donis 
apprehendat,  &alTentiendoEvangelio  fe  ejusfiduciacontrajuftam  Deiiram,  Diabo- 
li  tyrannidem ,  peccatum,  mortem',  6i:infernumfuftendet  ^confbletur. 

Hacfententiaprobata,  nosjuftos  reputari  ea  fide,  qua  in  Chriftum  crcdimus, 
&  euminpromiflToneDeifide  apprehendimus,  refutata  eft  opinioOliandride  juftitia 
Chriftieftentiali  inhabitantiinnobis.     Nosfide  Chrifticoram  Deojuftificari,  hoceft^ 

nos 


///.  CONTRA  A.  OSIANDRVM.  i8i 


nosremidionem  peccatoium  per  fidem  accipere,  tScgratis  proptcr  Chrilium  m&dia- 
torem  ac  redemptorem  noftrum,  juftos  pronunciari,  &  ablblvi  coram  Deo  proptcr 
fidem  in  JEfu  CHriftOjTcriptura  clarius  docet,  quam  ut  tas  fit,  hoc  in  difputatio- 

nem  vocare.  . 

De  fide,  qute  nitatur  aliqua  juftitia  efTentiali  in  nobis ,  oc  quo!^  opponatur  Dei 
judicio,  fcriptura  nihil  habet,  imo  dicens ,  quod  nuilus  vivens  in  judicio  Deijufli- 
ficabitur,  indicat,  nullam  dignitatem  ac  novitatem  efle  in  ullis  hominibus  etiam  fan- 
6tis,  qux  contra  Dei juftam  condemnationis  (ententiam  vcre  pollit  opponi.  Etli  fides 
ipfumChriftumcumfuajuffitiaopponatjudicioDei,  tanquam  tutiflimum  &  firmifli- 
mumclipeum  (alutis,  &  homines  fe  ea  vere  tueantur  &confo!entur  contrapeccati, 
mortis  «5c  infcrni  terrores:  Tamen  ea  juftitia  Chrifti  non  '='ft  illa,  quam  in  nobislia- 
bitans&agensoperatur,  quas  juflitia  jufiilicationis  fidei  affcdus  &  iru6lus  non  tffi- 
ciens  caufa  eft,  fed  eft  illa  juftitia,  quam  Chriftus  nobisfua  fatisfadione  meruit,  & 
perverbum&facramentacredentibus  quotidie  inEcclelia  diftribuit,ipfaque  fideam- 

pleditur  &c  fufcipit. 

Ex  Scriptura  docemtis,  hominem  juftificarifide  inChriftum,  juftitia  enimDei 
per  fidem  eft  in  omnes  &  fuper  omnes,  qui  credunt.  Deusjuftirtcateum,  qui  eftex 
tide  JEfu  CHrifti ,  credenti  in  eum,  qui  juftificat  impium,  hdes  fua  reputatur  adju- 
ftitiam  R.om.f«Sc4.  NamftdeapprehendimusCHriftum,  quieftfinis  legis  ad  filutem 
omni  credenti.  Apprehendere  Chriftum  non  eft  apprehendere  eftentialemjuftitiam 
Dei,  fivedivinitatemfivetrinitatem,  credimu?  quidem  unam  eftentiam  divinam ,  <5c 
fide  Catholica  confitemur  (andam  Trinitatem  in  una  mdividua  Divinitate ,  verum  alia 
eftfides,  de  Dei  effentia  &  trinitate  &  alia  fides  juftificans  ,  quK  tamen  illam  non 
excludit.  Quid  fitfide  apprehendere  CHriftum,  rediftime  ex  fidei  definitione  in- 
telligitur.  Fidei  objedum  eft  Evangelium  JEfu  CHrifti,  quod  verbumfideidicitur, 
quiajuftitiam  docet.  Et  quia  ex  Evangelio  exiftit  fides,  qua  juftificamur  coramDeo, 
hincfcripturaconjungitverbum&fidem  Joan.  ;.  Credensei,  qui  mifitme  &  audi- 
cnsverbummeum,  habetvitamaEternam  Rom.  lO.  fideseftexauditu,  auditusautem 
eftperverbumDei.  Ela.  fj.     Dominequis  creditauditui  noftro&c. 

Quandoquidem  igitur  fides  juftificans  venit  exEvangelio,  <SccircaDeiverbum 
verfatur,  eoque  nititur\  fidei  juftificantismoduscognofcitur  ex  verbo  Dei ,  utver- 
bum,  itafidesfehabet,  fidei  ratio  ex  obje^fi  fui  ratione  cognofcitur,  fides  audit,  ac- 
cipit,  fervat&cuftoditDeiverbum,  credimusea,  quie  verbo  continentur  &  in  eo 
proponunturnobis.  CredereEvangelio  eftcognofcere  ,  affentiri  <Sc  niti  iis,  qua^  no- 
bis  annuncianturperEvangelium,  fideseftnotitiaeorum,  quie  prsedicatEvangelium 
&  affenfus  6c  fiducia  in  iljis acquiefcens,  Joan.  4.  definitur  fides ,  quod  fit  credere  fermo- 
ni  CHrifti.  Regulus  credebat  fermoni ,  quem  dixerat  &  JEfus,  Vade  filius  tuus  vivit» 
Joan.  1 1.  CHriftuspromittitvitam  asternamcredentiin  iplum  ,  6c:quidfitcredendum, 
indicat:,  dicens  ad  Martham,  Ego  fum  refurredio  <5c  vita,  quicreditinme,  etiamli 
mortuus  fuerit ,  vi vet ,  <5c  omnis  ,'  qui  vivit  6c  credit  in  me ,  non  morietur  in  {Eternum, 
Interrogat  Martham ;,  an  huic  promiftioni  credat  ^  illa  refpondet,  utique  Domine,  ad- 
dit  fuae  fidei  conf eflionem ,  quod  ita  dat»     Ego  credo  quod  tu  es CHriftus  filius  Dei,  qui 

3  J  m 


igi  BeBiltteriuf^  btx  "Kir^ett  $ii  ^ambiirg. 


inhuncmundum  venilli.  Cap.  20.  Joanni.s  defcribiturfides:,  quajuftificati  vitam  teter- 
namconfequimur,  quodlitiidesfalvifica,  ea,  qu^  fcripta  funt  de  JEfuCHriftOjCre- 
dere.  Sic  enim  concludit.  Uxc  fcripca  funt  ,  ut  credatisquod  JEfus  fit  CHriftus 
filiusDei,  <3ccredentes  iiabeatis  vitam  iEternam  per  nomen  ejus.  Apprehendereer- 
goCHriftum  eft  credere  Evangelio CHrifti ,  hoceft,  cognofcere  qute  in  Evangelio 
funt  nobis  patefa6ta  6c  promifta  in  CHrifto,  cognitis  aftentiri  &vera  fiducia  ex  his 
pendere.  Cognofcendo  (Sc  adfentiendo  promiftionibusEvangelii  Chriftumapprehen- 
dimus ,  eas  fervando  &  retinendo  f ide ,  habemus  6c  retinemus  in  CHrifto  juftitiam,  fa- 
lutemiSc  vitam£eternam,  * 

Evangelio nobis prsedicantur ,  Ctlriftihumiliatio,  obedientia,  paflio,  fanguis, 
Crux,  mors,  refurredlio,  merita  (Siibeneficia  ejus,  hoc  eft,  reconciliatio ,  deftru^io 
mortis,  remiftio  peccatorum,  vita  aeterna.  Hinc  Apoftolus  Rom.  i.  fcribit  Evange- 
liuraidefl"e,  quodDeus  promifit  per  Prophetas  fuos  fandos  defiliofuoJEfu  CHrifto 
Dominonoftro,  quinatuseftexfemineDavid  &c.  Cap.  10.  Rom.  Evangelium  vocat 
verbumfiiii,  quodprscdicarunt  Apoftoli,  fummam  prxdicationis  Evangelii  mox  ad- 
dit,  fi  confitearis  Dominum  jEfum  ,  6i  corde  tuo  credideris,  quod  Deus  eum  a 
mortuisexcitavit,  lalvuseris.  Cap.4.  Definitfidem<5cejus  objedum,  hoceft,  dodri- 
nam  EvangeJii,  quam  in  fumma  compleditur  his  verbis.  Nec  fcriptum  eft  tantum  pro- 
pter  ipfum ,  fed  etiam  propter  nos ,  quibus  imputat  credentibus  in  eum',  qui  fufcitavit 
JEfum  a mortuis ,  qui  traditus  eft  propter  peccata noftra  6c  refurrexit  propterjuftifica- 
tionemnoftram.  PrimaCor.  j.  fcribit  Paulus,  Deumfalvos  facerccredentes  per  ftul- 
tam  prsedicationem,  Evaugelium  vocat  prsedicationem  ftultam  ,  quia  remiflionem 
peccatorum  falutem  <Sc  vitam  teternam  promittit,  in  CHrifto  crucifixo,  prxdicat, 
nos  cruce  &  morte  ejus  falvari ,  quce  dodrina  a  ratione  6c  fapientiflimis  hujus  mundi 
ftultiftimajudicatur.  Apprehenditur  ergo  Chiiftus  in  fuahumiliadone,  in  prsfepi, 
in  fafciis ,  in  cruce,  morte ,  refurredione  6c  afcenfione ,  non  in  divina  eftentia  6c  ma- 
jeft.ate  fua,  quanquam  nihilominus  JEfum  crucifixum  credimus  natura  filium  efle  Dei 
in  effentia  &  majeftate divina  patri  cequalem*  In  humilatione ,  cruce,  fanguine ,  mor- 
teejusconfiftit,  prsedicatur,  promittitur  «S^apprehenditurjuftitia  (Scvitaartern^.  Ut 
enim  promifti  requirit  fidem ,  ita  bencficia  pallionis  6c  relurreftionis  CHrifti  accipi- 
unturfide.  Promifijio  Evangclii  (&  fides  relative  fe  habent ,  dcinter  fecohxrent: 
itaofferre,  dare,  6c  accipere  juftitiam,  falutem  6c  JEternam  vitam,  relativefibi  mu- 
tuo  refpondent. 

Vitam  £eternam  accipi  fide  ,  CHriftus  teftatur  Joan.  5.  oportuit  exaltari  fili- 
umhominis,  ut  omnis  qui  credit  in  eum  ,  habeat  vitam  eeternam.  Paulus  Gal.  5. 
fcribit.  Ex  fide  Jefu  Chnfti  dari  promlilionem  credentibus  1  Tim.6.  Apprehen- 
di  vitam  aeternam,  Petrus  ASt.  10.  fide  accipiremiftionem  peccatorum  docet.  Ac- 
cipere  itaque  fide  promiflionem  Evangelii  eft  apprehendere  Chriftum  fide  ,  nonefl 
adduci  in  nos  efTentiam  divinam  feu  trinitatem,  quae  in  nobis  habitet,  que.madmo- 
dum  in  Chrifto. 

Poflquam  autem  fide  apprehendimus  Chrif^um  in  promiflione  Evangelii,  ac- 
Gepimus  promiffam  juftitiam  rcmiflionem  peccatorym  6c  falutem  ,  tum  fimul  data 

fplritu 


///.  CONTRA  A.  OSTANDWM.  igj 


S^  iritu  landlo,  etiam  (equitur  innovatio  vetcris  hominis  item  nova  obedientia&:  bo- 
na  opcra,  qux  funt  frudus  ,  juftiticc  ,  fidei,  &  ob  id  in  fcriptura  dicuntur  juftitia, 
d:  hcuc  juftificatis  etiam  contingit  bencficio  Chrifti,  Nam  ut  beneficia  redemptio- 
nis  <5c  juftificationis  ,  promiini  (unt  in  Chrifto  &  crcdentes  ea  fide  confeqvuntur» 
ita  ctiam  beneficio  Chrifti  contingit  credentibus  innovatio,  <5c  novce  obedientije  iu- 
ftitia,  quam  operantur  jam  gratis  juftificati; 

Promifliones  de  innovatione  hominis  per  Chriftumleguntur,  Dcut.  ^o.  Cir- 
cumcidit  Dominus  Deus  tuus  cor  tuum  &c  cor  feminis  tui,  ut  diligas  DominumDe- 
um  tuum  ex  toto  corde  tuo  ex  tota  anima  tua,  Jeremice  51.  Et  dabo  eis  cor  u- 
num,  viam  unam,  ut  timeant  me  univerfis  diebus  &  bene  fit  eis  ,  6c  filiis  eorum 
poft  eoSj  6c  faciam  cum  eis  pactum  fempiternnm  ,  &:  non  definam  eis  benefacere, 
&  timorem  mei  dabo  in  corda  eorum,  6c  non  recedent  a  me,  &c  lcetabor  fuper  eis, 
cuuj  eis  benefecero.  Ezech.  36-  Auferam  cor  lapideum  de  carne  veftra,  &  dabo 
vobis  cor  carneum,  (Scfpiritum  meum  ponam  in  medio  veftri,  6c  faciam,  ut  inprse- 
ceptis  meis  ambuletis.  lilas  &  fimiles  promiffiones  Deus  propterChriftum  nonmi- 
nus,  quam,  alios  adimplet. 

Dat  Spiritum  novum  in  corda  credentium,  ut  timeant  6>c  diligantDeum  <Sc  n\ 
ftudium  pietatis  incumbant,  veritatem  promiflionis  Dei  innovantis  fuo  fpiritu  fide 
Chrifto  infi-os  commendat  Paul.  Eph.  2.  prjemittit  de  gratuita  juftificatione  6c  faiu- 
te:  Gratis  eftis  fervatiper  fidern,  idque  non  ex  vobis,  Dei  donum  eft,  ne  quis  glo- 
rietur,  deinde  addit  de  nova  obedientia  6c  ftudio  bonorum  operum  Dei  poiema  fu- 
mus  conditi  in  Chrifto  Jefu  ad  bona  opera,  quce  prceparavit  Deus,  ut  ambularemus 
in€is;  adTitumi.  Chriftusdedit  femetipfum  pro  nobis,  utmundaret  fibi  populum 
peculiarem  fedlatorem  bonorum  operum.  Hujus  obedienti^e  novce  inchoatam  ju- 
ftitiam  oportet  prudenter  diftinguere  a  juftitia  fidei,  quje  eft  remiflio  pecatorum,  ne 
cum  illa  commifceatur» 

DiftindcE  funt  Dei  promiflTones  A:  diverfa  obje£la  fidei  juxta  diverfas  promls- 
fiones,  promittit  Deus  propter  Chriftum  gratis  ex  mifericordia  juftitiam  &:falutem, 
promittit  innovationem  interni  hominis,  quo  redditur  probus,  integer,  6c  fan£tus 
in  ftudiis  &  operibus  fuis,  promittit  prsemia  obedienti^e  &  operum  fidei,  quce  prae- 
mia  funtbona  corporalia  5c  fpirituaJia.  DiftinctasDei  promilliones,  fides  accipitdi- 
ftincte,  &  juftitiam  confiftentem  in  Dei  judicio,  (Scvitam  teternam  conftituit  inope- 
ribus,  paflionibus  <5c  meritis  folius  Chrifti,  non  in  ullis  hominum  operibus  <Scjufti- 
tiis,    ne  in  iis  quidem,  quce  feqvuntur  fidem  in  juftificatis. 

Sed  de  hisprolixius  dicendi  locus  proprius  ordine  fequitur  in  explicatione 
noftra  de  inhabitatione  Dei  in  credentibus  &  de  renovatione  hominis. 

DE  EFFECTIBUS  ^USTIFICATIONIS, 

Et  primimi  dc  inhahitatione  Dei  in  juflificatis, 

Prudenter  tradenda  &:  integra  confervanda  eft  dodlrinajuftificationis,  neqviid 
detradlum  de  gratia  Dei  viribus  (jc  operibus  hominum  deferatur ,  firmam  vero  con- 
folationem,  minimeque  dubiam  fpem  falutis  confcientiae  retineant,  neque  foium 

opera, 


opera  ,  quse  prcecedunt  juftificationem,  in  non  renatis,  fed  etiamquse  feqvuntur,  & 
iniuftificatisDeus  operatur  a  juftificatione ,  qua  coram  Deo  jufti  fumus  &:  a  fenten- 
tia  condemnationis  abfoivimur  ,  removere  oportet,  ne  quid  tii§  arcribatur,  quod 
fola  Chriiti  gratia  6c  merita  fibi  vendicant.  Ratio  non  novit  aliam  juftitiam,  quam 
operum  6c  propriarum  virtutum  ,  gratiam  Dei  6c  fidei  juftitiam  ignorat,  fapientifli- 
mi  fecundum  rationem  juftitiam  operum  confedantur. 

Apoftolorum  tempore  etfi  multi  converfi  ex  Judaifmo  ad  Chrifti  fidem  ftatu- 
erfent  fe  juftificari  ftde  per  illius  gratiam ,  legis  tamen  obfervationem  &  prxcipue 
circumcifionem  necefiariam  efte  ad  falutem  conte^ndebant.  Qui  noftra  aetate  inter 
adverfarios  noftros  habentur,  caeteris  meliores  gratiam  Dei  <Sc  ftdei  juftitiam  admit- 
tunt  quidem,  opera  tamen  admifcent  (altem  ea,  qux  faciunt  jam  juftiftcati.  Lu- 
brica  admodum  hxc  eft  via,  nimis  facilis  6c  periculofus  eft  iapfus  ut  agratia  adope- 
ra  homines  defledant.  Permagna  igitur  opus  eft  prudentia  ,  ut  dodtrina  fidei  in- 
tegram  <5c  ill'<xfam  omni  ftudio  confervemus. 

Ofiandri  difputatio  de  juftificatione  ita  attemperata  eft,  eamque  habet  fpe- 
ciem  ,  ac  fi  ope-ribus  nihil  prorfus,  omnia  gratiae  6c  meritis  Chrifti  deferat  :  In 
pronunciatis  fuis  cohcedit  fidem  dici  qualitatatem ,  dummodo  vidftim  concedatur , 
nonefte  qualitatem  naturalem  feu  Ariftotelicam ,  (ed  fupernaturalem  a  Deo  in  no- 
bis  excitatam.  Objedum  fidei  pronunciat  effe  Chriftum  ,  non  opera.  In  confes- 
fione  It.  Uit.  admonet  juftitiam  6c  opera  feu  fruftus  jufticiae  fecernendos  efte  dili- 
gentiflime.  Crebro  illudrcpetit  ,  quod  divina  natura  fit  noftra  juftitia  ,  quid  hic 
dat  operibus?  quis  hic  fufpicetur  aut  metuat  periculum  fubefTe,  ne  juftitiafidei  curn 
juftitia  operum commifceatur,  6c  tamen  delabitur  ad  opera.  Tradt.ms  de  oflicio  Chri- 
fti  mediatoris  noftri  ,  interponit  noftram  obedientiam.  Mediatoris  noftri  oftjcium 
hoc  eft,  inquit  ille,  ut  Deum  nobis  reconciliet  ,  qui  nos  accipiat  profiliisfuis,^  6c 
nos  juftificet,  ut  Deo  obedientes  6c  placentes  in  vera  juftitia  Sc  fandlitate  omnino 
irreprehenfibiles  fimus.  In  definitione  juftitice  opera  noftra  committit.  Nam  ita  de- 
finit  juftitiam.  Hoc  proprie  dicitur  juftitiae,  quod  nos  incitat  ad  jufte  agendum  6c 
fine  quo  nec  jufti  elTe  ,  nec  jufte  vivere  pofllimus.  Jam  manifeftum  eft,  quod  nos 
divina  aatura  juftos  facit,  nionet&incitatnosadfaciendum,  quaejufta  funt. 

Liber  Auguftanus  ad  juftitiam  inhserentem  viam  fibi  fternit,  praemittens  hane 
definitionem.  Juftificare  eft  ex  injufto  juftum  facere.  Tridentinum  Concilium 
Anathemate  damnat  dehnitionem,  quod  juflificare  fit  juftum  pronunciare  6c  remit- 
terepeccata.  Annon  re6ta  eodem  tendit  Ofiandri  confeftiof  ftatuit  eandem  defi- 
nitionem,  6c  negat  juftificare,  idefl^e,  quodeftjuftum  pronunciare  <Sc  remitterepec- 
cata,  alicubi  fe  fatis  aperit,  (Scnondiflimulantes,  fedfatis  exprefleadferit  jufbtiam 
infufam,  verbaejus  B.  4.  haec  funt.  Deus  nos  vult  juftificare  per  fidem  in  Chri- 
ftum ,  hoc  eft ,  juftos  faccre ,  five  juftitlam  infijndere.  Huc  plenis  velis  fertur  ju- 
flitia  inhabitans ,  quam  Chriftum  efle  fecundum  divinam  naturam  perfuadere  conatur. 
Congerit  multas  fententias  fcripturse  ,  qux  loqvuntur  de  Chrifto  habitante  in  cre- 
dentibus,  hic  prorfus  rei  ordo  invertitur  ,  pcfterius  priore  ,  prius  poftcrion  loco 
ponitur ,  ex  efFedibus  6c  donis  conjunais  cum  juftificatione  facit  caufam  efticien- 
^  tem 


77/.  CONTRA  A.  OSIANDRUM.  18  f 

■  ■  '■— 

t€m  Sc  fbrmalem,  Chriftusincredentibushabitat,  quia  ejus  merita  Sc  juftitia  impu- 
tantur,  <Sc  vere  re  ipfa  donantur  &  omnia,    quae  Chriftus  fuis  meritis  nobis  ob- 

tinuit, 

Ofiander  inverfo  ordine  fcribit  M.  9.  omnia  merita  Chrifti ,  &  juftitiam  ejus 

imputari  Sc  donari  nobis,  quia  Ciiriftus  habitat  in  nobis*     Non  habitat  Chriftus  in 

nobis,  nifi  cum  juftitia  ejus  nobis  imputatur  ,  6c  in  nomine  ejus  nobis  remittun- 

tur  peccata.     IUe  fcribit,  juftitiam  Chrifti  imputari  nobis  ,   non  tamen  nifi  cum  in 

nobis  eft.  Deus  prius  juftificat,  Sc  remittit  peccata,  juftificatos  &  mundatos  a  pec- 

catis  confecratfibi  in  templum,  illc  affirmat ,  prius  Chriftum  inhabitare,  quam  ju- 

ftificentur  homines.     De  juftificatis  Paulus  fcribit,  An  nefi:itis  ,  quod  templum  Dei 

eftis?     Item  fpritus  Dei  inhabitat  in  vobis.  De  juftificatis  inquit  Chriftus  ego  5cPa- 

termeusadeumveniemus,  6c  manfionem  apud  eum  faciemus.     Nam  prscmittit  de 

lis,  qui  diligunt  Cliriftum  6c  fermonem  ejus  fervant,  fide  autem  jufti  diligunt  Chri- 

ftum,  &rervantejusfermonem.     In  his  ergo  Deus  Pater',  ac  filius,  & Spiritus San- 

d:uSi  faciuntfibihabitationem. 

Paulus  fcribens  credentes  efte  templum  Dei ,  Chrifti  Spiritum  in  habitare  in 
credentibus,  non  de  modo  6c  caufa,  fed  eftedibus  juftificationis  agit,  admonet  fi- 
de  jam  confecutos  remiflionem  peccatorum  de  frudibus  juftitise,  monet  abftinere 
ab  eperibus,  quae  excutiunt  fidem,  6c  poiluunt  templumDei  i  Cor.  6.  (Scalils  locis 
docet  credentibus  dari  Spiritum  Sanftum  operantem  in  eis,  inferentem  6c  excitan- 
tem  ftudium  pietatis  dc  inculpatae  vitse»  Docet  Spiritum  San6tum  efficacem  efte 
in  piis,  regere,  gubernare,  confolari,  5cdefendere  fide  adhserentes  Chrifto. 

Scriptura  loquitur  de  prEefentia ,  de  efticacia  ,  operatione  6c  gubernationc 
Dei,,quandoinhocfermone  verfatur,  quod  Deus  habitat  in  credentibus,  frequenter 
infcripturis  ufurpatur  haec  Metaphora,  qu3e  ab  hominibus  fermonem,  ut  fit  inmul- 
tisaliis,  transfert  ad  Deum,  homines  habent  fuam  focietatem  6c  csetus,  habentci- 
vitates&domos,  inquibuscumcivibus&familiafuaconverfantur,  hinc  fcriptura  fu- 
mit  habitandi  verbum  6c  ad  Deum  transfert,  6c  fignificat  Dei  pricfentiam,  familiari- 
tatem  (Sc  converfationem  cum  hominibus,  efficaciamiSc  operationem  ejus  in  fandis, 
commendatur  nobis  phiiantropia  Dei ,  5c  amor  ergahomines,  ac  incarnationis  filii 
Dei  myfterium  innuitur.  Deum  habitare  cum.  hominibus,  eft;,  eum  fe  hominibus 
aftbciare,  prsefentem  effc,  ac  quafi  patrem  familias  agere,  providere,  curare,  refpi- 
cere ,  juvare ,  regere  6c  defendere,  Deus  ubique  prcEfens  eft  fua  effentia ,  potentia  <& 
fapientia,  gratia  autem  (ua,  favore,  benevolentia  6c  defenfione  peculiariterprasfens 
eft  fuis  eledis. 

Ibi  Deus  dicitur  habitare,  ubi  adeft  fua  gratia  &  benevolentia,  ubi  dat  ver- 
bum  gratix  fuse,  6c  promiftiones  fuasde  mifericordia  fua  5cremiffionepeccatorum 
patefecit,  ubi  agit  fuo  fpiritu,  ubi  colitur,  invocatur  6c  exaudit.  Jacobus  Dei  do- 
num  5cportam  cceli  ibi  efTc  prxdicabat,  ubi  audiebat  Deum  promittentem  <Scconfo- 
lantem.  Ex  propitiatorio  promifit  Deus  fe  locuturum  fuo  populo ,  6c  in  fand uario  fe 
habitaturum  Exod.  2f .  Paulus  propitiatorium  de  Chrifto  exponit  Rom.  f.  Pfalmus 
iji.  habitationemiaSyonaccommodatadEccIefiam,  inquaOcusexhibet  fepraefen- 

.      '        3ia        "  tem 


I  g«  23€U5rttniig  ber  ^Eiri^eit  ju  ^cmburg. 


tem  &  benignam :  Dominus  elegitSyon  in  habitationem,  hsec  requies  mea  in  fcculum 
hic  habitabo ,  quoniam  elegi  eam.  Joannes  utitur  habitandi  verbo  fcribens  de  con- 
verfatione  Chrifti  inter  homines  ;  Verbum  caro  fadum  eft,  6c  habitavit  in  nobis. 
QuinetiamDeusincoelis&inaltis  habitare  dicitur,  fiquidemibi  prcefentiam  &  poten- 
tiam  6c  fapientiam  fuam  inprimis  declarat :  In  quo  fermone,  quid  aliud  inteliigi  datur, 
quam  Dei  operantis  &gubernatitis  pricfentia?  Addantur  his  illjE  locutiones  in  quibus 
dicitur,  Deumhabitareinmediopopulifui,  (Schabitareinterhomines.  Num.  2f.  No- 
Jite  polluere  terram  fanguine ,  in  qua  habitatis ,  in  qua  <Sc  ego  habito.  Ego  enim  fum 
Dominus  qui  habito  inter  filios  Ifrael.  Quje  verba  quid  aliud  notant ,  quam  Deum  prse^ 
fentem  adefl^e ,  converfari ,  praefidere  ?  In  Levitico.  Cap.  26.  habitatio  Dei  refertur 
ad  priefentiam gratiseejus :  Sic  dicit  Dominus habitabo  in eis Sc  ero  Deus  eorum. 

Apoftolus  etiam  gdalia  hoc  verbum  tranftulit  &  ufurpavitproefi^e&manere 
sTim.  i.commendatfidemaviae&matrisTimbthei,  fcribit  ineishabitafi^efidemnon 
fidam  ColofiT.  5.  admonet ,  ut  verbum  inter  fideles  habitet  copiofe.  Ex  his  fit  manife- 
ftum,  quofenfu  accipiendumfit,  cum  in  fcriptura  legitur  ,  Chriftum  feu  fpiritum 
Chrifti  habitareincredentibus.  Conftat  habitationem  hanc  fignificare  prselentiam, 
gratiam,  converfationem,  auxilium  Sc  operationem  Chrifli  injuftificatis.  Habitatio- 
nem  ejus  pertinere  ad  efticaciam  dc  operationem  ,  elucefcit  ex  multis  locis,  qujE  fi- 
nefigura  defcribuntefficaciamdcoperationemChrifti,  6c  Spiritus  San6lihabitantis  in 
credentibus.  Rom.  8-  quiSpirituDei  aguntur,  hi  funtfiliiDei:  adjuvatinfirmitatem 
noftram:  Spiritus  reddit  teftimonium  Spiritui  noftro,  quodfimusfiliiDei.  AdGal, 
^.  Deus  mifit  Spiritum  filii  fui  in  corda  noftra,  per  quem  clamamus.  Abba  Pater 
Galat.  f .  Si  Spiritu  ducinuni  non  eftis  fub  lege  Ephef.  i .  Signati  eftis  Spiritu  promis- 
fionisfanfto  Philip.2.  Deus  eft  qui  in  nobis  operatur.  Colofi^.  i.  Ad  quod  laboro 
certando  fecundum  efficaciam  ejus,  qui  operatur  in  me  potenter.  Ephef.  5.  Hujus 
rei  gratia  fiedtendo  genua  mea  adPatremDomininoftri  JEfuCHrifti,  ut  detnobisfe- 
cundum  divitias  glorice  fusE  virtute  corroborari  perSpiritum  fuumininterioremhomi- 
nem,  ut  Chriftus  habitet  in  cordibus  veftris  per  f idem. 

In  his  locis,  Spiritum  Sanftum  habitare  in  credentibus,  eft  eos  duci  Spiritu 
Dei,  adjuvariininfirmitate  fua,  habere  teftimoniumSpiritus,  quod  fint  filii  D€i,per 
cum  clainare  AbbaPater,  fignatosefTeSpiritupromiflionisfanfto,  virtute  corrobora- 
ri,  per  Spiritum  Sandum  Deum potenterin  fanftis operari. 

Inadis  Apoftolorum  Cap.4.  legimus  ,  Petrum  repletum  fuifi"eSpirituSan£l:o, 
<ScpoftPetrum&:  Johannem,  cum  oraffentSpirituSanftoefTerepletos.  ItemCap.  i  j, 
Difcipuli replebantur gaudio 6c Spiritu  fuo.  Atqui jam  ante  in  die  Pentecoftes  Spiritui 
fanftofuerantrepIetiApofloIi,  quod  fi  ita  fuiffet  eis  datus  Spiritus  San^tus,  ut  tota 
divinaeffentiaineishabitaret,  quomodoconftabit,  quodLucascommemorat,  Apo- 
ftolosefferepIetosSpirituSando,  cumorafient?  quomodoconftabit,  quodpromit- 
tit  Chriftus  Spiritum  Sandum  petentibus  eum  ?  In  fide  petentes  jam jufti  funt  6c  Spiri- 
tum  San6tum  habent. 

AftruitOfianderindifputationefua,  Deum  ita  habitare  in  credentibus  ,  ut  in 
Chrifto  habitat  omnis  plenitudo  divinitatis  corporaliter»    Hocfiverumfit,  nihil  pof 

fet 


///.  CONTHA  A,  OSIANDRA.  1*87 


fet  addi  ad  illam  plenitudinem ,  nec  peterent  credentes  repleri  Spiritu  Santto*     Nam 
quid  peterent  dari  fibi,  in  quibus  habitet  efTentiaiiter  tota  divinitas. 

Deus  Chriftum  unxit  oleo  laetitiae  prse  conlortibus  fuis.  Non  dedit  illi  Spiri- 
tum  ad  menfuras,  aliis  ad  menfuram  dat.  Habet  ille  totam  plenitudinem,  (an£tide 
ejusplenitudineaccipiunt,  ^,  ut  accipiant,  quotidie  petant.  Ecclefix  igitur  oratio 
teftatur,  nonitajuftos  cfTe,  nec  ita  Chriftum  habitare  in  fanftis,  ut  divina  eflentia , 
Sc  omnis  plenitudo  divinitatis  habitet  in eis ,  quse  fit  eorum juftitia. 

Rededicitur,  Chriftushabitansinnobiseftnoftrajuftitia,  fed hinc  non  fequi- 
tur,  ergodivinaeffentiaeftjuftitianoftra  formalis,  Non  cohasret  argumentum  fific, 
colligamus»  Chriftusoperaturinnobis,  ergoillaoperatio  eftnoftra  juftitia,  qua  co- 
ramDeojuftipronunciamur,  itanoncohserethaecargumentatio,  Chriftus  habitat  in 
credentibus,  praefenseft,  regit  (Sc  confirmat  eos  fuo  fpiritu ,  ergo  divina  natura ,  non 
ejus  paflio  dcobedientia,  nonremifliopeccatorum,  funtjuftitianoftracoramDeo. 

Subjedum  hujus  enunciati,  CHriftus  eft  juftitia  noftra,  exhibetnobistotum 
CHriftum,  Deum  &  hominem ,  ^ccomplediturutramquenaturam,  divinam  (Sc  hu- 
manam,  &qu£ecunqueDeus  (Sc  homo  operatuseft.  In  prsedicato  Ofiander  progre- 
ditur  tantum  ad  alteram  naturam  fcilicet  divinam ,  cum  hoc  modo  argumcntatur  ,  ubi 
CHriftuseft,  ubi^Scdivinaejusnatura&efl^entiacft,  ineicdentibuseftCHriftus,  ergo 
eft  ibi  ejus  efl^entia,  fapientia,  juftitia  <Scc.  Omittit  naturam  humanam,  nativita- 
tatem,  tentationcs,  crucemfanguinem,  vulnera,  mortem,  merita  <Sc beneficia pas- 
fionis&refurretlionis,  confitetur  CHriftumfideapprehenfijm  efl^e  juftitiam  noftram, 
fides  vero  apprehendit  CHriftum  Deum  6c  hominem ,  apprehendit  obedientiam,  mor- 
tem ,  crucem  <Sc  refurredionem ,  apprehendit  remiflionem  peccatorum  <Sc  falutem 
promiflam,  incrucifixo<Screfufcitatoamortuis.  ApprehendereCHriftumfide,  eft 
Ofiandro  divinam  ejuseflTentiamapprehendere,  Paulo,  reIiquisProphetis(5cApoftoIis, 
eft  apprehendere  ejus  obedientiam ,  crucem ,  mortem ,  viftoriam ,  refurre^tionem  <5c 
beneficiapromifl^ainCHrifto,  intueri  exaltatum  incrucejoan.  j.  fpem  gratiae  dc  falu- 
tis  in  hoc  conftituere ,  quod  fadlus  eft  vi(f:^oria  pro  peccatis  noftris ,  iram  Dei  placavit , 
mortem  deftruxit. 

Angelus  remittebat  paftores  ad  infantem  pofitum  in  prcefepi,  Evangelium  re- 
mittit  nos  ad  tifium  Dei,  natumexMariaVirgine,  oblatum  intemplo,  geftatum  in 
ulnis  Simeonis,  a  Diaboio  tentatum  lachrimantem ,  pendentem  cruce,  morien- 
tem  <Sc  refurgentem  a  mortuis ;  Prophetas  dc  Apoftoli  commemorant  nobis  CHrifti  nati- 
vitatem,  paupertatem,  probra,  humiliationem ,  vulnera,  crucem ,  mortem  <Sc  refur- 
re^aionem ,  avocant  nos  a  fpeculatione  eflTentiJB  5c  majeftatis  Dei.  Excedit  divina  ef- 
fentia  noftri  captus  <Sc  animi  anguftiam,  defcendit  ad  nos  Dei  f ilius ,  &  humiliavit  fe  for- 
mam  fervi  adfumendo,  6c  extrema  pro nobis  patiendo  ,  ut in  humilitate  Deum  appre- 
henderemus,  6c  noftra  folatia ,  gaudia,  juftitiam  <& falutem  ibi  qusereremus.  Non  alio 
remifitD.Lutherusnos  fidelis  Chrifti  pr^eco,  quam  ad  humiliatum,  &  poft  mortem 
exaltatum  fuper  omnia ,  quod  ejus  fcriptafatis  fuperque  teftanrur.  Et  ex  iilis  ipCs  fen- 
tcntiis,  quas  citat  confefllo,  liquido  apparet  &  nihil  inde  aliud  probaripoteft ,  quam 
D.  Lutherum ,  hoc  fenfiflie ,  cum  CHrifto  omnia  donari  credetitibus  in  CHriftum  <Sc  fi* 


de  iuftiiicatis ,  unum  corpuscum  CHriftoefTe,  communicaremeritis  &  omnibus  be- 
neiiciisCHrifti,  dare  eis  Spiritum  SanStum ,  qui  gubernet ,  confirmet ,  confoleturv  in. 
illis operetur ,  praseat  fua  luce  <Sciodubitata acfirma fpe  falutisobrignet* 

Non  poteft  autem  Scripturis  probari ,  plenitudinem  Deitatis  corporaliter  ih  no- 
Idis  habitare,  quemadmodum  in  Chrifto  JEfu  habitat :  Inhabitatio  Dei  innobis  gratise 
eft,  non natursB ,  donationis  non  proprietatis  eommunicationis  ac  participationis, 
non  perfonalisunionis,  uteftinCHrifto,  quiverusDeus<Schomo,  unuseftCHriftus 
6c  verum  caput  Ecclefiae ,  quod  in  fuo  corpore  Ecelefia  Spiritu ,  gratia ,  prcefentia ,  vir- 
tute ,  operatione  <5c  merifiorum  donorumque  fuorum  fubminiftratione  &communica- 
tione  efficaciter  agit. 

EfTentialis  juftitiaDei,  nonefTentialimodoincredentium,  corda  adducitur  5c 
incliiditur,  ut  filiusDeideSpirituSando  conceptus  ,.  6c  incarnatus  effentialiter  fide 
addu9:useft&conclufusinuteroVirginisMariae,  qua  efTentiali  inclufione  non  eft  ju- 
ftificata,  fedfideinpromiflionesderedemptione,  mediatore  <Sc  fervatore  noftro.  In^ 
habitatio Dei patris,  filii<ScSpiritusSanQ:i,  fideCHrifti  vere  contingitjuftificatis,.ut 
&  aliiE  divitiae  falutis  in  CHrifto  promifTas  f ide  accipiuntur,  fed  ea  ratione  <Sc  modo ,  quo- 
inEvangeliihiftoriaacgrotifanitatem  ,  mortui  vitam,  a  Satana  vexati  liberationemv 
peccatores  deliQ:orum  veniam ,  coecivifuui,  &  id  genus  alia  beneficia  fide  acce- 
pifife  leguntur,  Hasc  eft  folida  6ccertado£lrinafcriptur£e  de  apprehenfione  CHrifti, 
&  de  modo  accipiendi  juftitiam  ejus ,  5c  alia  promifTa  bona  ,  ut  fuperius  latius  di- 

^um  eft. 

De  elTentialis  juftitiae  Dei  advecrione  6c  inclufione  nihil  docetScriptura,  ideo' 

ifta  defceptatio  ociofisfophiftisrelinquenda  efTet,  ut  ifti  fine  perturbatione  Ecclefiae 

infuisSynagogis  de  ea  digladiarentur.     Nonconvenit,  ut  pii  Ecciefiae  dodores  my- 

fteria  fideiargutiisinvolvant&deefTentialiDeiinnobis  habitatione,  imputatione  ef^ 

fentiaiis  juftitiaeDei,  externo&interno  verbo,  6c  fimilibus  imaginationibus  inter  fe 

cum  tam  perniciofo  offendiculo  certent,  6c  Eeclefias  fchismatibus  impleant.    Sub- 

tiliores  funt  Diaboli  aftutiae ,  quam  ut  absque  peculiari  prudentia  Spiritus  Sandi  caveri 

poflint.  Igitur  oranduseftDeuspaterDomininoftriJEfuCHrifti,  ut  perSpiritumSan- 

^umnos  regat&doceat  verbum  veritatis  o^B-uJo(jL&i)f  ^  Ecclefiam  verafanaque  verbo- 

rum  Dei  forma  inftruere  ,  &  omnia  noftra  dona  <5c  ftudia  pie  &:reQ:e  conferre  ad 

alorificationem  nominis  Dei&EccIefiae  falutem, 

DE  REGENERATlOm  ET  RENOVATIONE  HOMINIS, 
Uthanc  partem  aliquando  accuratius  trademus ,  poftulatinftitutae  materiae  per- 
iiciendse  ordo,  &idnobis  imponit  injufta  reprehenfio  Ofiandri,  c^ui  taxat  Ecclefiasy 
GUtejuftitiam  hominis  non  conftituunt  in  inhabitatione  effentialis  juftiti^Dei ,  quod 
renov^ationem,  quae  f it  in  regeneratione ,  ^  juftificatione  diftrahant.  Noftra  Eccle-^ 
fue  hsECduo  non  feparant,  fed  conjungunt,  itatamen,  necaufa^ScefFeaus  proeaderat 
rehabeantur,  neque  obedientianova<Scopera,  proeaufa  collocentur  in  juftificatio^ 
nis  loco»    ^aulusadTitumj.  con;ungiCutrumq.uetanquamcaufam<S:efieclum*fidi- 

ftindis 


///.  CONTRA  A.  OSIANDRUM.  189 

ftindtis  vocabulis  duas  dillindas  res  indicare  voluit,  quarum  altera  regenenitio  prje- 
cedit,  altera,  quseeftrenovatio,  conlequiturordine,  (imultamencumiliainchoata, 
(inunameandemque  rem  duobusextulit  verbis,  6c  m  eodem  fignificato  accipiamus, 
tamrenovari,  quamregenerari,  utrumqueomnino  idemeft,  quod  juftificari.  Vo- 
cat  enim  Baptifmum  lavacrum  regenerationis 6c  renovationis  Spiritus  Sandli ,  per  Ba- 
ptifmum  vero regenerari ,  feu  novumhominemnafci,  quidaliud,  quamablui&mun- 
dariapeccatis,  (Sc  fic juftificari. 

DeBaptifinivirtute<Scbeneficio  fcribitApoftoIus  r.Cor.  6.  Abluti  eftis,  jufti- 
ficati  &  fanftificati  eftisin  nomine  Domini  noftri  JEfuChrifti.  Et  Petrus  i.Epift.  cap. 
3.  Baptifino  non  fordes  carnis  deponuntur,  fed  bona  confcientia, '  bene  refpondet 
apudDeum  <Scc» 

Re(5teergoTheophiIa6:us,  novus,  inquit,  illehomeeft,  quirecensbaptifino 
fit  ablutus.  Saepe  Paulus  antithefin  facit  veteris  &  novi  hominis ,  illurn  nunc  carnalem, 
nuncearnem,  nuncanimalem  hominem,  huncfpiritualem,  &novamcreatiiramap- 
pellans.  Duplici  autem  ratione  vetus  &  novus  homoconfiderantur.  Primum  inter  (e 
opponunturrenatus3cnonrenatus,  expersfidei&regniChrifti,  6c  utriusqueconfors, 
acparticipes,  Vetusilledetineturinfuainjuftitia,  in  peccatis  fuis  <Scmorte.  Pecca- 
tor  a  fide  alienus  6c  injuftus ,  vero  fuo  nomine  cenfetur  Sc  dicitur  vetus  homo ,  Novus 
jam ,  mundus  a  peccatis  per  fidem  in  Chriftum ,  habetjuftitiam  6c  vitam.  Nam  omnis, 
quicreditin  ChriftumJEfum,  juftificatur,  &  qui  Chriftum  habet  fide,  habetvitam, 
Fidejuftus  mundusperpeccatorum  remiflioneiTi ,  vere  perhibetur  efle  novus  homo,> 
fide  Chrifti  novum  hominem  aeftimat  Paulus  2.Cor.  f^  in  Chrifto  JEfu  neque  circumci- 
fioaliquidvalet,  neque  praeputium,  fed  nova  creatura,  eadem  verba  praemittit  ibi- 
dem  cap.  y.  fed  ibi  fidei  hic  novae  creaturae  mentionem facit,  ibi  fidem ,  hic  creaturam' 
novam  valere  fcribitin  Chrifto ,  ut  declaret  novam  creaturam  efl!e  hominem  fide  Chri- 
fto  ad  haerentem ,  &  per  fidem  novam  ex  veteri  fieri  creaturam.  Fide  in  nomen  Chri- 
ftiApoftoIus  Joannescap.  i.  regenerationemdefinit,  deditpoteftatemfilios  Deifieri, 
his ,  qui  credunt  in  nomen  ipfius  y  qui  non  ex  fanguinibus  neque  ex  carne  5c  voluntate 
viri,  fed  ex  Deo  nati  funt.  AdEph.  4.  Novushomo  definitur,  qui  fecundum  Deum 
creatuseft,  injuftitiaScfanditater  Cumexhis<ScfimiIibusIocis  fcriptur^ejuxta  hunc 
fenfum  agiturderegenerationehominis,  m  quibusregenerari  idemfuit,  quodrenafci 
&: juftificari ,  dilucide  apparet ,  neque  opera  noftra ,  neque  novas  qualitates  regenera- 
tioni,  tanquatn  caufamefficientem  admifcerioportere,  nonregeneramur,  nequeju- 
ftificamur  noftris  viribus  6c  operibus ,  fed  Dei  gratia  6c  dono ,  patimur  Deum  agentem» 
juftificantem,  remittentempeccata,  donantem  nobis  merita  fui  Filiipronobispafci, 
&adoptantemnos  in  filios.  Muitominusipfinosrcgeneramus,  quam  in  naturali  re- 
generatione  ipfi  nos  forraamas ,  6c  condimus.  Dei  eft  condere  «Sccreare  nos ,  ejusdem 
eftlpiritualiternosregenerare,  creare  &  condere.  Joannes  Deo  adfcribit  fpirituaTem 
novitatem,  aitexDeonafci  filios  Dei,  Chriftusdiciteosexaqua<S:fpirituren;afci<5cc» 
Bcatus  PETRUS adfirmat  nosrenafciex incorruptibili  feminey  ad fpem  vivatn ,  PaOlu& 
novam  creaturam >  (eu  novmn  hominem  fcribit  a  Deo  eondi^  ereavi*    Hoc  modo  pri- 


190  ^cHntnu^  btt  2liV(f)eH  $u  ^dmburg» 


mum  cohfiderantur  no vus  Sc  vetus  homo  opponendo  inter  fe carnalem ,  alienum  a  fidc 
Chrifti ,  nondum  regeneratum  five  vivificatum  i  fpirituali  per  fidem  regenerato. 

Secundo  modo  opponit  Paulus  veterem ,  6c  novum  hominem  in  regeneratis ,  ibi 
tum  intelligitur  renovatio ,  de  operatione  Spiritus  fanfti  in  credentibusjam  fide  juftifica- 
tiSf  non  relinquit  Deus ,  quos juftificat  >  6c  quibus  remittit iniquitates  fuas  propter  Chri- 
ftum,  qualesreperit,  utnoninnovet,  &nonimmuteteos,  quanquam  in  eis  concu- 
pifcentia ,  <5c  multi  defedus  maneant ,  fed  dat  cor  novum ,  dat  novam  lucem  in  mente , 
efficitnovamnbedientiaminvoluntate,  inferit  (Sc  excitat  novosmotus,  confentientes 
legiDei,  utambuIentinvoIuntatevitJE,  accenditdileftionemDei  <Sc  proximi,  refre- 
nat  &  reprimit  concupifcentiam  6c  afFeftus  carnis »  ne  dominentur  d:c. 

Itanovusdiciturhomo,  primumpropterfidem,  dcjuftitiamfide,  hoceft,  pro- 
ter  remiflTonem  peccatorum.  Deinde  novus  dicitur  propter  no  vos  frudtus  novaj  arbo- 
ris,  feufrudusjuftitiiefidei,  quaeperdiledionemoperatur.  Item  propternovamvi- 
tam&obedientiam,  quae  fequitur  fidei  juftificationem,  hinc  Paulus  fcribit,  fan£tos 
jamadeptatos  in  filios  Dei,  conditos  effe  ad  opera  bona,  quue  piGcparavit  Deus,  ut 
ambulentineis,  ItemChriftumfemetipfumtradidifTepronobis,  utredimeret  nos  ab 
omni  iniquitate,  6c  mundaret  fibi  populum  peculiarem  semulatorem  bonorum 
operum. 

Haec  autem  renovatio  inchoatur  in  baptifmo ,  &  converfione  hominis ,  Sc  rege- 
neratur ,  initium  fumit  innovatio.  In  tota  autem  vita  habet  fuam  progreffionem ,  per- 
ficitur  demum  in  refurre^tione ,  Chriftus  extendit  innovationeni  usque  in  alteram  vi- 
tam,  dicens  Matth.  1 9.  Amen  dico  vobis  ,  quodvos,  quime  fequutieftis,  in  rege- 
neratione ,  cum  federit  filius  hominis  in  fede  majeftatis  fuas ,  <Sc  vos  fedebitis  fuper  fedes 
duodecim ,  <&c. 

Credens  in  Chriftum ,  f ide  totus  novus  eft ,  & juftus  per  gratiam  Sc remiflionqm 
peccatorum.  Novaobedientiainchoata  eft<5cimperfe6ta.  Noneftenimfentiendum 
innovationemhominisin  hacvitaintegram  pertici,  6c  totam  naturam  ita  inftaurari, 
utperfeftam  obedientiam  prKftet,  quam  lex  Dei  exigit,  totamque  fe  Dei  voluntati 
conformet  ^Scfuaobedientiafitjuftus,  &innocens  coramDeo,  non  eftifta  innovatio 
hujus ,  fed  alterius  vitas ,  incipit  <Sc  proficit ,  in  hoc  feculo,  in  altero  perficitur.  Quam- 
diu  interhomines  vivitur ,  novitas  illa  eft  inchoata  &  imperfe^ta  propter  carnem ,  quan- 
tum cunque  fanfti  proficiant  6c  perficiant  in  novitate  vitae.  Non  enim  ita  fit  renova- 
tio,  ut  concupifcentia  penitus  aboleatur,  naturatota  integrein  omnibus  viribusin- 
ftauretur,  <Scnon  fiatpeccatum,  fedita,  utrefrcneturconcupilcentia,  <Sc  mala  ejus 
opera  coerceantur ,  ut  non  dominetur  peccatum ,  ne  ambulent  pii  fecundum  carnem 
&  defideria  ejus  non  perficiant ,  hincPaulusin  unoeodemquehomineponit,  novutn 
&  veterem  hominsm  6c  fandijuftos  ac  perfe£tos  6c  irreprehenfibiles ,  iiidem  fe  debi- 
tores ,  injuftos  6c  peccatores  conf itentur ,  fuorumque  delidorum  veniam  fupplices  ex- 
pofcunt.  Quantum  attinet  ad  gratiam  Chrifti  6c  remiflionem  peccatorum  ,  quam  fe- 
quuntur  Sc  retinent  fide,  perfefte  funt  jufti,  fan<ai,  <Sc  irreprehenfibiles.  Nullaeft 
condemnatiohis,  quiinChriftoJEfu  funt,<5cc.  Unde  fanda  creditur  Ecclefia,  qu^ 
fit  mundo  fine  ruga  6c  macula.     Quatenus  vero  adhuc  circumferunt  vitiofam  naturam, 

Scin 


///.  CONTRA  A.  OSIANDRUM.  191 


&  in  multis  def iciunt,  carne  fpiritui  repugnante ,  eatenus  reliquum  eft  de  veteri  homi- 
ne,  <5ceatenusveterishominisnomineranQ:i  notantur,  quantum  fpirituconcupifcen- 
tia  coercetur ,  &c  reprimuntur  opera  carnis ,  quantum  incumbunt  (audi  in  ftudium  obe- 
dientix  «5c  pietatis ,  quantum  progrediuntur in juftitia  3c  fan6titate ,  eatenus  in  eis  agno- 
rciturnovus<S<internushomo,  Quatenuscarorcfiftit  fpiritui,  ad  in  obedientiam  foIlU 
citat,  pietatisprofedtumremoratur,  &  bonas  (Sc  fandtas  adiones  tontaminat ,  <5cim- 
pedit,  eatenus  dicitur  vetus  (k  exteruus  homo  in regeneratis. 

Dehac  continuainnovatione,  &  deprofedlu  infide,  in  cognitione  Chrifti  Sc 
novitate  vitce  fcribit  Apoftolus  2.  Cor.  9.  Nos  omnes  revelata  facie  gloriam  Domini 
fpeculantesineandem  imaginem  transformamuraclaritate  in  claritatem,  tanquam  a. 
Spiritn  Domini,  &:cap.4,  fcribit,  pios,  exerceri  affliftionibus,  ut  internus  homo 
renovetur.  Etfi,  inquit,  externus  nofter  homo  corrumpitur,  tairv^n  qui  intus  eft, 
renovatur,dedieindiem.  Hxc  deregeneratione,  «Screnovatione  hominis,  doftri- 
na  in  emendatis  Ecclefiis  ubique  quantum  nos  fcimus ,  diftinde  &  integre ,  ex  Apofto- 
lorumfcriptisproponitur,  ac  diligenter  urgetur.  Quareimmerito  accufantur,  quod 
removeant  ajuftificatione,  renovationem  interni  hominis,  6c  doceant  a  Deojuftos 
reputari&juftos  efTe,  qui  perguntinpeccatis  fine  poenitentia,  Cc  omni  iniquitate  fe 
eontaminant.  Scelerate  abutuntur  doftrina  gratise,  fi  qui  ita.finiftre  accipiunt,  <5c 
licentix  peccandi  frena  laxant ,  id  quod  6c  Apoftolis  accidit ,  6c  objedum  eft  ab  iis ,  qui 
hominum  malitiam  inculpatse  do^rinjE  imputabant. 

FINIS  ^USTIFICATIONIS,  A^TERNA  BEATITUDO 

ET  GLORIA. 

Ecclefia  poftremo  loco  in  Symbolo  vitam  fe  credere  jeternam  profitetur.  Ut 
enimftipendiumpeccatimors  eft  ,  itafinisjuftitiae ,  qujeperJEfum  Chriftum  contin- 
git,  eftvita  SBterna.  Ideofumus  redempti,  ideocredimusinChriftum,  donaturno- 
bisjuftitia,  peccataremittunturnobisutvitaseterna  perfruamur,  <Sc  Deum  glorifice- 
mus  ,  laudemus  f  &  celebremus.  Per  peccatum  amifimus  beatitudinem  ,  &  vitam 
plenam  Dei  fruitione&gaudio,  amifl"a  beatitudo  cumulata  per  Chriftum  redempto- 
remnoftrumreftituitur  Act. ;.  Scripturaplerumqueuno  verbo  comprehendit  cun£ta 
bona,  quse  prEepararitDeuseledisfuis,  alias  beatitudinis  ,  alias  falutisnomine  com- 
pleftitur  ,  aliai  exprimit  appellatione  vitas  seternae ,  hxreditatis  5c  gloria? ,  Chriftus 
promitterefoletvitamjEternamPetrusEpift.  i.  cap.  i.  vocat  hxreditatem  incorrupti- 
bilem,  incontaminatam,  <Scimmarceftibilem,  confervatam in ccelis,  Scribitcreden- 
tesreportarefinem  fideifalutemanimarumfuarum,  Paulus  vocathasreditatem  <Sc  glo- 
riam  filiorum  Dei ,  <S:  in  confolandis  iis  magnifice  amplificat  hanc  gloriam  Rom.  8. 
Non  exiftimo  pares  afflidtiones  hujus temporis ,  &c.  2.  Cor.  4.  Momentanea  &c  levis 
aflflidio  noftra  ,  fuper  modum  excellenter  ^Ecernum  pondus  gloriae  operatur  in 
nobis. 

Hxcgloriabeatitudinisapprehendituranobisinhacvita,  6cpofndetur  fide,  fpe 
exfpedatur.  in  hac  vita  fan6ti  habent  ingentem  gloriam,  nam fiiii  <5c  haeredes  Dei  funt, 

co- 


cohseredcs  autem  Chrifti ,  templum  Spiritus  San£li.  Verum  hxc  gloria ,  m  hoc  mun- 
do  te£ta  latet ,  etenim  per  fidem  ambulant ,  vident  per  fpeculum ,  tanquam  in  aenigma- 
te ,  nondum  arbitrantur  fc  apprehendiffe ,  fed  deeertant ,  iit  appreliendant.  Spe  falvi 
fa£tifunt,  fpes  autem  nonefl:,  qusevidetur,  namquodvidetquis,  quomodofperat? 
In  altera  illa  beata  vita  revelabitur  gloria  filiorum  Dei-  Tunc  videbimus  eum ,  de  fa- 
cieadfaciem,  ficutieft.  Deuseritomnia  inomnibus,  fumusiramFiliiDci,  fednon- 
dum  apparuit,  fcimus  autem  ,  quod  cum  apparuerit»  limilis  ei  erimus,  videbimus 
eum,  ficuti  eft  ,  eo  nobis  refervatur  perfefta  gloria  eflentialis,  juftitice ,  fapientix, 
&  omnium  bonorum  Dei ,  hic  accipimus  primitias  6c  arrabonem ,  non  totam  plenitu- 
dinemeftentialemSpiritus,  Etenim  omnianobisDeusdonavit,  «Sctumexhibebit,qui 
deditFilium.  Omnia  noftrafunt,  non  tantum  quse  funt  Chrifti  hominis,  fed  etiam 
quse  funt  Chrifti  filii  Dei ,  donata  nobis  funt  ex  gratia ,  qusecunque  fecit  6c  paftus  eft , 
quae  obedientia  6c  paflione  fua  promeruit ,  6c  ad  quse  poftquam  humiliatus  eft  ufque  ad 
mortem  crucis  exaltatuseft,  quae  DeusPater  hominiChrifto  contulit,  quem  confti- 
tuitprincipemfuperoperamanuum  fuarum,  omnia  ille  habet  natura  6c  merito,  nos 
autcm  per  gratiam  communicatione  6c  dono. 

Si  eftemus  in  hac  vita  jufti  eftentiali  Dei  juftitisE ,  &  plenitudo  divinitatis  habita- 
retinnobis,  revera  jameftemus  faivi,  nonfpe,  nonrenovaremurdeclaritate  in  cla- 
ritatem,  de  dieindiem,  fed  ineftentialiillajuftitia&fapientia,  haberemus-pienitudi- 
nem  claritatis 6c glorix.  Deus  per  verbum  nobiscum  agit ,  oi:  per  (acramenta ,  nos  vi- 
ciflim  agimus  cum  Deo  fide.  Ilie  loquitur  nobis  de  filio ,  quem  mifit  &  dedit  viftimam 
pro  nobis,  in  Chrifto  promittit  nobis  gratiam,  juftitiam,  veniam  peccatorum,  6c 
gloriam  iEternas  vitse,  loquentem  per  verbum  pr^edicatum  audimus  ,  promiftionibus 
ejuscredimus,  operanteinnobis,  5cconfirmantefidemSpirituSanfto,  fideeaappre- 
henfa  tenemus  6c per fpem  expedamus ,  ut  revelata  in  altero  feculo  nobis  exhibeantur. 
De  fpe  6c  expeftatione  futurcE  glorise  fcribit  Apoftolus  Rom.  g.  Intra  nos  gemina  ad- 
optionem  filiorum  Dei  expedtantes ,  redemptionem  corporis  noftri ,  ii  quce  non  vide- 
mus,  fperamus,  per  patientiam  expc^amusPliilipp.  5.  decoeloexpei^amusfalvato- 
rem  Dominum  noftrum  JESUM  CHriftum,  qui  reformabit  corpushumile  noftrum, 
conformatum  corpori  fuo  gloriofo.  Ad  Titum  2.  Expe6tamus  beatam  fpem  6c  adpari- 
tionem  gloris  magni  Dei ,  6c  falvatoris  noftri  JEfu  Chrifti. 

Poftremo  Ofiander  confugitad  patrocinium  D.  Lutheri,  eonaturque  ex  ipfius 
fcriptis  oftendere,  nos  imputatione  fidei  Clirifti  coram  Deo  non  juftificari,  hoc  eft, 
juftos  pronunciari  6c  abfolui ,  fed  imputatione  eftentialis  Dei juftitiag  inhabitantis  in  no- 
bis  per  fidem.  An  vero  bona  fide  hoc  agat  Ofiander ,  alii  judicent.  Scripta  D.  Luthe- 
ri  certe  aliud  docent ,  manifefteque  rcfellet  calumniofas  iftas  interpretationes ,  quibus 
afferitur  imaginatio  de  eflentialis  divinae  juftiti^  imputatione ,  6c  inique  reprehenditur 
do9:rina  de juftifieatione ,  quam  Scriptura  adfcribit  imputationi  fidei  in  Chriftum ,  fed 
quid  opus  eft  haec  prolixe  perfequi  ?  D.  Lutherus  pro  fe  ipfe  loquatur ,  6c  in  hac  contro. 
yerfiafuam  (ententiam  dejuftificatione  Ecclefiae  explicet. 

D.MAR' 


///.  CONTRA  A,  OSIANDRUM,  i^j 


D.  MARTINUS  LUTHERUS  IN  OSEAM, 

Folio  24^, 

Requirit  Propheta juftitiam  <Sc  bencficentiam ,  ficut  fupra  in  fexto  capite 'docuit, 
cumnotitia  Dei  conjungendam  beneficentiam.  Notum  eft  autem,  quid  fit  juftitia, 
ncmpe  remifllo  peccatorum, 

Nam  cum  peccato  fic  fimus  infe6ti ,  ut,  diim  carnem  5c  fanguinem  circutnferi- 
mus ,  peccato  carere  non  poftimus  (  fecundum  fententiam ,  fi  dixcrimus  nos  non  hx- 
bere  peccatum :  Nos  ipfos  fallimus ,  &  veritas  non  eft  in  nobis  )  non  poteft  eft^e  aliano- 
ftrajuftitia,  quam  quod  peccata  quse  habemus,  non  imputantur,  fed  condonantur. 
SicutPaulusbeatitudinemdefinit  exPfal.  52.  Sumusigiturjufti,  non quafi  peccatojm 
nonhabeamus,  fingulis  enimmomentisopushabemushacoratione.  Remittenobis 
debitanoftra,  fedquodpeccataquac  habemusnonimputantur,  fed  propter  fidem  in 
Chriftum  condonantur.  Nam  Chriftus  hujus  juftitiie  fons  (Sc  origo  eft.  Hunc  cum 
peccatores,  tanquamindefertoabafpidibusiftiseneumferpentem  intuentur,  cumfta- 
tuuntpoenampeccatifuiChriftum  incorporefuoexfoluiffe,  ac  Deum  propter  ipfiim 
nosrecepturum,  juftificantur,  hoceft,  peccataeisnon  imputantur,  5chabenturpro  , 
juftis,  imoreverojufti  funt,  quiapeccataipforumnoninipfisamplius  h«rent,  fediti 
Chrifto,  fecundum  Joannis  fententiam.  Ecce  agnus  Dei,  qui  tollit  peccata  mundi 
Sicutautem  hodie  adverfarii  noftri  aliam  juftitijE  comparandEe  viam  oftendunt,  imo 
iftamjuftitiamprorfusaliamfingunt,  fiquidem  qualitatem  efl^eftatuunt,  d:nonimpu- 
tationem:  Ita  Ifraelitse  quoque  noncredebant  remiflionem  peccatorum  per  Meffiam 
exhibendamorbiterrarum,  fed  fentiebant  fatis  effe  fua  facrificia  6c  alios  tum  cultus, 
tum  virtutes*  Radicem igitur impietatis Propheta hic  pctit,  cumjubet,  utfeminent 
juftitiam. 

Folio  249. 

Sed  Scriptura  aliam  nobis  juftitiam  oftendit ,  ea  eft  fcire ,  quod  in  tc  nihil  fit  bo- 
nl,  «Scquodfeminispromifliolim,  nuncautemexhibiti  beneficio  malum,  quod  in  tc 
eft,  incarnetua,  incorde  <5c  fpiritu  tuoeft,  5c  pertinaciterhabitat,  nonimputaturi 
mifericordePatreincoelis,  propterunigenitum  filium  fuum,  qui  noftra  peccata  in  fc 
recepit,  5c  pro  iis  fatisfecit.  Hancjuftitiam,  inquitPropheta,  docete  5c  abjicite  ufi- 
tatasopiniones,  quod  obedientia  erga  lcgcm,  facrificiis  &  bonis  moribus,  impicta- 
tem  veftram  fanare  pofitis.  Majus  malum  peccatum  eft ,  quam  ut  his  rationibus  pofUt 
fanari.  Opus  eft  vi6:ima  filio  Dei ,  hunc  colite  firma  fide,  quod  propter  ipfum 
Deus  velitnobisignofcere.  Hacfideverepurificanturcorda,  nam<5c  peccatatollun- 
tur,  <Scenafciturexfeminejuftitijealius  fru^us,  beneficcntia,  hunc  frudum  metitc, 
cft  enim  fruftus  fine  hypocrifi, 

In  Sttmma  Vfat  52* 
Summa  unfere  (^ere*f((jfeit  5eiffet  auf  teutfdl)  Q^er^ebun^  unfer  ©imben,  ober  tufe 
6tefle5et@unt)enicf)tjured)nen,  <5unDebet)ecfen,  ©unbeni^tfeftenwoQtn,  bartW)cnt)it 
feenm  ^ovte ,  W  m  ^cilisen  fei«  ©linDer^,  \%hix^  unt)  WUx^  ©linUr^.   %^%x  &flt>on  pnD 

5S&  fit 


194  75€Untn5^  Uv  %h<^cn  ju  i^nmburg. 


fte  f)tiiig ,  Hi  ®Ott  aw^  &mbm  fold;e  eimt)en  nic(;t  anfe^en  nocl;  vec^nen ,  fonDern  mgif^ 
fcn,  i)evi)c5enun&bet)ecfetf;abentvja. 

In  Sum.  Vfalmi  130. 

^vbefennef  ^o!^  i)Ov@Cftniemanf  (jevecf;t  fei  obev  fein  mu(je,  &uvc&  ei^ene^evcPe, 
^bev©evedbti(}feit,  fonbevnaUeine&uvc^^nabeunbQSevgebun^  i)er@uni)en,  \i\i^Ott\)<Xi 
be  ju  ()efa(jet»  5iuf fo(cf;e  gufage ,  unb  ^Bovbt  haM  ev  unD  trollet  fid;  unD  Joovmabnet  (jan^ 
Sfvael ,  k^  foile  auc^  a(fo  tbun ,  unb  (cvnen  \iok>ii ,  @Ott  \i\  bev  @nat)enjiu( ,  unb  (grlofung, 
tmD3fvae(  muffe  t)uvc(;  i()m  onein,  unt)fun(}nic(;t,  t?on  allen  ^Sunben  (ebDi(3  njerDen,  Da^ 
i(l/  DUVC&  ^ev9ebun(}  Dev  ^iinDen,  (fon(l  n?eve  e^  nicl;t  ©naDe)  vec(;tfevDig  unD  fe(i0 
ivevDen* 

• 

In  Commema  Tfahii  ^i. 

Ergo  Chriftianus ,  poftquam  fide  juftus  eft ,  feu  remiflionem  pecccatorum  acce- 
pit,  nondebetficfecurusefte,  quafiabomnibuspeccatispurusfit,  fedtumdemumel 
perpetuahaec  incumbitludla,  cumrcliquiispeccati,  a  quibus  Propheta  hic  cupit  ab- 
lui.  Eft  quidem  juftus  &  fan£tus ,  aliena  feu  extrinfeca  fanditate ,  ut  fic  docendi  gra- 
tia  appellemus,  hoc  eft,  eft  juftus  mifericordia  &c  gratia  Dei.  Haec  mifericordia  &c 
gratia  non  eft  aliquid  humanum ,  non  eft  habitus  quidam  aut  qualitas  in  corde ,  fed  eft 
divinumbeneficium,  quodnobisdonaturper  illamcognitionem  Evangelii  propriam  , 
quodfcimusfeucredimus,  peccatum  noftrum,  nobisperChrifti  gratiam  &  meritum 
efte  remilTum ,  &  quod  fperamus  propter  Chriftum  in  mifericordiam  5c  miferationes 
multas  &:magnas,  ficufePropheta  hicdicit:  Hcec  autem  juftitiaan  non  alienajuftitia 
eft^  Qu3etotaconfiftitinalteriusindu]gentia6cmerum  donum  eft  Dei  miferentis,  6c 
propter  Chriftumfaventis. 

Ergo  Chriftianus  non  eft  formaliter juftus ,  non  eft juftus  fecundum  fubftantiam, 
aut  qualitatem  (docendicaufahifce  vocabulisutor)  fedeftjuftusfecundumprsedica- 
mentumadaliquid,  nempe,  refpedlu  divincegratieetantum,  &  remiftionis  peccato- 
rum  gratuitse ,  quse  contingit  agnofcentibus  peccatum  &c  credentibus  quod  Deus  faveat 
&ignofcat  propter  Chriftumpropeccatis  noftris  traditum  d:  a  nobis  creditum.  Ibi- 
dem.  Ergo  cum  ad  locum  juftitise  coram  Deo  ventum  eft ,  ibi  fimpliciter  omnis  lex  ab- 
rogandaeft,  tanquam  inutilis,  perquamjuftificemur,  ^cnihiladmittendumeftaliud, 
quam lex  Spiritus ,  feu  promiflTo ,  quod  jEfus  Chriftus  eft  mortuus  propter  peccata  no- 
ftra.  HoceftverbumgraticE&promiflionis,  quodnon  exigituraliquidanobis,  ficut 
inlege,  fed  ofFerturp!enariafatisfa6tioi  per  confummatatn  vidiman  Chriftum,  quae 
yidima  Mofi  &:  toti  legi  finem  impofuit.  Ideo  David  imperfeftam  iliam  legis  afperfio- 
nem ,  tam  libere  objicit ,  &  petit  afpergi  non  per  facerdotem  Leviticum ,  fed  per  ipfum 
redemptorem  Deum ,  ut mundetur confcientia  tali  mundicie ,  quae  nive  fit  purior. 

De  Evang.  i.  Dominicce  Adventns. 
:^ab'  ^ovt©evecI)tfoI5icnid;tDcr|lanDcnivevDen^on  Dfv  @cved)fi,afeit  Damft  ^JOtt 
rlc&tet,  tvieman  nenmt  Die  ae(ivensc  (!>evec{;tisfeit  Q50>^^^e^ ,  Denn  foCfeviilw^  nnt  Der.su 

un^ 


///.  CONTRA  A.  OSTANDRUM. ^19; 

un^  f dnic ,  mx  tvclfe  fiir  i5ni  bletbcn  ?  ^ei*  f onf e  iftnen  auffnefcmcn  ^  (go  |ie  aud)  t)ie  .!£)eiav 
gen  nicf)t  leiDen  nni(jcn, i?amit  tDcre  t)iefe^  ^invcitene  Jf^ub ,  ^ufl  unt)  i^iebe gar  tjorf e^fct ,  in  t)tt  * 
a(Ier0r6lle  Jurc^t  unD  (Sc^recfen  /  (5ont)ern  e^foll  Dic@naDef>eilTen,  Damiter  m^^xt^t 
raac^et, 

3cf)  molte  aucb  Dag  Da^  tDortlein  juftus ,  juftitia  in  Dcr  ©cbriffl ,  nocf)  nie  tvercitt 
tcutfcj  auf  ben  ^raucf;  brad;t,  i)on  Der  ftrencjen  ric{)terlicf)en  (5)cred?tic)feit.  ^enn  e^  bciffct 
eii}cnflic5  fvom  unD  fn^mfctt ,  unD  Da§ roir auf  tcuffc^  fa^cn ,  Dcr  ift cin  from  9??ann ,  ^(i\]  fa* 
0ctbte©d;ri(ft,  Dcr  iftjuftus,  rcd)fferDi^oDcr  gcrecl)t,^aber  Diellrcncje  ©ercd;tigfeit  i^Ot^ 
te(JncnnetDie@c&ri(ft^rn)l,  <53ericf)t,  oDcr  ^icf;ti(}fcit» 

!Darum  fod  Der  ^ropI)et  bicr  alfo  i)er(]anDcn  merbcn ,  bein  5?6ni^  f ompt  ju  bir  ^cred)t 
uni)  from ,  Da^  ijT,  cr  fumpt  bagcr  \i\i)  from  mad;e,  burc^  ftc()  jclbff  unD  feine  ©nabe ,  vceig 
tt)0l  bafJ  Du  nid;t  from  bijl,  beine  grdmmi^f eit  foll  \m,  wi^i  bcin  ^f;un ,  fonbern  feine  (^naDe 
unD  @abc ,  unD  t)u  alfo  au^  i^m  (jcrccbt  oDer  from  ^ei|i 

5Iuf Dicfe tvctfc  rebet  <^t  ^^aulu^  Ovom.  5 .  cr  ifl adcin  ^crcct^t ,  unb  ber  @erccf)f mad)cr. 
ItemDiom  K  bie(53ercd?ti()feit  ©Otfc^  ttirb  im^t^angeliogcoftenbaf^ret,  ba^ijf  auffcuffc^, 
bie  Srotrifeit  ©Otte^ ,  nemlid;  feine  ^m^it  unb  ^artnber^igfcit,  baburcb  er  und  fitr  il)ni 
from  mad)t,  tvirb  im  €t)an()eIio  ^eprebtset ,  tDie  bu  aud;  fiebell  in  bicfcm  <2pvud)  be(5  ^tt>pf)c^ 
Ux\,  ba§  Cbrtflu^  tttib  f3eprebi(}et  un55  jur  gromf eit ;[  baler  un^fromunb(jerecl>tfompt,  unt) 
xoix  burcb  tl)n  from  unb  (}ered)tim  ©lauben  follcn  a^erben. 

9)llixzt  btefe^  ©tMein  mit  ^{k\\\,  ^a^  m  bu  in  ber  @ef)rtffr  ftnbefl  baiJ  ttdrtlein  ^OU 
,tc^ (5)ercd)tt(]feit,  bag \>\x bnfftlbc \<x  nid)tt)on  ber  felb)]<tvefenbct]  inncrli(j^cn  (55crcc5ti()feit (3)ot< 
tc^\)er|]c/)e)l,  tviebic^Japiften,  aucftt^iclbeiliijer  Q5(iffer  geirref  f)aben,  bumirff  fon|l  bafiij; 
trfci)vecfen,  fonbevn  tviffe,  ba^c^  f)eiil  nad;'^vaud;bev&d)vifft,bieau^3offene©nabcuni) 
Q5^nmber(jt()fcif(550tfc^,  burcbCbriftum  in  unr^,  baoon tt?ir fiir  if}mfromunbgcred)ttDcri: 
bengead)t,  unbf)ciffetbarumb^Otte^(55ercd)tiflfeitobergromfcit ,  bagnicbttw,  fonberri 
® Of t  (te  tvircf et  in  un^  mit  (55nabcn.  ©letd)  ivie  aud;  ©Offed  ^crcf ,  %0m  ^ci§f;eit , 
Q)Otfe^  ©fdrcf c ,  (550fted^Borf,  (530tfe^9}?unbtf)ci(i,  ba§  cr  inun^  tvircFetunbrebet, 
\>Cil\  aae^  betveifet  f Icrlid;  (gf;  ^aulu^  D?om.  r .  3d)  fcj^eme  mid;  be^  (gt)angclii  nid;t ,  bcnn  e^ 
ijlein  5xrafft(550fte(J  (Dortimbicinun^tvircfctunbun^flcrcfct)  sur^eli^feit,  aflenbiebav* 
(tn  gleuben ,  benn  c^  mirb  (^Of fe^  ©ercc|)tigf cit  barinn  offcnbaf;ret ,  al^  ^c^rieben  ffctet ,  bci: 
Q)erccf)te  kbit  feine^  (^laubcn^* 

^picflcbeflu,  bag  cr  t)onber  ©erccjti^feitbc^^laubcn^fagct,  unbbicfelbi^cncnnctct 
bic  ©erecbtigf eit  @Otf e^ ,  im  (gt^an^elio  t)crf linbi^et ,  (gintcmal  \ia^  Evangelion  Ief)rct  nictt 
anber^,  bcnntverbasfeubt,  berf;at@nabeV  unbifl^crcc&tfur^Ott/UnbtvirbfcIi^. 

De  Epiftola  in  Dte  Johan.  Evang. 

5iIfobte  ©credjtit^fcit  babcnnjir^cWrct,  fct)nid)tanber^bcnnbcr(55Iaube,  beralfo^c^ 
tf)an  i(t.  3um  erff cn ,  bicnjcil  fiir  ®0f tc^  (55eric&t  niemanb  beff ef)en  ma^ ,  unb  mug  bcr  ^cnfc& 
pd)  furd;ten  in  alle  feincn  ^cfen  unb  SBcrcfcn ,  fo  txixbt  if)n  folcbe  giircf)t  ^a^  er  ettva^  anbcr^ 
auffcrbcmfeincmfud^cunbfinbe,  baraufcrmu(}e(t'd)bat\)cn,  t)crlaffen  unb  beflebcn,  ba^ifl 
bie  lautcv  bfo^c  ^avm&er^igf eit  ©Oftc^  in  (^f)riff 0  un^  fiirijclecit  unt)  jusefaflct ,  baffclbi^  m* 

^  b  2  laffcrt, 


faffen,  fo(cf;er®(aubeunt)3u»or(id)tniaitcf  gerec^tunD  from  fmQ)Ott,  m  <^t,  ^miui 
fa^et ,,  Ofom.  i  ♦  ^ei'  ©ered;fe  njiri)  feine^  Q)laubend  kben. 

De  Evang.  Dominica  4.  />(?/?  Pafiha.. 

5l5er  ba^  jtc  nfc^t  tjerbampt  n^erben  /  tvie  bie  anbern ,  barin  mncjt  aflein  hie  bie  Untxr^ 
fj)cibt ,  ba^  fte  folc^e  v^traffe  annemen ,  befennen  uni)  ffajjen ,  Me  fle  @unt)el)abcn ,  unban 
€brij^um^(auben,  unt)  burcf}  i^n  QSer^ebun^  ber  (gunt^en  fucben ,  unD  aIfot)ie  fremt)e©e# 
tecl;tigfeitbaben,  welcb  ijl  anein  gan^  unbgaube^^errn  €6rijli  ei^jene  ^ercf ,  ^rafftunb 
^erbienft,  wefdbe^er  beiffet,  jum  ^ater  ge^em 

©ie^e  ba^  f)ei|Tet  unl)  i(]  nun  t)er  Cftrijlen  ©erecf^tf^f eit  fur  (^Ott ,  ba^  ©rijlu^  jum 
QJater^e^et,  t^a^ijl^,  furun^feibet,  au(ter(Ief)et,  unb  alfoun^bem  ^ater  mf^nct,  t>a^ 
tt)irumfeinenn)iflen^^ergebun<3  ber@unbcn  unb©nabe  f)aben,  t^a^  t6  gar  nid[)t  i(l  unfer^ 
^Gcrcfe^  nocf; Q3erbien(]e^ ,  fonbern  aflein  feine^  (Sange^,  t)m  er  t()Ut limb unfern n?iHen  ,\)a^ 
l^ei(l  ein  fr^mbe  ©erecf)ti(3fc!t,  (barummirnicbt^^etbannod,)  t)erbienet  f)aben ,  nod;  mrbis^ 
nen  f onnen )  un^  cjefd^encfct  unb  ju  eigen  ge^eben ,  M  (t'e  fofl  unfer  ©ered^ti^f eit  fei)n ,  baiv 
burcb  roir(550tt  (}efaflen,  unb  feine  liebe  j^inber  unb  feine  Srben  fein.  S^ad  aber  fofd)egCiJ 
fcbencfte  ©erecbtigfeit  in  un^fei ,  unb  tvir  und  ber  af^  unfer  0d)a^  mb  ^tubt  Quk^  trofien 
fonnen,  ba^()efcf)ici)tafleinburd)ben(53lauben,  benn ermug/ei)onun^empfan^en unb ar0i 
nommen  tverben.  97u  fan  e^  nid)tanber^^efa|Tet  merben ,  iueber  mit  bem  ^erf^en  ,  fo  ftc^ 
J)dftanben(:^an()€f)rifli,  unbfe(ii(jfid;gfdubet,,  M  erumbbeffefbennjiflcn^er^ebunsunt) 
<2rf6fun()i)on^obunb(^unbif)abe-  .     ^ 

Bt  if.  Capif.  Gen:. 

VbsP^uIum  legite&legiteattentidime,  <Scvidebitisexhoclbcis  aflruereeum 
prseeipuum  noftrse  fidei  articulum ,  mundo  &  Sathanae  intolerabilem,  Quod  fola  fides 
juftificet^    Eidem  autem  efTe  promiflionibus  divinis  afTentiri ,,  5c  ftatuere ,  quod  verx 

fint. 

Si interrogens  an  Abraham  ante hoc tempus  fiierit  juftus,  Refpondeo fuit juftus, 
quia  credidit  Deo.  Hic  autem  diferteidSpiritusSandus  teftari  voluit,  quia  promifl^o 
eftde  fpirituaU  femine,  ut  redla  confequentia  ftatuas  ,,  ampledentes  hoc  femen  feu 
credentes  in  CHriftum  effe juftos. 

Fuit  fides  in  Abraham  eximia  cum  juftus  deferit  patriam ,  &  fe  exilio  corhmit- 
tit,  SednQnoranesjubemuritafacere..  Ideotumnonaddit,  credidit  AbrahamDeo, 
&:reputatum  ei  eftad  juftitiam.  Hicautemaddit,  cum  de  coslefti  femineioquiturad 
Ecclefiam  omnium  temporum  confirmandam ,  quod  qui  cum  Abrahamhuic  prpmiflio- 
nicredunt,  vere  funt  jufti..  Hanc  fententiam  in  hoc  tanquam  maxine  proprip  loco 
voIuitSpiritus  Sandus ,.  diferte  Scclare  proponere ,.  quod juftitia  nihil  fit ,  nifi  'credc- 
re  promittenti  Deo, 

HicnuHaadgratiamprasparatio,  nulla  fides  formata.  operibus,  nullus  babitus 
prsecedens  commemoratur.  Hoc  autem  commemoratur ,  fuiffe  Abraharaum  tum  in 
me.diis  peccatis ,  dubitadonibus.&pavoribus,  in  fumma  animiperturbatione,  Quo- 
mod6;igitur  acquifivit  juftifciaml^  Hoc  foiomodo,,  quod  Deu«  ioquitur,,  (Sc  Abraham 

-  to- 


77/.  CONTRA  J.  OSIANDRUM,  1^7 

loquentiDco  crcdit:  Accedit  aucem  Spiritus  Sandtus,  teftis  fide  dignus  6c  affirmat» 
hoc  ipfum  crcdcre ,  lcu  hanc  ipfam  fidem  eflc  jiiftitiam ,  feu  imputari  ab  ipfo  Deo  pro 
jufticia,  &  habcri projuftitiu.  Quiaautem vcrba,  quceDominusloquitur,  prsecipue 
refpiciuntremen  fpirituale,  Chriftuni,  evolvit  Paulus  myderiumhoc,  &:  clare  pro- 
nunciat  juftitiam  efte  per  fidcm  in  Chriftum*  In  hac  igitur  fcntentia  acq^uiefcamus  , 
nec  ab  ea  dimoveri  nos  f liroribus  Satanse  &  pontificum  finamus» 

De  verbo  (  Hafehab. )  non  valde  repiigno  five  id  pro  reputare  five  cogitare  ac- 
cipias,  Namreseodem  redit,  cum  enim  divina  mnjeftas  de  mecogitat,  me  effe  ju- 
ftum ,  mihi  efTe  remiffa  peccata ,  me  liberum  effe  a.  morte  ccterna ,  6c  ego  cum  gratia- 
rumadtione,  in  fidehanc  cogitationemDei-de  meapprehcndo,vererumjuftus>  non 
meisoperlbus,  fedfide,  qua  apprehendo,  cogitationemdivinam.  Nam  Dei  cogi- 
tatioeft  infi'libllisveritas.  Igitur  cum  eam  apprchendo  firnia  cogitatione,  nonva- 
ga  opinione  <Sc  dubia  juftus  fum»  Fides  enim  cftfirma,  6c  certa  feu  cogitatio  feu  fi- 
ducia  de  Deo,  quodperChriftum  fit  propitius,  quodper  Chriftum  cogitet  denobis 
cogitationes  pacis ,  non  afHidionis  aut  ivx,  Relativa  enim  hcEC  funt ,  cogitatio  Dei  feu 
promiftiO(Scfides,  qua  promifTionem  Dei  apprehendo.  Rede  igitur  Paulus  verbum 
(Hafehab)  reddidit  per  Aoj^i^g^SzS/quoetiamadcogitationemaliudit,  ficutreputandi 
verbum.  Sienim  tuDeopromittenti  credis,  Deuste  reputatjuftum,  Nequehicvel 
legis ,  vel  circumcifionis ,  vel  facrificiorum  fit  mentio ,  quod  ea  Deus  dignari  velit  ju- 
ftitia,  fola  fuareputatio,  folailla  gratiae- de  nobiscogitatio;,  hsec  facit,  Daturenim' 
juftitia  Abrahse ,  non  operanti  fed  credenti ,  neque  autem  fidei ,  ut  noftro  operi  datur,. 
fed  propter  cogitationem  Dei ,,  quam  fides  apprehendit.  Scitum  eft  igitur  ,  quod 
Paulus  fic  urgetreputandi  verbum ,  operanti  inquit  non  imputatur  merces  ex  gratia  y 
fed  ex  debito.  Non  autem  operanti  fed  credenti  in  eum  qui  juftificat  impium ,  impu- 
turfidcsejusadjuftitiam.  EtPauIoante,  exoperibus  Jegis nemo juftificatur*  Atno- 
tumeft,  quiefintoperalegis,  fummcsfcilicet,  dcpulcherrimajvirtutes,  Hse  igitur  ad 
juftitiam  nihil  ne  faciunt?  Nihil,  inquit  Paulus,  fed  fola  mifericordia,  repudiatis^ 
omnibus  virtutibus  noftris,  valet.  Etfi  Deus  exigit  virtutes  noftras,  nec  vult  indul- 
gere  nos  cupiditatibus  carnis,  fed  ferio  mandat,  ut  eas  non  frenemustantum  ,  fed 
penitus  mortificemus,  tamen  injudicio  Dei  non  pofTunt  nobis  prodefre.  Sunt  enim 
pol,Iut£e  5c  contaminatCEConcupifcentia.  Nifi  igitur  Deus  avertat  oculos  a  peccatis 
noftris,  imoetiamajuftitia&virtutibusnoftris,  d:  propter  fidem,  quie  apprehendit 
filiumnosreputet  juftos,  a£tum  de  nobiseft,  Mifericordiafola,  feureputatiofolanor 
fervat.  Eundata  eft  igitur  hic  dodrina  noftra ,  quod  juftificemur  coram  Deo,  tantum- 
*per  mifericordiam  Dei  reputantem. 

Promiflio  caputeftdodrince  <&  principale  huic  adjungitur  ffdes,  feu,  utcrarius 
dicam ,  hanc apprehendit fides,  apprehenfio  autem  promiffionis  certa  vocatur  fides,  Sc 
juftificat,  non  tanquam  opus  noftrum,  fed  tanquam  Die  opus.  PromiflTo  enim  eft  donar 
tioSccogitatiodivina,  quiaDeus  nobis  aliquid  ofFert  ,  noneftnoftrumaiiquodopusy 
cumnosDeo  damus  aut  facimus  aliquid ,  fedaccipimusaliquid  aDeo,,  idqiLietantumi 

^  5  j;  per 


Peripfiusmifericordiara,  qui igitur  promittente  Deo  credit,  quifentiteumefTevera- 
"Cem ,  Sc  G{{e  prseftiturum  quicquid  promiferit,  hic  eft  juftus,  feureputatur  juftus. 

Scripturse  teftimonium  hic  clarum  6c  indubitatum  eft,  quod  fidei  imputatur  jufti- 
tia ,  hoc  eft ,  quod  Deo  credens  Abraham  reputatur  a  Deo juftus.  Retinenda igitur di- 
ftindio  hscc  eft ,  quod  fides ,  quse  agit  cum  Deo  promittente ,  6c  ejus  promillionem  ac- 
cipit,  haec  fola  juftificat. 

Juftitia  noftra  non  ftat  in  lege  6c  operibus,  quia  legem  non  pofl"umus  pcrfe£te 
•facerc»  fedinpromiflione,  quce  firma & immutabilis  eft.  Itaque  cum  eumapprehen- 
dat  fides  certa  fit ,  <5c  impletur  ,  5c  fequitur  infallibili  confequentia,  quia  fola  fides  pro- 
miflionem  ampleftitur ,  quod  fola  fides  juftificet. 

HascTheologianon,  utbiafphemipapiftse  clamant,  nobifcum  nata,  autano- 
bis  ck cogitata  aut inventa eft*  Tradit  eam D.  Paulus  6c  cltat ejus  teftem  Mofen,  qui  di- 
cit  AbrahamamcredidifleDeo,  &hoceireputatumadjuftitiam,  hoc  eft,  reputatum 
Abrahamumjuftum,  miferente  Deo,  curacrederet  promifl[ioni.  Porro  omnis  pro- 
miflioDeiincIuditChriftum,  fienimabsquemediatorefit,  Deus  nihil  nobifcum  agit« 
DifterentiaigiturfideiAbrahce&noftrsenullaalia  eft,  nifi  quod  Abraham  credidit  in 
CHriftum  exhibendum,  noscredimus  in  exhibitum  jam  ,  6c  illa  fide  juftificamur 
omncs» 

In  20.  Cap.  Gene. 

Deindc  certam  fpem  habet  in  juftitia  Dei,  hoc  eft,  in  mifericordia  ejus. 

W  EPISTOLAM  AD    GALAT. 

Articulus  autem  juftificationis,  qui  eft  unicumprEefidium  noftrum,  non  folum 
contra  omnes  vires  5c  doloshominum,  fedetiam  contra  portasinferorum,iseft,  fola 
fideinCHriftumfineoperibus  nospronunciarijuftos(Sc  falvari. 

Eft  itaque  Chriftianajuftida  imputatio  divina  pro  juftitia,  vel  ad  juftitiam  propter 
fidem  in  Chriftum,  vel  propter  Chriftum.  Non  autera  eft  inanis  fpeculatio,  tradi  Chri- 
ftum  pro  peccatis  meis,  &  fieri  maledid:um  pro  me,  ut  eripiar  ex  morte  asterna.  Ita- 
que  apprehendere  illum  filium  <5cincorde  in  illum  credere  (quod  donumDeieft)  fa- 
cit,  quod  Deusreputetillamfidem;,  licetimperfeftam,  projuftitiaperfe^ta. 

Ex  his  patet :,  quomodo  fides  fine  operibus  juftificet ,  &  quomodo  tamen  nccef- 
fariafitimputatiojuftitise,  peccata  in  nobis  manent,  quse  Deus  maxime  odit.  Ideo 
propterillaoportetnoshabere  im"putationem  juftitix,  quaenobis  Gontingit  propter 
CHriftum,  qui  nobis  datus ,  (Scanobisfideapprehenfuseft. 

In  Efaia  Cap.  6q., 

Juftitia  coram  Deo  eft,  non  hoc  vel  illud  facere  aut  pati,  fed  illuminari  per 
CHriftum  JEfum  ,  Et  agnofcere  atque  fcire,  quod  lit  falvatornofter,  qui  fua  morte 
nos  a  morte  &  peccatis  redemerit.  Hsec juftitia  in  verbo  oifertur  &  fola  fide  accipituo 
quac  a  fentitur  verbo  6c  credit  fe  juftum  effe  morte  &  merito  CHrifto. 

Fiducia  mortis  CHrifti,  debemus  fentire^Scconfiterinosjuftosefle.    Hjcc  igi- 

tur 


///.  CONfHA  A.  OSIANDWM.  199 


tureftjuftitianoftra,  qua  coram  Deo  jufti  fumus,  longiflime  extra  nos,  extra  omnia 
opera  ,    ^  cognitiones  omnes  fita. 

In  45.    Cap.    Bfaitg. 
Idololatria  efl  fperare  ex  operibus  iuftitiam  ,  que  per  folam  Hdem  in  CHrifti 
mortem  contingit.     HiEC  noftra  cft  juftitia,  quod  CHriftus  laboravit.    HujusChri- 
ftifupplicium  proomnibus  peccatis  fatisfecit. 

3m  iScmion  t?on  (Jt^riftn^cr  (Bcrccl^tigfcif  unt)  ^Bcrgcbnng 

Dct  ©miDcn» 

!^a^  iflnuMe,  fo  man  mft97af)nien  f)ei|]  ©Cf te^  ©nabe  obcrQ3er^ebun.ciber(^un^ 
t)c,  bat)on  €;&ri|iud  in  Mefem  unt)  alfen  ^i^annefien  faoct/  tveicf?ed  nid}t  eine  ti't)ifd)c ,  fon^ 
t)Ctnf)imnififd)c©ercd;tic)feit,  nid[)t  unfer^  ^5"»^  <^t)er  Q3erm6(]en^  i|],  fonDern  ©Otte^ 
^ercf  unt)  ^cfd!)encf. 

S^arumb  fofl  bicfc  li\)\i  (}efa|Tet  tverbcn,  ba§  nian^  gdn^fid)  bafiir  l^afte,  ba^  unfere 
Jrdmmiijfeit  fiir  ^Q^ii  fjcijfc  ^crcjebunc)  Dcr  ©unbcn. 

J^racjeliu  mo^cr  ftc  fommcn,  oDcrjvoL)urd)pcertt)orbcnfeiy  ^ntn?ort.  !^ar}cr  fotfit 
fic,  Da  3^|ug  C^prijlu^  ©Ottcd  @o5n  t)om  J^immel  fomnicn  unb  ?0?enfd)  morDcn ,  fiir 
unfcrc  @unbc  cjcfittcn  \)0X ,  unt)  gcjlorben  i(}.  S5a^  i(l  i)ic  Ur|ad;c,  Wo  ^xKiiX  unbi)er  (Scf)a$, 
t)urd)  n?eld)cn ,  unt)  umb  iDcfd/c^  n?iflen  ,  und  t)ic  Q3cr()ebutts  t)cr  ©unt)c  unD  @0?^e^ 
©nat)c  c)cfc()encfet  i(t. 

HcEC  pauca  teftimonia  ex  fcriptis  D.  Lutheri  recitafTe  contenti  fimus,  in  quibus 
fatisdeclaravitftiamfententiamdefidejuftiHcante  perfpicue  &  evidenter,  incitatislo- 
eisextantdefinitiones>  quid  fitjuftitia,  quidfides,  quacoram  Deojuftificamur.  Jufti- 
tia  noftra  dicitur  remiftio  peccatorum.  Cliriftianliiabentalienamjuftitiam,  quxtota 
eft  CHrifti  opus  (5c  meritum,  quod  vocatireadPatrem. 

CHriftiana  juftitia  eft  iiiiputatio  divina  ad  juftitiam  propter  fidem  in  CHri- 
ftum,  proindubitato  liabeatur,  juftitiam  coram  Deo  efTe  remiflionem  peccatorum. 
NonpoteftefTe  alia  juftitia,  quam  quod  peccata  ,  quae  liabenius ,  non  imputantur, 
Haeceftnoftrajuftitia,  quodCHnftuslaboravit. 

Clare  citra  ambiguitatem  definit,  qui  fint  jufti,  nemo  juftus  eft  coram  Deo, 
nifi  pergratiam,  &peccatorum  remiflionem.  MifericordiacScgratiaDeinoneft  ha- 
bitus  aut  qualitas  cordis ,  fed  divinum  beneficium ,  quod  credimus  peccatum  nobis  es- 
feremifTum.  Juftifumus,  quia  peccata  qucehabemuS;,  nonimputanturnobis.  Ho- 
mo  non  eft  formaliterjuftus,  fedrelative,  refpeftu  divinae  gratice  tantum,  (Sc  re- 
miflionis  peccatorum. 

Non  minus  perfpicue  definit,  quid  fit  fides,  qua  juftificamur.  Fides  eft  pro- 
millionibusdivinis  afTentiri&ftatuere,  quodverxfint,  eft  certa  fiducia,  quod  De- 
us  per  Chriftum  fit  propitius.  Fides  apprehendit  promiflionem,  Apprehenfio  pro- 
miilioois  vocaturfidesd:juftificat.  Fides,  quee  agitcum  Deo  promittente  &  ejus  pro- 
miftionem  accipit  ,  haec  juftificat.  Sentire  debemus  nos  juftos  effe  iiducia  mortis 
CHrifci. 

Ha- 


„  •-  _ 

Habes  in  recitatis  teftimonis  6c  definiiionibus  perpetuam ,  dilucidam ,  ac  certam 
fententiam  D.Lutheri  de  juftitia  fidei.  Non  citamus  tantum  excerpta  qusdam  «Sc 
rnutila,  fed  allegamus  (Sc  in  paucis  citatis  locis  proponimus  integram  ejus  dodrinam 
peromnia  fibi  confentientem»  Perpetuo  ubique  ille  urget  repetit&incuJcatilJaipfa, 
quseOfianderreprehendit,  Fidem  elle  noftram  juftitiam ,  fidem  eire  fiduciam  mife- 
ricordiseDei,  feu  promiffionis,  Deum  pronunciare  juftos  ,  Fidem  inCHrifto  reputa- 
refeuiniputareprojuftitia:  Citatinhuncfenfum  Pfalm.  52.  Beatusvir  cui  nonim- 
putavit  Dominus  peccatum,  conftituit  fidei  juftitiam  in  obedientia,  paffione,  mor- 
te  &  meritis  CHRISTI. 

Magno  fludio  pr^Ecipue  laboravit  in  illuflrando  articulo  juflificationis,  haud 
dubie  i  Deo  ad  id  excitatus.  Hunc  inprimis  Ecclefiis  6c  eorum  Dodoribus  commenda- 
vit ,  ut  in  eo  cognofcendo  potiflimum  operam  collocareut ,  6c  fludio  fibi  haberent  hu- 
jus  doQirince  lucem  confervare ,  ne  efFufis  tenebris  obfcuraretur. 

Acceperunt  Ecclelise  noflrae  ab  illoex  fcripturaintegramdoMnamdefideiju- 
ftificatione.  Pleriquenoflrumnonexlibristantum,  fed  viva  voce  perannosaliquot 
audituaccepimusexpHcationeminhaspartes,  quiecaputefinoflrasreligionis.  QH'^ 
inreliquispartibusexflruttisfuperfundamentum  integrum  firmumque  confiflit,  fi  il- 
ludvacillat;  Quideritaberrorefyncerum,  fi  noncaret  errore  fidei  juflificantis  do- 
^rina?  Quid  reliqvum  hpbent  ad  defenfionem  contra  iniquos  accufatorcs,  infimu- 
.  lantes  de  hierefi  &  erroribus  in  reliquis  partibus  do&inae,  fiEccIefice  noftrseindefiniti- 
onejuflitia^fideierrorisdamnantur:  Certenon  tam  eas  fufpedlas  facit,  quam  fugil- 
lat  6c  traducit  in  toto  negotio ,  6c omnibus  partibus  inflauratse  religionis  quisquis  eas  re- 
prehendife,  in  definienda  juftitia  fidei  per  annos  aliquot  in  errore  hsefifTe.  Qua  in- 
juria  ut  non  tam  Ecclefise,  quam  CHrillus  earum  dodor  &  gubernatur  laeditur  gra- 
viflime:  ita  non  fegniter,  depellenda  &arcenda  efl. 

Quamobrem  pro  noftro  officio  noftram  operam  ac  fidem  praeftitimus  in  refu- 
tanda  injufta  fugillatione  Ofiandri.  Noftram  fententiam  placide  ,  modefte,  Sc  fyn- 
cere  explicare  conati ,  abftinuimus  non  foium  ab  infe6tatione,  fed  etiam  ab  acriorc, 
jufta  tamen  reprehenlione.  Rationem  confutandi  ita  inftituimus,  ut  potius  confir- 
maremus  veritatem  noftrae  dodlrince,  quam  utfumeremuslaboremindogmatibusno- 
vis  convellendis ,  quaeilieaftruit.  Noftrieenimpartis  fententia  confirmata,  contra- 
diftoria  everfa  collabitur. 

Nec  confilium  nobis fuit  perfequi  difputationes  ab  illo  introdudas,  nec  quseftio- 
nes  obje£las  operofe  difcutere ,  &  ad  fingulas  refpondere :  Sed  melius  nos  tempus & 
operam  coUocare  exiflimavimus,  ficompiedteremurtotum  corpus  brevi  compendio, 
&  ardine  contexeremus  j  quas  conjun£ta  funt  cum  argumento  dcmateria  f idei  juftifi- 
cantis.  Idque  has  ob  caufas,  partim,  ne  vel  ipfi  ingrederemur,  velledtores  indu- 
cercmus  in  labyrinthos  perplexos^,  neve  materiam  fubtraduri  contentionibus,  am- 
pliorem,  fubminiflraemur :  partim,  ut  prsecluderemus  viam  calumniis  injufte  laxan- 
tibus  noflras  Ecclefias ,  quod  in  his  non  integre  tradatur  dodrina  de  juftif  icatione : 
partira ,  ut  faceremus  ejus  copiam  reftius  dc  totius  rei  controverfia  judicandi. 

Prin- 


///.  CONTRA  A.  OSIANDRUM,  aoi 


Principiotradavimusdefinitionem,  cum  nominiS:,  tum  rei.  Juftificare  fcri- 
pturse  uiitato  &notorermoncdicitur,  pro  juftum  pronunciarefeureputare.  Deusim- 
piumverejuftificat,  non  per  inlia^rentem  6c  infufam  juftitiam  ,  five  accidentalem, 
fed  imputando  <Sc  donando  merita  CHrifti,  &  remittendopeccata.  Juftificatio  eit 
remiftio  pcccatorum.  Juftificari  eft  remitti  peccata,  ea  nonimputari,acondemna- 
tione  peccatornm  abfolvi. 

CHriftus  perfedc  implcvit  legem,  confummatamPatri  prceftititin  omnibus  obe- 
dientiam  ,  illius  obedienthi  in  omni  vita ,  in  operibus,  6c  paftionibus  ejus  integra , 
fanda,  «Scperfeda,  eft  noftra  juftitia,  Sua  obedientia,  fub  fanguine  <k  morte  nobis 
meruit  juftitiam ,  remiftionem  peccatorum ,  <5f  a^ternam  falutem»  Clirifti  merita  cre- 
dentibus  in  eum  imputantur ,  &  donantur  pro  juftitia. 

Deinde  didum  eft  de  caufa  efticiente  juftificationis  primaria,  quia  Ofiander 
commifcet  caufam,  (Scremefteftam,  proceditacaufaadopusipfum.  DifputatDeum 
juftificare,  6c  quod  idem  eft,  CHriftum  juftiftcare  fecundum  divinam  naturam,  6c 
concluditDeieflentiam  eftejuftitiam  noftram  ,  eaquenosjuftificari,  nonfaneuine  5c 
inorteCHrifti.  Ponitcaufam  juftificationis  principalem  pro  re  cffecta  ,  &  aftirmafc 
Deum,  feu  CHriftum , juftificare  divina  fua  natura ,  6c  removet  a  caufa  efficiente  huma- 
namnaturam,  (ScCHriftihominispaflionem,  merita  obedientice  <Sc  mortis  ejus ,  qusc 
negat  efte  juftitiam  noftram. 

Nos  contra  adferimus  ,  CHriftum,  Deum  6c  hominem,  juftificare.  Redem- 
ptor  nofter,  verusDeus,  (Sc  homo,  juftificat  remittit  peccata,  fandificat,  <Sc  falvafc 
fuapaffione,  ficut  Paui.Rom.  y,  clare  adfirmat,  juftificamur  per  fanguinem  CHrifti, 
&apudEraiamCHriftus  dicit,  felabore^c  paflionefuadelerenoftrasiniquitates.  Nam 
pr^emittit  promiflioni,  Ego,  ego  deleo  transgrefliones  tuas.  De  labore  fuo  inquit, 
Tu  mihi  laborem  fecifti  peccatis  tuis. 

Minifteria  &  beneficia  redemptionis  &  juftificationis  funt  fcotius  perfonseCHriftl 
non  fecundum  alterum  tantum ,  fed  fecundum  utramque  naturam  cuique  naturse  in  per- 
fona  CHriftiitafunftribuendafuapropria,  neejusbeneficiainredemptione,  juftifica- 
tione,  &  fanOiificatione ,  diftrahantur,  nedentur  alteri  natur^,  alteri  adimantur» 
De  CHRISTO  homine  ejusque  labore,  obedientia,  fanguine  6c  morte  aliter  judi- 
candumeft,  quamdcquocunquealiohomine,  ^cdeobedientia,  fanguine,  <Scmorte 
ejus,  qui  tantum  eft  homo.  Fide  vera  confitemur,  CHriftum  efte  Deum  6c  hominem, 
jam  quia  Deus  eft ,  non  homo  tantum,  CHrifto  homini  8c  ejus  fanguini  tribuuntur hjec 
opcradivina,  etiam  fecundumhnmanamnaturam,  Quod  fanguis  ejus  delet  peccata, 
Quodmundat  a  peccatis  ,  Quod  fandtificet ,  Quodmors  CHrifti  hominis  morfcem 
perimat&c. 

Adjecimus  hoc  loco ,  qua  ratione juftitia  fidei  in  fcriptura  appellattir  Dei juftitia 
opponitur  ea  hominum  juftitiis,  operibus,  paflionibus  <Sc  meritis,  nonopponitur 
CHriftiobedientiiEacmeritis,  quin  potius,  quia  hxcDeus  impufcat,  donat  adjufti- 
tiam ,  eaque  fola  valent  coram  Deo ,  juftitia  Dei  dicuntur. 

Porteadeexterno&internoverbo,  acde  fide  dicendumfuit,  cum  verbum  6c 
fidespertineant  adefficienCescaufas,  fintqueDeiordinaUmedia,  organafanaa,  6c 

£(  effi- 


201 


23cl^5mti5g  t>ev  2^ircl)eft  5«  ^am&urg. 


efficacia,  quibushominesjuflificantur&falvantur,  <5c  confeflio  Ofiandri  imminuat  di- 
cnitatem  prtedicati  verbi,  fijamque  efficaciam  ei  detraliat.  Quse  de  externo  verbo  ha- 
bet  fcriptura ,  Ofiander  trahit  ad  verbum  internum ,  fingit  diftindionem  externi  dc  in- 
terniverbi,  ut  adferat,  homines  juftificari efientiali  Dei  juftitia,  ideo  falit  exverbo 
externo  vehiculum  adducens  efientialem  juftitdam ,  qux  fit  internum  verbum ,  habi- 
tansincredentibus. 

Sed  cum  aglt  fcriptura  de  minifterio  Evangelii,  (Scdeverbofidei,  commendat 
nobis illud  unum Evangelii  verbum,  quod  promifit  Deus  de  filio  fuo  JEfu  CHrifto,  quod 
Dei  promifliones  de  noftra  falute  annunciat,  6c  eft  virtus  Dei  ad  falutcm  omni  credenti» 
FidesexiftitexverboDei,  eftque  cognitio  5c- adfenfus ,  non  funt  verbum  internum, 
quod  fit  divina  efiTeatia ,  fed  funt  ipfa  fides  6c  fidei  partes.  Porro  fidei  objedum  CHri- 
ftum  effe,  6c  eum  fide  apprehendi.  Ita  fuo  modo  Ofiander  difputat ,  ut  novum  ftatu- 
at,  &afcriptaraaUenumdogmade  fide.  Adfirmat  enim.,  fidemCHriftumapprehen- 
fumefirentialiteradducere,  &:  inhabitatione  divinaj  naturie  juftificare.  Contra  effen- 
tialemapprehenfionem  nos  hsec  adferimus,  fidei  juftificantis  objedum  eft  promiflio 
de  femine  mulieris  conterente  ferpentis  caput,  tollente  malediclionemper  crucem, 
dumfirpeccatum,  &;maledi(5lum ,  benediceate&juftificante  per  fanguinem  fuum. 

Juftificantur  homines  fide  apprehendente  CHriftum  pafTum  pro  peccatis  mundi 
5crefufcitatum,  nonfideincIudentedivin^enaturKeflentiam,  FidesinCHriftumjufti- 
ficat,  qu^apprehenditmeritaCHrifti,  &beneficiainipfopromifi:a,  EvangeliumprK- 
dicatCHriftihumiliationem,  crucem,  vulnera,  fanguinem,  mortem,  Perharc  6c  in 
his  promittitjuftitiam ,  remillionem  peccatorum  &  falutem..  Huic  praedicationi  fides, 
credit  &  in  promiftionibus  Evangeiii  accipitpartaperCHriftumtradituminmortem, 
falutisieternaebona,. 

Poft  hsec  accedimus  ad  effeftus  juftificationis ,.  inter  quos  ponimus  inhabitatio- 
nemDei,,  «Scinnovationemliominisjuftificati.  OfianderexhabitationeDeifacitcau- 
fam eificientem ,  Scremipfam,  contendens,  quodinhabitationeDei  effentialijuftifi- 
cemus,  eaqueiltjuftitiafidei,  Itacommifcetcaufas&eftedus..  Atnosdifcernereo- 
portet  &  fuo  loco  relinquereutrumque  caufa  prxcedit,  eam  fequitur  effe6Ius,  prius  eft 
juftificari,  pofteriusefttempIumfieriDeiinhabitantis,  fideDeuspurificat  corda,  pec- 
cataremittit,  mundatosapeccatis,  confecrat  fibi  intemplum.  fandum  <Sc  habitatin 
juftificatis.  Inhabitatio Dei non eft  ipfa  juftitia ,  fedquos Deus  juftificat ,  in his habi- 
tationemfibifacit^^templumfuumhabet.  ^ 

Ita  innovatio  efFedus  eft,  non  caufa juftitise.  Novitas-  autem  illa  inchoata  in  ju- 
ftificatls  continuatur  per  totam  vitam.  San£ii  non  pr^^ftant  integram  Sc  perfeftam  o- 
bedientiam  legi ,  haibent  fuas  infirmitates ,  defedtus  6c  vitia  &  fiibinderenovantur  6c 
fanftificantur.  Quia  itaque  obedientiaimperfeda  eft,.  non  funt jufti  fua  novitate,  non 
charitate,  nonaliis  virtutibus ,  fed  perpetuojufli  funtgratia  «Scremiffionepeccatorum, 
per  fidem  in  mediatorem  JEfum  CHriftum. 

Hiec  de  inhabitatione  «Scinnovatione  aliquanto  fufius  declaravimus,  utfieret 
manifeftum,  quo  fenlu  (criptura  loquatur  de  inhabitatione  Dei,  &  quod  effeaus  fit  con- 
junaus  cum juftificatione,  nosque.inhabitationem  Dei  &  innovationem  non  feparare 

ajufti- 


///.  CONTRA  A.  OSIANDRUM,  205 

ajuftificatione,  fed  cumeaconjungere,  diftindetamen,  ne  inter  fe  commifceantur 
caufa<Sceffe£lus,  necalterum  in  alterius  locum  conftituatur,  necjuftitiaad  fcribatur 
novitati ,  obedientix  6c  virtutibus  hominis ,  ied  tota  CHrifti  gratias  6c  meritis  accepta 
feratur,  nereddaturincerta,  fi  fentiendum  fit ,  inhabitationeDei,  novis  qualitatibus 
veladionibus,  quasinfanftisoperatur  Deus,  juftititeperfedionem  continere. 

Poftremaparsnoftrifcriptiattingitfinem,  adquemtendunt  omnia,  quse  Deus 
ex  immenfa  charitate  impendit  in  perditi  generis  humani  redemptionem,  per  filium  fu- 
um ,  miftlim  in  mundum ,  traditum  in  mortem  crucis  ,  refu(citatum  8c  exaltatum  fuper 
omnes  coelos»  Paulus  fcribit  Rom.  g.  Deum,  qui  fiiium  fuum  dare  dignatus  eft,  omnia 
cum  illo  dedifte,  Hcec  bona  in  hac  vita  apprehendimur  6c  poflidemus  fide  1  fpe  expe- 
damus,  inalterarevelabuntur,  eo  confervatur  nobis  perfeda  gloria  6c  fruitio,  fin- 
cero  &  inenarrabili  gaudio  redundans. 

Hxc  in  fumma  noftra  eft  doQ:rina  ex  verboDei  de  juftificatione  per  fidem  inChri- 
ftum,  hxcnoftraeftfententiadelibroOfiandri.  Exquaperfpicipoteft,  inquibus,& 
cur  ab  illo  diftentiamus.  Nunc  breviter  ex  oppofitio  addemus  ejus  dogmata ,  propriis 
ipfius  verbis  recitata. 

Ab  orthodoxse  fidei  do(3:nna  (Sc  regula veritatis ,  quas  eft  Scriptura  fanda,  has  ad- 
fertiones  Ofiandri  diftentire  judicamus. 

Juftificare  impium,  non  eft  eum  pronunciare  feu  reputare  juftum. 

Juftificatio  non  eft  remiftio  peccatorum. 

Graviilime  errant,  quiteftimonioPfalm.  52.  volunt  probare ,  juftitiam  nihila- 
liud  effe ,  quam  remiftionem  peccatorum. 

Docentfrigidiusglacie,  qui  docent  nos  remiflione  peccatorum  rcputari  juftos. 

Obedientia  CHrifti  nos  non  juftificat. 

CHriftusnoneftjuftus,  quialegemimplevit,  fed  quia  abasterno  juftoPatreju- 
ftus  tilius  natus  eft. 

Nusquam  legitur  in  Scriptura,  impletionem  legis  &  mortem  CHrifti  efte  jufti- 
tiam  noftram. 

CHriftuseftjuftitianoftra,  fecundum  divinitatem  fuam* 

Juftificat  nos  effentiali  fuajuftitia,  nonfanguine,  nonmortefua. 

CHriftus  eft  fapientia  noftra  fecundum  divinam ,  non  fecundum  humanam 
naturam. 

Omnis  juftitia  aut  eft  divina  juftitia  Sc  efTentia  Dei,  autefthumanajuftitia,  6c 
qualitas  creata,  nullo  autem  modo  a£lio  aut  pafHo. 

Juftitia  propriJE  dicitur,  quodnosmovetadjufteagendum,  <5cfine  quo  necju* 
fti  efTe^nec  jufte  vivere  poffumus. 

CHriftus  paffus  eft  ante  amos  i  foo.  ideo  proprie  loquendo  ,pafIio  ejus  non  po- 
teft  efle  noftri juftif icatio ,  fed  tantum  redemptio  &  fatisfaftio  pro  nobis.  Nam  qui ju- 
ftificaridebet,  eum  neceffe  eft  natum  efTe  <Scc. 

Ideo  CHriftus  nos ,  qui  jam  vivimus  6c  alios  ante  noS;,  per  impletionem  legis 
mortem  &  paffionem  fuam ;  nonjuftificavit,  fedredemptifumusabiraDei,  morte& 
inferno. 

g  C  a  Hkc 


ao4  25cl5tttHug  Ut  T^itiS^m  $ti  ^^mburg. 


Hsec&aliaparadoxa,  quse  Gum  hiscohaerent,  meritorejiciuntur,  cumadlertor 
caftatuensde  fuo  contra  fcripturam  lov-^uatur. 

Rejicimus  prceterea  vioientas  interpretationes ,  (ive  conlidas  glofTas ,  quibus 
miris  modis  transfbrmat  muita  infignia  didla  fcripturse,  6c  corrumpitomneslocos  de 
juftiHcatione  fidei  locum  i  Cor.  i.  CHriftus  fadus  eft  nobis  a  Deo  fapientiacSi-juftitia 
ad  efTentialemjuftitiam,  detorquet,  fapientiamcScjuftitiamexponitdeaeternoverbo, 
feufilioDei.  Ettamenclariflimeelucetexverbis  Apoftoii,  quod  loquitur,  de  prce- 
dicationeEvangelii  annuncians  CHriftum  crucifixum,  6c  de  cognitione  CHrifti  hu- 
miliatiusqueadmortemcrucis*  Namdicit,  quidCHriftus  nobis  faitusfitper  crucem 
&  mortem  fuam,  nempejuftitiaj  fapientia,  redemptio. 

IndefinitioneEvangeliiqujElegitur  i.CapiteadRomanosvirtutem  feu  potenti- 
um,  quacredentesfalvantur,  inteliigitverbuminternum,  hoceft,  CHriftum  filium 
Dei.  Locus  Efa.  f  5 .  de  cognitione  Chrifti  vulnerati  propter  peccata  noftra,  qua  juftifi- 
camus,  novo  gloffemate  depravatur,  additenimhanc  expofitionem.  Noscognofci- 
mus  CHriftum  per  verbum ,  quod  eft  divina  ejus  natura.  Eodem  detorquentur  veiba 
CHriftiJoan.  17.  Hoc  eft  vita  a^terns,  utcognofcanttefoIumDeumverum&c.  Ad- 
ditilie,  Chriftusjuftificatnosfuicognitione,  patetquodjuftificatnos  divina  flia  natura, 
quse  eftverbum«kvita.  Rom.  10.  juftitiamfidei,  quaedicit  ne  dixerisincorde  tuo  &c. 
Intelligitverbum,  filium  Dei,  Paufus  loquiturde  verbofidei,  quodpropeeft,  inore 
^cincorde  noflro* 

VimfacitverbisCHrifti  Joan.  ^.  Caro  mea  vereeftcibus,  admonens,  intelli- 
gendumefTe  CHrifti  divinitatemincarne  6c  fanguine,  cum  dicit,  carnem  fuam  effe 
cibum.  Item  i  Joan.  i.  In  verbis  Apoftoli,  fanguisCHriftimundatnosabomnipec- 
cato,  fanguisillifignificatdivinitatem  infanguine.    . 

Pra^terimus  aliascorruptelasjmiffasfacimuscavillationes,  calumnias,  novasde- 
finitiones  oc  diftincliones,  non  convenientescumprceceptoPauli,  qui  nonfolumfe- 
care,  fedredefecare  verbum  Deoprxcipit.  Namcumnonfecatur  rede,  novis  di- 
ftinc^ionibus  obicuratur  linceradodrina,  quales  multas  fcholaftici  eommenti  funt. 

Prcedifta  non  recitavimus  animo  cuiquam  iniquo,  nec  unum  verbum ,  nos  hic 
fcripfifte  vere  teftamur ,  coram  Deo ,  ftudio  carpendi  aliena  9  aut  traducendi  quenquam 
fed  tuendi  veritatem  ilfefam ,  &c  fraterne  admoraendi ,  fl  quis  a  redto  ueficxerit ,  ut  in 
Viamredeat,  fincere  &  candideagimus  caufam  longe  maximam  de  parte  doftrinJE, 
qua  fubverfa alia  integra  confiftere  non  pofTunt. 

Acviciffimpetimus,.  utquicunque  noi^raiegerint,  in  judicando  xquos  &can- 
didosfeprJEftent,  Et  adhibeant  in  confilium  non  adfedus  non  propriam  fapientiam 
fuam ,  fed  verbum  Dei  in  genuino  fuo  fenfu  inteliedlum.  Non  domo  allatas ,  fed  inde 
fumptas  fententias  pronuncient. 

Quodfitumerit,  quod  difpliceat,  ^  non  abs  re  effe  videbitur  ,  cur  quasdatn 
non  probent,  ingenue  nos  admoneant,  additisargumentisac  rationibus  juftis  exDei 
verbo,  cujus  &:judicium  6c  cognitio  in  caufas ,  qux  pertinent  ad  integritatem  rellgio- 
Dis,  accipinius  a  monitoribus  non  iniquis,  uti  dignum  eft,  animis  gratifHmis,  qua: 

meliora 


IIL  CONTRA  A.  OSIANDRUM.  20 s 

meliora  fuggerint,  redius  ea  perfpicientes ,  inquibus  aiii,  etli  intentiiniucem,  ut 
homines  tamen,  alicubi  impingunt. 

Nos  in argumento  caufe  gravidimJE Sc compleftentis  per  multa  qu^dam  ccntra- 
dius,  qucedam  non  ita  munita,  udque  fcripfur.us,  quod  necefle  fuit  nos  facerci  ni- 
fi  nimia  prolixitate  in  refpondendo  nos  ipfos  aliosque  fatigare  noluifiemus,  ad  quce 
explicanda  6c  probanda  nos  ultro  ofFcrrimus,  fi  id  a  nobis  bono  requiretur. 

Dominus  nofter  JEfus  CHriftus  Spiritu  fuo  fandto  regat  omnes  vocatos  adEc- 
cleficE  fuxconfortium,  ut  cauti  <Sc  prudentes  nusquam  averitatcadulloserrores  de- 
fleftant,  6c  eam  det  mentem,  ut  ubi  ab  ea  difcerint  fedudti  veliniidiis  Sutana?,  vel 
rationisfuaepricpofterafequentiam  vocem  revocantiseosmonendo  velarguendo  ad- 
mittant,  acin  eaperfiftant  irreprehenfibiles  fuo  &  totius  Ecclefice  bonoadDeiaeterni 
gloriam  Amen, 

CATALOGUS    ILLORUM; 

qui  huic  Confeflioni  fubfcripferunt 

J  O  A  N  N  E  S     iE  P  I  N  U  S. 

Dodlrinam  de  juftificatione  hominis  ,  comprehenfam  in  hacnoftraconfefllo- 
ne,  abeotempore,  quo  Evangeliumfalutisnoftr^einSaxonia  illuxit,  fideliterinno- 
ftris  Ecclefiis  &  fcholis  explicatam  efle ,  6c  adhuc  fecundum  regulam  orthodox^  fidei 
ex  fcriptura  fanfta  integram.  proponi,  eamquenosetiampofteris  noftris,  Chrifto  ad- 
juvante,  quafipermanus,  tradituros  effe ,  utfincera6^  incorrupta  conferveturapud 
eos,  nosque  opinionespngnantes  cum  Prophetica  <Sc  Apoftolica  dodrina,  cum  qua 
noftramConfeflionemconrentire  judicamus ,  damnare  oc  damnaturos  effe ,  ut  in  die 
Dominifideles  reperiamur  :  Ego  ^pinusmeoautographoatteftor;  Hoc  ipfum  etiam 
ceteri  Dodores  Hamburgenfis  Ecclefise  fubfcriptione  fui  nominis  ordine  confte- 
ftantur* 

^oachimm  Weflphalm ,  manufuafubfcripfit,  ' 

^ohannes  Hcogelke,  manu  fua  fubfcripfit. 

Theodoricm  Phrifitis ,  manu  propria  fubfcripfit^ 

'Johannes  E(2tker y  propria  manu  fubfcripfit.  v 

Faulus  van  Eiizen 3  propria  manu  fubfcripfit. 

Henricm  Hertuvich ,  propria  manu  ilibfcripfit^ 

Mmhias  Krosgherus  y  manu  propria  fubfcripfit, 

^ohannes  FUnnme ,  manu  propria  fubfcripfit, 

■Servatim  Eggerdes,  manu  propria  fubfcripfit. 

SehafiianiLs  Friedach  3  manu  propria  fubfcripfit, 

Georgim  Tappim  3  manu  propria  fabfcripfit. 

ycm^&w/^' I)^^t'7f^r^  xnanupropria  fubfcripfitr 


2o6       ^eUntnii^  bcx  l^irdbett  $u  ^mhm^.  IIL  CONT.  A.  OSIAND. 


Nicolaus  Barflwann  ,  manu  propria  fubfcripfit. 

Conradus  Geriacij  manu  propria  rubfcripfit:. 

Meynhardm  Krager^  manu  propria  fubfcripfit. 

Alexander  Moppenfis ,  manu  propria  (ubfcripfit. 

Hubertus  Bylant ,  manu  propria  fubrcripfit. 

^ohannes  Vordis >  propria  manu  fijbfcripfit. 

//^rw^wm/^ 'tor/V/f :,  manu  propria  fiibfcripfit. 

Joachimus  Magdeburgius  Gardelebenfis.  manu  propria  fiibfi:ripfit. 

Ego  Friedericus  Henniges  Ecclefi^,  qu£E  eftin  civitate  Lugeburgenfi,  Supe- 
ritendens  hoc  manus  mtx  fcripto  teftor ,  me  atque  ceteros  ibidem  verbi  Dei  miniftros 
de  hominiscoramDeo,  juftificationefemper  ficdocuifte,  adliuncufi]ue  diem,  ficquc 
Deo juvante  per  Chriftum  dofturos ,  in  eaque  dodrina  per  omne  vitse  tempus  perman- 
fi.iros:  Cum  adeo  eertumfit,  utnihilcertius,  hanc  dodrinam  nonhominis,  fedDei 
efl^e ,  ex  verbo  Dei  fiamptam  &  in  verbo  Dei  f undatam»  Quare  6l  ego ,  &  Paftores , 
ac  verbi  Dei  miniftri  noftrs  Ecclefis  fingli ,  quisque  fiio  ordine  ,  huic  dodinnx  6c 
fcripto  fiia  manu  fijbfi:ripfimus. 

Cajparm  Rcsmeshagen ,  manu  propria  fiibfcripfit. 
Gerhardm  Herberdinck ,  fubfi:ripfic  manu  propria. 
Johannis  Lampe ,  manu  propria  fiibfcripfit. 
Martinm  EckMarch ,  m^nuT^xo^x'\2L^Mcx\\i^\t. 
Hermannm Holtinus ,  manu  propriafiibfcripfit* 
Evaldm  Turouu  i  propria  manu  fiibfi:ripfit. 
Guilhelmus  Santphurdius ,  manupropriafubfcripfit. 
Mattheus  Riidolphm,  manu  propria  fijbfcripfit.^ 
Antonius  Wippermannus :,  propria  manu  fiibfcripfit. 
Simon  Brujio  IJratislavienfis ,  manu  propria  fiibfcripfit. 
'JohannesLinus 3  manu  propria  fiibfi:ripfit. 

ImprefTuiii  Magdeburgi  apud  Michadem  Lotdierum,  Cal. 
Janua.  Anno  MDLIII. 


•  *  c 


SEN- 


SENTENTIA 

MINISTRORUM  CHRISTI 

IN. 

ECCLESIA  LUBECENSI,  HAMBURGENSI, 

LUNiEBURGENSI  ET  MAGDEBURGENSI,  DE  COR- 

RUPTELIS  DOCTRIN.E  JUSTIFICATIONIS , 
QUIBUS  ADSERITUR. 

BONA  OPERA  ESSE  NECESSARIA  AD  SALUTEM. 

ITEM^ 

NEMIMEM  UNQUAM  SALVATUM  ESSE  SINE  BO- 

NIS  OPERIBUS, 

ET 
IMPOSSIBILE  ESSE,  QyENQUAM  SINE  BONIS  OPE- 

lUBUS  SALVARI. 


A&orum  if. 

Et  quidam  qui  defcenderant a  Judaea,  docebant  fratres ::  Nifi  circumci-- 
damini  fecundum  morem  Molis ,,  non  poteftis  effe  falvi,. 

Sententia  definitiva  Concilii  Apoftolici ,  de  ibla 

fide  falvante. 

Quid  teritatis  Deum,  ut  imponatur  jugum  fuper  cervices  Apoftolo- 
rum,  quod  neque  nos  V  neque  patres  noftri  portare potuimus ,  fedpergra- 
tiamDomini  noftri  JEfuCHriftiy  credimus  nos  falvosfuturos;  quemad- 
modum  &  illi  l 

Lutherus  fuper  GaK 

Pfeudo  apoftoli  dbcuerunt  pr^ter  fidem  In  Ghriftuni  t  opera  legis  di- 
vinas  neceffaria  effe  ad  falutem; 


208 


)  o  cm- 


P  R  yE  F  A  T  I  O. 

/  JS  Morte  reverendi patris  D.  D,  MARTJNI  LUTHERI,  pi^  memori^,  vartae 
'  /j  hacieuus  turhae ,  errores ,  dijjcnfionesperEcclefiamChrifii  grajjataefunt ,  eam- 
UM.  ^ue  miferabiJiter /acerarunt  ^  vafiarmit  j  Quas  minui  aliquando  tandem ,  (^ 
0*  toUiante  omnia  fummis  votis  precibufque  aDeoboni  omnisfonte  contendendum,  ei- 
que  rei  pia  remedia  adhihenda  efjent. 

fyijjenfivnum  porro  ifiarum  caufam,  culpamqiie  nohis  perfertim  mihi  lUyrico 
quidam  trihuunt.  At  qtiam  vere  faale  ipfa  res  controverfiaque  fatis  jam  Deihene- 
ficio  iUuflrata  indicat.  Nam  cum  ante  paucos  am^os  furnmus  efifet  confenjiis ,  con- 
cordiaque  in  Ecclefia  Dei,  Antichrifimque  ctmi  fiuis  mancipiis  per  Concilium  ^lnte- 
rim  populo  Dei  immineret ,  eumque  etiam  non  fegniter  oppugnaret :  utriusque  no- 
ftrum  ardentia  vota  i^  confiUa  fuerunt ,  etiam  primquam  nohis  wutuo  veffacie 
vel  nomin^  fohim  noti  efjhnus  ,  ( ut  multi  quoque  adverfarii  ncfiri  probe  no- 
runt)  ut  omnes  pii  concorditer  ^  unanifniter ,  velut  infiru&a  acie  mutuo  feprotegen- 
tes  cum  Antichrifio ,  ejusque  Synagoga  confitgerent ,  hoc  efi,  inagnita ,  recepta^  con- 
fefjlt,  fj  jam  vi^lrice  CUrifiiveritate ,  confianter  perfeverarent ,  crucem  Dotnini, 
quantumvis  gravefn  y  oh  ejm  ccnfeffioncm  humeris  ipformn  impofitam ,  patienter  fer- 
rent :  Seque  in  ea  portanda  ^  quacunqiie  re&c  pofjent  ratione ,  fnutuo  adjuvarent  ^ 
fuhlevarcnt.  Denique  communes  ^  ardentes  ad  patran  coelefiem  cxercituum  Domi- 
num  preces  funderent  y  ut  lahantem  veritatem  ^  Ecclefiam ,  ipfie  defenderet  ac  tiie- 
retur.  Nam  ea  ratione  Ecclefia  Deifemper pugnare  contra  Satanam ,  ^  irnpicsfolita 
efi  3  ^  efje  fuperior. 

Etmi  confiigendi  cum  impiis  rationem,  cumplccriquepii  omnes  proharent  >  me- 
Uorem  nullam  cernerent ,  ?nediocriter  demqiie  ad pugnandum  efjent parati ,  ac  tan- 
tum  cohortationem ,  fignuriique  pugnandi  a  ducihus  cxfpeciarent :  Ecce  adfunt  quidam 
fu?mni  duces  y  quorum  mimiis  fuerat  j  confilio  ^j  jnanufios  adjuvare ,  qui  mox  negant 
quicquam  opus  efie  tali pugna ^.fehahere  cxpcditum  confilium 3  quo  finguli  corporali 
fimul  i£  £tern(S  vit£  confulere  re&iffime  poffmt ,  imheciUiores  poffe pie  multa  fimulare 
l^ diffimulare 3  cederehofii,  i£  fortunce  adverfiS ,  ohedire  Antichrifio  3  ejufque  Eptfco- 
pis 3  cum  eo  fefein  reVtgione confor^nare 3^c.  Quodfi quiStoici,  duri^  rigidi(}pr£- 
fra&i  3  fihifortes  efie  videantur ,  iUifane  foli  conjiteayitur  fuopericulo  3  folifuo  damno 
pugnent  3  nec  alios  fecum  in  difcritnen  addiicant. 

lUud  vero  confiUum  veree^Jog  yir,KQv^  ccntentionis pomumfuit 3  titetiajii  oratio 
in  Ifinderi  promotione  recitata  ia  appeUat.  Na??i  nuUum  aurum  nuUique  adamantes 
mt  carhuncidifulgentin  veteris  Adami  octilis ,  pcrinde  aciUud  confiiium  quod  ratio- 
nemfimulplurihus  dominii  nempe  ventri  3  mammonae  in  Chrifioferviendi  commovfirat : 

Quod 


IK  CONTRA  MAIOREM.  209 


Quod.fimul  Dei  ^  DiaboH ,  impiiqaepacem  mundi  polticetur ,  quod  deniqut  prafentis 
futurdzque  vit£  fklicitatem  offert.  Ouare ,  eo  contentionis pomo  in  medmm  projedo  » 
miferaUlisacieipiorum  dt/Jipatio  perturbatioque  exoritur. 

Cohortes  aliqu<e  prurfus  ad hoftes  transfugiunt.  Alite  aliter  fe  cum  Antichrift$ 
conformare  >  a/usque  conditionihtufc ei  dedere  occipiunt ,  ali<s  cundantur  incertts  quid 
faciant^  diim  Tragcedidi  buimexitum  exfpeBant ,  alitedenique  cognofcunt  totum  iliud 
confdium  dodrinae  ^  Eccle/ia  perniciojum  ,  Deo  vehementer  improbari,  dolent ,  ge* 
munt  3  nectamenqtiomodo  eimalorejiftant  norunt. 

Nec  adverjariifihifuxquefortun^intanta  occafione  defunt ,  fed alacres  in  me^ 
diam  aciem  irruunt ,  ftgrnunt ,  jugulant ,  fugant ,  capiunt ,  nec  nmltumabeft,  quift 
erediiinjiauratisqttetibiquefuifimpietatibus  totum  exercitum  Chrifti ,  religionemqMt 
penitus  deieant.      ^  - 

Ihifims  ^  quidam  alii  gregarii  milttes  exercltiu  Chrifli  animadverfa  confiHt 
ejusfraude,  id  coram  ommbfis  reprehendimus  ,  omnerde  pericu/o  confi/ii  monuimiis  , 
omnes  adinftaurandam  aciem  conjungendosque  ordinesfuftiyiendum  ^  frangendum  im- 
petum  Antichrifti  cohortuti  fumtu  ^  fiquoqueignavos^  cun6lahundos ,  timidos  atit  et- 
iam  adhojiem  transfugientes  nonnihil ohiurgavimus ,  ^  utcunque  quorundam  manipu- 
lorum  animos  confirmavimm ,  ut  concorditer  Antichriflo  repugnare  inciperent,  furo- 
rem  i^  rabiem  nonnihi/  reprimerent :  Num  difcordi^e  disjundimisque  acfchifmatis  cau- 
fa  in  Ecc/efia  Dei  dici  vere  pojjurmu  aut  debemus.  Quin  nos  conjun&ionis  ejf/agitatO' 
res ,  exadoresque  peneimprobifuimiis ,  maximo  noftro  pericu/o^,  tum  cum  tanta  ejfet 
in  omnihmfere  trepidatio  animorumque  confternatio  ,  mentium  quoqtie  i£  fententia- 
rum  varietas,  ut  nemo  bonuf  eam  confiderare ,  fine  ingenti  animi  ddor^ ,  autetiamfi- 
ne/achrymis  poftet. 

Nemofereunusfihiipfifatisconftahat^  tanttimahcft,  ut  a/teri  confenjum  fuum 
epem.que  poUiceri ,  ve/ ipfe  a  quoquamfperare ,  aut  exfpBare  certopojjef. 

Et  quidemin  iU^s  omnibm  dijfict/ibus  ,  invidiofts ,  pericu/ofisque  certaminihtts , 
nihi/noviattu/imm ,  quodin  noftris  Ecc/efiis prius  noneftetreceptij/imum  ac  probatijfi- 
mum,  omniaque  p/ane  confi/ia  ^  conatus  noftri  {quod  res  ipfa /oquitur)  eo  tantum 
fpeciarimt ,  %t  eaipfa firma  Ecc/efiae ,  ac  ver<e  re/igionis ,  quts  a/iqua  ex  parte  ab  iUvs 
ipfis  reprehenfvihiis  noftris fuerat  conftituta  retineretur,  ^  ad pojieros  propagaretur. 

Fuit  autemiilud  noftrum  certamen  cum  mu/ticipite  ifto  Dracone  (  ut  in  Apoca' 
lypfi pingitur)  Anttchrifto,  nonahfimi/eillicumhydra ,  cujtcs  cumvix  dumunumca- 
put  maxtnio  /ahore  amputatum ,  pro  eo  mox  fubnafcebanttir  duo  ve/tria  alia  capitafeti 
Interim.  Tandem  ChriJ/i  opep/erisqtte  i//is  veteris  ferpentis  capitibtisfub  piorum  pedi- 
bmfra&is  contritisque ,  Ecce  nubis  Major  in  theatrum  prodit ,  qui  Fapijiicum  dogma 
(^quodhona  opera adeofint necefjaria adfa/utem ,  ut  fine  eis fervari  impojfibi/e fit ,  ne- 
moque  unquam  fine  eisfit  fervatttsS)  Ecc/e/iis  Chrijii  ohtrudere  conatur^  quo  tentatii 
defperahundisque  peccatbribtts ,  omnem  prorfus  confo/ationem  aufert ,  miferesque  in 
certijjimam  defperationem prdscipitat ,  Legem  cum  Evange/io  confundit ,  denique  Arti" 
cu/umjuftifiQationispenittii  corrumpit. 


aio  23cPrtrteit6g  Uv  :^iv^m  ju  ^mhnv^. 


Atque  eamdoBrtnam  {qut^hominis  fens  efl^  audetajfirmarsnonpamtantum 
ffjje ,  fed  ^in  noflris  Ecclefiis  receptam,  plm.eque  ufitatarn. 

Quin  i£  teftimoniis  male  detartis^  nen  mortuoritm  tantum ,  ut  D.Martini  Lu- 
theri  aliorumqUe  y  fedfSviventiumadhuc  adflahiliendumfuum  errorem  impudentijfi- 
me  ahutitur.  Adeo  ille  omnes  bo?nines  caudices  ejfe  exiflimat ,  adeoque  de  fua  majori- 
tate  confldit,  ut  neminempr£ter  fe  fcire  putet,  quid  vel  Luthertis  docuerit  ^  vd  in  no- 
flrisEcclefiis  haBenm  receptum  ufitatumque  y  quid  contrarejecimndamnatumquefue' 
rit ,  ut  deyiique  neminemeorum  y  quorum  tefliinoniis  fciens  ahutitur ,  vereatur  y  quod 
mendacii  i£ falfi crimenfihi  intendere  velpotuerunt velaudehunt.  Atque  non  nohis  tan- 
tum  y  fediiplerisquealiisnoflr£religionis  Do&orihm  i£  auditorihm  mtiflimum  efl  Ma- 
jorisdogma,  in  nojiris  Ecclefiis  ha&enm  piane  inujitatum  ejje.  Quin  i£  illtid  conflat  y 
non  filum  ex  multoru?n  viventium  teflimoniis ,  fed  etiam  manufcriptis  difputationum 
Lutheri  exemplarihm ,  cum  in  quadam piihlica  difputatione  Viteherg^e  Anno .;  6.  hahita, 
contraveraejm  themata,  ut  difputandi  mos  efl ,  pro  Vapiflica  fententia  argumentum, 
de  operumneceffitate  ad  falutem  proponeretun  Eu?n  plm  quinquies  ingeminajje  hanc 
voceniy  i£  totim  coUegiifui  noini?te propofittonem :  Bona  opcra  efTe  necefTaria  ad  falu- 
tem,  volumusclamnatam,  abrogatam,  exEccl^is  «ScScholis  noftris  penitus  explo- 
fam ,  ficut  ea  ipfa  ejiis  difputatio  honafide  defcripta ,  hrevi  etiam  in  lucem  edetur. 

Atque  htnc  ejifcilicet  quod fj .Fhiiippm  eam  propofitione??i  poflea  expunxit  }  lo- 
cis  fuis  communihm ,  item  ex  di&atis  in  prima  PauJi  ad  Timoth»  cum  typis  excudenda 
tjjent,  * 

Quodfiaute?n  Lutherm una?n  haftc propofitionem ,  Bona  opera  efTe  necefTaria  ad 
falutem ,  Jerre  non  potuit  3  quin  exploferit ,  cogita  qucefunm  pie  le&or,  quotnodofi. 
iam  redivivm  adejjet  ^  MajoremtresiJimmultorumerroru?nhypothefes  (Bona  opera 
furfctnecefTariaadfalutem,  Nemouncjuamfinebonisoperibus  efl  falvatus.  Impolji- 
bile  eft  quemquam  falvari  fine  bonis  operibus )  Ecclefiis  Deipropriis  Lutheroqueproba" 
tijjimis  £5  ufitafjimis  ohtrudere  conantem  exciperet,  Quam  hlanije  quihusque  verhispu- 
tas  eum  aUoqueretur , 

Cogita  etiam,  Chrifliane  frater ,  quam  verecunde  pieque  Majorfacidt ,  qui  tres 
iUiU  pejitlentijfimas  fenientejitim^  D.Luthero  trihucre  aufit ,  cum  prohe  fciat ,  eum  ne 
ma?n  quidein  iUa?nferre potui fjk  Cogita  denique  quam  hene  de  Ecclefia  mereantur  ejm 
CoUegi€y  qui  eum  ifla  venena  zizaniaque  non  tantumfpargere ,  ac  inpioi^um  corda fe- 
minare patiejiter fertmt ,  fedetia?n  D.  Lutheriipfoi^umque proprio  nomine  (^ au&orita- 
te  defendere  iibenterpatimter. 

Hoccine  iUud eji  quod  luguhris  iUa  in  Jfenderi promotione ,  de  Luthero  recitata 
Oratih  tam gravitir  ^ follicite  monet ,  hortatur ,  orat  ^juhet  cmnes ,  ut facrojmdum 
depofitmn  purs  reiig'umis  nohisper  D.  JMtherum  concreditum ,  a?nhahus  manihm  reti- 
neamm  ,fidelijfi?neque  confervemm.  Vite?nm  etiamparvm  corruptelas ,  ^.  initiis ma- 
lorum  refiftanms.  Siepeprofe&o  quoties  de  iftis  rehm  diligentim  cogitamm ,  vereri  cogi- 
mur  ne  quihusdam  tota  religio  lufmfit  ^jocm.     Sedadpropcfitum. 

Qua?n  vere  Major  gloriatm  eft  Lutheru7nacpriflinamfcholam  Ecclejianique  Wi^ 
tshergeTfifemJ^enfiJJefectmi^  locHtu?nefte\  De  necejfitate  operum  ad  falutem:  Tetm  et- 

tam 


IV.  CONTRA  MAIOREM.  iu 

iam  veram  verecundamque  ejje  ejiis  gloriationem  de  ccnfenfu  miniflrorum  Ecclefiie  in  di* 
tiena  Manfeldenfi^  tefiatur ,  eorum  libellm  eadem  de  re  nuper  editm ,  ut  in  quo  non  tan- 
tumnegantilli  Chriftiminiflri(^  confefihresy  eam  doBrinam  infuis  Ecclefiis  ah  inflau* 
ratione  Evangelii  unquamfuiljc  receptam ,  fed  etiam  multisfirmisque  rationibus  exfcri' 
ptura  fumptts  probant ,  nequeveram  neque  piam  nec  in  Ecclefia  Dei  i^llatenus  feren^ 
dam  efje. 

SiTnili  verccundiaMajor  t£  D.Do&oris  j^pinifententiai?!  in  iflofue  centoneprofu$ 
errQreflabiliendo  citaverat,  volens  nimirumfimpliciledoriperfuaderey  Do&oretn  Ai,pi- 
num  eademfecmn  fentire  y  ^  in  Saxonicis  Ecclefiis  docere ,  verum  quantopere  illis  Do' 
6ioribus  ^  Ecclefiis  Majoris  dogma probetur ,  i£  quam  ufitatum  receptumque  efje  in  no- 
flris  Ecclefiisfentiant:,quampium  etiam  (^  falutare  efle  teflentury  quem  denique fchifma- 
tis  autoremjudicentt  facile  hxcipforumfcripta  indicant.  Qt^os  ideo  confuluimus ,  quod 
concordite  unitatisque  cum  omnihus  rede fentientibus  cupidijfimi  fumus. 

Hac  iam  ideo  priefari  vofuimus  ,  primum ,  ut  moneremus  Chriflianum  le&orem^ 
utfccumprobeperpendat^  quinam  fintfchifmatis  autores,  ij  EcclefidS  Deiperturhato- 
res  ilJine  >  qtd  infummis  dijficultatibus  ^  Ecclefiie  Dei  veneque  pietatis  difcriminibus , 
grajjante  ubique  in  pios  Diabolifavitia  ac  mendacio  y  id/ummis  Ivhoribus  y  periculisfa' 
m^e  i^  vitis ,  maximisquefuis  damnis  i£  calamitatihus  egerunt ,  ut  vera  receptaquefor- 
forma  religionis  i£  Ecclefiaxumperjnaneret :  An  illi ,  quifubinde  siUudlnterim  pofl  aliud 
fcriptitarunt  3  Ecclefiam  Deii^  Chriflifponfa77i  cum  Babylonia  meretrice  confociare  ^ 
conformare ,  feupotius  eipro  vili  ancillulafubpcerefunt  conati ,  quique  ^  hodierna  die 
falfa  dogmata  infummofalutis  articulofpargere  y  propagare  i£  defenderefummo  labore 
i£fludio  y  tum  ingentihus  voluminihus  y  tum  denique  quihuscimque planc poflunt  ratio- 
nibusnondefinunt ,  dijjenfientesque ,  etiamfifint  angelidecccloy  anathematizant ,  i£ 
ufqueinimatartaraprotrudunt.  . 

Dcinde  etiam ,  ut  moneremus  omnespios  pracipue  doBores  Ecclefiarum ,  ut  i£  vi^ 
gilentfeduloretinendopuraefalutarisquedodrindedepofitum  ingenti  Dei  beneficio  hifce 
pofiremis  temporibus  nobisper  Lutherum  concreditum ,  i§  ut  tefti?nonium  calefli  verita- 
ti  publice  privatimque  dare  ut  Mansfeldenfis  comitatus  Saxonicarumque  Ecchfiarum 
pii  tniniftri  pie ,  utiliterque  feccrunt ,  non  vereantur.  Nec  carnalemiUorumfapien' 
tiam  imitentur,quicum  prafcfcrant,  fe  Ctmftum  confiteri  ^  Antichriftum  damnare 
ftrenueque  oppugnare ,  nefemel  quidem  in  iflisfuispnsclaris  confejfionibus  eum  velnomi' 
nare  audent. 

Quodfitifniditate  faciunt  ^  non  confiteri ,  fcdnegarefe  potiusfciant ,  finpruden^ 
tia  i£  modcftiafaciunt ,  nts  illi  ingentis  Jiultiti(e  £5*  (pi\weiKe^as  Spiritum  San&um  ar- 
guunt,  qtii  tam f£pc  in  facris  literis  7wn  tantum  fal.fam  doBrinain ,  errores  ac  abufiis 
quifempervigucrmit,  fcdi£  ipfwn  Antichriflum  Ecdefide  revelare  tamquetetriuseurn 
l^  ejus geflat7icembcfiiam  coloribus  i£ pi&uris  deformare  (jante  ho7ninumora  depinge- 
re ,  totique  mundo fpe&a7tdu7n proponere  operae pr  izium  efte  omnino  cenfuit. 

Qupd  fupcr  cfl  crgo  i  orcmustoto  pe&ore  omites  una^^imiterin  hifce  periculofifii^ 
rr>is  temporibus  ,pravijjmiaperverfijfimaquc  gcneratione ,  ut  Dominus  jfFfus  Dux  Mi- 
chae/flet  (^pugnetpro  pufiUo  gregefuo  contrainfcroru7nportas ,  fj  Antichriflum  ejus- 

^D  z  que 


^ii  25e5amttilg  bcx  ^Biivd^m  5«  ^^mturg. 


quecoUufores^  fateUites,  Det  etiam  clementer  piam  concordlam  inter  re&efintietu 
tes.  Nam  cum  illis  quifubinde  nova  Interimfcriptitantfalfaque  Antichrifii  doomata 
fingunt  i^  excufant  difentientesque  horribilihus  dirispublicedevovent  ^  infamanty  nul- 
laphnc  ccncordia  necfperandaynec  etiam  optanda  efl. 

Ckrifliniis,  Reverendis,  &optimisviris,  Siiperin- 

tendentibiis ,  Paftoribus ,  &reliquis  miniftris  Ecclefiir  Chrifti, 

quce  eft  Lubeca?,  Hamburgi  6c  Luncburgi ,  MATTH.  .FLaC- 

CIUS  ILLIRICUS,  &  N[C.  GALLUS  oprant  gra- 

tiam  6c  pacem  Dei  in  Chrifto. 

Quam  hontim ^ jucundtmi eff  {inqtmfpiritus  Dtnmni inFfalmo)  patrest^fratres 
in  Domino  reyerendi ,  habitare  fratres  in  mum ,  hk  velutifummisprteconiis  con- 
eordiamfratrum,  idefl^  quorumcunquc  honeflo  vinculo  interfe  conjun&orum  ornans  ^ 
Primujn  dicit  eam  bonamjucundamque  ejjc ,  quodfiia  natura multas  eximim  utilitates, 
fnagn^n  etia^n  voluptates  concordihus pnfffl^t.  Deinde  unitatem  maximo  omnium  pr£- 
eonio  Ecclefi£  commendat  quod Deo  ipfi adeo placeat y  iit  fe&antibus  eam  benedicere  in 
mnnibus  prccflo  ejje  3  denique  (etcrftam  vitam  donarevelit. 

Verum  concordidc  unitatisque  tanta  vis  i^  efficacia  efl ,  m  eam  non  pii  folum, 
fed  (^  impii,  atque  adeo  etiam  fcelerati  nefariique  homines -,  fum?ms  laudibm  femper 
celebrarint  £$*  adhuc  celehrent.  Quis  enim  non  videt  verum  efle^  concordia  res  par- 
vas  crefcere  i  difcordia,  ubi  regnum  ipfum  intra  fefe  divifumefly  etiam  fummas  mu- 
mtilfimasque  opes  ruere  ac  dijfipari.  . 

Quare  mbis  Chriflianis  illud  potim  hic ,  ficut  i£  in  cceteris  rehm ,  omnihm ,  vi- 
dendum  efl,  qutenamfit  ea  concordia-,  quam  Deus  infacris  literis  pnecipiat ,  laudet, 
f^  tantis  prtemiis  ornet.  Nam  hfijm  etiam,  non  minm  quam  contentionis  apud  vete- 
rem  poetam  i  duplex  genm  efl ,  primum  Deo  probatnm  (^  hominibm  uttle ,  alterum 
vero  i^  Deo  invifum ,  i£  generi  humano  ad  extremum  perniciofiim. 

Qu£  autem  pia  concordiafit,  CHriflm  Dominm  fuh  fuh  fincm  vii£  fua ,  cum 
multis  charitatem  unitatemque  pr<edicaj]'et ,  tandem  definit ,  utfifiim  in  ipfo  i£ patre 
unum,idefl,  eandatn  veram  religionem  unanifniter  ampledamur ,  fimul  confitea- 
mur  coram  Tyrannis ,  impio  mundo,  ejmqueprincipe  Sathana,  concofditer  etiampa- 
tiamur  ,qu(e  acciderint propter  confcjfionem ,  mutuo  compatiamur ,  mutuam  denique 
feramm  opem,  in  omnihm  difficultatibtts  yfummo  fludio  fummisque ,  quibm  plane pof- 
funim,  viribus ,  ceu  unim  ejmdemque  corporis  Cilrijli  memhra. 

Multi  quidem  hoc  tempore ,  parti^n  Interimiflce  -^  partini  Adiapohoriflce,  deni- 
queEpicurei,  magnijicis  laudibiis  in  ccelumusque  concordiam  extulerunt  ^  omnes  ad 
eamfunt  hcrtati ;  Qui  affentiri  eis  iy  omnihm  noluerunt ,  illos  ad  tartara  anatheinatt- 
hm  detruferunt.  Nec  fane  uUo  nomine  Evangelium  ^  pufillus  JEfu  Cllrifii  grex 
plaujibilim  odiofiusque  ab  impiis  accufatur ,  quam  qmd  gladiutri ,  ac  ignem  fecu?n  in 


IV.  CONTRA  MAIOREM,  215 

mimdim  afferat  y  eosque  inter  fefe  disjungat,  qni  CQnjuvHijjnni  prim  amicijjmitqne 
fuerant. 

Verum,  Deus  honc  ,  quani  tandem  pacem  tinitatemque  ijli  concordii^  pr£- 
cones  authoresque  nubis  ohtrudere  volucrunti  Non  eam  proje&o ,  qua'  nos  unumes- 
fein  Cflrijiofaceretj  quam  omnes  vere  bcni  ac  pii  femper  toto  pe&ore  exoptarunt  3 
fed  eam  quts  nos  velin  Antichrijh,  vel  Jaltem  in  Deo  ventre  ac  mammona  conjimge^ 
rct.  Nam  alii  quidem  eum  ejje  concordne  pacisque  cardinem  ojlenderiint  3  Ji  abjeBo 
EvangeUo  Clhifti,  antichrifiianismum  ampleBeremur ,  alii  Ji  una  curn  eis  Jimulare- 
mus  tantnm  ,  nos  porro  Antichrijium  pro  CHriJio  vel  cum  Cllrijlo  etiam  colere 3  fa- 
Ha  quadam  foris  cum  eo  religionh  conformatione ,  interius  vero  quod liheret 3  fentien- 
tes  3  vcntn  porcisque  ac  mammoms  confuleremm, 

Ouare  hoc  concordits  genus  qiiantumvis  fpeciofum  veteri  Adamo  ejje  videatur, 
quantumvis  a  multis  magnisque  viris  miris  laudibus  vel  fupra  fydera  extoUatury  non 
tamen  profeBo  illud  efl  3  quod  Deus  pnecipit ,  quodque  veris  Chrijiianis  ampleHen- 
dum  Jit  3  fed  illud,  de  quofupra  breviter  diximm  .^  quod  710 s  in  CHriJlo  ita  unit  3  ut 
imanimiter  f£  eandem  veram  CHriJii  religionem  aniple^iamur  3  confiteamur  3  ^  cru- 
cem  oh  ejus  confeJJionem  feramus »  denique  atii  aliorum  oncra  geflemm,  nosque  mutuo 
quihus  rationihus  ojficiisque  poflumm^  fuhlevemits. 

Hujus  nos  concordi^  cupidijjimi  profe&o  femper  fuirnm  fervandte,  tufn  cum 
cmnibus  aliis  CHrifli  genuinis  membris  3  tum  vero  inprimis  vohis^  quos  oh  conflanti- 
am  3  aliaque  eximia  CHriJii  in  vobis  dona  veflraqae  beneficiay  toti  Ecclejite  3  hac  tri- 
fiijfima  cribatienis  htijus  quinquen^iii  ^  poteflatis  tenebrarum  hora  3  dodrina  ^  ex- 
emplo  a  vohis  prc^flita  3  ex  animo  eolimm  (f  ohfervamm» 

Qu£  nos  caufa  etiam  movet  3  tu  cum  gravia  in  his  regionibm  certamina  toto 
emplim  quinquennio  fuflinuerimus  adverfm  quosdam ,  varias  corruptelas  Ecclejia 
Dei  obtrudere  conantes  3  quie  nec  dumfopitafunt  3  ^  ex  parte  adhuc  puhlice  vigent, 
msqmque^patres  f£  fratres  inCHrifloReverendi^  conftderemm,  nontam  ut  vejiram 
de  eis  fententiam  3  pridem  perfpeBiJJrniam  3  quam  quidporro  nobis  de  eis  faciendum 
judicetis  3  inteUigeremm, 

Nam  Deus  cordium  fcrutator  teflis  efly  nos  non  cupereuUa  nova  aut  falfa  do- 
gmata  in  Ecclefiarn  Dei  invehere  3  nec  uUas  turbas  fnovere^  vel  quenquam  etiammi- 
nimum  fine  gravi  3  jufla  ac  neceffaria  caufa  offendere. 

Non  putamus  autem  necefje  ejje  vobis  totam  adiaphoricam  controverfiam  nunc 
exponere^  cum  ea  vobis  ex  pluribm  partim  manufcriptis  3  partim  ^  imprefiis  ha&e- 
nus  liheUis3  notijfimafit,  De  und  crgo  tantum  ejmparte,  de  qua  vos  mnc  confule- 
re  potijfimum  cupimus  3  hreviter  dicemm, 

Certum  plane  iUud  efl^  qtiod Adiaphorifl<e  fuis  conformationibm  reUgionk  Chrs- 
ftt  (^  Antichrifti 3  iUam  nimis  afperam  ftoicamque  (PiKov^^a  Lutheri  de  fuflificatione 
doHrinam  .^moUire  3  atque  itafingere^  ac  formare  conatifint,  ut  eadem  eorum  do- 
cendi  ratio  etiam  ah  Antichrifii  do&orihtts  prohari  laudarique  pajjet. 

Inter  iUa  vero  ieni?nenta  3  tria  fuere  pr^ecipua  maximeque  ohfervatu  digna, 
Trimum  quednontantum  nonurferunt  ampiim  inciufivam  SOLA  FIDE^  fed  etiam 

S>&  f  firi- 


214  15ct^ntnn^  ^cr  l&ircfectt  ju  ^amburg» 

■  "  *  .1— ■■■-■    I  *■■■  I      ■  ■■     »     I    ■■»■       I       I  ■■— ■    ■■!— ■■!  ■— ■ 11      ■    ■     I  ■■•..,    ■■— ^— ^W^^— ■^■^■^— ^l>M«»  I        ^^ 

fcriptD  ultro  teflati  ftint  fe  de  iUa  amplius  noUe  cum  quoquam  pugnare.  Alterumefl, 
quod  exclufiv(e  fuhflituerunt  inclufivam  particidam  comprehendentem  etiam  opera  > 
fcripferuntque  hominem  prcecipue  quidem  jufltficari  fide  in  CHriftum  3  fuvnmiltcf) 
Dlirc[)  (S^S^vijlum.  Tertium  quod  etiam  exprefle  addiderunt  de  honk  operibm  ,  ea 
omnihm  adfalutem  neceffaria, 

H<ec  ergo  tria  fimul jun£la  ,  non  fola,  fed  prsecipue  juftiflcamur  <5c  falvamur 
fide ,  funtque  bona  opera  etiam  neceiTaria  ad  falutem  ,  quod  eam  do^lrinam   de^ 
articulo  jtlflificationis  ,  quam  a  Luthero  declaratam  ,  Ecclefi^e  noflr<e  ha&enus  pro 
CHrifli  voce  amplex£  funt ,  manifefle  corrwinpant,  imo  toUant,  credimi^  neminijam 
efle  obfcurum  ,  vel  mediocriter  veram  religionem  inteUigenti,      ) 

Hafce  itaque  adiaphoricas  corruptelm  nos  {quanqtiam  non  nos  tant'um,fed^ 
alii  multi ,  atque  adeo  vos  quoque,  reverendi  Domini  ^  patres ,  publice  ^ privatim 
reprehendimm ,  verisque  acfirmis  argumentis  ita  Dei  beneficio  refutavimm  ,  ut  veri- 
tatem,  quicunque  modo  vellet ,  clare  lucentem,  cernere  pojjet. 

Iduhi  Dei  ope  ejfe&Um  Diaholm  vidit ,  continuo  de  novo  errore  novkqve  tur- 
bis  cogitare  ,  feque  in  lucidiorem  Angelum  transfarmare  coepit,  ut  fane  ei  moris 
efle ,  non  magis  fere  ex  fcripsura ,  quam  expeiiejitia  didicimus.  Nam  cum  per  Tri- 
dentinu7n  concilium  nihil  effceret ,  continuo  Interim  adornavit ,  quo  ipfo  etiam  ve- 
flro  potijfimum  opera  refutato  ^  repreflo  ,  flatim  iUe  aliud  fuhtilim  Interim  concin- 
navit.  Neque  fane  adhuc  ceflat  in  hodiernum  diem  fuhinde  altud  atque  aliud  plaw 
fihiHiis  perfuafihiliusque  Interim  Ecclefits  Dei  ohtrudere,  Que  quidem  fingula  enu- 
7nerare ,  errores  eorum  refutationesque  hic  recenfere ,  nimis  prolixum  ttediofum- 
queforet.  ^ 

Quare  ut  ad  inflitutum  redeamm,  reprejfis  priorihtu  corruptelis  do&rinte  jit- 
flificationis ,  novte  jam  prcefiigite  Ecclefiie  Dei  longe  prioribus  fubtiliores  fjmagis  per- 
fuahiles  offunduntur.  Nam  Major  prteteritis  filentto  omnihiis  noflris  prohationibus^ 
negatfe  quicquam  cum  novo  Interim  (  cujm  fceleflilfimm  iUe  f  Tro^vT^oTg-a  c^vtTTfjQi 
Srig  author  efl)  negocii  habere.  Tradetur  etiam  diferte ,  magnisque  literis  fcribit , 
nos  fola  fide  juflificari  ^  falvari ,  hona  tamen  opcra  adeo  etiam  neceflaria  efle  ad 
falutem  contenditt  ut  Jine  eis  iinpojuhile  fit  qucwquam  falvari ,  neque  unquam  quem- 
quamfine  eis  falvatum  effe^  cui  do&rin^fiquis  contrarinm  adferat ,  etiamfi  (it  An- 
gelm  de  ccelo-t  eum  anathema  ejje  dehere ,feveriter pleniiquehuccis pronuntiat.  Vide- 
te  ternionem  C  fcripti  Majoris  contra  Rev.  D.  Nicolaufu  Amsdorjjium' ,  fidelem  ^ 
conflantem  CHrifli  miniflrum  nojlrumqtie  patrem  i^  pneceptoreTn  obfervandifi/mum, 
anno  fuperiore  editum.  In  eo  enijn  priediilas  ejm  Jententias  totidem  vvrbis  pojitas, 
gravijjimaque  aflertione  confirmatas  invenietis, 

His  paradoxis  in  Ecclefia  Dei  puhlice  etiam  refiflendum  ejfe putavimm ,  quod 


Bum  utile  i£  conducens  ,  teBibm  bmnihus  linguis  ,  cornmuni  fenfu ,  ij  ipfa  philofo- 

phia 


IV.   CONTRA  MAIOREK  aiy 


fhia  Jignificat,  Quare  fecundum  Majoris  do&rinam  bona  opera  omninofalute?tipr<e' 
Cedere  debent. 

'^am  atitem  falm  in  facrk  literis  aliaa  quidem  fignificat  rcmifiionem  peccatO" 
rum^Jeu  illam  primam  translatione?n  ex peccato  3  ira  Dei^  iCterna  morte  in  jiijliti- 
am,  gratiam  Dei  3  ^  adoptiojjemque  ,  ^  vitam  aetei-nam^  Rom.^.  Pfal,  52  Beati, 
quorum  remiflie  funt  iniquitates ,  f^c.  alias  vero  illam  migrationem  piQrum  ex  hac 
vita  in  altera?n. 

Sive  ergo  falm  ^  p)'imam  illam  falutem  fignificat  y  de  qua  proprie  in  Ecclefia 

difputa?nus  3  anjblafiue  (^  fifie  operibuj ,  vel  pa?^tim  fide ,  partii?i  operibiis  vel  fide 

habentebona  operafalvemur  {ut  Majoris  efl  do&rina,  eadetn  plane  cu?n  papiftica  de 

fide  Jmmata  )  tunc  certum  eji,  o?nnes  homines  accipere  re???i//ionem  peccatorumpror- 

fus  fijie  ulli^  operibus  coram  Deo  honis^  qmid  o?7i'nibus  i??teUtgentibii>s  do&rinam  Chri- 

fliana?n  in  noftris  ecclefiis  i?idubitatu?n  ejl.     Atque  ita  in  hac  fig?iificatione  falutis 

falfi/ji??ta  efl  Majoris  doMna.     Ortines  enim  gratis  Ji?te  operibiis  ,  imo  i£  ut  i?npii, 

Ro?n.  ^.  'jujiifica??iur  i£  falvamur.     Et  tota  fa?te  fcriptura  omniaque  noflrarum  eccle- 

fiaru?H  fcripta  tefla?ttur  3  bona  opera  ejje  effe&u^n^  mn  caufam  hujus  falutis  3  nec  ef 

*  ficientem^  nec  materialetn ,  aut  formalem. 

Sin  autem  faliis  ei  poflerioretn  fignificationem  obtinet,  nempe  diffolutionem  mor- 
talif  tabernactdi  hujus  3  fj  ?nigratio?tem  ad  CUrtflu?n  ,  tunc  iterum  falfa  efl  ejusdo- 
Hrina.  Nam  multis  eadem  efl  hora  juflificationis  i^  mortis ,  qui  aut  nunqua?n  ante 
convertuntur 3  aut  etiamfapitis  relapji  fimt ,  ut  mifera  veteris  adatni  caro  efi  Jiepis- 
fimeque  etiam  in  piis  a  peccato  (jefle  Paulo)  captivatur.  Perfe  igiturfuaque  natU' 
ra  falfijfima  efl  haec  dod?ina  Majoris. ' 

Cceterum  quodfca?tdali  etia??r  pie?tijfima  fit ,  0*  doBrina  defperationis ,  hinc 
faciUime  cernitur.  Nam  ?niferi  peccatores  in  majoribiis  ^five  in  ultima  hora^five  a- 
lias  3  cii?n  cogitabu?Jt  adeo  verum  efle  neminem  falvari  pojfe  fine  bonis  operibus  yUtfi 
Angelus  de  c<elo  diverfutn  doceat  aut  fentiat  3  anathemate  devoveitdiu  fit ,  femper  co- 
gentur  refpicere  ad  bona  opera  ,  qu£  {£  quanta  habeant.  Nec priiis  aliquam  confo- 
'lanmem  ex promiffionihus  falutis  in  corfuutn  admittem ,  ac  ne potenmt  qutdem  ad- 
mittei-e,  quam  tantumje  bonorutn  operu?n  habere  ^  quantum  necefle  efl,  certo  depre- 
henderint. 

Quod fi  vel  revera  nulla  benefa6ia  habuerint  3  vel  etiam  ea  ipfa  ,  qu^e  habent, 
eis  ex  oculis  amota ,  vel  quod  in  tentatioite  fere  fit ,  in  peccatum  commutata  fuerint , 
ficnt  o??tnes  noflra  juflitice ,  hoc  efl ,  omnia  bona  opera  fimt,  ut  panmis  menftruat£ , 
ij  fterquilinimn.,  tefte  Efaia  fj  Paulo,  Timc  certa  defperatiofie  mifcr^  iU^  affliBx- 
que  confcie?tti£  ohrueritur.  Cogetur  etia?n  Major  certo  conflituere ,  idque  ex  Dei 
verbo^  quantum  operum  erit  neceffarium  adfalutetn.  Nam  aliiis  alio  pltts  ?mntisque 
Woru??i  habet,  Alitis  porro  tatnparutn ,  utferme  nihil  habeat,  quod  haud  dubie  non 
Jujfictet. 

Summa,  non  potefl  ea  do&rina  tradi  in  Ecclefia  Dei,  quin  ^  San&uU  opera- 
riide  fuis  bcnis  operihus  confidemicres  fiant ,  i^  defperabundi  peccatores  in  certisfi- 
mam  defperatiotiem  immergantur penitus.    Efl  ernm  profetio  certa  ,  qua?tquam  ad- 

mo- 


J 


21$  Bcfatitnrig&crEitdbett  jti^ambiiirg. 

imdum  fukilis  confufio  Isgis  ^  Evangelii.  Erudite  admodum  difputat  D.  D.  Mart. 
Euth.  de  cG7ifu(ione  legk  ij  Evangelti^  in  Galatis »  quod  ea  facik  etiam  do&ij[/iniis  ^ 
pientifimis  i  prafertim  in  praxi ,  obrepat  :  Dkit  Papiftas  quoque  legem  i^  grati'- 
amprimum  dicernere  ,  fed  pofflea,  cum  dicunt  :  Verum  eft ,  fide  falvaris  ,  fed  for- 
mata  charitate,  hoc  efl,  habente  bona  opera,  rurfm  ccnfundere.  Quid  qudsjumiu 
nos  per  iimmrtalem  Deum  dicit  Major  aliud ^  nifi  id  ipfum^  fola  inquit  /fide  falva- 
ris  verum,  fed  habente  bona  opera,  vel  fi  bona  opera  habueds. 

Denique Majoris errorvelidemefl,  vel certe fimiUlmiis  iflius  Exulorum  *  Lau- 
rentii  Moerfken  deliriis ,  qui  ifiic  in  Ecclefia  Luhecenfi  miferam  Dei  Ecclepam,  muU 
tasque  confcientias  horninliter  perturhavit.  Nifi  quod  aliquantulum  verbts,  non  ita 
tamenmultumy  dijcrepant.  Na?n  ifle  quanquam  indo&ior ,  paulo  tamen  modeflim 
vel  etiam  timidim  fuum  errorem  incuicavit.  Solitus  enirn  eft  (^quantumjiohis  refer- 
tur)  dicere,  fidem  falvantem  debere  habere  bona  opera  feu  teftinionium  bonorum 
operum ,  alioqui  in  judieio  Dei  eam  fubfiftere  non  poffe»  Nec  etiam  penitus  nega- 
vitfalutcm  miferis  peccatoxihm  m  extrema  hora  converfis ,  fed  dixit ,  Je  eam  eiscer- 
to  promittere  non  pojje.  _  _  ^ 

Nunqitam  cerie  {cjuod  quidem  nos  audierimtis)  tafu  plenis  buceis  clamavit,  ut 
Major  nofler.  ImpofTibile  eife  quemquam  fme  bonis  operibus  falvarl,  nec  quen- 
quam  unquamfine  bonis  operibus  falvatum  effe.  Non  nimis  tamen  eum  dijjenjijje  a 
Majore  inde  apparet ,  quod  ^  aliquando  folitm  efl  eisdein  verhis  docere ,  bona  opera 
eff®  necedaria  ad  falutem  ,  ^  quod  Majorem  ejmque  fcripta  etiam  in  puhlicis  cenci- 
omhm  crebro  citaverit,  tanquam  patroniwi  ^  defenforem  fui  dogm.atis.  _  . 

Vertim,  non  efl  nohts  animm  iflius  permrbatoris  errcres,  ^  Adiaphorismum 
extenuare^  quodifla  omnia  fint  vohis  longe  mtiora,  i£  experientia  ipfa  tejietur^eum 
non  vulgare  damnum  ecclejut  Dei  intulllJe ,  dum  ^  concordiam  pubitcam  piorum  di- 
fcidit,  ^  ynultas  confcientias  intricavit,Jeduxit  ^  evertit.  H£C  dicere  voluimmbre' 
viter  de  Jalfitate  incommodisque  do&rin.^  Majoris.^  Najn  illud  nunc  non  lihuit  com- 
rnemorare,  aut  atnplificare ,  quantum  in  eo  folum  peccatifit ,  quod  h£C  propojitio  in 
gratia?n  Vaplftarum  iS  Interim  fit  in  ecclefias  nojlras  revocari  ccepta.  Atque  ideo 
^  impios  confirmet ,  ut  non  tacite  triumphent,  ^  pios  languefaciat ,  contriftet ,  at- 
que  in  duhitationem  inducat.  Qucm  palmariumjruclum ,  ipfimet  Magiftri  concilia'  ,| 
tionum  fuis  ijiis  prneclaris   ccnjormationibiis  ,  in  quodam  Juo  triumphali  fcripto, 

tribuerunt. 

Scripta  porro,  quihm  perfpicue  ex  verbo  Dei ,  ^  plane  fine  Gmni  Sophiftica 
nos  duocum  R.  Patre  D.  Amsdorffio,  eum  errorem  refutaverimits ,  vohis  dudum  vifa 
fj'lecia  ejje  non  duhitamus. 

Nec  vero  Majorpiis  iUis  refutationihtis  (^  admonitioytihm  motm  eft ,  ut  defijte>' 
ret  ab  errore ,  fed  infuper  etiam  edidit  nunc  valde  ^prolixum  centonem,     In  quo  non 
noflrailla  fcripta  refutaty  quod  vere  nunquam  ejficere  poterit ,  fedvariis  gfoftulis     . 
Juum  errorem  pingtt.     Citat  quoque  multorum  piorum  dodorum  feyitenttas  ex  eorum 
fcriptis ,  nihil  revcra  ad  flahHimdum  erroremfuimi  jacientes.     'Jam  facit  bona  ope- 

ra 

^  eiffjj  ^rn.  etciccreH  ?6&ecfifd;c  ^ir(l;fn<.^igoriV.p.io3  ^q* 


rV.  CONTRA  MAIOREM.  %iy 


ra  catifam  effictentem  falutis ,  jam  rmterialem ,  jam  formalem,  jam  etiam  effe^ 
ilum. 

Nvn  omnia  aute?n  ejus  di&a  in  eolibro  reprehendimiis ,  qtutdam  enim  (^more 
deceptorum')  (atis  bene  dicit:  fediUud  querimur ,  quodper  illas  ipfm glojjulas  id  agit^ 
utftias  erroneaa  propofitiones  feu  hypotbefes  de  necejjitate  honorum  operum  adfalu- 
tem,  defendat^ficut plurimos pfeudo-prvphetas  hoctrtflijfimo  tempore  fecijfe  vidimus, 
.qui  glojjiilis  manifefie  ctim  textu  pugnantihus ,  canonem ,  mijjam,  Interiin,  aliaque 
portenta ,  ^  monflra  pingere  ,  ^  ecclefiis  Dei  obtrudere  funt  conati. 

Adhiffc  fi jam  tres  illte  hypothefes ,  Bona  operafunt  necefTaria  ad  falutem,  Im- 
poflibile  eft  quenquam  (ine  bonis  operibus  falvari ,  Nemo  unquam  fine  bonis  operi- 
bus  falvatus  eft,  receptts fuerint ,  ac  in  ufum  docendi  concioncsque  (ut  fane  p/aufihi- 
les  (^  commod^  ejje  videntur)  venerim  ,  cui  tandem  vacabit  ejus  longos  glojjarum 
centones  perlegere  ,  aut  populo  in  concionibus  inculcare,  aut  denique  tentatis,  dejpe^ 
rabundis,  mortbundisque  peccatorihus  perfuadere. 

Alicubi  etiam  ad  illud  fophisma  recurrit ,  fuam  do&rinam  de  necejfitate  ope- 
rum  ejje  veram  ,  quiafides  i£  regeneratio  fint  etiam  hona  opera  ,  fine  quihtts  reve- 
ra  nemo  falvetur.  Nos  vero  contra  primum  negamus,  regenerationem  ^  fidem  ejfe 
bo7ia  opera^  tunc ,  ctwi  primum  in  reconctliatione  feu  adoptione  advitam  nobis  do^ 
nantur.  Sunt  enim  mera  ^  pura  dona  Dei  erga  nos ,  ^  non  noflra  opera  erga  De- 
um,  ficut  i£  ipfa  S.  S.  donatio.  Sed  fi  nos  pofl  juflificationem  i£  adeptatn  falutem 
ea  Dei  dona ,  fidemfcilicet  {£  bona  opera  retinemtis,  ^  pie  exercemtis,  tum  demum 
noftra  quoque  bona  opera  fiunt. 

Deinde  videte,  qu£fumtts,per  Deum ,  fophismatis  itnpudcntiam.     Is  ipfefco- 

pttsfuit  noflra  dijputationis :     Sola  ne  ftde  falvemur,  an  vero  prseter  eam  etiam  bo- 

na  opera  ad  falutem  fint  nececeftaria  £5*^.     Ac  Major  aferuit,  fola  quidem  fide  nos 

falvari,  fed  tamen  prdSter  fidem  hona  opera  adhuc  efie  necejjaria  adfalutem.     Qua 

ergo  jam  fronte  atidet  dicere ,  fe  per  hona  opera  intellexifje  fidem ,  quae  tam  diferte 

antea  dtflinxerat ,  ac  contenderat  prxter  ^  ultrafidem,  etiam  hona  opera  ejje  necef 

faria.  ^c.     Denique  exponat  fane  fic  fuam  fententiam  ,  cum  dicit  opera  effe  necejja- 

ria  adjaltitem,  fe  imelligere  quodomnis  falvandiis ,  at  minimum  fidem  hahere  dehe- 

at ,  qucc  fi  modo  adfit ,  tum  eum  haud  dubie  falvari  pojje  etiamji  reliqua  opera  non 

habeat,  tunc  protinus  eafententia  contenti  erimtis. 

Sed  inconflens  plane  efl  infuis  gloffis ,  utpote  qui  in  mala  caufa  non  id  agat, 
ut  fimplicem  ledorem  de  aliqua  certa  re  erudiat ,  fedtantum,  ut  eum  ambigtiitate 
ij  prolixitate  involvat ,  ^  quoquo  modo  ei  aures  magis  quam  mentem  explcat ,  fic- 
que  eumfuo  garritu  pr^fligiisque  dementatum  ad  fe  pertrahat.  Sub  finem  fui  Jcri- 
pti  tragice  prorfm  nos  accufat ,  i£  omnes  homines  monet,  orat ,  ij  obteflatur,  utftt- 
giant  i£  execrentur  noflram  non  folum  falfam,  fedfj  pltis.quam  harbaricam  i£  tur- 
cicam  doitrinam  ,  impudentijfime  mentiens^  nos  negare ,  folafide  per  CHriflumju^" 
flificatis  t£  falvatis  bona  opera  ita  ejje  necejjaria,  ut  nifiea  habuerint,  falutem  reti- 
nere  non  pofitnt. 

^e  Nm 


;^i  f  75ttantn^P  bet  !i^ird)ett  $u  ^amburg. 


Nojvero^  Deus  novit ,  mhtl  cupimm  novumy  multo  minmfalfum  aut  harba- 
■  ricum  invehere  in  ecclefiam  CHrifli.  Semper  enim  docuimm^  quod  iisy  quifolafide 
iuflitiam  t  falutem  -,  Spiritum  S.  ^  adoptionem  adepti  funt>  ad  ea  hona  retinenda, 
opera  bona  feu  bonu?n  propofitum  ita  necejjarium  ,  Non  quod  honis  operibm  ea  vel 
acquirantur  vel  retineantur ,  fed  quod fides  feu  illa  precatiofidei ,  Remitte ,  Remit- 
te,  qua  i^  paratur  i§  retinetur  falm y  fine  bono  propofito  feujru&ibm  posnitentite  ef 
fe  ac  permanere  non  pojjit.  .... 

Ha^enm  vobis  totam  controverfiam  in  negotio  Majoris  ejusque  ex  adiaphoris- 
mo  originem,  (^  noflram  fententiam  ,  certaminaque  contra  habita,  deniqueflatum, 
in  quo  nunc  res  fiita  ejje  videatur ,  expofuimm.  Reliqvum  nunc  efl,  ut  vos  oremm, 
titnobif  veflram  fententiam  cum  de  toto  Adiaphororismo  ^  tum  vero  inprimis  de  ifla 
Majoris  do&rina  (quod  bona  opera  fint  neccflaria  ad  falutem ,  quod  nemo  unquam 
fine  bonis  operibusfalvatus  fit ,  Quodque  plane  impoffibilefit,  fine  bonis  operibws 
quenquam  falvari)  vicijjim  exponatis ,  putetisne  ei  refiflendum  efle  ,  an  vero  afjen* 
tiendum  ,  vel  ipfum  errorem  in  ecclefia  dijfimulandum^ 

Nihil  profeBo  minm  cupimm ,  quam  de  rebm  nullim  momenti,  aut  etiam  veris 
€um  quoquam  reBe  fentiente ,  fime  maxima  ^  neceffaria  caufa ,  rtxari.  Cwterum  in 
caufa  Majoris  pracipue  rejpicere  oportet  ad  illm  hypothefes  in  priore  fcripto ,  ternio- 
ne  C  pofitas.  Nam  pofterim  fcriptum  tantum  id  agit,  ut  vanis  glojfis,  pr^fligiis,  ac 
fophismatibm  eas  ipfashypothefes  defendat  ac  confirmet, 

Sunt  porro  quidem  hoc  tempore ,  qui  quanquam  graviter  Ecclefiam  Dei  atur- 
hatimihm  concuti ,  veritatem  ac  puritatem  religionis  in  difcrmen  adduci  clare  cer- 
nofit ,  tamen  malo  refifiere  non  volunt ,  Jperantes  fcilicet  rem  vel  fuapte  fponte  me- 
limhabituram  ,  velfatim  efje  eamfic  indifcufjam  indcjudicatamque  relinquere ,  ip 
iiuorum  numero  vos  minime  connumerandos  efje ,  veflra  contra  Interim  confefjio  in 
fummis  periculis  a  vobis  edita  clare  teflatur. 

Et  fam  quantum  mali  ejusmodi  praepoflera  fapientia  Ecclefia  Dei  afferat,  fa- 
tis  vej  unica  Ofiandri  harefis  teflatur  ,  quce  initio  Vitebergenfium  dijfimulatione  ac 
Wgiverfatione  crevit ,  nunc  vero  aliorum  quorundam  vacillatione  ac  neutraltte 
mgere,i^  vcram  religionetn  inVruJfia  i£  apud alios  quosdam  evertere pergit,  Qua- 
re  non  duhitamus  vos ,  uti  vobis  veflraque  priori  conflantia  dignum  efl,  clare  verita- 
ti  teflimonium  daturos  ejje. 

yehementijfime  iLud veritatis  catifte ,  piorumque  confcientiis  nunc  ohefl ,  quod 
alimaii,  alim  negat ,  aliiis  taeet ,  ficqtie  multi  etiam  cufidi  veritatis ,  incerti  qiiid 
fugiendum  fequendumve  fit ,  duhii  anxiique  animi  redduntut.  Qupd profeBo  mn 
accideret  tantopere ,  fi  onmes  reBe  fentientes  do&ores  ,  remota  omni  Ts-^oa-uTroAfj^/ix 
^ritati  ptihlice  teflimonium  prteberent.  jRapiunt  pleruwque  adfefalfi  do&ores  te- 
jtimonium  confenfus  piorum  doBorum,  ficut  Ofiander  fecit ,  ij  jam  Major  facit ,  qui 
{^quiS  eft  hominisaudacia)  ad  flahilicndmn  ftmn  errorem  non  folum  mortucrum ,  fed 
l£  viveYitium  teflimoniis  abutitur  ,  citat  intcr  alios  (j  R.  D.  D.  jEpini  noflri  Doniini 
(^  Pr^ceptoris  teflimonium,  profuo  dogh^ate.     Quo  circa  tanto  magis  rei  indigniui- 


tc 


"i 


IV.  rONTRA  MAIOREM,  irf 


te,  fludiqque  tuende  periclitantif  veritatts ,  ^  explicandi  miferas  confcientias  ,  ad 
dandum  veritati  etiam  publice  teflimoniurn  moveri  debettf. 

Scimm  quidem  plurimos  nbique  ejfe  ,  qui  cum  modefli  fapientesque  viderive- 
linty  fihi  perfuadcant  hafce  contentiones  noftras privatas  ejje,  nihilac  Ecclefiam  Dei, 
nihiique  adfe  pertinere ,  quin  i£  clamitare  multos  novimm ,  nos  ksvo^o^m  tantum 
f^  ambitione,  quod  fcilicet  Luthero  fimiles  videri  velimm  ,  fic  cum  Paptftis^  Inter- 
imiftk  ,  adiaphoriftis ,  Epicureis ,  ^  Ofiandriftis  rixari.  Verum  apud  bonosomnes, 
nos  hifce  calumniis ,  tum  rerum  ipfarum  manifefta  veritas,  tum  i£  fumma  pericula, 
in  quihm  quotidie  adhuc  ob  ifta  certamina  verfamur,  haud  dubie  liberant.  Verijfime 
enim  nos  quoque  ajflidisfimi  CHrifti  confeflores.  Davidis  iUud  dicere  pojfumm  :  Vi- 
vit  Dominus,  fl  eft  palfus  unus  inter  nos  6c  mortem,  fea  tamen  in  manu  Domini 
omnia  funt. 

Caterum  calumniatorihus  noflris  nihil  alitid  optaro  ac  imperari  pofjtimmi 
quam  ut  ipfiper  hafce  cruces  f£  mortes  ,  in  quibm  nas  fingulis  horis  ferme  verfa" 
mur ,  eam  gloriam,  quamnos  amhire  calumniantur,  qudsrere  experirentur.  'Nteil- 
li  mox ,  fi  quid  adhuc  humani  habent ,  fuam  noftramque  fortem  lugubiliter  mife- 
rarentur. 

H£c  jam  ad  vos  patres  in  Domino  plurimum  venerandi  ^  amandi ,  fcribere 
voluimm^  petentes ,  ut  mnfolum  de  pr<efentibus  qu£ftionibm  nobfs  rejpondeatis ,  fed 
^  alios  CHrifti  pufiUos  vejlra  voce  erudiatis,  ac  veluti  digito  veftro  veritatem  CHri- 
JH  monjlrantes ,  exiftis  errorum  dubitationumque  laborynthis  ,  quibus  eos  fedu6fo^ 
res  invo/verunt ,  evolvere  ,  ac  in  latam  jucunaamque  veritatis  lucem  educere  veli' 
tisyficque  in  hac  faltem  Jpiritualium  miferiarum  parte  Ecclefia  Dei  fuccur^ 
ratis. 

Pr£clare  etiam  non  tantum  de  Ecclefia  Dei ,  fed  ^  mifera  Germania ,  qudt 
jam  peccatisfuis  iraque  Dei  miferabiliter  urgetur  ^  confumitur ,  mereremini,  Jtbo- 
nam  aliquafn  pcenitentite  pradicationem  publicaretis ,  atque  ei  qmmodo  a  ventura 
ira  effugere  po/fit  3  commonflraretis.  Nam  nos,  quicquid  ejmmodi  facimm ,  maledi' 
cendi  fttidio  plerisque  facere  videmur. 

Multi  fapientes  jam  deliberant ,  quomodo  hoftem  finihus  arcere ,  f^  imminen^ 
tes  calamitates  ejfugere  pojfint.  Sed  quis  omnino  mortalium  credit  expeditijjimam 
viam  iram  Deif  poena^que  effugiendi  efle  agnofcere  peccata ,  ac  fetere  fuppliciter  eo^ 
rum  veniam  a  Deo. 

Quam  gravitcr  vel  horribiliter  potius  ex  facris  literis,  fepe  Vir  Dei  Luthe^ 
rus  Germani^  ob  ingratitudinem  erga  Evangelium  CHrifti ,  mtnatits  fit,  novimiis 
omnes.  Atqui  non  vidit  Elias  ille  iftas  horrihiles  ahominationis  defolationes,  qute 
totam  jam  Germaniam  contaminant ,  multiplices  fcilicet  inftauratd:  per  eurn  doUri- 
n£  ^  Ecclefia  corruptelas ,  ac  tam  varia  Interim ,  nec  turpem  abnegationem  ^ 
defe^ionem,  non  denique  execrandam  iftam  falforura  fratrum  CHrifti  perfecutio- 
nem.    Qtue  ingentiapeccata netno  jam  (^quippe  cum  ea  etiam  fummi  Tbeo/o^i (^ pru- 


aao  '   ^tUm^^  Uv  Ikitdbtn  tn  ^:,mhm^. 


dentijjimt  ac  fotentijjimt  quique  defendant  i£  excufent^  agnofcere  vult ,  uiulto  7nu 
fius  ferio  eorundem  condonationem  petere^  quin  nec  reprhendi  ea.  am^Um  homi- 
nes  ferunt. 

Qmd  ergQ  dicet  eis  aliud  CHriJltis,  niji  iUud^  quod  Vharifteis  rejpondeiat  ? 
Quia  dicitis,  videmus,  rede  fecimus,  ideo  peceatum  veftrum  manet  vobis. 
Manet  fcilicet  i^  ira  Dei ,  individua  peccati  comes.  Manent  denique  (^  pocna  pr£- 
fentes  ^  aeternde ,  In  omnihus  enim  hifce  gravijjimis  poenis  i£  incendiis  Germani^e, 
dum  peccatum  non  agnoverit ,  nec  veniam  pro  eo  petierit  3  fe?nper  iUud  propheti- 
cum,  Spiritm  Domini  mundum  arguens  ,  ei  occinet.  Et  in  hifee  omnibus  nondum 
furor  Dei  averfus  eft,  &  manus  ejus  adhuc  eft  extenta. 

Quod  reliqvum  ejl  ^  toto  pe&ore  optamus  i^  precamur  ^  idem,  quod  Domi- 
fim  ^Efus  paulo  ante  mortein  inenarrabilibiis  gemitihm  ,  a  patre  ccelejh  bonorum 
emniumfonte  petiit  y  ut  nos  vohifcum  ,  h^c  ecclefia  cum  vejiriis,  omnihusque  re6le 
fententientihm  ,  unum  in  Domino  JEfu  ejusque  falvifca  veritate  Jimm  (^  perma- 
fieamm.       VeriJJituum  enim  effe  vetm  iUud  poema  Jiatuimus  ,    »   Ai^uo"«?  ayhcnl^ . 

Dminus  JEfus  vos  regat  i£  confervet  adfui  nominis  gloriam,  0*  fu^ 
mifer^  EccleJiiS  utilitatem.  Amen.     Magdeb.  i').  Martii» 

AnmDomini  if  fj. 


Sen^- 


IV.  CONTRA  MAIOREM.  221 


Sententia  Docentiiimin  Ecclefia  Lubecenfi 5  Ham- 

burgenli ,   Luncburgenfi ,   Magdeburgenli ,   de  dodrina 
neceflitatjs  bonorum  operum  ad  ralutem. 

Unumeft  neceiTarium  ad  falutem ,  Luc.  lo.  SoIaiidein^Chriftum  exgratiaabsque 
operibuslegisiiominesjuftiHcantur(5cralvi  fiunt,Rom.  5.  Gal«  2.  Eph.  2. 
Quidocenthominem  (bte  fide  juflificari,  6c  tamen  contendunt,  quod 
operabonaneceflariafintadralutem,  contradidoria  ponunt,  qux  fimul  non 
polTuntcfTe  vera. 

Juffitian-KScfalutem  tribuere  folifidei,  efleanvadimercoperibus,  «Scnegareo- 
peraadralutemefTenecefTaria,  contra  pofterius  afKrmare,  eft  negare  hominem  fbla 
fide  juflificari. 

Siverumefl,  hominemralvarifolatide,  falfam  efl  hominem  falvari  non  pofTe 
abfque  operibus  boiiis.  Sihoc  verum  efl ,  illud  talfum  efTe  neceffe  efl.  Chriflus  do- 
cet,  unum  necefTarium  ad  falutem.  Contradicit  ergo  Chrifto  ,  quifquis  affirmat 
©pera  ad  falutem  necefTaria  effe.  Nam  fi  opera  neceffariafunt,  iamnonunumefl 
necefTariumi  fed  muita,  &Chriflusin(imulaturmendacii,  quiunumeffe  necefTarium 
pronuntiat. 

Audire  <Sc  credere  Evangelio  Chrifli,  hoc  illud  unum  eft  neceft^arium,  de  quo 
loquifeurChriftus:  Unumopponit  multis  ac  quidem  omnibus  operibus.  Auditum  Sc 
fidem  Evangelii  ponit  contra  opera.  Fert  enim  fentcntiam  de  Maria  audiente  verbum, 
6c  de  Martha  operante  6c  fatagente  circa  plurima* 

Aut  igitur  Chriftus  mentitur ,  qui  dicit  unum  effe  necefTarium ,  aut  me  ntiuntUF, 
quicontenduntmulta,  hoceft,  operaefTenecefrariaadfalutem.  EftautemDeus  ve- 
rax,  omnis  homomendax.  * 

Unitas  excluditmultitudinem,  Auditus&Fidesverbioperaqaaecunque,  quan- 
tum  ad  falutis  pertinent  necelTi  at^m. 

Unum  neceftTarium ,  etfi  non  excludit  Fidem  &  Sacramenta ,  tamen  cxcludit 

opera. 

Voce  Sola  m  doftrina  juftificationis  non  excludi  opera ,  ut  Fides  6c  Verbum  per 

eamremoveantur,  falfum  eft. 

Nam  ad  illud  unum  neceftTarium  requiruntur  Verhum^  Fides  &  Sacramenta» 

Heec  omnia unum  quodammodo  funt  in  juftificatione.  Opcra  addere ,  eft  Lc- 
gcm5c  Evangeliummifcere,  <5c  Evangeliidotfirinam  pervertere. 

Paulus  a  juftificatione  &  falute  excludit  legem  &  opera  his  particulis  utens ,  ubf- 
fue  tperibus per fidem ,  gratis  &  fimilibus. 

Paulus  ergo  fubfcribit  Chrifto  dicenti,  IJnum  efl  neceffarium ,  Si  opera  docenda 
fiint  neeefTaria  ad  falutem ,  non  confiftunt  cxclufivse.  His  ftantibus  ruit  inclufiva  quae 
ftatuitoperumneceflitatem  adfaluCem  hominis.    A«lKom«4.  difputat,  Abrabamum 


221  23efa?ifnug  bcr  Bircfcctt  $u  ^itmburg. 

non  cfle  juflificatum  ex  openbus  >  quanquam  ornatus  eflTet  obedientia  <5c  bonorum  ope- 
rumlaude,  contradicitiRiturafTerentibusoperumneceflitatcm. 

Quod  enim  neceilarium  eft  ad  falutem  ,  abfque  eo  non  juflificatur  6c  falvatur 
quifquam,  Et  fine  quohomofic  jufiius,  &  falutem  confequitur,  idnon  potdfl  necef^ 
fario  ad  falutem  requiri»  Clare  6c  diferte  fcribit  Paulus  Eph.  2.  Salvati  ejiis ex gratia 3 
nonexoperibus.    ApertePaulo  hoc  loco  reciamant,  qui  necefHtati  operum  falutem 

alligant. 

Quipugnant  pro  operibus  ad  falutem  necefTarHs,  aut  fentiunt  partim  fidem, 
partim  operajuflificare,  &  aliudtaciteoccultantquam  fi^tisverbisprofitenturautve- 
re  fentiunt »"  &  fincere  ex  animo  docent ,  fola  fide  hominemjuflificari.  Si  ex  parte  fa- 
lutemfideiafcribunt,  ex  parte  operibus,  omnes  pii  juflam  habent  caufam  contradi- 
cendi ,  &  pro  Anathemate  damftandi  facrilegi  erroris  autores ;  Si  in  hac  funt  fententia, 
folamjuflificare<5cfalvare  fidem,  opera  tanquamfru6l:usfequi,  rixanturdeverbisam- 
bi^uis,  <Sc  periculofa  logomachia  Ecclefiam  perturbant,  <Sc  non  levibus  fcandalis  fe- 
neflram  aperiunt.  . 

Quicquid  fentiant ,  certe  hsec  doiStrina ,  quodfene  operihus  honis  nemo poteftfal- 
vari,  fimilimaefl  Pfeudoapoflolorum  do£lrinae,  fi  non  efl  ipfiffima  Pfeudoapoftolo- 
rumdodrina:  NamPfeudoapofloli  docuerunt,  prdsterfideminChriftumy  operalegis 
divin£  necffjaria  ejje  adfalute?n ,  praedicabant  Evangelium  <Sc  fidem  ChriftL,  ^oA  adde- 
bant,  operaetiameftenecefaria.  ,       .    ,..    ^         n   , 

Haec  erat  propria  nota ,  hoc  artificium ,  hsec  moderatio  Pleudoapoltolorum  » 
praedicantibusverisApoftoIis,  folamfidei  juftitiam,  addereoperafidei,  eaque  necef- 
fhriafaccreadfalutem.  Dicebant,  non  pofTecredentes  falvari,  nifi  clrcumcideren- 
tur,  hoceft,  nifioperaIegisobfcrvarent,Aa.  if. 

Etquidaliudeftdicere:  Nemopoteftfahariabfque  operihus  honis y  quam  quod 
Pfeudoapoftolidixerunt,  nifi cirawicidamini ,  nonpoteftisfalvifieri,  Non enim cir- 
cumcifionis  nominetantum  intelligebantceremoniarum,  fed  etiam  moralis  legis  ob- 

lervationem.  »  1  1-        r  1 

VcritasEvangeliieft,  quodjuftitiaeftexfolafide  fineoperibuslegis.  Ergo  fal- 
fitasfeudepravatioEvangeliieft,  quodfide  juftificemur,  fed  non  fine  boniscperibus 
legis.  Hac  conditione  annexa pi^dicaverunt  Evangelion  Pfeudcapoftoli.  Sophiftac 
idemdocent,  quod  fides  fundamentum  quidem  fit  lalutis,  fed  tamen  non  juftificet, 
nifi  accedant  bona  opera.     Hxc  non  veritas  {q^\  1'ucus  <S<:  fimulatio  eft  Evangelii. 

Proxime  accedit  ad  dodlrinam  Sophiftarum  de  fide  formata  ,  eique  pricparat 
viam ,  fi  non  eft  eadem  omnino  docere ,  ad  falutem  opera  necefi^uria  efiTe. 

Sophiftae  fomniant  fidem  non juftificare ,  nifi  f  iciat  opera charitatis.  Hoc  mo- 
dofides  quaecreditinChriftum,  fit  ociofacSc  irrita.  Quia  ei  detrahitur  facultas  jufti- 
ficandi ,  nifi  formata  fit  charitate.  Nos  vero  cum  verfamur  in  dodrina juftificationis , 
feponimus  legem  <Sc  charitatem  in  alium  locum  <Sc  tempus.  Hic  ignoramus  legem  <5c 
charitatem,  qux  poflTt  falvare:  SedunumChriftum  agnofcimusSalvatorem,  quitol- 
lit  legem  <Sc  peccatum ,  <Sc  dat  jufUciam  <5.'  falutem.     In  hunc  Salvatorem  credere ,  ea 


IV.  CONTKA  MAJOREM,  211 


cft  vere  formata  fides.     Charitas  vel  opera  fcquentia  non  informant  fidem,  nec  ornant, 
fed  vera  fidesinforrnat3c  ornat  charitatem. 

Locum  Propheiie ,  'Jtijfusjidefua  vivit,  depruvant Sophlftx  hac  fua  cavillatio- 
ne.  ^uftus vivit 3  fcilicet,  exfide  ejficaci  operantevel  jormata  charltatc ,  fi  vero  efl 
informis  nonjuflifcat, 

Hac  confidta  glofTa  corrumpitur  dodlrina  fidei  juftificantisfineoperibui. 
Cum  docetur  neceffitas  operum  ad  falutem ,  mifcentur  \  ex  &:  Evangelium ,  fi- 
des5copera*  Papifl«(Sc  Anabaptiflse  &omnesc]uijuflitiam  Chrifliignorant,  nutnon 
re»5te  tenent ,  aut iniiedtunt  ad hominum  placitum ,  nnn  poffunt  non  facere  ex  Cbrifto 
Mofen  &  Legem ,  &  ex  Lege  Chriftum  ^  docent  enim  fidem  quidem  in  Chriftum  jufti- 
ficare ,  fed  fimul  obfervari  oportere  prsecepta  Dei ,  quia  fcriptum  eft :  Si  vis  in  vitam 
ingredij  ferva  mandata  „  ibi  ftatim  Chriftus  negatus ,  <5c  fides  abolita  eft ,  quia  manda- 
tisDei,  livelegiDeitribuitur,  quod  eftfoliusChrifti. 

Fanatici  verbis  tantum  difcernuntLegemagratla,  noneffedu^cufu.  Quan- 
tum  ad  verba  attinet,  fatentur  illa  duo  effe  diftin^a,  reipfa  commifcent,  quia  non 
conceduntfidcm  fine  operibusjuftificare.  Sihocverumeft,  iamChriftus  nihil  nobis 
prodefl.  Utmaxime  enimveram  fidemhabeamus,  tamen  juxta  ipforum  opinionerfi 
nonjuftificat  fides,  fi-fit  fine  charitate.  Sivero  opera  cSccharitas  adfunt,  fidesjufti- 
ficat  <Sc  falvat.  HacdoQ;rinaiterumhodieobfcurant  Fanaticibeneficium  Chrifti,  de- 
trahunt  ei  honorem  juftificationis ,  &  conftituunt  eum  miniftrum  peccati.  Videri  qui- 
.dem  volunt ,  fe  Evangelium  &  fidem  Chrifti  pure  docere ,  fed  quando  venitur-ad  ufumt 
funtDoftoreslegisperomnia  fimilesPfeudoapoftolis.  Nam  quemadmodum  illi  ultra 
fidem  in  Chriflum ,  urgebant  per  omnes  Ecclefias  circumcifionem  <5c  obfervationem  le- 
gis,  finequadetrahebantfideijuftificationem,  «Scnegabant  credentes  falvari  poffefi- 
ne  obfervatione  legis;  Itahodiefedarii  prseter  juftitiam  fidei  requirunt  etiam  obfer- 
vationem  mandatorumDei,  juxtaillud:  H&cfac (^ vives.  Glorianturprcecaeterisde 
nomine  Chrifti ,  6c  jaftant  fe  fincerifllmi  Evangelii  prcedicatores  ,  fed  quia  legem  cum 
Evangeliomifcent,  nonpofTuntnoneffefubverfores  Evangelit. 

AutChriftusftabitiScLexperibit,  autLex  ftabit<ScperibitChriftus.  Nullomo- 
do  Chriftus  <Sc  Lex  fimul  convenire ,  6c  dominari  in  confcientia  poffunt.  Ubi  domina- 
tur  juftitia  legi^ ,  ibi  non  poteft  dominarijuftitia  gratiee ,  oportet  alterum  alteri  cedere. 
Do£trina  legis  efl ,  quod  ad  fa'utem  neceflaria  funt  bcna  opera ,  &  quod  fine  his  nemo 
poflit  falvari  ,  ficut  illa  eft  fententia  legis  ,  Si  vis  advitam  ingredi,  ferva  mandata. 
Ikcfac^vives. 

Prolegisdoftrinatolerariqueat  fi  fano  inrtelie£tu  proponatur  in  conclone  legis 
feu  poenitentiae ,  &:  cum  Evangelio  <Sc  fide  nonmifceaturincaufa  falutis. 

In  loco  juftificationis  quando  mifcetur  cum  Evangelii  do^trina  ,  Anathe- 
ma  fit. 

Evangeliumpraedicat  in  folius  Chrifti  nominefalutem,  credentibas  in  eumfo- 
lam  fidem  Chrifti ,  urget  effe  ad  falutem  neceftai  iam.  NecefHtas  operum  requifita  ad 
faiijtem  ,  conditionem  addit  doctrinie  fidei ,  falutcm  iiK:crtam  facit,  <Sc  judicat  con- 
fc.eMtiis  indubftationcm,     Sibona  operancceffaiiafunt  ad  falutevn,  incertaett  pro- 

miflio 


224  ]5€?a«emtg&crBir*ert  jii^awburg. 

mifliodubiafalus,  conlcientise  necefle  habent  hslitare 6c angi de  falute.  Semperdi- 
fputabttnt  &qu£Erent,  quot,  quanta&qualiaoperafint  neceffaria,  6can  habeant  o- 
pera  quas  neceffaria  fint:  ad  falutem.  Quod  fi  unum  aut  aliqua  bona  opera  ad  falutem 
llatuuntur  effeneccfiaria,  omjiianeceffaria  funt.  Quia  debitor  efl  totius  legis ,  (jui 
in  una  parte  debitor  eft»  Si.  lex  in  una  parte  eft  neceffaria,  tota  ad  faiutem  eft  ne- 
ceffaria.  ^       -, 

SiimpofTibileeflquemquam  falvari  fineoperibus  bonis,  impcflibile  fuit  juflifi- 
caripublicanum,  6c  latron-emincrucefalvari,  quiaillinonhabebant  ullabonaopera, 
fed  mala  &  peccata ,  cum  folafidejuflificati&falutisparticipesfadlifunt. 

Nonpublicani&meretrices  inregnun;icoelorum  prsecederent  Pharifgeos  abun- 
dantes  operibus  bonis ,  cum  onufli  peccatis  fola  gratia juflificentur ac  faiventur. 

Deus  juftificat  impium,  Rom.4»  Chriftus  falvbs  facit  peccatares,  Matth,  1 1. 
i.Timoth.  r^  SedimpiicScpeccatorescarentbonisoperibus:  Dicemusneergoimpof- 
fibileeffeutjuflificeturimpius,  &:peccatoresfaIvifiant? 

Opera  bona  fequuntur  poft  juflificationem  &  falutem ,  non  ante  eam  prxcur- 
runt,  nequeenimoperafaciunt  faJvosdrjuflos,  fed  iamantejufl:i<ScfaIvifaciuntbona 
opera.  Falfo  ergo  adferitur  DCceflTtas  ad  operum  falutem.  Ut  hpmines  faciant  opera 
bonai  naceffeefl  ut  fint  jufli  <ScIalvi.  Non  ut  juflificentur  <5c  falvi  fiant,  neceffaria 
funtoperabona. 

Frivolaefl  (nedicamimpia)  cavillatio,  operabonancn  requiriquidemnecef- 
fario  ad  juflificationem ,  kd  tamen  requiri  ad  falutem ,  homines  quidem  juflificari ,  fed , 
non  falvari  fine  operibus  bonis. 

Scriptura  non  feparat  fed conjungit juflificationem  Sc  falutem ,  juflus  vivit  6c  fa!- 
viis  efl  fua  fidc.  Etfi julli  fide  nondum  in  hac  vita  fruuntur  gloria  6c  beatitudine  lEternae 
vitse',  tamen  vere  faivi  funt ,  unde  dicit  Chrillus :  Qui  credit  in  me ,   hahetvitam 

mernam. 

Sicutinjuflitla&peccata  habentconjun£tam  damnationem  &  mortem ,  itaju- 
ftitia  habetconjundtam  falutem  &  vitam. 

PaulusdicitdejuflificatisRom.  8.  Spefahifadifumits,  Ephef.  2.  Gratisfalva- 
tiefiis,  Tit*  5.  Deusfectindumrnifricordiamfiiamfalvos  nosfecitper  lavacrumrege- 
nerationis,  (^c.  Ut  igitur  ex  Scriptura  docemus ,  hominem  juflificari  abfque  operibus, 
ita  quoque  abfque  iliis rede  docetur  falvari. 

Pfeudoapoftolidocent,  nifivixeris  legi,  non  vixeris  Deo  3  hoceft,  fi  non  vi- 
xeris  fecundum  legem ,  nifi  feeeris  bona  opcra,  coram  Deo  eris  mortuus.  Paulus  ad 
Galatas2.  contrariumdocet,  imonififuerismortuuslegi,  nonvivesDeo. 

Etfi  rede  docet  Ecclefia  quod  poenitentia  fit  necefiaria ,  <Sc  in  renatis  fit  neceffaria 
juftitia  bonse  confcientice ,  tamenindenonfequitur,  re£fe  doceri  ad  falutem  neceffa- 
riaeffebonaopera,  neque  ufitatafuithiec  verborum  forma  fincerisDodoribusqui  (e- 
cueruntverbumDei&diffindetradiderunt  dodrinamde  Lege  ^  Evangelio,  de  fide 

dcoperibus. 

Multumintereftinterhas  orationes,  necidempollent  cum  Hicitur:  Opera  ho- 
nafuntneceffaria,  vel,  juftitia  borKe  confciemi^  velpwnitentia  eft  necejjaria  3  <5i:  cum 

ad- 


/r.  CONTRA  MAIOREM,  ^if 


additur  ifta  efle  necejjarta  adfalutem.  Differunt  plurimum  &  hujusmodi  oratione» 
cu m  q  uis  dicit ,  jujHjicatts  ^jide  confecutisfalutem  ejje  necejjaria  bona  opera.  Et  cum 
quisaddit.  Adfalutem  ejjenecejjaria.  Nam  hxc  appendix  indicat  caufam  <Sc  meri- 
tum.  De  merito  fulutis  defenfores juftiti^  operum  intelligunt  <Sc  intelligi  volunt  cum 
clamitant ,  opera  bona  elTe  neceffaria  ad  falutem,  In  hac  oratione  omnino  aliq«id  fub* 
intelligere  &  llipplere  oportet ,  quod  fenfum  abfolvat.  Omnia enim  fubintelligendum 
eft,  neceftliria  elfe  operaad  parandam,  aut  ad  agendam,  autad  perficiendam  aut  ad 
confervandam  falutem.  Sed  aullum  ex  his  fenfibus  tolerare  poteft  fincera  dodrina  H- 
dei.     Omnia  illa  cSc  fingula  caufam  &  meritum  exprimunt. 

Juftitiarii  Papiftae  juftitiam  <5c  falutem  hominis  parari ,  augeri  <3c  confummari  do- 
ccnt  per  bona  opera.  Cum  Papiftis  ergo  facit ,  qui  fentit  opera  neceftaria  efle  ad  pa. 
randam ,  augendam  3c  perficiendam  falutem.  Si  quifquam  fentit  ea  cfte  necefTaria  ^i\ 
falutem  confervandam ,  ne  hic  quidem  abludit  ab iftorum  dodtrina  q^\  tribuunt  fidei  ini- 
tium  juftih*cationis ,  operibus  confummationem ,  <Sc  qui  dicunt  principaliter  fidem ,  mi- 
nus  principaliter  opera  falvare.  Veritati  Evangelii  repugnat ,  five  dicas  opera  effe  ne- 
ceftariaad  falutem  ut  eam  promereantur  five  ut  adjuvent,  five  ut  perficiant,  five  ut 
confervent  eam.  Nam  in  his  omnibus  quod  folius  eft  fidei ,  transfertur  ad  bona  opera. 
SoIafidesjuftificat<ScfaIvatinitio,medio<5cfine.  Fidesincipit,  perficit&;  eadem  con- 
fervatfalutem.^  Homoperfolam  fidem  abfque  operibus  fit,  eft<Sc  manetjuftus^Scfal- 
vus.     Semper  juftus  fide  fua  vivit ,  hac  amifi^a  amittitur  falus  <Sc  vita. 

Fides  fi  debet  efi^e  Hrma  <Sc  falus  certa ,  folius  Chrifti  operibus  ,*  paflionibus  <Sc  mc- 
ritis  nitatur  oportet.  Tantum  abeft  ut  lex  <Sc  opera  adjuvent  <Sc  conferant  aliquid  ad 
falutem,  ut  Paulus  appellet  ea  egena  <Sc  inf  irma  elementa  mundi.  Legis  proprium  opus 
eftdamnave,  tam  longeabeftutaliquid  faciatadjuftitiam^Scfalutem. 

Mifferum  efFugium  eft  dilabi  ad  confidam  diftindtionem  de  adultis  &  infantibus, 
&  neceffitatem  bonorum  operum  ad  falutem  illis  imponere ,  hos  illa  neceffitate  levare. 
Etfi  non  pofllint  infantes  edere  confeffionem  <Sc  figna  poenitentise  ut  adulti ,  tamcn  fal* 
fum  eft  aliter  illos,  aliter  hos juftif icari.  Una  eft  ratio  juftificationis  <Sc  falutis  per  fidera 
in  JEfum  Chriftum ,  per  illius  obedientix  <&  paffionis  merita. 

Unus  promittitur  <5c  datur  denarius  tam  i,is ,  qui  ultimi ,  tam  qui  primi  in  vineam 
veniunt,  fine  refpedu  ullo  operum,  five  mulfum,  five  parum  laboraverint,  <Sc  five 
multa,  fivepauca,  five  nullabonaoperafecerint,  modoinveniantur  infide  conven- 
tionis  <Sc  promiflionis  grati^.  Quod  infantes  juiftificantur  <Sc  falvantur  qui  nulla  adhuc 
fecerunt  bona  opera ,  potenter gratiam  Dei  <Sc  fid.ei  juftitiam  contra  opera  commendat. 
Vnde  <Sc  Paulus  propotiit  in  exemplum  eleaionis  lacobum  eleaum  cum  nondum  quic.. 
quam  boni  vel  mali  feciflTet.  Chriftus  vult  adultos  pueris  fimiiis  fieri ,  non  pueros  adul- 
tis,  utintrentinregnum  coelorum. 

Quanquamautemfolam  fidem  ad  falutem  ncceflariam  ex  fcriptura  pronuncia- 
mus,  3cneceflitatemoperumcontrajuftitiamfidei  ex  oppofito  introduaam  non  ad-, 
mittimus,  nontamenideorejicimusbonaopera, 

Fatemur  opera  bona fidem  fequi  debere ,  imo  non  debere ,  fed  fponte  fequi ,  fi-, 
cut  arbor  bona  fponte  bonos  frudus  facit.    Etfi  abfque  operibus  legis  juftificamur  per 

S  f  fidem^, 


^j.^  ^eUmnn^  tev  T^itdhm  $u  ^4mbuvg. 


fidem  tamenfidesnon  eftfine  operibus  bonis  qui  fuo  tempore  pro  opportunitate  & 
facultate  data  fefe  exerunt.  Quia  eredens  habens  Spiritum  Sanctum  ubi  is  eft ,  non  fi, 
nit  hominem  efie  ociofum  ,  fed  incitat  eum  ad  omnia  exercitia  pietatis  &;  diieftionem 
Dei  (Sc  proximi.  Fides  fola  perpetuo juftificat ,  vivificat ,  (alvat ,  6c  tamen  non  manet 
fola,  ideft,  ociofafmecharitate. 

Diftin£be  tradenda  eft  dodrina  fidei  6c  bonorum  operum.  In  loco juftif icationis 
non  difputamus,  anbonaoperafmtiacienda,  aut  anLex  fitfervanda,  nam  is  plane 
aliuslocuseft:  Sed  cum  quaeftio  eft ,  anpropteroperaconfequamur  faiutem,  non  pa- 
timur  h£EC  commifceri ,  cum  diverfi  ioci  lint.  Suo  tempore  dicendum  eft  de  loco  ifto , 
quod  lex  &  bona  opera  fint faeienda.  Cum  veriamur in  loco  juftiiicationis ,  rejicimus 
©pera ,  qulbus  adverfarii  adicribunt  juftificationem.  Etiam  infirmi  qui  non  funt  maii- 
tiofi  6c  calumniatores ,  fed  boni  offenduntur  cum audiunt  legem  6c  bona opera  non  effe 
facienda  ad juftificationem.  lllis  eft  fuccurrendum ,  &  exponendum  quomodo  opera 
bona  non juftificent ,  quomodo  non  facienda ,  &c  facienda  funt  ut  frudius. 

Videtur  periculofum  6c  abfurdum  docere,  quod  opera  bona  non  fint  neceffaria 
adjuflificationem&falutem. 

Sed  vere  periculofum  &  abfurdura  eft  docere,  quod  ad  falutem  fint  nelceftana. 
Haec  enim  eft  abfurditas  contra  fidem ,  conjundla  cum  periculo  animarum ,  illam  abflir- 
ditatemfirigitrationisjudicium.  u-     ^      n   ^.      r 

Ouod  fi  retinenda  6c  interpretatione  declaranda  ac  mollienda  eit  altera  lermonis 
formulaT  multo  fatius  eft  hanc  retinere&mollire,  addita  declaratione,  quod  opera 
bona  non  fint  neceftaria  ad  falutem  ,  quam  alteram  illam  qua  affirmat ,  opera  ad  eam 
neceffaria  effe.  Propter  remiffos  in  ftudio  pietatis  aut  propter  homines  profanos  non 
funturgenda  autextollenda  bona  opera  cum  injuria  fidei,  periculo  confcientiarum , 

ipminutione  gratias  Chrifti. 

Scripturaurget&extolht  fidem  ante  &  fupra  omnu  bona  opera,  6c  hsec  com- 
mendat  propter  fidem.  Nam  fons  vita  &  gloria  bonorum  operum  eft  fides  in  Chri- 
flum.  Obftrudoautperturbato  fonte  nqutiquam  vere  bona  opera  profluent;  utle- 
eem*,  itabonaopera,  nonabolemus,  ledftabilimusprKdicationefidei,Rom.  f.  Non 
poteftefficaciusurgeriftudium  beneoperandi  quamdoQ^rina  fidei&  eommendatione 
sratiae.  Cum  arbor  excolitur  ut  bona  fit ,  fimul  etiam  id  agitur  ut  proferat  bonos  fru- 
dus.  Nifiarborbonafuerit,  nunquamferetfirudusbonos.  Fides  facit  arborem  bo- 
nam* ,  facit  populum  fpontaneum.  &  ^mulatorem  bonorum  operum. 

SicogendifunthominesutexternamdifciplinamprKftent,  <Sc  fimulachra  potius 
virtutis  quam  veram  pietatemexprimant,  eft  magiflratus  cuftos  externx  difcipJinJt, 
funtleges,  funtpoenje,  funtvincula,  quil)us  eoerceantur  &  utcunque  contineantur 

SiVecuriScprsefaftiterrendi,  eftlexDei,  funt  comminationes,  funt  exempla 
irsE  Dei  quce  proponantur  ad  excutiendam  fecuritatem.  Non  propterea  oportct  vel 
corruptelas  ullas  purioris  doarinae  fingere ,  excufare  2c  defendere ,  vel  kqucos  ponere 
co'afcientiis ,  velcertam  Gonfolationem  &  fpem  falutis  adimere,  vel  imminuere  gra- 


Uam 


7V,  CONTRA  MAIOREM.  iVf 

tiam  Chrifti  vel  illius  gloris  detrahere.  Erant  temporibus  Apoftolorum  qui  abuterea- 
turlibertateEvangeliiad  licentiam.  carnis,  &  commendationem  gratise  eo  raperent, 
ut  dicerenc,  peccemm ,  .utahmidet ^  gratia.  Nonproptereos  tamen  Apoftoli  defti- 
teruntpraEdicarc  Chriftianam  libertatem,  aut  commendare  juftitiam  fidei  <Sc  gratiani 
Chriftii  nequeoperumneceftitatemadfalutem  impofuerunt. 

Facilis  eft  commixtio  juftitise  cEcleftis  <Sc  politicJE.  In  juftitia  politica  fpediandaB 
funt  leges  &  opera,  led  in  fpirituali,  divina  5c  ccelefti  prorlus  ex  oculis  remoyendsc 
funt  omnes  leges  &  opera  ,  5c  fola  promiftlo  eft  infpicienda. 

Ideo  quafi  duosmundosconftituimus,  unumcoeleftem,  alterum  terrenum ,  <5c 
in  illos  collocamus  duas  juftitias  &c  inter  fe  maxime diftantes.  Juftitia  fidei coeleftis eft, 
quamdecoeloaccipimus,  non  facimus,  fedfide  apprehendimus,  per  quam  afcendi- 
musfupra  omnesleges^copera.  Nemofanus  repugnat,  docendumeffe  deoperibus 
bonis  &  c^ritate,  fedidfaciendumeftfuotemporedcloco,  quando  fcilicet  de  operi- 
bus  quceftio  eft  extra  artieulum  juftificationis. 

Cum  autem  qujeritur ,  qua  re  juftificemur  (Sc  vitam  seternam  confequamur :  Hic 
refpondemus  cumPauIo,  folafidem  Chrtftum  nos  pronunciari  juftos  6c  falvari,  non 
opei ibus  iegis  aut  caritate :  Non  quod  opera  <Sc  caritatem  rejiciamus  fed  quod  ex  ftatu 
caufx  nolumus  divelli ,  quod  Satan  quserit.  Cum  ergo  verfamur  in  loco  communi  de 
juftificatione ,  relegamus  opera»  Is  enim  locus  nequaquam  admittit  difputationem  de 
operibus.  De  juftificatione  autem  agitur  quando  opera  ponuntur  neceflaria  ad  fii- 
lutem. 

Quod  fi  aliquiintelligi  velint  hanc  orationem  de  juftificatione  feu  declaratione 
veraefideiperbona  opera,  ut  fit  fenfus,  bona  opera  effe  neceffaria  ad  teftificandam 
faiutem  6c  declarandam  veram  fidem ,  tamen  vitanda  eft  periculofa  ambieuitas  prae- 
fcriptiinfcripturafacra  quibusutamur  finepericulo  6c  ofFenfione  <Sc  abfque^confirma- 
tione  hypocritarum  qui  dimicant  obftinare  pro  juftitia  operum. 

Breviter,  lexnon  folum  noneftneceftariaadjuftificationem,  fed  planeinutilis 
5:  impoflibilis.  Non  eft  datalex  ut  juftificet  ac  vivificet  aut  falutem  pr^eftet,  fed  ut 
peccatum  oftendat<Sciram.  Quantumcoelumaterradiftat,  tantumdebetlex  a  j  jfti- 
ficationefeparari,  nectamen  lexideoabolenda,  auteconcionibustollendaeft.  Quin 
eo  magis  necefl:"e  eft  eam  doceri  &  urgeri ,  quod non  eft  neceflaria  fed impoflibilis  ad  iu- 
ftificationem. 

Poft  juftificationem  fponte  fcquuntur  bona  opera  flne  lege  cogente  <&  extorquen- 
|.   te.     Lex  autem  non  eft  utilis  <Sc  neceflkria,  neque  ad  juftificationem,  neque  ad  ulla 
opera  bona ,  multo  minus  ad  falutem ,  fed  econtra  juftjficatio ,  bona  opera  5c  falus  funt 
ncceflTaria  ad  implendam  legem. 


5f2 


Re- 


Refponiio  Concionatorum  Ecclefi^  Hamburgen- 

^  fis  ad  Epiftolam  ILLYRICl  &  NICOLAI GALLI. 

Reverendijlimis  viris,  pietate  &  docftrina  prascellentibus  D.  Magiftris 
Matthi^  Flaccio  lllirico  &  Nicolao  Gallo »  in  Ecclefia  Magdeburgen- 
fi  bonam  militiam  pro  veritate  &  Ecclefia  Dei  militantibus  ,  fratribus 
fuis  m  Chrifto  cariflimis. 

Gratiam  &  pacem  a  Deo  patre  noftro  pcr  JEfum  Chriftum 
redemptorem  noftrum. 

Ex  animo  dolemus ,  viri re verendi ,  pietate &  dofliina  prjeftantes ,  & fratres  in  Chri- 
fto  chariflimi ,  motam  contentionem  de  necefHtate  operum  denuo  agitari ,  6c  pub- 
lica  mala  plus  fatis  gravia  magis  inde  augeri.  Magnas  in  Pruflia  turbas  dedit  novum  do- 
gmaOfiandri  de  Juftificatione,  necleviter  bonos  multos  exercuit.  Vix  dum  divina 
potentiaautore  fublato,  aliquomodofupprefTumeft,  adhuc  ardent  reliqua?  fcintilix 
nonparuse,  undeatrociusexorieturincendium,  nifi  extinguantur  lachrimisadDeum 
fufts  6c  adhibitis  aliis  folidis  fandis  6c  Deo  gratis  mediis» 

Et  ecce  certamen  novum  excitatum  ante  biennium  iterum  atrocius  erumpit, 
quodquantumpericuli&  damni  fit  aliaturum ,  indefaciledaturJEftimari,  quod  tantas 
turbastantaque  damnadeditconcertatio  ablnterimiftis  introduda  de  rebus  rxiediis  fea 
Adiaphoyis,  quKinitioutparvaecontemnebantur,  ventumeft  abillisminutis  (utfal- 
fonegligenterhabitafunt)  ad  magna,  a  ceremoniis  ad  fummum  articulum  dodrinae 
falutis  noftrae ,  ut  folet  ex  parvis  fcintillis  negleais  magnum  faepe  oriri  inccndium. 

Prudenter  igitur  &  pie  facitis,  fratres  chariflimi ,  qui  non  folum  folicite  perpenditis 
incommoda  fecutura  ex  controverfia mota  in  pra^cipua  parte  noftroe  do£lrinx ,  neque 
putatis  malis  qujE  inde  redundent  prce veniendum  &  obfiftendum ,  fed  etiam  mature  de- 
liberataomniafaciendaeffe  ,  •       j  r 

Miffa  ad  nos  Epiftola  exponitis  nobis,  editoproto  prolixo  fcripto  a  Majore  defen- 
^i  has  hypothefes  in  aliis  libris  iam  ante  fparfas  &  a  vobis  refutatas ,  Opera  bona  efjene- 
cejjaria  adfalutem\  ImpoJJMe  ejje  quemquam  falvari ,  nec  ullum  unquam  falutem 
confecutum ejje absqueoperihm.  Requiritis  noftrum  confilium  ^  judicium  quid  nos  de 
hisYentiamus,  &quidexiftimemusvobiseffe  faciendum  contraquos  in  ifta  arena  pu- 

Perfpeaa  eft  nobis  veftra  pietas,  virtus,  prudentia  ,  &  fides  difHcili  tempore 
in  graviffimis  periculis,  infidiis,  &  non  minus  dotofis,  quamviolentis  oppugaationi- 
bus  Ecciefise  Dei.  Enitefcit  enim  virtus  in  adverfis ,  &  lucet  in  aerumnis  decus.  San- 
aefollicitiproincolumitate  religionis,  miris  artibus  undiquaque  tentatiE  ,  fidelem 
p^TiKftitis  operam.  Machinationeshoftium  animadvertiftis  prudenter,  repuliftisfor- 
titer ,  difficilia  certamina  &  labores  fuftinuiftis  patienter.    Cooperante  Dommo  mul- 


IV.   CONTRA  MAIOREM,  ii^ 


tum  effeciftisboni,  quantumvis  relu£lantibus  portis  inferorum,  Erudiiftisperplexos 
«Scdubios  ,  erexidis  vacillantes  <Sc  pufillanimes  ,  fublevaftis  piis  folatiis  tiillcs,  cir- 
cumventos  d'  areda  viaadverfos,  prxclarequedeniqueilludprEeftitiftis,  quodDomi- 
nus  prKcepitdicens  Petro,  contirma  fratrcs  tuos.  Hxc  tanta  beneficia  niii  agnofce- 
remus&  pra^dicaremus  adDeigloriam,  ingratitudinisnotam  haud  effugeremus,  co- 
ram  Deo  &  Ecclclia  ejus  fan6^a. 

Quod  vobis  damus  teflimonium  de  veflra  integritate  <5c  meritis  erga  univer- 
fam  ecclcliam,  idem  vobis  ubique  perhibere  fcimus  omnes  bonos:  Tametfi  repe- 
riantur  non  pauci ,  quifuisferunturjadiciis&afPeiSiibus,  impulfialiialiisdecaufis,qui 
vobis  iniquioresi  ingratos  fe  nimium,  Deo  potius>  quam  vobis  Dei  organis  decla- 
rant. 

Cum  igitur  tam  de  nobis,  quam  de  tota  Ecclefia  optime  fitis  meriti,  «5c  ano- 
bis  pietatis  conlilium  &  fententiam  noftram  ,  ftudio  confervandi  integra  6c  inviola- 
ta,  qUcE  ex  immenfa  Dei  mifericordia  accepimus  ,  magnisque  periculis  (5c  labori- 
bus  alii  vobiscum  defenderunt ,  non  poflbmus  fine  reprehenfione  confciencias  no- 
flr«E,  6c  bonorum  in  publica  caufa  non  folum  vobis  ,  fed  etiam  veritati  deeffe  no- 
flro  teflimonio,  neque  noftram  fententiam  celare. 

Quid  autem  nos  judicemus  ex  facrse  fcripturK  canone,  qu^eve  noftra  fit  fen- 
tentia  de  doQ:rina  juflificationis  j  unde  etiam  conftet  noftri  judicii  ratio  &  fenten- 
tiar  fumma  de  necelTitate  operum,  qu:e  ad  falutem  ftatuitur  ,  exiftimamus  manife- 
ftum  effe  cuilibet,  qui  paulo  attentius  legerit  noftrarn  refutationem  fcriptam  fuper 
libro  Auguftano,  quem  Interim  vocarunt ,  &  ex  recentiori  fcripto,  j'n  quo  fuperi- 
ore  anno  refpondimus  ad  dogma  Ofiandri,  Nam  hic  conatLis  ,  hac  cura  noftrafu- 
it,  diftinde,  proprie  fimpliciter  ,  &  fincere  exnlicare  dodruiam.  juftitite  <Sc  faiutis 
noftriE,  idque  cavere,  ne  uilo  modo  lux  illa,  ex  ingenti  Dei  gratiajam  aliquotan- 
nos  inftar  folis  fplendore  fuo  fulgens  obfcuraretur,  objedis  tenebris  aut  nebulishu- 
inanas  fapientise.  Nec  ulla  ex  parte  eommifcerententur  fides  6c  opera,  fivefidei& 
operum  juftitia,  Neque  animi  hoininum  iterum  implicati  labyrinthisrelaberenturad 
opera,  &  circa  fidem  facerent  naufragium,  fuceque  falutis  jaduram. 

Teftamur  autem  coram  Deo  (Sc  Ecclefia,  nos  ita  fentire  6c  judicare  de  veftris 
fcriptis,  in  quibus  tradatis  juftificationis  fidei  articulum  <Sc  doftrinam  falutis  ,  quie 
contingltfideperCHriftum  ac  prcecipue  in  iis,  quibus  pr£e  aliis  multum  adjumenti 
attuliftis  EcclefiiE  adverfus  Ofiandri  infaniam,  retrnere  ac  tueri  vosconfenfum  pro- 
batum  teftimoniis  prophetarum  <3c  Apoftalorum,  ac  ilkftratum  «5c  defenfum  inEc- 
clefis  inftauratis  noftra  aetate,  Idque  vos  agere  in  controverfia ,  ut  do6trina  reftit«- 
ta  de  articulo  juftificationis  retineatur  integra  <Sc  incorrupta,  <5c  infmuantes  fe  quo- 
cunque  prjEtextu ,  nomine  cSc  fpecie  corruptelas  removeatis.  Quo  certe  ftudio  at- 
que  diligentia  in  primis  opus  eft  hoc  tempore  ,  quando  diabolus  omnia  experitur 
aperto  marte  per  tyrannidem  ,  Et  occulte  conatur  per  inftdias,  fraudes,  technas 
aftutifllmas,  omnia  ita  pervertere  ac  evertere  ,  ne  quid  usquam  fincerum ,  fanum, 
aut  i^iitegrum  relinquatur. 


5  f  5  Jam 


a^o  BcMrttttul^  t>er  lM'?^en  jw  ^Amburg, 


jam  amplius  annos  triginta  in  Domino  conjundi  unorpiritu  (S^fidedodrinam 
juflificationis  ialutari  concordia,  pacifice  plantatam  &  audam,  non  finemagnisia- 
boribus,  quibus  Dominus  dedit  benedidionis  fuJE  -felicia  incrementa,  propagave- 
runt,  <5c  accurate  diftinxerunt  inter  fidem&  opera,  inter  fidei  6c  operum  juftitiam, 
Suo  loco  modo  urferunt  CHrifti  merita,  gratiam,  fidem,  fuo  item  loco  &  conve- 
nienti  modo  acuerunt  fludium  pise  inculpat^que  vita^,  utrique  parti  fua  data  gloria, 
fua  prEcconia  atque  ornamenta  attributa  funt  ,  amploir  tam.en  gratix  CHrifli  &:  fi- 
deijuftificanti,  non  infententiis  folum  ,  fed  etiam  in  elocutione  atque  verborum 
forma  congrua  c^^  apta  rebus  accurate,  obfervata,  6c  utriusque  dodrinae  ,  fidei  <Sc 
operum  diftintlio  6cle£lio  illa  ,  qua  verbum  Dei  rede  fecatur.  Nunquam  in  difpu- 
tationem  venit  inter  noftros  necefntas  operum  ad  falutcm  ,  nulla  fuit  contentio, 
opera  efte  necelTaria  ad  falutem  ,  Impoftibile  effe  quenquam  falvari  absque  operibus 
bonis,  6c  ipfam  fidem  inter  opera  numerari,  quatenus  confequitur,  juftitiam  6c  fa- 
lutem.  Non  illa  audita  in  concionibus  ,  non  pervulgata  aut  ufitata  fijerant  in  (cri- 
ptis,  imo  potius  acriter  6c  vigilanter  refutata,  repulfa  6c  reje£ta  funt,  cum.  iftapa- 
piftx  pertonarent,  fuisque  clamoribus  ,  igne,  gladio,  ccedibus  perftiaderent  <S:  de- 
fenderent,  foplusmatibus,  impofturis,  ^c  mendaciis  pailiata  ac  fucata  obtruderent; 
Noftvi  quidem  ad  inquirendam  6c  corroborandam  veritatem,  difcufleruntifta  pro- 
nunciata,  feu  nunquara  adm.iferunt  pro  veris. 

Si  in  difputatione  propter  veritatis  inquifitionem  proponerentur  amice,  pof- 
fent  ibi  tolerari.  Verum  nemo  rede  inftitutus  in  pr«cipua  parte  dodrina  Chri- 
ftianse  id  conceftit  aut  tulit,  ut  pro  dogmatis  in  Ecclefia  provulgata  reciperentur 
ac  haberentur  pari  loco,  autoritate,  6c  tide,  qua  illud  Apoftolicum  'A^ic^ixct,  Arbi- 
tramur  hGmincm  jtijliflcari  fl,bsqui;  Oj)(;rihus.  Si  quK  aUucl Evangelium  docuerit ^  a- 
nathemafit,  Ignota  fuit  ii^c  torma  verborum ,'  Ofera  fimt  neccfjaria  ad  fiahitt^m 
Ne7?io  unquam  cft  fialvatus,  Ncc  quisquam  ovininiv  foteft  ahsquc  operibus  bonis  adi- 
fifii  falutem.  Ne  in  confefl^ione  quidem  publice  Sxhibita  coram  imperio,  nec  ia- 
Apoiogia,  nec  in  locis  Communibus  talia  funt  recepta,  aut  usquam  obvia. 

Quid  quod  in  iilis  ipfis  fententiis,  quas  ftudiofe  hinc  inde  conquifitas  ccnges- 
fit  Major,  non  nifi  femel  aut  iterum  hanc  locutionem  reperias?  Opera  fiunt  neces- 
fiaria  ad [ahitem^  Sa-pius  quidem  legitur  pcxnitentiam  item  obedientiam  efte  ne- 
ceffariam,  fed  non  additur  appendix  iita  ,  ad fiahitcm  neccjjaria  effc,  Quod  longe 
aliud  fonat,  aliumque  fijggerit  fendjm,  quam  priora  iila  cnunciata  exhibent,  &quriHi 
fuftinet  ratio  docendi ,  fa"na  verborum.  lorma.  Etilli  ipfi ,  qui  aliquando  ufi  funt  ifta 
locutione,  addiderunt  corredionem  feu  cautionem,  animis  atque  auribus  ipforurn 
abfbna  <k  infolita  refugientibus,  cum  intelligerent  nericulum  effe  crroris  in  taii  fcr- 
mone.  Authori  6c  pa"trono  fuo  non  fatis  explanata  fronte  arridet,  pIacet,_cS:  fatis- 
facit  iftud  paradoxon  prolixis  commentariis  id  propugnanti.  f  atetur  Major  hanc 
propofitionem  effe  obfcuram,  6c  periculolam,  Qucd  opera  afferuntur  efte  ad  falu- 
tem  neceft^aria.  Conceditauditorem  pofTe  in  eum  erroremincidere,  ut  cogitet  ho- 
■  minem  juftificari  non  fide  ,  vel  non  fola  fide,  fed  partim  fide,  partim  operibus. 
Ambisuitas  facesfit  illi  taiitum  negotii,  ut  pro  ea  declaranda,  6c  amolicnda  accufa- 

tione 


IV.  CONTRA  MAIOREM.  a^t 

tione  de  falfa  dcclrina ,  fcribat  volnmcn,  quod  vel  attentum,  ociofumque  lcctorem 
fatif^et,  addat  incerprcUtionctn  prolixam,  6c  nlienasconcionesdepoenitGntia  admi- 
fcent,  fumatque  fibi  partes  doccndi ,  qui  defenfionis  inftituit. 

Periculum  autcm  &  ruinam  ftruit  oblcura  ^  ambigua  novitas  maxlme  imbe- 
cillioribus  in  tide,  tum  etiam  in  gcnere  omnibus  redte  imbutis  facrce  fidei  conltitu- 
tione.  Nam  tlicillimehomines  prolabuntur  ad  opera.  In  certaminibus&ludiscon- 
icientiarum  nimis  rcfpiciunt  ad  opera  ,  <k  duriter  exercenturhac  quazftione  ,  utrum 
no(h-a  opera  (int  necefTaria  ad  falutem  ,  an  fibi  promittant  indubitatam  falutem  ex 
foiiusCHriih  operibus  <Sc  morte,  per  fidem  absque  uliis  fuis  opcribus*  Alii  jam  in- 
dudi  falla  doftrina,  vel  propriiE  rationis  fallaci  judicio,  ac  confh-icli  laqueis  erroris, 
ut  vehementer  plaufibilis,  ita  pervulgati,  detinentur  in  errore.  Nonnulli  altius  im- 
merguntur,  cum  audiunt  ab  Evangelicis  dodtoribus  allegari  falutem  ad  neccsfitatem 
operum.  Cur  ergo  amamusf  cur  tantopere  defendimus  tam  periculofa?  cur  non 
potius  paremus  Apoflolico  confiHo  ?  cur  nonretincmus  &  haftenusufitatamdodhi- 
nam,  <Sc  formam  verborum  congruentem  ,  dilucidam  &c  tutam? 

In  minimis  rebus,in  cibis  <S<:  potu  ac  hujusmodi  habenda  efl  aliorum  ratio, 
cavendum  periculum,  confulendum  faluti  fratris  :  Quid  noftra  facere  interefl:  in 
fummo  periculo,  in  quod  ruina  preceps  efi,  in  doftrinajufliticationis  ac  falutis,ni- 
fi  prudenter  6t religiofe  ab  orani  parte  ill-^fa  retineatur^ 

Quod  fi  periculum  timetur  etiam  in  altera  fententia,  qux  negat,  Bona  opera 
efTe  necelfaria  ad  falutem,  fi  id  cavetur,  ne  aperiantur  fores  ad  licentiam  ,  ad  abu- 
fum  libertatis,  ad  ignaviam  in  bonis  operibus  faciendis,  tum  poterit  illa  quoque  0« 
mitti,  6c  quae  prteforma^ta  efl  ab  Apoflolis  retineri,  videlicet  hcec:  ^uflificamurfi- 
de  gratis  ahsque  operihus.     Gratis  falvati  efiis  ^  Donum  Dei  efl.  6cc. 

Si  altera  oratio  ob  periculum  efl  rejicienda,  certe  tanto  citius  meretur  illare- 
jici,  quac  confhtuit  operum  necesfitatem  operum  necesfitatem  ad  falutem ,  &  negat 
ulli  unquam  contigiffe  ,  aut  etiam  contingere  poffe  falutem  absque  operibus  bonis, 
quam  illa,  quse  poflerius  negat  ac  aflruit,  Quotquot  unquam  falvatifunt,  confecu- 
tos  effe  faK.Ttem  absque  ullis  fuis  operibus,  licethabuerint  bona  opera,  quanto  plus 
periculi  efl  ab  operum  quam  fidei  dadrina,  non  exacte  fatis  ac  pure  tradita.  Ad 
opera  bona  homines  trigent,  atmulto  magisfrigentadfidem,  ideoque  in  operibus  bo- 
nis  ceffant,  quia  in  fide  frigent,  Invenias  multos  prsecones  6c  encomiafl:as  operum, 
paucos  fidsi,  calumniatores,  vituperatores,  <Si  depravatores  infinitos.  Rede  fcri- 
bit  Major,  doftrinam  juflitis  fidei  6c  bonorum  operum  feparandam  effei  quam  la- 
te  coclum  6c  terra  inter  fe  diflant. 

Separentur  ergo  longo  intervallo  rebus  ipfis  &:  verbis ,  non  commifceantur. 
Certe  docere  ,  quod  absque  operibus  bonis  imposfibile  fit  obtinerefalutem,  non 
fcimus,  anidfitdiflinguere,  &c  non  verius  arSisfimis  vinculis  conftringerejuflitiam 
&falutem,  qusaccipiturgratis tide,  &:  quse  paratur  operibus. 

Dicet  Major  fortaflis  fe  non  literis  &  fyllabis,  verum  interpretaticne  Sc  fcnfu 
diftinguere?  Atqui  nec  ea  res  vacat  periculo.  Merito  fufpede  habcntur,  inter- 
pretationes  3c  glofTae,  quas;  obfcuris  6c  periculofis  adduntur,  quse  repugnanteontra 

cla- 


252  23€Prtrtfftilg  Ocr  'Skird^m  ju  iJnmbHrg, 


clarum  textum,  &  contra  veritatem  manifefte  videntur  ftare  pro  errore ,  6c  facerc 
pro  adverfariis. 

ConHngunt  nuuc  fophiftas  fpeciofifiimas  quidem  ,  fed  fallaciflTmas  gloflas. 
Nihil  eft  tam  impium,  tam  falfam  ,  tam  alienum  ab  omni  veritate,  quod  non  ho- 
mines  verfuti,  coloribus,  fucis,  <Sc  prseftigiis  miris  exornatum  infinuent  auribus  d: 
animis.  Adhibent  mitigationes  6c  conciliationes  fraudulentas,  quibus  circumveni- 
ant etiam  prudentes  (Sc  viderites.  His  multo  gravius  nocuerunt  proximis  annis ,  quam 
uila  violentia&f^vitiapotuiflent»  Aliqui  noftrum  magna  fua  moleftia  ^  doloreex- 
perti  funt,  quantum  noceant  verfatilescothurni ,  involucra,  ambigue  6c  confufe  di- 
fta  coram  populo,  quam  cito  auditores  novitate  abducantur  a  vera  dodlrina  ,  per 
aliquot  annos  fumma  diligentia  inculcata. 

Difceftit  quidemauthor  *perniciofiE  diftenfionis  mota  in  vicina  Ecclefia,  fed 
fatis  turbarum  reliquit.  Sparfit  fua  Zizania  mixta  cum  bono  femine  dod:nnx  jufti- 
ficationis,  qux  nimis  alte  egerunt  radices,  6c  ita  animos  infectos  occuparunt,  utvix 
extirpari ,  dc  adhibitis  falutaribus  remediis  aegre  fanari  poftint. 

Ad  nos  alios  pervenit  fermone  hominumnonlevisfidei  uumor,  quantum  ma« 
loruminvexeritilleobfcuris,  flexiloquis,  6c  confufiftimis  fuis  clamoribus  ,  quamfu^ 
fpedas,  invifas,  6c  exofas  reddiderit  perfbnas  docentium,  quantum  autoritas  mini- 
fterii  fit  imminuta,  quam  diftradi  fint  animi  adeo,  ut  conjungere  <Sc  revocare  eos  ad 
confenfum  dodrinee  difficillimum  fit. 

Addi^ti  partibus  turbatoris  pro  Magiftri  fui  defenfione  teftes  6c  patronos  alle- 
gant  Arbitros,  quos  prudentiftimusSenatusadvocaveratadcomponendumdiftidium, 
contendunt  eos  pro  ipfo  tulifte  fententiam  ,  fcripta  ab  eis  exhibita  Senatui  ftare  ab 
illius  parte:  cum  tamen  arbitri  in  (ija  dijudicatione fatis  clare  fcripferint,nonfemel, 
novatorem  iftum  confufe  nimium  6c  periculole  locutum  in  concionibus  de  operibus 
bonis  neceftariis  ad  falutem  in  judicio  Dei,  6c  expofuerint,  qus  mala  effent  indefe- 
cutura,  fi  ita,  ut  ille  fecerat,  commifcerenturoperacumdodtrina  falutis  Sc  confola- 
tionis  peccatoribus  perturbatis  neceftarix. 

Vel  hoc  exemplum  6c  illud  remotius  in  Boruftia  fatis  fuperque  docet,  quan- 
tum  habeat  periculi  novitas  &  Apoijinisoraculisfimilis  perplexa  ambiguitas.  Utrum- 
quemonet,  utaliainfinitataceamus,  abftinereanovis,  ambiguis,  <Sc perplexis ,  ac de 
myfteriisfidei,  ufitatisverbis,  proprie,  fimpliciter<5cperfpicueloqui. 

Nonigiturfinecaufapii,  veldecepti,  vel  aliorumexemplis  edo6li  &  cautiores 
fadi  diffidunt,  6c  fufpeaa  habent  ambigua,  plena  periculis,  quse  aperte  confenfio- 
nem  6c  conformitatem  cum  hoftibus  veritatis  prae  fe  fcrunt* 

Multo  notior  res  eft,  quam  ut  poftit  negari,  contentionemdeneeeftitateope- 
rum  bonorum  ortam  efte  ex  Interimifticis  conformationibus.  Nondum  venit  in  ob- 
livionem ,  quid  tum  concefi^um  fit  iftis  conciliationibus.  Indignis  modis  depravataeft 
dodrina  ftdei  in  Interim ,  nihil  tetrius  &  nocentius habet totus  liber Infcrim ,  quam  eft 
depravatiodoarincedejuftitiafidei,  cum  qua  mifcet  juftitiam  inhccrentem:  Et  ta- 
men  tunc  confilium  datum  eft  in  fcripto  ,  quod  ubique  circumferebatur,  cumlnte^ 

nra 


*  vid,  c.H.  e^accfcn  £u(>ccrifd;c^irdjw^i(lori>.p.ioj.fqq. 


IV.  CONTRA  MAIOREM.  ajj 


rim  recens  natura.  in  publicum  prodiifTet ,  non  cffQ  de  articulo  juftificationis  pu^ 
gnandum» 

Non  ex  memoiia  omnium  illa  exciderunt,  non  efle  pugnandum  de  partieuli 
SOLA,  Item  fidem  prscipue  juftificare.  NarratMajorinfuo^Iibroaltercationemde 
operibus  neceftUriis  ad  falutem  extitiffe  ex  Lipfico  Interim.  Hasc  cum  inter  fe  confa- 
runtur,  profedolnon  de  n-ihilo  eft  ,  nec  vanus  aut  metus  aut  fufpicio  ,  latere  an- 
guem  in  herba,  cumtam  claris  verbis  pronunciatur,  magnoqueetiamconatu  5c  cla- 
more  def enditur ,  Nemiuem  unquam  falutis  participem  fa6tum  absque  bonis  ope- 
ribus. 

Defenfores  juftitiae  operum  pro  ea  ftatuenda  ufi  funt  argumentis  ex  his  didtis 
fcripturse  :  Si  vis  ad  vnam  ingredi  ferva  mandata,  Operamini  veftram  falutem 
cum  tirtwre  ^  tremore ,  Orefit  coy^feljio  adfalutem ,  Non  remittuntur  peccma  nifi 
illis^  quiremittmit  fratrihtisfuis  deli^a. 

£x  eodem  fonte  hauftas  affert  fuas  probationes  Major.  Unde  illi  probant 
opera  efte  neceffaria  ad  falutem  ,  inde  idem  ille  adftruere  molitur,  Qux  pontificii 
ufurpant ,  utconvincant  homines  parare  ac  mereri  operibus  falutem,  eadem  ufur- 
•pantur  a  Majore,  «ut  obtineat,  Opera  effe  neceffaria  ad  falutem  confervandam.  Su- 
perat  etiam  illos  inventione,  addit  pleraque  (ne  adverfariis  tela  cantra  nos  defici- 
ant)  multo  magis  acuta  &  fpeciofa,  quam  ipfi  poffent  excogitare. 

Multi  praeftantes  viri  id  fibiftudio  habuerunt,  ut  defenderentnos  falutemfide 
,5cconfequi(5cretinere,  fibiquefumpferuntlaboresnonparvos,  ut  diftblverent  fophi- 
fmata  (Sc  vitiofa  argumenta,  quibus  adverfarii  molirentur  ftabilire  fuas  iilas  ruinas  o- 
perum,  quibus  docent  parari,  augeri,  &  confervari  juftitiam  ^  falutem.  Nunccon- 
tra  exoriuntur  inter  nos ,  qui  fibi ftudio  habent  &  laudi ducunt  pie  sedificata  deftruerc, 
deftrudla  vero  resedificare. 

Nihil  habent  tam  plaufibile  papiftse,  nihilputantfe  pofTe  tam  grave  in  nos  di- 
cere,  nihil  objicere  tam  odiofum  ,  quo  nos  deforment  <Sc  exofos  reddant,  quam 
quod  clamant  nos  invehere  barbariem  quandam  cyclopicam ,  tollere  omnem  obedi- 
entiam,  virtutem,  &  mores  bonos,  quiadocemus  hominem  absque  operibus  boni« 
juftificari:  Subeodem  ramo  fe  occultabat  Sthruthiocamelus  inBorusfia,traducebaf 
noftras  Ecclefias  ,  quod  nihil  aliud  docerent  quam  reraiftionem  peccatorum,  de  re- 
novatione  &  bonis  operibus  filentium  agerent ,  abfurdum  erat  illi  docere  nos  jufti^ 
ficarifola  fide  per  imputationem  juftiti^,  hoc  addi  volebat,  nos  de  fafto  juftosfieri. 

Quorfum  tandem  alio  tendet  accufatio  injufta  Majoris  clamantis,  invehi  bar- 
barien,  Omnem  erga  Deum  6c  homines  tolli  obedientiam  dodrina  hac,  Quodfalvi 
fiant  homines  absque  operibus  bonis? 

Sciunt  papiftx,  fi  modo  fcire  veIint,-noftros  diligentiftlme  commendare,  or- 
nare,  5c  urgere  vere  bona  opera.  Non  ignorabat  Ofiander  ,  quam  fedulo  in  no- 
ftris  Ecclefiis  CHriftum  profefti  doceantur,  <Sc  commonefiant  de  omni  generevirtu- 
tis.  Neque  Major  nefcit  Magdeburgenfis  ecclefije  concionatores  non  minus  quam 
noftros,  quam  aliarum  fideles  miniftros ,  docendo ,  monendo ,  hortando  deducere  ad 
pietatis  (5c  obedientia  ofiicia. 

^  0  Pro 


a^4  25c55rttftiig  bct  ^ivcfccn  ju  ^4mburg. 


Pro  certo  vero  afErmamus  omnes  ubique  prasdicatores  bonos  ddium  6c  invi- 
diam  mundi  fuftinere,  primum  propter  dodlrinam  fidei,  deinde  propter  pr^dica- 
tionem  ^pcenitentix,  &:  bonorum  cperum,  6c  propter  reprehenfionem  impietatis, 
fceleruni ,  ac  impoenitentisE. ' 

Non  igitur  apud  ullos  fanJE  mentis  controvertitur,  An  bona  opera  fint  faci- 
enda,  An  poenitentia  fit  necefTaria,  An  prsftanda  obedientia,  Convenit  intcr  o- 
mnes  ita  neceffariam  elfe  poenitentiam ,  ut  eam  prsecedere  remiflionem  peccato- 
rum  (non  tamen  ut  caufam  6c  meritum  ejus)  oporteat,  Bona  opera  6c  obedienti- 
am  ita  neceflariam  effe  juftificatis ,  (Sc  falutem  fide  confecutis  ,  quod  veram  fidem 
bona  opera  feqvuntur,  Nam  natura  veras  fidei  indicatur,  cum  dicitur,  Bona  opera 
effe  necefTaria  vel  neceffario  fequi  fidem  <Sc  juflitiam  ,  qnia  fides  operatur  per  cha- 
ritatem  ,  &c  parit  bona  opera  ,  ideoque  perhibentur,  Bona  opera  effe  notje  ,  argu- 
menta  feu  teftimonia  verce  fidei  ac  falutis  per  fidem  acceptas. 

Indicat  priEterea  neceflitas  debitam  gratitudinempro  beneficiis  gratuitis,  quas 
obligant  filios  Dei,  ut  grata  faciantPatri  coelefli  optime  merito. 

NuHam  habet  item  controverfiam,  eos,  qui  violant  mandata  Dei  ruentes  in 
peccata  contra  confcientiam  amittere  falutem ,  Nam  fidem  amittunt  6c  Spiritum 
Sanftum*  Ut  fides  fons  eft  bonorum  operum  ,  ita  incredulitas  malorum  operum 
origo  efl,  Ut  fide  confervatur  falus  &  retineretur  fludium  bene  operandi,  ita  inere- 
dulitate  falus  amittitur.     Et  abjefto  pietatis  fludio,  mala  opera  inde  redundant. 

Huc  pertinent  exempla  citata  de  iis,  quiamiferunt  falutem  propter  inobedi- 
entiam  abjeda  fide. 

Ad  hcEC  convenit  de  prjemiis  bonorum  operum,  de  quibus  fuis  locis  promis- 
fiones  Dei  proponit  fcriptura  ,  ut  aliis  agit  de  natura,  de  fruftibus,  fignis,  &notis 
fidei  non  fidse. 

Diflinde  intelligendae  funt  fententia:  fcripturce,  5c  obfervandum  ubiagaturde 
c^ufa,  forma,  d:  fine  juftificationis,  ubi  de  effedibus  ,  ubi  de  fide  apprehendente 
CHriftum,  &  hxrente  in  illius  meritis  ,  accipiente  illius  bona  ,  ubi  de  fide  agente 
cum  proximo ,  6c  Deo  prseftante  fuos  cultus.  Item  ubi  loqnatur  de  frudtibus  fidei 
de  notis  filiorum  Dei,  qui  fide  jufti  6c  falvi  funt. 

Cum  de  his  conveniat,  facefcant  accufationes  &  criminationes  digntc  calu- 
mniatoribus  6c  obtreiStatoribus  de  fadtione  Antichrifti,    indignje  difcipulis  CHrifti. 

Aliquoties  Major  repetit  fuam  confeflionem  de  juftificatione  fidei,  tdllit  o- 
mne  meritum  operum,  aftirmat  fola  fide  in  CHriftum,  hominem  gratis  absque  ope- 
ribus  juftificari  6c  CQaTequi  falutem.  Neque  vos  aliud  defenditis,  eamque  doftri- 
nam  defenfam  ,  inviolatam  6c  integram  effe  cupitis. 

Quod  fi  igitur  confenfus  eft  de  rebus,  fit  etiam  in  verbis  ,  qui  idem  fenti- 
mus  ,  idem  etiam  loquamur  Quorfum  attinet ,  cum  conveniat  de  dodrina  fidei  6c 
operum,  contendere  verbis?  Cur  non  malimus  ,  quod  redle  fentimus,  (fi  tamen 
ex  animo  fentimus)  re^ie  proferre  ad  ccdificationem  cum  bona  pace  6c  concordia, 
quam  ambigue  &  periculofe  diais  ,   (etiamfi  in  his  nihii  ineffet  ,  quod  difcreparet 

ab 


IV.  CONTRA  MAIOREM,  15  ^ 


ab  amusfi  (cripturse  <Sc  fidei  regula )  prsebere  occafionem  diflldiis,  contentionibus, 
fcandalis,  aliisque  maiis,  quce  inde  feqvuntur? 

Ha:c  in  genere  reipondimus  de  tota  controverfia,  docjue  toto  libro  Majoris, 
Nam  fingula  difcutere  non  vacavit  nobis,  quanquam  argumenta  ejusmodi  finr,  qui- 
bus  ille  fuas  hypothefes  intendit  fulcire,  ut  operae  pretium  e0et ,  exadius  difcute- 
re  ,  6c  pleraque  fic  faCis  confufa  6c  falia  difiblvere.  Sed  id  rclinquimus  aliis*  Ve- 
Hrx.  peritioni  fperamus  hxc  fijfficere  ,  6c  ex  his  exifl:imamus  vos  perfpicere ,  quac 
fit  nollra  fententia,  quid  probetur  aut  improbetnr  nobis. 

Quod  tamen  ut  plenius  cognofceretis,  complexi  fumus  breviter,  dilucide,dc 
dillinfte  totius  difputationis  materiam  indicatis  caufis,  cur  Majoris  affertiones  ,  ut 
leguntur  in  fcripto  contra  Reverendum  virum  &  conftantem,  CHrifi:i  confefforem 
D,  Nicolaum  Amsdorffium,  non  poflint  probari,  <Sc  recipi  in  Eccefia» 

Nihil  horum  facimus  ambitiofe,  non  quserimus  nofl:ram  vel  gloriam  ,  vel  ulla 
commoda.  Utinam  vero  multi  vellent  nobifcum  venire  in  partem  <Sc  focietatem 
hujus  gloriiB  &  commodorum,  ac  con  averfarentur  potius  ea  priemia,  qualia  rede- 
unt  ex  laborc  ferviente  veritati ,  glorise  Dei ,  6c  Ecclefiae  faluti :  Tum  inveniren- 
tur  facramentarii,  anabaptifl:ae  ,  Antichrifl:i  fadtiones  ,  totumque  diaboli  regnum, 
contra  quod  dimicaretur,  multoque  melius  haberet  tot  modis  mifera  Ecclefia,  fuas 
serumnas  ferret  levius  fijblevata  eorum  folatiis,  qui  eam  in  cruce  pendentem  difcru- 
ciant  felle  &:  myrrha  ,  ejusque  calamitates  cumulant^  CHriftus  eam  confoIeturSpi- 
ritu  fuo  paracleto,  ut  ficutabundantafflidionesejus,  ita  etiam  confolationes  abun- 
dent,  eoque  fruatur  gaudio  ,  quod  nemo  ab  ea  tollere  potefl:,  Hamburgi  die  2g. 
Martii  Anno  Domini  ifn* 

D.  JOANNES  ^PINUS  Ecclefis  Ham- 

burgenfis  Supperattendens. 

Boni  paftoris  eft  non  folum  in  Ecclefia  docere  fanam  dodrinam  ,  fed  etiam  veri- 
tatis  Propheticse  <Sc  Apoftolicie  laudem  6c  teftimonium  perpetuo  confervare  dc 
retinere. 

Nunc  quia  mea  do£lrina  de  juftificatione  hominis,  fcripto  a  D.  Majore  edito, 
fufpeda  redita  eft,  ita  quidem,  ut  multi  coeperint  dubitare  de  puritate  mece  dodri- 
na?.  Ideo  officii  mei  conditio  requirit ,  ut  breviter  in  Ecclefia  CHrifti  deponam  te- 
ftimonium,  e  quo  judicium  fieri  poflit,  de  mea  fententia. 

Teftor  itaque  fubfcripto  antographo,  me  retinereeam  ipfam  dodrinam  deju- 
ftificatione  hominis,  quam  noftra  Ecclefia  femper  confefla  eft. 

Qnx  docet  hominem  gratis  fine  operibus  <Sc  juftitiis  noftris,  pura  Dei  miferi- 
cordia  <5c  meritis  JEfu  CHrifti  liberatoris  noftri ,  tanquam  efEcientibus  caufis  ,  Et 
fola  fidei  in  CHriftum  ,  tanquam  caufa  gratis  oblatam  juftitiam  ^  falutem  fufcipien- 
te,  juftificari.  Bona  opera  autem  efl!e  neceffarios  <Sc  inviduos  verse  fidei  effeftus<Sc 
frudus.    Non  eflfe  in  juftificatione  caufam ,  fine  qua  Non ,  ficut  iili  judicare  viden- 

©3  2,  tur, 


tur,  qui  docent,  Bona  cpera  efTe  necefTaria  ad  falutem,  Qamformulam  fermonis» 
ut  periculofam ,  ambiguam ,  &  variorum  errorum  f omentum  in  Ecclefia  vitandum 
cfle  judico. 

^oachimm  Weftphalus,  manu  fua  fubfcrpifit, 

fohannes  Hcegelke,  manu  fua  fubfcripfit. 

Theodoricus  Vhrifim,  manu  propria  fubfcripfit. 

^ohannes  Boetkerp  propria  manu  fubfcripftt. 

JPaulm  von  Eitzen,  propria  manu  fubfcripfit. 

Henricm  Hartivich^  propria  manu  fubfcripfit, 

Matthim  Krcegertis ,  manu  propria  fubfcripfit.  • 

y^^^^^w^ /'7^W7W^  ^  manu  propria  fubfcriplit. 

Servatius  Eggerdes^  manu  propria  fubfcripfit. 

Sehaftianm  Friedach,  manu  propria  fubfcripfit, 

Gforgim  Tappim ,  manu  propria  fubfcripfit.  • 

y^^^c^/Vw/j  Z)^^^w^rj  manu  propriafubfcrjpfit* 

ISlicolam  Barftmanny  manupropriafubfcripfit. 

Conradm  Gerlaci ,  mznw  propria  fubferipfit. 

Meynhardm  Krceger^  manu  propria  fubfcripfit. 

Alexander  Moppenfts )  m2irm\>ro\m?iiuhiQu^^\t, 

Hubertm  Bylant,  manu  propria  fubfcripfit. 

^oannes  Vordis y  manu  propria  fubfcripfit. 

Hermannm  Suavim,  manu  propria  fubfcripfit. 

Joachimm  Magdehurgim ,  manu  propria  fubfcripfit, 

Rerponfio  Minillroram  Ecclefife  Lubecenfis  ad 

literas  M.  Matthise  Illyrici,  &Nicolai  Galli  qua  praeccdenti 

libello  &  Epiftolx  fubfcribitur. 

Gratiam  6c  pacem  per  CHriflum  unicum  Ecclefi^  fu^  liberatorem  vobis 

fratres  charisfimi  ex  animo  precamur. 

QuantO»in  periculo  communis  Ecclefias  falus,  jam  dudum  multis  antea  injuriis  de- 
bilitata,  quotidie  adhuc  verfetur  ,  fi  non  ejc^piftola;  veffrse  tam  evidenti  tefli- 
monio,  &  communi  omnium  querela,  nobis  conftaret,  certe  ex  unico  fakem  recens 
edito  adverfariorum  noflrorum  fcripto  perfpicue  coghofceremus.  Nam  inhoc  (ut 
efl  infatiabilis  Satanx  furor,  inexftinguibile  odium  &  ardor)  omnia  fuavenenata  te- 
la  denuo  in  nos  direxit,  atqueadiaphoricisfraudibus  non  folum  fundamenta  purioris 
do6lrinse  labefadare ,  fed  ipfam  etiam  ecclefiam  fanguine  puriflimK  vidtimce  filii  Dei 
inundatam,  3c  cx  omni  tyrannide  in  priftinam  libertatein  vindicatam  >  rurfus  difH- 
paie ,  ^  ornamentjs  fuis  ipoiiate  Conatur* 

Quarc 


IV,  CONTRA  MAIOREM,  i^y 


Quarenon  leviter  conftcrnati,  cum  per  injuriam  tariti  hoftis  minime  gentium 
atque  loeorum  tuti  effe  poflimus ,  nequc  pacifci c!c  induciis  valcamus ,  quin  femper  ad- 
verlarium  infcftum  ^  inimicum  nobis  obfervari  experiamur.  Non  immerito  inge- 
niifcere ,  6c  maximo  cum  moerore  ardenter  FuJidere  lachry mas ,  confugere  ad  f idem  (5c 
patrocinium  capitis  noihi  Chrifti  debcmtis ,  orantes atque  fumma cum  pictate  vota  fa- 
cientes,  ut  illeaiiquando  viros,  profuogvegeardentesveritatisd:pietatiszeio,  exfu- 
fcitet,  quialHidohraeliintrepideanimolequefuccurrere  difcant,  &fortiterdimican- 
tes ,  ut  murum  ceneum  [eCe  cacodcemonis  conatibus  opponere  6c  objicere  fciant. 

Porro  cumanobisquoqueitapetitum  fit,  ut  cumviribusimpares  adtantasinju- 
rias  vindicandasi  longeque  inferiores  limus:  Tamen  ferreteitimoniumveritati  cScpa- 
trocinari  quomodocunque  communi  faluti ,  non  recufamus :  Pertinere  ad  ofiicii  noflri 
rationes  adprime  videtur ,  ne  aut  omnino  nos  elingues  atque  mutos  in  negotio  tam  pio 
quamarduo,  autinofiiciofos  ac  ingratos  Chrifto  prseflemus,  fed  palam  animi  noftri 
voluntatem  &fentcntiamdeclaremus.     Vndeeluceat,  utri  parti  iubfcribere,  utram 
ut  peftem  (Sc  venenum  deteftari  ac  fugere  audafter  velimus.     Qiiare  cum  periculo  £c- 
clefia-  6c  communi  omnium  dolore  addufti ,  quod  etiam  gregis  noftri  vulnera  paulatini 
recrudefcere.videmus,  tuminprimisChriftigIoria&  honore  compulfi,  pro  quo  non 
folum  veritatis  prarfidia  proferre ,  fed  etiam  vitam  ipfam  dc  omnes  facultates  neceftario 
profunderedebejmrs,  pie  6c  candide  animi  noftri  fenfa  vobis  aperiemus.     Ampledi 
DOsitaqueconfenfumverEe  Catholicse  do^trinse  palam  ingenue  atteftamur,  eam  do- 
ftrinam  ex  profeffo  in  Ecclefia  noftra  per  manus  Prophetarum  6c  Apcftolorum  acce- 
ptam&fincere  bcneficio  Spiritus  Sani3:i  propagatam,  publice  profitemur  6c  explica- 
mus,  adnormamareverendiffimo  in  Chriflo  patre  D.  Dodore  Luthero  prsefcriptam* 
Cujus  exemplar  Auguftse  Carolo  V,  Imperatori  exhibitum  cuilibetconfeflio  effe  poteft, 
AutquiejuspIeniorem<5cuberioremaliquam  petere  formam  volent,  illi  confulcre  li- 
bellum  a  nobis  fuperioribus  annis  communibus  vicinarum  Ecclefiarum  fuffragiis  contra 
Interim  in  lucem  emiffum  poffunt.     Vnde  verbofius  &  dodrinse  fummam  &:  ritus  quo- 
que  quosdecenter<5cordinecontra  cyclopicam  barbariem  6c  fycophantarum  calum- 
nias  in  Ecclefia  noftra  fervamus  >  pernofcent.     Non  enim  latum  unguem  ab  hac  con- 
feflionenoftradifcedimus,  neque  verborumperplexitate  nebulas  veritati  (utquidem 
faciunt)  inducimus,  aut  dubium  fauciis  &  tenellis  confcientiis  aliquibus  ambagibus 
autamphibologiamovemus,  fedperfpicue,  candidecScfincere  verbum  Dei  fecamus 
A  qua  tanorum  verborum  forma  docendi  innovatores  6c  reforraatores  illi  adhorrentes, 
non  folum  Evangeliiverum  dogmafufpedtum  reddunt,  fed  etiam  vetus  illud  Papifti- 
cumcommentum  defideformatainPapiftarum  gratiam  iterum  inEccIefiam  Dei  indu« 
cunt  cum  periculo  confcientiarum  6c  gloriae  Chrifti  diminutione.  j 

Neque  has  formas  dicendi  quibus  Major  novus  Ecclefia  Chrifti  contriftator  abu^ 
titur ad confcientias  rudis  plebeculse  captiofe  irretiendas ,  approb^.mus ,  videlicet  quod 
bona  opera  ad  falutem  fint  necefTaria.  Quod  nemo  unquam  abfque  operibus-falvatLTS 
fit;  Quodqueplaneimpoflibilefitfine  bonisoperibus  quemquam  falvari.  Hasutinu- 
tiles&  vanas,  ut  perplexas  <Sc  ambiguas  voces  ,  quae  funt  confcientiarum  pernicies,.. 
Imminuentes  meritum  Salvatoris ,  6i  Papiftis  viam  mumeutes  ad  commentum  de  fide 

^D  }  for- 


2;8  BePrtrtCrtug  b€V  ;Eir4)c«  ju  ^nmbtirg. 


formata ,  neutiquam  piis  auribus  recipiendas  affirmamus.  Et  quoniam  (atis  luculenta 
<Scelaboratairtarurafraudum  in  veftro  fcripto  exftatconfutatio,  quam  fatis  pk,  erudi- 
te  &  fufficientibus  rationibus  firmatam  nobis  prcEfcripfiftis,.  nos  fupervacaneum  effe 
arbitramur,  inpraefentiarumpiuradehac  reverbafacere,  ne  tam  gravi  veftro  judicio 
detrahere  videamur.  Acquiefcimus  quoque  libenter  fuprapofitis  hominum  erudrto- 
rum,  noftrorumque  fratrum  judiciis,  eifque  communibus  fententiis  applaudimus  <5c 
fufFragamur. 

Hoc  ergo  faltem adjicimus ,  quodiamfere  triennii  fpacio,  multo  ufu  Sc  expe- 
rientia  fatis  fuperque  edodi  fumus,  nihil  pernitiofius,  nihil  deteftabilius,  nihilden:- 
quecontumeliofiusadgloriamChrifti  deformandam  eflTe,  quam  hujufmodi  abfona  6c 
obfcuraimo  blafphema  docentium  dida,  Opera  adfilutem  ejjenecejjaria ,  Nemmem 
miudicio  Deifuhfijierefolafidejme  operum  adjumento pojje ,  6<.  fimilia  orationum  ful- 
mina ,  quibus  doftrina  fidei  de  gratuita juftificat-ione  per  mifericordiam  Dei  in  Chrifto 
mediatore,  quamfidesapprehendit,  labefadatur&indubiumvocatur,  ^fauciacon- 
fcientia  peccatorum  fuorum  mole  confpefta in a-gone ,  cum  videt  fe  bonorum  operura 
teflimonio  aut  prEcfldio  deftitutam ,  in  defperationem  conjicitur. 

Quare  nihilmagis  compertum  ,  nihil  exploratius  habemus,  prcefeftim  aperta 
quotidie  documenta  in  multorum  per,iculis  cernentes  eorum,qui  migrare  ex  hac  vita  ali- 
quomorbo  coguntur. 

Ibihorribiliscummortedifputatio,  cumpeccatis,  cumjudicio  Dei,  coIIu£la- 
tio  confcientiarumdecertantium,  videripoceft.  Tali  vetus  Papifticum  quoque  do- 
ma  nofterille  Adiaphorifta  turbatorLaurentiusMorizken  quafi  ex  uberibus  prsecepto- 
risfui  Majoris  fuxilfet  (quod  etiam  palam  gloriari  non  dubitavit)  ut  nocentiflimum 
venenum  «Sczizania  in  Ecclefiam  noftram  diffeminavit,  cum  fummo  miferarum  co.n- 
fcientiarum  periculo ,  qu^e  concepto  veneno  difiicilime  liberantur.  Atque  iam  eo  dif- 
ficilius ,  (quod  non  fineveraanimi  commiferationereferimus)  quia  nunc  multo  ma- 
gis  per  Majoris  libros  inlucemeditosin  fuo  errore  confrmantur,  (Scquafi  dulci  nutri- 
mento  novo  illo  dogmate  de  operum  neceflitate indies  aluntur. 

Hincalii  (idefthypocritse)  Pharifaico  fupercilio  tument ,    putantes  folam  fi- 

dem  in  Chriflum  in  judicio  Dei  confiftere  non  poffe ,  nifi  caritate  quoque  &  aliis  virtu- 

tibusfuerit  ornata.     Quod  eft,  ex  Chrifto  medium  falvatorem,  vel  initium  gratix, 

opera  &  juftitias  noftras  perfedionem  conftituere.     Alii  vero  qui  in  extremis  conver- 

tuntur&:  quibustempus  6c  facultas  bene  operandi  ademptaeft,  dubii  tanquam  inter 

facrum^  faxumconfiflentes,  cumfidemnonflifficerearbitrantur  nili  adfint  vitse  me- 

lioristeftimonia,  chirographofuK  confcientise  conviQ:i  de  faiute  6c  bonitate  Dei  dc 

fperantes  jcternum  fibi  fupplicium  depofcunt.     Hsec  certamina  quia  illi  nugatores  nec- 

d-umexpertifuntnequeinaliisreprehendere  voluerunt,  vetera  paradoxa  &  h^c  pe- 

flnfera Papiftarum  ulcera  nobis  affl-icare  malunt ,  & ita animarum  difpendio  & jaauram 

facere  potius  propofita  confcientiarum  carnificina,  quara  cum  Abacuc  per  fidem.in 

Chriftum  pr-o  morte  vitam ,  pro  metu  pacem  6c  animi  tranquillitatem ,  pro  inferno  ad 

coeleftem  confuetudinem  aditum  indagare. 

^  Et 


IK  CONTRA  MATOnEM,  259 


Et  quiaid  dodrinJEgenusfpeciorumd'  plaulibileeft,  mirifice  omnisgeneris  fe- 
ftarios  Anabaptiftas  Papiftas  <5c  Intcrimiftas  folet  conciliare ,  adeo  ut  veluti  palladium 
ambabus  manibus  unoque  ore  <S:  geftu  omnes  hoc  folum  amplexentur :  puritatem  vero 
Evangelii  utfufpe£tam  <Sc  profanum  velis  remisque  refugiantcSc  averfentur. 

A  quo  Pharafaico  fermento  tam  noxi^^quam  alieno  a gloria  (Sc  honore Chrifti ,  <Sc 
inprimis  confcientiis  peftifero  1  ut  filius  Dei  unigenitus  Ecclelice  fua?  propitius  prote(JiJ:or 
nosliberet,  <5cdifperfasovesinfideiunitatem,qucE  mifericordiaDei  tantum  nititur  in 
Chriftomediatore,  congreget,  quo  unum  omnesinChriftofimus,  piis(5c  ardentibus 
votis  precamur ,  Amen.  Feliciter  in  Chrifto ,  Vaiete.  Datas  Lubec^  7.  Aprilis ,  Anno 
Domini  iffj. 

Veftri  obfervatijffimi  Fratres. 

Andreas  Guielmm  y  Paftor  Cathedralis  Ecclefiae  Lubecenfis  fubfcripflt. 

VetriisFrymersheim  3  adS.JacobumPaftor  fubfcripfit. 

F^?/m/;;//^  Co??:,  ad  S.PetrumPaftorfubfcripfit» 

Themas  Kufel,  ad  D.  Virginem  Paftor  fubfcripfit. 

Gerhardus  Noerthorn ,  ad  S.  Egidium  Paftor  fubfcripfit. 

Reyrnarus  Cocm  3  a-dS.  Petrum  fubfcripfit. 

Petrm  AioHtor ,  ad  S.  Jacobum ,  fubfcripfit. 

Reinerus Averenok ,  adS. Petrum,fub{cripfit. 

Heiytricm  Hafendunck ,  in  fummo  templo ,  fubfcripfit. 

jfoannes  Fine ,  adS.  Egidium,  fubfcripfit. 

Heinricm  Rokk 3  adDivam  virginem  ,  fubfcripfit» 

Heinricm Albers ,  ad  Di vam  virginem ,  fubfcripfit. 

Georgim Eaert 3  adDivamvirginem,fubfcripfit. 

Brucim  Nordanm  3  ad  S.  i£gidium ,  fubfcripfit. ' 

DionyfmSchuemanm,  adS.  Jacobum,fubfcripfit. 

JoannesFede^  infummotemplo,  fubfcripfit. 

Bartholdm  Bade 3  ad  S.  Jacobum ,  fubfcripfit. 

^oannes Kilbergim ,  Sufatenfis ,  ad* Di vam  virginem ,  fubfcripfit. 

Joannes  Coche 3  ad  S.  Jacobum ,  fubfcripfit» 

Refponfio  iMinillroriim  Ecclefi^^  Luneburgenfis, 

ad  Literas  M.  Matthiae  Illyrici,  &  Nicolai  Galli,  qiia  fupra 
pofito  libello  &  Epiftolae  Hamb  fublcribunt. 

Gratiam  &.  pacem  a  Chrifto  Domino  noflro  A^obis  chariflimi 

fratres  opramus. 

ifTam  ad  nos  atque  acceptam  Epiftolam  veftram  Reverendi  viri  atque  in  Chrifto 
fratres  chariffimi ,  iumma  diligentia  perlegimus ,  atqueinde  intellexiimis,  <juod 

acris 


acris  inter  vos  &  D.  Doftorem  Geor.  Majorem  exarferit  controverfia ,  eo  quod  tum  vo- 
ce  tumfcriptishafceipfius  dejuftificationc  cditas  hypothefes,  Quod  bona  opera  fint 
necefTariaadfalutem,  6c  quod  nemoiinebonis  operibusunquum  fit  falutemadeptus, 
Et  quod  impoffibiie  lit,  quemquam  fine  bonis  operibusfalvari  pofTe,  judicaveritis  6c 
perlefalfas,  &fcandaliplenillimaseffe,  5rquodeasfirmifIimisargumentis,  <Sceviden- 
tiffimis  ex  facree  fcripturx  fontibus  defumtis  tefiiimoniis  refutaveritis. 

Etquiarefutationi  vefi:r£e<S:quorundam  etiam  aliorum  do6i:orum  gtque  piorum 
•  virorum  D.  D.  Georg.  Major  acquiefcere  noluerit,  fed  acriter  atque  pertinaciteretiam 
adhuc  didashypothefes  defendit,  petitis  a  nobis,  ne  noftrum  judiciumatque  fenten- 
.  tiam  dehoccertaraine,  noftrKqueEcclefi£edo6hinam,  candidoanimoatque  dilucidis 
verbisexponere,  &vobisimperUregravemur,  Primumautem,  optimifratres,rummo 
dolore afficimur,  cum  atidiamus  in  his  noftris  bene  atque  recle  conftitutis  ecclefiis  ma- 
nifeftiflimos  ^pertisque  facrte  fcripturoi  nitentcs  teflimoniis ,  atque  infuper  a  Reveren- 
do  viro  D.  Martino  Luthere  aliisque  piurimis  cruditis  atque  gravibus  noftri  temporibus 
Theologis,  fummafeduIitatecScfinceritate  expHcatos  fidei  noftrs  articulos  in  contro- 
verfiam  vocari ,  ac  perniciofifl[ima  certamina  fine  ullo  modo  ac  fine  excitari.  Atque 
eo  magis  dolemus,  quodhujusmodi  difceptationesab  illis  proficifcantur,  quiverita- 
temEvangelicam,  profubrumdonorumamplitudineac  authoritate,  omnium  maxi- 
me  tueri ,  <Sc  fi  qua  contentiones  in  Ecclefias  fuppullulafcerent ,  omni  ftudio  (opire  de- 
bebant. 

Confideratio  quoque  infinitorum  atque  maximorum  malorum ,  qux  ortam  con- 
"teiTtionemcomitantur,  nonparumnobisconceptumdoloremadaugent,  qua^  (utalia 
brevitatis  gratiaprsetereamus)  hscfunt,  quodhacdifceptatibneipfaEcciefia  Dei  non 
parurnturbetur.  Et,quod  ea  adverfariisnoftris,  acerrimisEvangelicjE  puritatis  ho- 
ftibus,  nonfolum  doftnnamdejuftiticatione,  haclenusin  EcclefiaDeiinefr-agabiliter 
traditam,  cakimniandi,  verum  etiam  atrociflime  eam  criminandi  <5<:  furiofiflime  da- 
mnandi,  occafio nova  prcebebitur.  Timendumetiamerit,  ne  (Scaliieruditione^Scin- 
genio  pollentes  iisque  abutentes ,  in  aliis  fidei  noftrcC  articulis  ludendi  anfam  atque  ex- 
emplum  hinc  fibi  fumant.  Diabolo  quoque  authori  6c  amatori  inimicitiarum  6c  con- 
tentionum  non  parvafeneftra,  ad  furiofius  atque  crudeiius  oppugnandam  Chrifti  Ec- 
clefiam  ,  quamhadenus  nequepotentiilimorumtyrannide,  neque,  ullis  aliorumcru- 
deliflimorum  adverfariorumfuroribus  (quodinterfeconftanti&:  concordianimo,  de 
totadoclrina  coeleftidodores  confentirent,  eamque  tuerentur)  expugnare  potuit, 
aperitur. 

Neque  dubium  eft ,  quin  raille  artifex  diabolus  hac  ratione  homines  a  reda  veri- 
tatis  via,  pedetentim  abducere  ,  6c  in  priores  tenebras  conjicere  moiiatur.  Atque 
prol^edotimendumeft,  nehocaftutifllmo  artificio  tantum  eliiciat,  ut  aliquando  ma- 
gnamruinam  &  irrecuperabile  damnum  Ecclefiafentiat,  nifimodus  6c  finis  huic  digla- 
diationi  atque  fimilibusimpofitus  flierit. 

Hanc  callidiflimam  Diaboli  tcchnam  &  deteftanda  mala ,  vertt. religionis  veri  cul- 
toresdiligenterconfiderare,  atquehQCunumeaitimaxime  debebant,  ut  omiflis  cer- 

tami- 


IV.  CONTRA  MAIOREM.  141 

—  — ^— — ^— -^— ^— — 1 —  , 

taminibus  fanam  doiftrinam  in  Ecclefiis  noftrisfonantem,  conftanter  adverfus  omnes 
inferorum  portasdefenderent,  eamqueinviolatamretinerent.  PremiturcerteEccle- 
fiaiatisduriter  multiplicibusatquecrudelibus  perfecutionibus ,  exagitur  falfis  dogma- 
tisaliisquemultis  calamitatibus  obruitur,  adeo  etiam  ut  videatur  illud  tempus  adeft^c 
quo  (utinquitChriftusipfe)  etiamelefti,  fifieripoftet,  indubitationeminducereri- 
tur»  Atque  ob  id  nunc  omnium  maxime  in  Ecclefia  docentium  concordia  opus  efi^et » 
cum  experiamur  non  in  una  regione ,  civitate  vel  loco  folum ,  fed  proh  dolor ,  in  mul- 
tislocis;  EtnonpaucosetiamaDiaboloexcitatoselleacfubindeexcitari,  qui  fjbfpe- 
cieveritatis  pietatisque,  contumeliofiflimis  fcriptis ,  difputationibus,  atque  concio- 
nibus,  Evangelicam  doftrinam,  iScquidem  fundamentum  chriftiansereligionis,  arti- 
culum  fcilicet  juftificationis  ,  audaciftime  oppugnarunt,  &  adhuc  ftiis  arietibus  op- 
pugnant. 

Hac  itaque  de  caufa ,  ne  fatis  mifere  afflifta  Chrifti  ecclefia  gravius  etiam  a  vo- 
bistnet  ipfis  exagitaretur ,  omnium  maxime  hoc  tempore  ab  omni  contentionum  gene- 
reabhorrere  omnes  debebant,  atque  potius  conjundis  viribus  quoscunque  adverfus 
puram  Evangelii  doftrinam  fcaturientes  tetros  errores  reprimere. 

Hceceocopiofiusfcripfimus  chariflimifratres,  ut  immenfum  animi  noftri  dolo- 
rem  teftaremur,  acut  fimuletiam  fignificationem  cderemus,  nobis  iftius  moti  certa- 
minis  authorem  atque  fimilium  quoquc  valde  difplicerc,  Neque  dubitami.is  etiam  , 
quin  omniumpiorummentes,  hanc  rem&infelicitatem  prcefentisfeculi,  levitertan- 
tumperpendentes,  fimili  moerore  afticiantur,  &:ab  omnibusde  dodrinxEvangelicae 
manif eftis  articulis ,  orientibus  difceptationibus  abhorreant ,  easque  pio  zelo  execren- 
tur.     Nuncadreliquapergemus. 

Petitis  optimi  viri ,  ut  vobis  non  gravemur ,  exponere  doftrinam ,  quse  ha£lenus 
in  Ecclefia  noftra  de juftificatione  hominis  tradita  eft ,  &  adhuc  docetur ,  &  ut judicium 
fententiamque  noftramdepropofitisD.D.  Georgii  Majoris  hypothefibus  vobis  aperia- 
mus.  Quantum  autem  ad  hanc rem  attinet,  judicamus  veftram  petitionem  6c  piam  6c 
honeftamefi^e.  Intelligimus  enim  atque  clare  id  etiam  ex  fcriptis  a  vobis  de  eadem 
haccontroverfiaeditis  perfpicimus,  vos  nihil aliud quserere ,  quamutgloria  Dei,Ec- 
clefise  tranquillitas  ac  falus ,  <5c  fincerae  Evangelic^E  do£trin£e  verus  atque  geminus  intel- 
leftus ,  planis  &  incorruptus  fervetur ,  atque  ut  is  quoque  omni  labyrinthorum  perple- 
xitate  careat.  Quo  quidem  unius  cujusque  myfteriorum  Dei  fidelis  difpenfatoris  ani- 
mus»  voluntas,  adeoque  omnes  vires  diredse  efTe  debent. 

Quantum  vero  ad  nos  attinet,  hsec  vobis  fignificanda  efl"e  duximus.  Ingenue 
fatemurchariftimifratres,  nos  plane  quaelibet  contentionum  genera  averfari,  nequc 
etiam  iis  temere  immifcere,  qucehonefteanobisprseteriri,  atquevitariqueant,  quse- 
que  inimicitias  parere  poffent.  Prceterea  quoque  hoc  fatemur ,  quod  in  nobis  minus 
eruditionis  atque  authoritatis  effe  fciamus,  quam  ut  in  tanta  re  tamque  perplexa  judi- 
cium  f erre  valeamus.  Atque  hx  quidem  caufas  tales  videntur  efi^e ,  quibus  merito  ex- 
cufari  pofljsmus,  fi  ab  hac  palseftra  nos  fubduceremus.  Contra  vero  nobis  altius  nego- 
tiumperpendentibus,  veraque  trutina  librantibus  ,  occurrerunt  multo  graviores  ra- 
tiones ,  adeo  etiam  nos  impellentes ,  ut  arbitraremur  nos  neque jufte,  neque  falva  con- 

^  ^  fcien* 


a42  25clf5rttHHg  Uv  ^ir^en  ju  ^amburg* 


fcientia  ea ,  quse  petitis ,  vobis  denegare  poiTe,  Sunt  autem  prteter  alias  h£e  pctifliinje, 
prima,  QuodChriftus  ipfe  fevere  prxcipiat  atque  requirat  Evangelii  confelTioneni , 
adeaetiam  ut  eam  ceternis  prxmiis  ornare velit ,  inquit  enim ,  Qui me  ccnfijjt'^  fuerit , 
fjc.  Secunda ,  ut  teftimonium ederemus ,  quod  non  pudeat  nos  Evangelii.  E(i  enim> 
ut  Paulus  ait ,  potentia  Dei  ad juftificationem  omni  credenti.  Tertia ,  quod  hiuc  con- 
troverfia  pertinet ad  totam  Ecclefiam ,  quam  quisque  pro  virili  fua juvare  debet»  Quod 
&  nos  officii  ratione  eo  magis  facere  oportet.  Poftrema ,  ne  etiam  muti  canes  atque 
'ss-fioiruTrokiJTrTcu  dicamur.  PofTent  6c  aIis:E  multx  caufse  recitari ,  quibus  moveremur  , 
ad  fatisfaciendum  veflrae  petitioni.  Sed  eas  confulto  pra-terimus.  Has  autem  ideo  ex- 
preflimus,  utquilibethinccognofcat,  nosnontemerarioaufumotos,  fed  fummane- 
ceflitate id  exigente ,  &  gravi  deliberatione  prsemifTa ,  inhancatenamdefcendere. 

Et  fi  qui  f ortaffe  erunt ,  qui  hac  noflra  confeffione  6c  judicio  offendentur ,  eaque 
improbabunt ,  qu£e  inhac  gravi  caufa  pro  facultate  ingenii  6c  eruditwnis ,  niliil  ominus 
tamenexmanifeftisfacr^fcriptur^  iocisedodifcripfiraus,  Ilii  fciant  nosnoniiomini- 
feus,  fedDeo  placere  ftuduiffe.  Neqiie  hoc  etiam  iidem  ignorabunt  hanc  ipfam  re- 
fponfionem  noftramnon  raalitiofo  ,  non  invido,  neque  dolofo  ,  fed  profedo  pio, 
candido ,  atque  gemebundo  animo  a  nobis  fcriptam  atque  emifTam  effe. 

His  ita  prsemiftis ,  jam  Deo  fortunante  rem  ipfam  aggrediemur.  Et  primum  qui- 
dem  quantafieri  poteft  brevitate  doOrrinam  de  juflificatione  recitabimus.  Hidc  judi- 
cium  noftrum  de  D.  D*  Majoris  hypothefibus  fubjiciemus. 

Unanimiter  in  noftra  Ecclefiahadlenus  docuimus,  atque  adhuc  conftanter  ex 
verboDeidocemus,  omnipotentem  Deum,propria  mifericordiamotum,  promififfe,, 
atquetandemetiammififfefuuraunigenitunifilium  in  mundum,utis  totum  genus  hu- 
Hianum  ab  omnibus  peccatis  redimeret.  Docemus  etiam  quod  JEfus  Chriftus  verus  fi- 
lius  Deiulto  obtemperaverit  fuo  ccelefti  patri,  eumque  aftumpta  humana  natura  in; 
mundum  venifte ,  ut  peccatores  falvos  faceret,  eundemque  etiam  fua  paffione  ac  mor- 
teredemifTegenushumanum,  atquefua  gloriofarefurre61:ionej£ternam  retuliffejufti- 
tiam ,  omnibus  in  ipfum  credituris  donandam» 

Prceterewaquoque  docemus ,  quod  homo  peccator  agnofcens  flia  peccata ,  atque 
€X  animo  propter  eorum  admifllonem  vere  dolens,  confugiens  ad  JEflim  Chriftum  , 
&  certa  fiducia  ftatuens  illum  folum  effe  mediatorem ,  redeinptorem  atque  Salvato- 
rem  totius  generis  humani ,  atque  condonationem  petens',  certiflime  etiam  remiflio- 
jsem  peccatorum;,  juftitiam  in  hocvitainchoatam,  6cpofthanc  vitara  seternam  falu- 
tera ,  propter  folius  J£fu  Chrifti  fola  meritaconfequatur.  Et  ut  faciiius  hsec  abrudio- 
ribusretineripoftint,  hancbrevem,  veram  &  cathegoricam  propofitionem  diligen- 
ter  inculeamus.  Homo  confequitur  remillionem  peceatorum ,  juftitiam ,  &  ceternam 
falutem  fola  fide  in  mifericordiara  Dei  propter  JEfum  Chriftum ,  fine  ullis  operibus  bo- 
nis.     Inquit  enim  Divus  Paulus  ,    Arbitramur  fide  jujiijicnri  hominem  fine  operibiis 

legis. 

Exciudimus  itaque  in  caufa juftificationis  oranes ,  quantumvis  bonos ,  tum  men- 
tis,turavoluntatis,  tumetiamcordismotusfivebonaopera.  Atque  nonadmittimus, 
wtullabona  operacam  raerito  Chrif  i>  tiunl  lokra  fulHcit;  ^quivaleasque  eft  pre- 

'  tium, 


I 


IK  CONTRA  MAIOREM.  245 

-■ - ---  — ■ — 

tium ,  qiio  integre  atque  cujusque  peccatoris  poenitentiam  agentis  peccata  perfolvun- 
tur,  concurrant  commifceanturve.  Ita  enim  docentes  verum  ac  debitum  honorem 
detrahunt,  &erticaciammeritorumChrifti  extenuant,  atque  in  Deum  ejusque  uni- 
cum  filium  multis  modis  funt  blafphemi. 

His  diligenter  inculcatis ,  fimili  etiam  conftantia  5c  unaaimitate  docemus ,  quod 
veramfidem  inChriftumbona  operanecefrariofequantur.  Quodque  ea  fint  «Sc  rede 
vocentur  efFe^tus  five  frudus  verae  (Sc  non  fimulatJE  fidei.  Et  adhortamur  etiam ,  ut  pii 
homines,  hoceft,  foIamifencordiaDei  in  Chrifto  exhibita,  (Scfolafideexclufis  ope- 
ribus  apprehenfa ,  confecuti  remiftionem  peccatorum  5«:  juftificationem ,  fefe  in  omnis 
generis  ,  bonis  operibus  exerceant,  eaquediligentiftimeprcsftent^&c. 

Hanc  fimplicem  de  juftificatione  hominis  &  bonis  operibus  dodrinam  breviflime 
comprehenfam  ,  in  noftra  Ecclefia  hadenus  fideliter  <Sc  pia  cura  traditam  efte ,  6c  ad- 
huc  doceri  fatemur*  Atque  fcimvis  etiam,  quod  ea  fii-miftimis  facrjE  fcripturje  tefti- 
moniis  nitatur.  De  hoc  etiam  chriftianifmi  noftri  prxcipua  parte  ,  vicini  ac  fratres 
noftri  dilediftimi ,  Concionatores  Hamburgen-fes  piam  atque  eruditam  fententiam 
(qujE  hifceliteris  adjunda  eft)  confcripferunt,  cui,  ut  teftimoniumextaretinnoftra 
Ecclefiaeandemdoftrinamproponi,  fponteatque  gravideconfiliofubfcripfimus.  At- 
que  hifce  quoqueliteris  eandem  fententiam  veram  &  ecclefice  falutarem  effe,  intre- 
pide  affirmamus.  Nunc  quid  de  D.  Geor.  Majoris  hypothefibus  fentiamus ,  fimili  can- 
dore  <Sc  fine  ulla  arrogantia  &  malevolentia  breviter  exponemus.  Diligenter  charifH- 
mi  fratres  <Sc  pia  mente  didas  hypothefes  excuflimus ,  easque  cum  verbi  Dei  perfpicuis 
teftimoniis  conferentes,  inquirereatquecognofcereftuduimus,  An  illjE  cumfacriset- 
iam  literis  convenirent,  an  velexdiametro  ,  cum  illis  pugnarent,  vel  certe  an  line 
fcandalo  etiam ,  &c  tetri  alicujus  erroris  confirmatione  tolerari  quirent,  atque  in  Eccle- 
fiam  Dei  recipiends  effent 

Nobis  itaque  fingula  verba  harum  hypothefium  ad  normam  fidei  examinantibus, 
^  deinquifitioneveritatis  illarumfollicitis,  inmentem  veniebat  do6:rinade  juftifica- 
tione  hominis,  quam  acerriminoftrihoftespapiftse,  nimirum,  multosannospertina- 
ciffime  atque  violentiflime  defenderunt ,  atque  hoc  tempore  adhuc  acriter  defendunt» 
clamitantes ,  homlnem  non  confeqtu  remijjionem peccamum ,  juflitiam  3  ^falutemfo' 
lafide  in  Chriflum ,  fedoportere  etiam  noflra  opera  bona^  dummodo  vera  ^  perfe&a 
faltis  ejje  deheat ,  concurrere, 

H^c  adverfariorum  noftrorum  hypothefis  5c  error  a  Rcverendo  pise  memorisc 
quantivis  pretii  viro  D.  D.  Mart»  Lutheri  patre  noflro ,  aliisque  plurimis  excellentibus 
Tiieologis  refutata ,  damnata,  atquee  DeiEccIefia  explofaeft.  Neque  unquam  et- 
iam  inveram  Ecclefiam  Dei  recipiendam  efte,  atque  fine  inxftimabili  jadura  multa- 
rum  anim»arum  recipipofl^e,  arbitramur. 

Propfitxautem  hypothefes  nihil  aliud  nobis  fignificare  videntur,  neque  aliter 
etiam  a nobis  intelligi ,  aut  ab  alio  quoquam  fana  mente  prasdito  poftunt,  quam  quod 
innuant  hominem  non  confequi  falutem  fola  mifericordia  Dei  per  Chriftum ,  fed  requi- 
ranturetiam  ad  confequendam  falutemnoftrabona  opera,  &  quod  fine  bonis  operi- 

^\)  2,  bus 


busnonpoflitfaluscomparan.     Quamobrem  illae  etiam  non  multum  a  papiftico  erro- 
redifcrepant,  autcertenonparumeum  confirmant. 

Quantumautempeccatumfitexitiofos  ^cjamdudumexplofoserrores,  vel  con. 
iirmare,  veletiamaliquomodo  revocare,  manifeflius  eftexverboDei,  quam  utuUa 
probatione  indigeat. 

PriEterea  etiam  fatendum  efl:  nobis ,  quod  didlse  hypothefes  adftruentes ,  hona 
opera  ejje  necejjaria  adfahtem ,  ^c.  Qupdhnpojjihtle  fit  qtiemquam  fine  honis  operi- 
hmfalvaripofje^  obfcurantatque  pervertant  dodrinamdejuftificatione,  quam  Pau- 
luseledumDeiorganumexquifitiflime  ^  exprofefTo  inEpiftoIisad  Rom.  &  Gal.  fcri- 
tis ,  prsecipue  traOtat.  Atque  in  iis  hoc  unum agit ,  ut  inculcet ,  quod  fola  fide  in Chri- 
ftum  fine  bonis  operibus  juftificemur.  Quare  inquit,  omnes  fub  peccato  conclufos 
pefte,  &carere  gloria  Dei.  Docet  item  ,  quod  lex  requirat  integram  obedientiam, 
quam  nemohominum  prseftare  poteft ,  nec  ex  lege  vel  legis  operibus  expedanda  fit 
falus  noftra.  Docet  etiam ,  quod  lex  oftendat  nobis  peccata  noftra ,  &  nos  a  fe  ad  Chri- 
ftumremittat,  utin  ipfo  folo  quaeramus  <Sc  inveniamus  falutem.  Et  faiute  parta  do- 
cet,  quse&qualiaoperatunc  fint  prjeftanda.  Contra  autem  hx  hypothefes  docent, 
ut  cum  fentimus  peccatorum  molem ,  cSc  magnitudinem  iras  Dei  adverfus  peccata ,  non 
foIumconfugiamnsadChriftum,  fed  ut  fimul  etiamleginosfubjiciamus,  quaznonni- 
fi  integre  &  perf ede  obedientibus  falutem  donat.  Et  quod  non  folum  a  Chrifto  uijico 
lesis  confummatore ,  fed  fimul  etiamex  lege  vel  legis  operibus  juftitiam  &  falutem, 
partim  a  Chrifto  imputatam ,  «Sc  partim  propriis  operibus  meritam  confequamur. 

Heec  profedo  doftrina  cum Paulo  collata  plane  alia  atque  diverfa eft ,  qua  etiam 
non  fi^Ium  dodrina  de juftificatione ,  fed  &  multce  aliae  partes  doftrinas  coeleftis  corrum- 
puntur  atque  obfcuriores  redduntur*  Nam  fi  conceditur,  quod  non  tantum  Chrifti  me- 
ritis,  fed  (Scconcurrentibus  noftrisbonis  operibusjuftificemur  feu  falvemur,  necefTa. 
rio  fequitur,  quodChriftus  noneft  folus  mediator,  fed  6c  opera  fimul.  Item  quod 
Chriftus  non  eft  folus  redemptor ,  fed  <5c  opera  noftra  fimul.  Et  quod  Chriftus  non  eft 
folusSalvator,  fed  <5coperanoftrabonafimul.  Quodquidemcumfacrisliterisexdia- 
metro  pugnat ,  <5c  in  filium  Dei  eft  contumeliofijm. 

Adhcecetiamfatemur,  quod  propofitas  hypothefes  perterrefa6tas  atque  irre- 
quietas reddant  peccatorum  confcientias ,  quarum  follicita  ratio  a  fido  verbi  Dei  mini- 
ftro  omnium  maxime  habenda  eft.  Miferi  namque  peccatores  agnofcentes  tandem  ex 
lege  Dei  multitudinem<Scmagnitudinem  fuorumpeccatorum  atque  iram  Dei  adverfus 
peccata,  pavidique  liberationem  defiderantes,  cum  audiunt  peccatorum  remisfio- 
nem,  juftitiam,  atque  falutisamififs  recuperationem,  non  folumin  mifericordiaDei 
in  Chrifto  nobisexhibita,  <5cfblafide  apprehendenda,  verum  etiamin  bonis  operibus 
confiftere,  quidquxfbaliudeis  accidere  poteft,  quamutnonfolum  nihilconfolationis 
hinc,  fedpotiusplusacplustrepidationisatquehorrorum  experiantur&fentiant.  Ad 
Deumenim  confugere  timent,  utpotequcm  malisfuis  operibusgraviter  oflTenderint. 
Neque  aChrifto,  (quitamenamneslaborantesaconeratosadfevocat,  iisqucrefocil- 
lationemultro  pollicetur,  ac  folus  prceftarepoteft  )  fe  falutem  confecuturos  effefpe- 
rare  poffunt,  cum  inteiligunt  ejus  meritis  non  folis,  fed  adjunftis  etiam  bonis  operibus, 

quorum 


IV.   CONTRA  MAIOREM  24^ 


quorum  nulla  habent ,  falutem  efTe  comparandam.  Neque  ad  legem  confugere 
audent,  quod  eam  fuis  multiplicibus  tadis  horribiliter  vioiaverint.  Nullibi  itaque 
hi  miferi  peccatores  liberationem  ,  nullibi  etiam  confolationem  invenire  polTunt. 
Et  quid  aliud  etiam  tandem  ,  cum  diabolus  eos  accufet,  lex  damnet,  <Sc  Deum  ira- 
tum  atque  implacatum  (entiant,  quam  delperatio  «Scceternusinteritus  illis  expedtan- 

dum  eft? 

Multorum  etiam  aliorum  hominum  confcientiEe  audientium  non  fola  fide  in 
CHriftum  falvari  hominem  ,  (ed  quod  eciam  bona  opera  fint  ad  falutem  necefTaria, 
6c  etiam  tunc  cum  prxilant  atque  habenc  piurima  bona  opera,  tamen  reddunturin- 
quietce  6c  pcrturbata-.  Semper  enim  adhuc  dubitant,  an  fatis  etiam  bonorum  ope- 
rum  habeant  nec  ne.  An  etiam  ca  ,  qucE  fecerunt  bona  opera,  poflint  ira  divinx 
epponi,  atque  ea  illis  placari  polHt.  Atque  his  cogitationibus  occupata  confcien- 
tia,  nunquam  quieta  eiTe  poteft. 

Cum  autem  contra  doceatur,  quodCHriftuseft  Impletio  legis,  ad  juftificatio- 

nem  omni  credcnci,  hoc  elt,  quod  Chnftus  integre  impleverit  legem  .(Scc.  5cquod 

quicunque  in  ipfum  certa  fiducia  crediderit ,  conlequatur  remiftionem  peccatorum, 

eique  imputetur  juftitia  CHrifti  ,  6c  quod  noftra  bona  opera  ad  falutem  confequen- 

dam  fkciant.    "Ibi  peccatorum  confcientiae  in  hoc  unico  Mediatore  ,  redemtore,  & 

Salvatore  CHrifto,  vidore  mortis,  Diaboli,  atque  inferni,  acquiefcunt,    Nequede 

falute ,  quam  fola  fide  in  CHriftum  confequi  f^  certo  credunt ,  ulterius  quicquam  ambi- 

gunt.      Atque  hoc  modo  confcientice  in  CHrifti  meritis   acquiefcentes  ,  redduntur 

certJE  de  remiftione  peccatorum  &  falute  ajterna.     Atque  liuc  referenda  eft  D.Pau- 

li  fententia,  ubi  inquit:     Quapropter  ex  fide  dcttur  hieredita»  ,  ut  fecundlim  gratiam 

firma  fit  promisfio,     Si  itaque  firma  eft  promiftio,  quando  fecundum  gratia  ex  fide, 

id  eft,  fola  mifericordia  Dei,  quas  in  CHiifto  JEfu  fide  apprehenditur,   datur  ha^re- 

ditas,  neceffario  fequitur,  quod,  cum  fecundum  meritum  propriorum  operum  da- 

tur  falus,  infirma  &  incerta  fit  promiflio. 

Ex  his  igitur  prsediftis  colligitur  ,  quod  qui  ex  fide  &:  fimul  ex  operibus  falu- 
temexfpeftant,  certam  &  incertam,  hoccft,  dubiam  habeantpromiftionem,  &:du- 
biam  falutem  confequantur.  Quare  etiam  dubias  atque  inquietas  eorum  femper 
eife  conlcientias  neceffe  eft.  Prxterimus  etiam  nunc,  quod  interdum  haec  dodtrina 
hypocritica  fuperbia  tumidas  confcientias  reddat  atque  (ecuras. 

Hoc  etiam  minime  prsetereundum  effe  duximus,  quod  ecedem  hypothefes  non 
parnm  fcandali  in  Ecclefia  Dei  pariant.  Nam  id  docent  atque  innuunt,  quod  ad  ve- 
rillima  CHrifti  atque  Apoftolorum  do6trina  ,  ac  a  fcriptis  reverendi  viri  pias  memo- 
riae  D.  Martini  Lutheri,  muitorumque  aliorum  do6tifiimorum  Theologorum  difcre- 
pat  rtque  differ.t >♦ 

Atque  hujus  rei  plurima  teftimonia  tum  ex  facris  literis,  tum  ex  Lutheri,  5c 
aliorum  fcriptiscolligiatqueinmediumproduci  poffent.  Sedhoc,  quia  manifcftifli- 
ma  res  eft,  ftudiofe  omifimus.  Propter  di6t.is  atque  commemoratas  hadtenus  ve- 
riflimas  atque  graviflimas  rationes  ,  nos  quoque  has  hypothefes  ,  Bona  opera  funt 
neceffaria  ad  falutem  ,  Et  nemo  nunquam  fine  bonis  operibus  eft  falvatus,  Et  im- 

^  \)  5  pofli- 


poffibile  eft,  quenquam  fine  bonis  operibus  falvari,  in  ecclefiam  noftram  neque  re- 
cipere  pia  atque  falva  confcientia  potuimus,  neque  voluimus.  Eas  etiamnunquam 
utveras(ScEccIefi^faIutare3,  admittemus.  Neque  fuademus  quoque,utul]aecclefia 
bene  &  refte  confiituta  eas  ullatenus  recipiat,  fed  omnibusmodis  fugiat  ac  vitet. 
Sedpotiuseasi  utafacraScnpturaalienas-,  atque  nihii  prorfus  ad  aedificationem  ec- 
clefise  conferentes,  vobiscumrejicimus. 

Hsec  vobis  chariffimi  firatres  nunc  fcribere  voluimus,  iit  juflisfimas  veflrae  pe- 
titioni  fatisfaceremus ,  &  ut  confesfionem  doftrin^  noflrae  in  Ecclefia  nollra  fonantisc, 
omnibus  notam  faceremus*  Atque  hsec  etiam  eo  libentius  fcripfimus,  quod  fpera- 
mus  erroribus  adverfus  fanftisfimam  Ecclefiam  Dei  orientibus ,  eo  fortius  conjun- 
£tis  ecclefiarum  fententiisrefifti  pofie.  Maxime  vero  in  eumfinem  htec  fcripta  funt 
utprcefenshcEccontentio,  magnam  ruinam  Ecclefia;  Deiminitans ,  pie  pacificeque 
tranfigi  &  componi  posfit» 

Quod,  ut  quam  primum  fiat,  asfiduis  precibus  Deum  patrem  ejusque  filium 
unigenitum  Dominum  noftrum  JEfum  CHriltum,  6c  SpiritumS.  rogabimus.  Atque 
nunc  etiam  rogamus,  ut  omnipotens  6c  clemens  pater,  quieflDeuspacis,  tueatur 
fuam  ecclefiam  atque  defendat  eam  adverfus  omncs  diaboli  quantumviscrudeles  <Sc 
fpeciofos  infultus.  'Donet  etiam  clementifHme ,  ut  dodrina  ,  qux  hadenus  in  no- 
ilris  ecclefiis  fyncere  tradita  eft,  &  adhuc  docetur,  incorrupta  maneat,  nec  ullis  fu- 
cofis  ac  perplexis  novis  impoflorum  dogmatibus  eorumque  interpretationibns  puri- 
tas  atque  lux  Evangelic^  dodrinJE  obruatur  extinguatur,  ut  denique  etiampia  con- 
eordia  conciiietur  6c  maneat  firma  inter  Ecclefix  dodores  atque  miniftros. 

Vos  etiam  optimi  in  CHrifto  fratres  Eeternus  atque  benignus  Deus  ad  fui  no- 
minis  gloriam  illuftrandam,  6c  ad  utilitatera  ecclefiae,  incolumes  diu  fervet.  O- 
mnes  deniqne  obnixe  rogamus,  ut  hanc  noftram  refponfionem  ob  feftinationem  fa- 
tis  inconcinne  fcriptam ,  eequi  bonique  coniulatis. 

APPENDIX. 

oftquamDeus  per  Reverendum  virum  D.D.  Mart.Luther.veram  Evangelicse  do- 
_.  (5trinie  lucem  noftris  temporibus  Ecclefice  CHrifti  reftituit ,  6c  anticliriftum  ro- 
manum  mundo  patefecit,  femper  in  Ecclefia  noftra  in  hoc  dedimus  operam,utquas 
re£ta  &  fcripturse  confentanea  llint,  6c  ad  aedificationem  faciunt,  fummo  fi:udio  am- 
pledteremur,  retineremus  tenaciter  ,  ecclefi'^  noiivx  inculcaremus  fideliter.  Atque 
ita  femper  articulum  de  juftificatione  hominis  tradavimus,  hodieque  docemus, 
quemadmodum  illam  dodrinam  a  D.  Paulo  organo  Dei  deIe(3:o  per  reverendum 
D.D.  Martinum  Lutherum  accepimus  ,  videlicet  hominem  fola  fide  apprehendente 
mifericordiam  Dei  in  JEfu  CHrifto  nobis  promifl^am  6c  exhibitam  absque  ullis  noftris 
operibus  jufi:ificari  &  falvari. 

Injuftificatis  vero  fide,  Spirltu  Sandto  inftigante  ,  opera  bona  Sc  charitatem 
erga  proximum  non  pofi"e  non  relucere.  Atque  hypothefes  illas,  Opera  necefTaria 
effe  ad  falutem ,  Impolljbile  effe  quenquam  faivari  absque  operibus  bonis,  in  Eccle- 

fia 


p 


IV.  CONTRA  MAIOMM.  247 


fia  noftra  docendo  vitamus,  quod  Papifticam  do6lrinam  confinTient,  obrcurnntEv- 


angelii  Lucem,  &  confcientias  perplexas  faciant. 


Libenter  vero  cum  Divo  Paulo  docemus,  Bona  opera  achoneftam  vitxcon- 
verfationem  maxime  dccere  hominem  Chriflianum,  Quare  in  Ecclefia  noflra  mo- 
nemus  fedulo,  ut  remisfionem  peccatorum,  gratuita  mifcricordia,  quje  per  Evan- 
gelium  annunciatut,  confccuti,  fuam  fidem per  obedientiam,  <Scomnis  generischa- 
ritatis  opera  teflatam  faciant  in  aliorum  cedificationem. 

Cum  itaque  in  hac  do6:rina  confentiamus  cum  Ecclefia  Hamburgenfi,  liben- 
ter  ejus  Ecclelix^  miniflrorum,  noflrorumque  diledlisfimoiumfratrumfententi^  fub- 
fcribimus. 

Friderkm  Hennhiges  3  EccIefiiE  Luneburgenfis  Superintendens  manu  fuafub- 

fcripfit. 
Cafparus  Rumenshagen  ^  manu  propria  fubfcripfit. 
^ohannes  Lampe ,  manu  propria  fubfcripfit.  • 
Gerhardm  Herberdinck,  manu  propiiafubfcripfit, 
Hartvkns  Elkenhergy  manu  propriafubfcripfit. 
Ilerwannns  Holtingens  ^  manu  propria  fubfcripflt, 
Evaldus  Ttiroro ,  manu  propria  fubfcripfit. 
Guilhelmus  Santphurdius ,  manu  propria  fubfcripfit. 
Matthens  Rudolphus,  manu  propria  fubfcripfit. 
Antonm  Wippermannm,  manu  propria  fubfcripfit. 
Sifuon  BrUno^  Uratislavienfis  manu  propria  fubfcripfit. 
Conradus  Lindemannm,  Neolladianus  manu  propria  fubfcrlpfit, 

Miniftri  Ecclefias  Chriili,  qii^  eft  Magdeburgi, 

Chriftianis  fratribus  in  agnita  vci;4tate  ejusque  confes- 

fione  coiiftantiam. 

Jronl^ne  gravi  dolore  tegimus  ,  fratres  in  CHriflo  charisfimi,  i-n  commentario 
^  D.  Georg.  Majoris  de  neceflitate  operum  ad  falutem  nuper  edito,  horribilem 
etiam  quandam  ejus  obteflationem  ^  obfecrationem ,  qua  ©mnes  pios  monet,  hor- 
tatur,  jubet,  ut  fibi  fedul-o  eaveant  ab  ilia  plus  quamTurcica  impietate  &  barbarie, 
quam  Magdeburgenfes  fcriptores  in  Ecclefiam  CHrifli  invehere  conentur, 

Ouo  crimine  atrocifHmo  juxta  &  fcsdifTimo  etfi  nos^qui  finguli  feparatim  publice 
nihil  fcripferimus  videatur  forfan  eximere',  fingulos  taraen  vel  vitam  ducentes  in 
hac  noflra  urbe,  nosque  in  primis,  qui  minifterio  fungimur  ,  ^  qui  poteflate  pree- 
diti  funt,  honefiiff.  nof^rum  Senatum  pariter  accufari,  nemo  eft,  qui  non  intelli- 
gat,  dum  patienter  ferre,  fi  non  juvare  ac  promovere  tales  fcriptores,  «Sc  editiones 
plusquam  turcicam  bHrbaricminvehentes>  tradueitur  coram  toto  orbe  Chriftiano* 

Neque 


/ 


•48  23e^4fttttugbcr2^ir4)eit  ju^amburg. 


Neque  hac  folum  noftra  (Sf  noftrorum  infamia  movemur  merito,  fed  ampliu 
angit  animos  folieitudo  fcandaii  ac  boni  iliius  defraudatio,  quod  cum  multi  pii  no- 
ftram  lianc  aliquot  jam  annis  afflidisfime  Betliuliam  in  oculis  &  cordibus  iiabcntes, 
multis  pro  ea  gemitibus  intercefTerint  apud  patrem  mifericordiarum,  clamoribus 
Majoris  perturbati  ,   languefient  jam  in  ea  invocatione,  vel  etiam  contra  nos  ora- 

bunt. 

Sed  nos  haud  parum  levat  adverfus  tanti  criminis  tanti  atrocem  infimulatio- 
nem  ,  teftimonium  confciencise,  in  fpiritu  6c  noftro  &  multorum  aliorumvere  pio- 
rum  ,  atque  ipfius  fadi  evidentia.  Tantum  enim  abeft,  ut  nos  ullam  conati  fueri- 
mus  inducere  barbariem,  vel  quenquam  hic  pasfi,  qui  palam  id  egerit,  quod  ea 
ipfa  nobis  caufa  fuit  ferendas  multiplicis  &  gravisfimse  crucis  cum  tota  hac  noftraec- 
clefia,  5c  pro  reliqua  qui(iem  tota  Ecclefia  ,  ne  fciJicet  illa  plus  quam  Turcica  An- 
tichrifti  barbaries  6c  impietas  per  adverfarios  noflros  papiftas,  Interimiftas  &  adia- 
phoriftas  (equorum  numero  fruftra  fe  eximere  Major  tludet)  nobis  aliisque,  culpa 
aliqua  noftra  vel  ignavia,  reftitueretur.  Eft  igitur  jam  quoque,  quod  gaudeamus 
adverfus  criminationes  Majoris,  dum  reverendi  ac  dilediftimi  noftri  in  CHriftoMa- 
jores  &  fratres  ,  Lubecenfis  ,  Hamburgcnfis  ,  ac  Luneburgenfis  EccIefijE  antiftites, 
nos  tanto  crimine  per  Majorem  intentato  liberant ,  veritatique  <Sc  illis  teftimonium 
prJEbent  ,  qui  magno  fuo  labore  &  periculo  hic  quafi  in  ftatione  quinquennio  hoc 
fuerunt,  pro  tuenda  religionis  noftrse  integritate  ,  adverfus  ipfius  Majoris  coeterG. 
rumque  varias  corruptelas  &:  impofturas. 

Ac  nos  primum  hic  tcflamur  denuo  coram  Deo  totaque  ejus  Ecclefia,  unum 
hoc  in  votis,  &  ftudi®  nobis  fedulo  fuifte  toto  cribratrionis  hujus  ac  poteftatis  te- 
nebrarum  tempore,  quo  alius  aliter  Antichriftum  ejusque  miniftros  placare  fate^it, 
ut  doftrina  CHrifti  &  Ecclefia  fervaretur  ab  iilis  incontaminata  <Sc  pura. 

Secundo  teftamur,  nos  ut  alias  proximorum  annorum  fraudes,  ita  nuper  na- 
tashas  Majorisquoque  prteftigiasimprobare,  damnare,  <Sc  abjicere,  quibus  ille  vere 
depravat  doQ:rinam  juftificationis  adferendo  has  hypothefes: 

Bona  opera  ej]'e  necejfaria  adfalutem: 

Nemine?n  unquam  ejje  falvatum  fine  bonls  operibtis  : 

Imposfibile  effe  quenquam  fine  bonis  operibm  falvaripoffe:   . 

Caufas  porro,  quamobrem  judicemus  has  propofitiones  damnandas  &  rejici- 
endas  efle,  cum  alia  noftrorum  6c  aliorum  fcripta  continent,  tum  ex  parte  libellus 
epiftolis  hilce  interpofituscomprehLndit  ,  cui  libello,  ut  ex  a;quo  omnes  dodores 
celeberrimarum  ecclefiarum  Lubecenfis ,  Hamburgenfis  &  Luneburgenfis  miniftri 
fubfcripferunt,  ita  nos  quoque  hac  brevi  Epiftola  fubfeiibimus  ,  unoque  ore  aften: 

tiraur  omnes.  .  . 

Denique  ut  moti  necefi^ariis  caufis  verbi  &:  mandati  Dei,  neceflario  difienti. 
mus  ab  iis,  qui  ipfi  prius  diverfa  fentiunt,  docent  3c  faciunt  a  vera  religione  Chri- 
fti  cnm  Anrichrifto,  vel  pro  Antichrifto,  ita  teftem  facimusDeum,  nos  unum  efl^e, 
ac  cupere  femper  liabere  fententiarum,  animorum  ,  voluntatum  &  ofliciorum  fum- 

mara 


/K.  CONTRA  MAIOREM. 


^45 

mam  CQnjunaionem,    eommunicationemque  cum  omnibus  rede  fentlentibus  nm 
o^S-o7ro^8(ri  feu  redo  pede  incedentibus  fecundum  veritatem  EvangelH  CHrifti. 

Quod  reliqvum  nunc  eft,  oramus  toto  pedlore  Deum  p<iirem  Domini  noftri 
JEfu  CHrifti,  ut  licut  nobis  tradldit  dodrinam  &  formam  Ecclefije,  per  poftremi 
hujus  temporis  Heliam  Dodorem  Mart*  Lutherum  ab  Antichrifti  impietatibus  & 
idolomaniis  repurgatam,  ita  eandem  nobis  ab  ejusdem  contagio  Sc  tyrannide,&nos 
in  vera  ejus  fide  ac  confeftione  clementer  tueatur  6c  fervet :  Reddat  etiam  piatn 
concordiam  docentibus  ac  difcentibus  in  Ecclefia,  eos,  qui  in  veritate  perftiterunt 
canfirmet,  errantes  reducat  iu  viam,  lapfos  erigat,  fulciat  labentes  :  Denique  com- 
monftret  omnibus  nobis  &  largiatur  ipfe ,  ut  vera  delidorum  agnitione  ac  depreca- 
tione,  in  Chrifto  mediatore  efFugiamus  venturam  fuper  filios  inobedienti^  irara  ia 
hiac  6c  in  futura  vita*    Amen» 

Nicolaiis  Gallus,  ad  Divum  Huldricum. 

Sebaftianus  Wernerm. 

Alhertus  Chriftianm. 

Lucas  Rofenthaly  ad  Divum  Johannem* 

Chilianus  Fridericus. 

jfoachimus  Bohn, 

foannes  Meier. 

^oachimm  Wolterflorpim,  ad  Divum  Jacobum* 
Ottho  Ohmes, 

Henningm  Freden ,  ad  Divam  Catharinam. 
foannes  Conon. 

Anibrofim  Hitfeldius  y  ad  S.  Petrum. 
Martinm  Lefiherm. 
foannes  Baumgarten,  ad  S.  Spirtum, 
Bartholomcem  Holtzhaufen. 
Joannes  Rex,  ad  Divum  Sebaftianum* 

5facobm  Pratorius,  in  Ecdefla  Neapolitana.    Singuli  paftores  6c  Miniflri 
propriis  manibus  fubfcripferunt. 

Ex  Epiftola  A.  V.  concionat:  Luneburgenf 

ad  Illyricum, 

Quicquid  autem  hujus  facio  ,  id  eo  fit  ,  ut  etiam  hac  mea  manu  teftatum  relin^ 
quam,  quid  de  Majoris  dogmate  fentiam,  lieet  de  fententia  noflra  ex  com- 
mumbus  Iiteris  fubfcriptionibusque  T.  H.  certior  fa^a  fit.  Divinitus  enim  nos  ad- 
moven  fenfi  eo  ipfo  die,  quo  communi  ecclefiarum  libello  fubfcripfimus ,  ut  cavea- 
mus  nobis  ab  iftis,  qui  hodie  funt  adeo  bilingues  in  dodrina  pietatis  (Sccaufis  religi- 
onis.  Nam  cum  vocatus  in  templum  efiem  ,  ut  baptizarem  pwerum,  oblatus  eft 
mihi  infans  valde  monftrofo  ore,  quo  confpedo  maximopere  periiorrefcebam,  Ex- 

3  i  tabae 


jj^oj  23e^rtttett5g  ber  2Ltr*ett  $«  ijdmburg. 


tabat  enim  ferme  longitudinc  digiti  ex  infantis  tetro.  ore  duplex  lingua  ,  fiye  quafi 
efrent  duse  linguse  inter  fe  conjunCtse  &  compaftae  pari  magnitudine.  Idem  6c  ante 
quadriennium  accidit,  cum  primum  mota  eft  controverfia  de  adiaphoris. 

Quibus  ominofis  portentis  haud  dubie  Deus  iftam  (  ut  ita  dicam  )  bilinguita- 
tem,  vacillationem,  ambiguitatem  6c  neutralitatem  quorundam  depingit,  quifano-; 
rum  verborum  forma  contempta  ftudio  id  agere  videntur,  ut  auditorem  magis  du- 
bium  incertumque  dimittant,  quam  acceperrnt.  Qua  lubricitate  3c  bilinguitate  plus 
Ecclefise  Dei  fimpliciumque  confcientiis  damni  inferunt,  quam  fi  diferte  ,  manilefte 
6c  conftanter  aliquam  impiam  fententiam  defenderent,  aut  etiam  ad  hoftesEccleficc 
Dei  veritatisque  transfugerent.    Dominus  JEfus  fuam  veritatem  confervet.  Amen. 


6(i(^te  unbe  re(^te  ^efenteniffe/  mn  tem^oc&fDeiti'' 

aen  ©acranunfe  &c6  £t)»eg  unfc  SMoteS  unfeS  ktten 

SUlif  ciiici; 

Zvumn  fSomaningc  unbe  SBavnln^e  an  fce  Sil^np 

life  ©ettKne. 

V   V   ^\ 

2.  Corintb»  4. 

®at  ftcif  flefct)veuett : 
3(f  geloue,  batiimmc  rebe  icf  ocf.    @OQdbmxoyod,  batum^^ 
tne  rebe  voy  ocf. 

M.  a  LVII. 

jbt  t)$  (et)i)er  ftl5emaniie  funbt  Dnbe  mid,  Mh  be  (^mmtut^^^mmtx,  inw 
(en  £ant)en  Dnb  (^u\^tn ,  ^vofcn  Q3nf)ef(  anvlc()fen  ,  bavmit  t)af5  fc  ^^«^i^a^  ^re 

(Stvevmcvfd>e  ^ocPe  unb  to,  bei)t)e  ^eimlicf  miDe  apenbav,  tjele  ptjmpcln  e^vi^ 

fen  'om  bcv  ^av^clt  ©aDc^ ,  ff)0  evcn  S>u^e{ffen  ^cffcvi)cn  m\)  Co^en  af(ei)t)cn,  miDal^ 
fb  vi{cf)t  aflenc  tele  avme  ©oien  ff)0  t)ev  ett^vsen  Q}ovt)6meniffe  Derfoven , JonDev  ocf  gvofe 
Ovfacfct>nt>.5lnvei;^un5en0eucni)nD,(li(ften/  t6o9vufamcvUmmicf;cit,  .tn?ct)vad^,  cnt) 


V.  XCi^cv  bit  @4cr4metitirer. 


^ft 


Q}proev  bcDt)e  im  @ei|I(ifcn  t)ni)  iDcrtlicfcn  Ovc^inicfifc,  t)nb  feucn^e.  $Dc|Tu(t)en  Q3n5cj?(^ 
t>e(c  (gxempc(  jlann  Dn^  bacl^licf  t)or  ben  O^cn,  t^e(cfc  me  mmmn  ,  bat  tor)  alfc  trume 
Jpevbcn  Der  ©emcne  Dnfed  (euen  ^pcrcn  3€fu  C^Jrijii  ,  fli;tic&  t)nl)  anc  Q3nbcr(abt  bet)cn, 
t)at  t)e  (euc  6emmelfc|)e  QSaDcr  m^  alk  ^re&i^cr  t)nt)  (55cmcne  Dor  a((er(ci;lci)  (yrt»om^  biUe 
bc()6t)en ,  tjnt)  in  Sinicfjcit  fpne^  223ort)c^  t)nD  ^ar^eit*  9^6mlicf,  in  cinem  (55e(ouen  t)nt) 
eint)red;tigcr  ^erc,  tt)i((e  bctf)  an  t)nfe  (5ni)c  er^o(ben.  ^artf^o  oef  t)at  tt>\}  borcf;  tjorleninge 
(5)ot)t(i;fei-  (J^nabc,  in  unfem  2(mptc  flDtid),  wiDfo  t)c(c  md(jc(icf  i)g  ,  tjpfent  f^ebben,  t)at 
Dc^  X)uue{t5  £i|]  i)nt)  £(>gcn  entbecfet ,  t)enfuluen  ,  borcj  (55at)c^  ©ei(l  t)nbe  ^ort  tvet)i)cf 
gcfpracf cn ,  tjnt)  a((c  framc  ^brij^cn  m  t)en  €rt)omcn  t)nt)  aHcn  Q}n5ei)f ,  fo  t)tf)  (grbomen 
an  i'ct)e  t)nb  @c(c  crfo(oen ,  tv>erbcn  getioarnct.  @o(cfe  ^riitve ,  t)nbQ5pfent,  i)d  me  ^re^ 
bii)ern  befaicn,  bi)  Q}or(uft  t)nfer  ©dcn  @a(ic()ett,  t)nb  bc^  cn)i(jcn  i!cucnbc^.  Q}nb  n)ce 
ben  /ennen,  ben  t)nfe  J£)cre  3g@U^  C-S^riflucJ  an  lennen  S^a^e,  in  biilfen  (gtiicfcn  t)or 
einen  t)ntrihven  S^encr  tvcrbt  fci)e(bcn  t)nbc  rid^tcn. 

3^t  t)^  ocf  anc  aKern  '^tDi)ue(  tvar,  M  be  UiliQtn  5(nf(ecic  bc^^^^iiuef^  Dnb  crcrfaf^ 
fc^cn  ^ropf)ctcn ,  be  mit  eren  ^ocfercn  t)nb  ^dcjcn  t)mme  ^cr  f(Dcfcn ,  batf)  fc  fi)mpe(n  fra^ 
me  (lf)xi\\m  moiien  mfoxtn  ,  nid)t  ricf)tigcr  Umn  gcf)inbcrt  tverben,  a(fe  t)Cit  bencuen  bcm 
©rifllicfen  &tbt\)t  t)nb  fli;ti(jer  truwer  £cre  t)nb  ®arnmgc ,  ocf  einc  gcmcinc  einbrec{)ti3e 
apenbarc  fcb(icf)tc  t)nb  xtd)tt  Confeflion  t)nb  ^cfenteni(Tc,  affcr^rebicjcr,  i;^(icfe6  Orbc^, 
bar  Q3aer(icf;cit  t)orbanben  i;^,  mn  bcn  (lrpbi()cn  5frtife(n  mb  ^13uncfen,  m  /cbermennic&^ 
fi)ten  m  bcn  '^^aQ  0C()euen  merbcn,  barut^  cin  peber  Cferiffe  fdnc  i)orfian,  n)at  bcr  ^rebi? 
^cr  erc  einbrect)tigc  @e(ouc,  t)nb  Scrcfi;,  t)an  fo(cfett  2(rticf c(n,  tt)e(cf erc  fc,  a(fc  bc^Barfeeit 
Q^att^  anc /cni^e  ^n)Due(5afftic()eit ,  befcnnen  t)nb  (ercn,  mit  o(fent(i)cf er  Condemnation 
aller  ^njerracreicn  t)nb  Opinioncn ,  be  mit  f(^(cfcr  f(aren  t)nb  tvarbafftigen  ?^efentcni(fen 
nid)t  aucr  einflemmen,  benn  m  nid)t  fofefe  f(arc.t)nb  biit(i;fe  Confeffion  t)nbe  ^cfcnte^ 
nilTe,  t)anben^rebi(jern,  anbcn  S)ac^  n)erbegegcucn,  fo  f an  (ic^tiicf  0efd;cn ,  batbtJvcf) 
Qlxd)mm,  ebbertmpucif^afftige^icbc,  bem  ^iiuel  t)nb  fi)nen  @tt)crmercn,  ^orcntjnl) 
ginfier  geope.nt  ttjcrben,  mit  crcn  ^etterfcben  ^rbomcn  berfi)mpcfcn^crtenint5oncmen,t)nt) 
groten  'Snrabt  tjnb  Q3orbarff  ant^oricbtenbe. 

5)c(fc  t)nb  anberc  mc^r  Orfacfe  be^be  m  ^rcbi^cr  bcr  ^ercfen  t^o  ^amborc^,  fn 
bcn  Sriicbten  (^at)te  bt\)ad)t  t)nb  ern)a(jcn.  9}nt)  nacj)  bcm  m)  be  f)oge  9?obt,  t)nb  Q}acr^ 
lid)eit  t)an  t)e(en  (5n)ermercn ,  be  ficf  iiunbcr  crro^en ,  t)nbe  iiifoifbcrbcit  t)an  bcn  (gacra? 
menterer^ ,  mit  bcbrcJucnbcn  Jt)crtcn  m  Om  fcn,  ^cbbcn  tt)p  tf)0  ^ormaringc  m{tx  Con- 
(cientie  t>or  t)nfcm  (cucn  ^ercn  3€@U  C^riflo,  t)nb  tf)0  ^ormpbin^e  bcr  ^iiucifcjen 
Sdcjcn  t)nbc  ^ettcricn  ,  t)p  bat  al(er  nobi^cfle  t)nbe  niittcfle  gcacjtct,  t)at  m  bencucnf!  mf 
fcn  trutDcn  (35ebeben  t)nbc  ^rebipcn,  ocf  bord;  cincfoi'tc ,  f(are,  fd)(icf)tc  t)nbe  red;te  Con- 
feflion  ebbeySefentcniffe  mft  einbrccbti^c  te  t)nbe  ^eioue  t)an  bcm  ^ifli^em  ©acramcn^ 
te  bc^  5fueiiiP!ale^  t)nfe^  lcuen  S^txtn  3S@U  €«S)riffi ,  borcb  ()pentlicfen  ^rucf  an  ben 
5Dad)  Qtmn,  i)p  bat  t)nfc  ^cre  t)nbe  ©cloue  t)or  ;ebermcnni^ficf  befanbt  fi) ,  mht  ein  t)t)ci' 
tvetc ,  bat  tDi;  t)am  f)inicten  ^fucnbtmalc  bc^  ^ercn  nicbt  anber^  Qtlomn  t)nbe  lcrcn,  alfc  be 
QSorbe  unfe^  leuen  ?0?ei(lerg  3S(SU  C^rifli  luben,  t)nbe  folcfe  ^erc  t)nbe  ©cfoue  t)anal^ 
len  ©ottfrud)ti0en  £ercr^  ber  mxtn  (Sbri(l(ifen  ^ercfen,  t)an  bcr  5lpo|]cl  "li^^tn  f)tx,  t)nbe 
nu  ocf  t^o  t)nfen  ^pben,  toan  bem  ©obtfalisen  ^rop^eten  mht  ^mt  ^({^i^ ,  Doao- 

3  i  *  re 


j3ty2  23e5rtrtettiP  btt  7^k<^m  jm  ^^mbtirg» 


re  Martino  Luthero,  i)nb  fimn  Umtn  ^\taxbn)\)mu  m  ber  Slufpuniefcf^enConfefHon, 
Apologia,  @ma(ca(t)e(Tc(;en5irtifeIen,  €atccl)Jfmo,  t^nbanberen  ^rcbigen  i)nb  <Scf)Viff^ 
tm  P^  erf (eret ,  t)nt)e  Mt  n>t?  «an  ^erten  mh  mit  guber  Conrcientie  t)ori)(Jmen  Dnbe  »o,r# 
ttie/pew  a(fe  ©tvermer^^e  »n&  ^rbome  atter  (gacramenterer,  bc^  Berengarii ,  Carlftades» 

Zwingels,  Oecolampadii,  Calvini,  Lafco,  Bullingers,   Ochini,  Mierons,  i)Hbe  crc^ 

gan^cu  ©n)crraerj<Den  2(n^ange^ ,  tve^cfcr  be  2Borbe  €^\'ifii  in  fDnem  Sluenbtmaci  m^^ 
M  m^i^n  t)nbc  bubcn  ,  a(j«  befuluen  rn  Dorgebac()ter  5lu^purgefc6er  Confefllon ,  i)nb 
imbcren  (fed&riflTtcn,  i)an  bcm  fa(i^en  Doftore  Luthero,  t)nbe  fi)nen  trumen  9}?itarbei)bc<j 
m  bovd;  ©nabe  be^  ^(((tgen  ©etfle^  fpn  i)tf)gc(ed)t.  Unb  barummc  ()eblve  mi)  \>ti)  md^tii 
mn  Orfacfen  nene  eigene  ebber  m;e  ConfefHon ,  cbbcr  ^ef enteniffe  roiffen  (?e((en ,  fonbeu 
»nfe  f(arc  t)nbe  martafftlgc  Confeilion  t)tf)  Dorjjebac^ten  (5cf;ri(ften  ,  Mn"^orbe  tf;«> 
«njorbc  genamen  ,  mU  mit  ^erten  lonb  ^mkn  ctnbrec{)ticf)();f cn  t^nberfcfjreum  /  m 
fo^get; 

©e  Zmt)t  Midtl  U\)  bn  SfufptiVijcfi^ett 

Confeflion. 

^an  bem  2lucnbtmafc  bc^  ^ereit  tuert  alfo  0e(eret,  M  M  \mt  2t)ffmb  QMobt(5:.&rt^ 
J  ftt  \uar5afftid;(icf  ftnber  ber  ©eflalt  be^  ^^robe^  Dnb  ^pned  tn  bem  5(uenbtma(e 
grgentt?arbtd)  ft; ,  mh  bart)t§  ^iMtt  i)nb  genamen  tverbc ,  berf;atum  tvcvbt  ocf  bc  ©escm 
Ccrc  t)orn50rpctt* 

Sc  SBofi?!  i^tl;  t^er  Apologia  t)ev  5(ufpuvciefc^e« 

ConfefEon.  ^ 

^^en  tetjnben  5(rticf ef  fccf)ten  bc  2Bebberfacf er  nic^t  an ,  barfnne  m  ^ef ennen ,  tat  m 
^^  fe^  feeren  (S^^rtflt  a)flFi)nbe  ^(obt,  tvarl)afltiglicf  tm  Sluenbtmale  (S^^riflicjecjeuen, 
unb  mtt  m  (lc^tbaren  i^ingen ,  ^robe  mh  ^Dne ,  bar  gerefet  mh  jjenamcn  iDcrbe,  alfe 
mm  bctt  att()er  in  ber  ^crcfen  cjef^olben  MU  m  Cyrillus  fpricft,  bat  m^  (l^viiiii^  (i)flf« 
Kcfcn  nerecf et  t>nbc  se^eucn  tvcrbt  im  Sluenbtmalc,  benn  fo  jtcbt  f)e,  m  mlMm  ntd;t,  m 
m  borcf)  \)m  recbtcn  ^e(ouen,  »nbe  reine  ^eue  C^'iflo  0tifllii:f  i)oreitit()et  tverben* 

^At  m  ouerfl  na  bem  S(efd)e  gar  nene  CDorentsincjc  mit  eme  hi^bm  fd)o(bcn,  bat 
feaaen  tvt)  nen  tf)0 ,  ^nbc  \)at  \)e  tuebbev  be  (^cf^rtfft,  tiuMite  tiool  t*oi(  tm)\\tkn,  Mi)  (Z^pri^ 
fiu^  ocf  affo  be  2[Bt)nflocf  fi) ,  m  be  D?emn  ,  bat  m)  (gap  t)nb  ^euenbt  Dan  em  l)ebben, 
Ldre ,  tvo  ^aulu^  fccf)t  t  W\)  ftnbt  alle  m  2t)^  in  C^viflo  ,  mml  intfer  t?ele  finb ,  fo 
finb  m)  in  cme  boc^  eind,  betm  tvi;  gencten  aOe  eine^  Q3robte^  ,  menefUih  Ml)  m)  be 
kvaf^t  be^  ©obtlicfen  (gecjen^  im  5luenbtma(e  nicf;t  mtm,  mt]tt  tvenner  t»|jj)ut,  foma^ 
fet  be,  batbiSvd;  be^uttinge be^  S(efci.)e^  t)iib  £t;ued  C^Orifli,  €^ri|]ud  oWPicf  \nm$ 
mmt  3tem,  barumme  ify  batf)  rf)0  mercfen  ,  batf)  dS^infiu-S  nicbt  aflenc  borc&  mmt 
eimd)eit,  bord)  be  £eue ,  fonber  ocf  bdrd)  nanivlicf  (53etnenfcf;ep  in  m^  t)d.  Q5nb  \x>\^ 
nben  t)an  Q5ecjentvavbid;eit  bed  leucnbtcien  &;i)e^,  ti?ente  tvi;  tveten^  m  ^mln^  mtf,  m 

l)c  SDobt  \)ot:ba«  olcfjt  mef^r  awer  ene  f;trfd)cn  tuevbt^  _^    . 


V.  XOiUv  bie  Q^ammim*  iri 

©malcalbifcfec  5lrticfc(  /  m\  bm  ©acramcnte 

latt  i>tm  ©acvamcnfc  M  Wm^  5o(bc  tv^,  M  Q^votif  t)n!r  Q[Bi)n  fm  ^lucnbmafe 

ft),  t)at  tvar5a|ftf()c  £»;jf  «nbe  Q>(obt  C^prlflf»  Q3nt)  tvcvDe  nicf;t  allene  scvefet  DnD 
entfan(3cn ,  t)an  framcn  ,  font»cv  ocf  v>on  bofen  (l\)\i\lt\h 

Q}ni)  M  mcn  ntcfrt  fc[)a(l  eincv(ci;  ©cfla(t  a((cnc  c^eucn,  mU  mp  bcbavucnbcr  f^o^ctt 
^iinftc  n(cl;t/  i)at  i)nt>cv  eincv  (5.K(ia{t  fo  t^ilc  fi),  a(fe  i)nt)cv  bci;t)cn,  tvo  t)n6  t)c  Sophiftcn, 
t)nt)  bat  ConciliLim  t[;o  Co|]ni(5  (cvcn ,  vocnte  tvcn  t;t)t  vcDe  tvav  tvcve ,  M  t)nt)ev  einer  fi> 
Dc^c  tucve,  a(fc  t?nt>cv  bci;t)cn,  fo  i>i5  Docb  bc  cini(je  ©c(la(t  nicf;t ,  De  ^jan^e  Ovbentnije  tjnt) 
:^nfcttin(3C  t)ovd;  C^prillum  c)clli|ftct  t)nt)  bcfaien. 

Q3nt)  fotit)cr(icf  t>cvt)6mcn  t)nt)  tjovflofc  tvt),  Itt  ©abe^  97amctt,  l)e  /enf^cn,  fonlcT^t 
(tncne  bci)t)c  4)cfla(t  (atcn  an(lan  ,  fonbcv  ocP  gav  f)cvv(icf  bavbcv  Dovbcben,  vorl)(Jmen,  (a# 
flcvn,  aij^c  ^cttevi)c,  tjnbe  fettci]  (tcf  tamit  tvcDDcv  J)nt)e  bauen  &5)vijlum  tjnfen  J&even  »nl) 
^O^^  :c. 

Q3an  bCV  Transfubftantion  ,  (i(i)tt  tvt)  bc  fpi6!()e  (^opf;t(]cvpe  ^av  nicbte^ ,  baf  ft 
lcvn,  bat  ^vol)t  t)nt)  3Bi)n  voviatcn  ebbcv  t)Ov(efen  cvc  natiivdcf  ^efcn,  t)nbe  blpt^eatl  ef^ 
ne  @c(ia(t  t)nb  gavivc  bc^  ^Svobfc^,  vnbe  nicf;t  vccbt  Q5vobt,  ^cnte  t;bt  vi;met  ftcf  mft 
t)ct  @cf)rifft  t)pt  bc(|e,  bat  Q5vobt  \)a\:  fp  t)nb  b(j;t)e,  aife  i;bt  (St.^aul»  fu(ue(t  wtoct/bat 
525vobt  t)(^t  m)  bvecfcn,  t)nb,  aifo  ct^e  l)e  t)an  bcm  ?^vobe  ic^ 

^tl)  t)cm  ffa(c4)ifmo  Doaoris  Lutheri  m\  t>m  Bc^ 

^uKlfe  tt)t)  tjan  htv  (){fligctt  SDopc  ^cf)6vet  f)tbbti\,  affe  tnote  tvi)  i^att  beiti  anbevn  (Saa-a'^ 
S(rS^  mcntc  oct  vebctr,  nonilii^,  h  bve  (gtuciC ,  tt»af  t;bt  fi),  trat  iM  huffc,  Dnb  tDO(i;bt 
cntfan(|cnfd;a(,  t)nbefo(fc^  aiTef^  Dtf;  bcn  ^orbcn  ge^jvunbct ,  barborcl)  i;bt  t>an  ^^xiilo 
i)£  in(3efcttet ,  tve(fcve  ocf  cin  vebcr  tiDcfcn  fcl;al ,  be  cin  €f)viffe  tt>i(  tvefeir ,  t)nb  tvil  t^otri 
<e:)acvament  QCil^n,  '2Gcnfe  tvi)  fs)n  nicl;t  Qtfimtt,  bavtl;o  t^o  latenbe  tjnb  t^o  geucnbcben, 
bcnfc&t  tveteir,  tajatfebav  fofen,  ebbcv  njoviimitie  fe  famen*  S)e  SBovbe  ducvilfl^J^ 
^cffc» 

Vnfe  ^€re  ^^flt^  C^^rijlu^  tn  bcv  X^ad>t ,  bo  ^e  vonaben  voattf 
mm  bat  ^robt,  vnb  htat  fbt^  vnb  ^aWyb  f>nen  '^imQctm  vnb  fptadf 
VXcmctl;mf  ^tetfbatysmj^n^yf^f  bat  vot  Invo^c^mcnwett,  fbltce 
boti}ti:>o  mynct  (Sebec^tcntfje* 

Deffulitett  gelffetr  tram  I?e  oc!  bcn  l^cicl ,  na  bcm  ^tttetttmale ,  bam 
t^cbe  vnbc  ^affcn  bcn  vnbc  fptad,  Vicmct  ^cn,  vnb  btincht  allc  batvti:^, 
bcffc  Belc!  yQ  bat  VXfc  vTellametite  itt  tiij^ne-tn  15iobt ,  bat  vot  iitro  Dor^' 
^aten  xoett ,  tiyot  X>orge«f ttge  ber  Siiitbett ,  Q6l^^  boti)  (o  vaUn  \f 
t)ritiifeti,  tI?o  m)>trer  ^ebec^tnifie. 

3  i  J  S^\)^ 


J^^r  tvide  jvt;  toniJ  ccf  nici;t  in  t)c  >^ar  (e^^en,  nocT)  fectten  tint  Den  Sefler^  t>nt) 
©c^cnDer^  bejTe^  ^acramente^ ,  fonber  tl)om  er|ien  Icren ,  bar  be  nmcbt  annc  lic^t ,  ( alft 
ocf  i)an  Der  ^ope)  576m(r;cf,  t)att)ati)crnome(^@tucfe  ft)©at)e^^orl),  mib  Orbenin^t 
et)Der  ^euel ,  tvente  t)5t  i;d  i)an  nenem  ^}7?infcl)en  erbac^t  et)t)cr  t)p3ebrac()t ,  @ont)er  ant 
/emanbe^  dia^t  i)nt)e  ^ebencfen  mw  ^Jprijlo  in^efettet,  t)erf;a(ucn  a(fe  bc  tepn®ebat)e,<^a« 
Der  Q}nfe,  i)nl)  ©e(oue  blt)uen  in  erem  '2Befent)e  t)nD  ^ercPcn,  tvenn  t)u  fe  nummermejt 
feD(t)e|l,  5et)eft,  noc^  gefouej],  5l(fo  blt}fft  ocf  t)i)t  J^oc()n)ert)i^e  ^acramente  »nuorrucfet, 
M  eme  ntc()te^  affgebracfen  ,  noii)  jjenamen  tT)ert)c ,  eftc  tvt?  pbt  rcDc  t)ntvcrt)ic^  brufen 
et)t!cv  5ant)e(em 

223at  meneflu,  fat  ©obt  na  Dnfem  S)oent)c  ebbcr  ^e(6ucnbc  fra^ct,  M  f)t  bmw 
mc  fcf)0(be  ft)ne  Crbeninge  Doranbcrn  (atcn^  ^(t;(ft  boc^  in  aUen  tDcr(t(ifen  S)ingen  aae^ 
a(fe  i;bt  @obt  gefct>apen  t)nbc  (jeorbent  befft,  @obt  (jeue  tt?o  tt)t;  i;bt  gebrucf en  t)nbc  ^anbe^ 
lcn»  @6Icf e^  ttiotf)  men  a((e  ^i)bt  bri;uen ,  bcnn  barmebe  Un  man  fcl;t)r  a((er  ©mermeiv 
©eiiler  ere  ©efa^e^c  tf)o  rii^cjc  ftdten,.tvente  fc  fen  be  @acramentc  an,  buten  ©abc^  SlBorbt, 
a[fc  cin  S)incf ,  bat  m  bocm 

233at  i)^  nu  \:icit  (5acramentc  bc^  5((tar^  ^  5(nttvort:  ^t)t  t;^  bat  tt)are£t)(f  tjnbc 
^(obt,  be^  Jg)eren  3^fu  €^;)rt(]i,  in  i)nbe  mit  bem  Q5robc  Dnbe  ^m  bdrcf;  (I^rijlu^ 
SBorbt,  m$  €()ri(len  befa(en  tf)0  ctf)en  t)nbe  tf)0  brincfcn.  QSnbe^Ife  t^an^ter  ^dpe  ge^ 
fec()t  t;6,  bat  t;bt  nic()t  f(icbt  9H5ater  i)^,  fo  fe^^c  tvp  5!)^-'  «^cf,  batf)  (£:)acramente,t)6*^robt 
S)nbc  ^t;n,  du(Vil,  nicl;t  fc^(icf)t  ^robt  t)nbe  ^Gpn  ,  alfe  men  tf)o:^ifc|)e  braget,  @om 
ber  Q5robt  t)nb  ^t)n  tm  ©abe^  "^Borbe  gefatet  t)nb  baran  gebunben*  ^at  2[Borbt  fe^ge 
tcf,  D^  M  t;enne  bat  bi)t  @acramente  mafet  t)nbc  t)nberfcf;ebet,  batf)i)bt  nicf;t  futerQ3robt 
t)nbc2Bi)n,  fonber  (l^xiftu^  £t;(f  t)nbc  Q5(obt  p  t>nbe  l^etf)» 

^ente  l)bt  ^^t^alfo:  Accedat  verbum  ad  elementum  &  fit:  Sacramentum. 
^cnner  bat  235orbt  tf)Obem  t)tf)t))enbt;qen  S)in^e  fumpt,  fon^ert  t;bt  ein  ©acrauienr. 
!^e(fc  @pr6cf e  @t.  2lt4j)ullini  t)^  fo  ciocntlicf  \>uh  ml  gerebct ,  bat  i)t  f umc  eincn  betcrn 
©prdfe  (jcrebet  be(ft :  !4i)at  '^Oorbt  motb  ^  €(cment  tf)om  ©acramente  macfen ,  tioo 
nicbt,  fo  bfiffit  t)bt  ein  (uter  €(cmcnt.  07u  i)5  t)bt  nic()t  eine^gdr(ien  ebber  Jteifev^,  fonber 
ber  f)0(3en  93?a/e(]et  ^ort  t)nb  Ovbenittge,  bart)dr  alfen  ^reaturen  fcf)d(en  tf)oQ3ofc  faffen, 
t)nb  ;a  fprecfen  ,  bat  \)U  (1;  alfe  fee  f«cl)t,  t)nb  mit  affcn  crcn,  fiucbtcn,  t)nbc  S)emobt  aw^ 

nemen.  ,    ^ 

Q3tf)  bem  20Sorbc,  fanfl  ^n  bi)n  ©ct\)eten  (icrfen,  t)nbe  fprcfcn,  tvenncr  feunbert 
bufent  '^mi,  (^mt  aden  ©tijermcrn  berfa^ren,  m  fan  ^robt  t)nb  ^pn  (2!^ri(]ug  ^pff 
t)nbe  ^(obt  fi)n^  :c.  @o  ti^ct5  icf  M  ai(e  ©ei|lc  t?nb  (55e(erbe  t)p  einem  ipupen  nic&t  fo 
f(of  f  nb,  a(fe  be  ©dbt(icfe  5}?aie|]et  im  f(eine(icn  gingcrfen.  07u  jlcit  f)i;r  ^^nfiu^  fpn 
Sajorbt ,  97emet,  et^ct,  M  t)d  mi)n  2\)f(,  brincfet  adc  barutfe ,  M  \)6  t^at  ^ve'^e(lamcn^ 
tc  iti  mpnem  ^fobc,  ic.  Sar  b(i)ue  n?i;  bt) ,  t)nbe  tvi((en  fe  anfen  bc  cnc  trerbcn  meifieren, 
t)nbc  t)bt  anbcr^  maf en ,  a(fe  ()e  t;bt  (jerebet  f)efft. 

^at  t)g  tv»o(  mar ,  n^enner  bu  M  *2BorDt  bimian  bciff,  cbber  am  '2Borbt  anfufl, 
fo  5e(f|]u  nid;te^  alfe  (utter  ^:^robt  Dnb  9>Bi;n ,  njcnncr  be  9SBorbe  duerd  b -vbi)  blDucn,  aU    , 
fe  fe  fc{)dlen  t)nb  md^tcn ,  fo  t;^  t;bt  na  (uDe  berfu(uen  2^v>rbe  n^av^affticb  €^ri(tu^  2\)tf 

t)nbc 


V.  VOibev  bic  QacvAmtmivtv.  i^s 


«n^c  ^(o^t,  wente  al^t  ^«?)rj(]u(3  '^mU  rct)et,  \>\\^  fpricft,  a(fo  i;d  pDt,  a(fc  De  nicl;tfaii 
le^en  c'oDer  bet)reaen» 

:Dar5er  pi^  nu  (icf;t(icF  tf)0  antmcrben  t?p  affevfei^  gracje ,  Darmtt  mcn  ficf  if^un^er  be^ 
fiimmert,  a(fe  bcjTe  i)j5.  (g|fte  ocf  ein  lH>fe  ^'PrcHer  fonne  ba^  ©acramentc  5anbc(n  t>nD 
neucrt.  Q5ni)e  mat  me5r  bcrtie(t)fen  fmt,  mcnte,  t)ar  befcl?(ute  m  »n&c  fe.^gcn,  tDcnn  rei)c 
ein  Q5oue  Dat  vSacramcnte  nimpt  ei)i)cr  aifft ,  fo  nimpt  f)c  \icit  rec^te  (^acramcnte,  ^ckt  \)$ 
C^t^rillud  ^i;ff  \)nDe  ^iobt ,  eucn  fo  m\,  alfe  &c  s;i)t  upt  a((cr  werbi^ejh  f)anDe(t,  mcntei)L't 
p^  nict)t  gcariinDct  t)p  ?r)?infc()cn  ^i(licl;cit,  fonDcr  t^p  (^aDe^  2i3orDt.  ^^nDe  a(fe  nen^i(? 
li()e  '«)p  iSrDcn,  /a  ncn  (^ticjcf  im  .^ienimci ,  Dat  ^M-oDt  tJtibc  QQBpn  t^o  (£J^ri(lug  l?t)ft  onDe 
f^foDt  mafen  fan  ,  a(fo  fan  t;i)t  ocf  ncmanDt  i)or  anDcren  cDDer  tDanDc(cn  ,  cffte  i;Dt  reDc 
niisjtiebrucfct  tverDe.  233entc  i>nnne  Dcr  ^crfonen  cDbcr  Q3n()e(ouen^  2Bif(en,  tverDt  t)at 
SSSovDt  nicf;t  falfc(^  DarDorcf;  i;Dt  tin  ^acramente  (letvorDen  DnD  an^efettet  i;ii.  '^cntcf^c 
fprtit  nicf;t ,  tvcnner  c)i)  gefouen  cDber  tt-erDicf)  fi;n ,  fo  f)ebbe  ()d  mpn  5)ff  unbe  Q3(ot)t, 
foni)er ,  nemct,  ctbet  tjnDc  Drincfct,  Dat  i;jJ  mt)n  i'i)ff  t)nbc  QMobt.  3tcm,  fd(cfe^  t)ot^ 
(576m(icf  Dat  icf /c^unDer  Do,  tnfette,  \m  geue  i>nD  nemen  5etc  )  Dat  i;gfo  i)e(e  ()efecf)t: 
©oDt  (3cue  Du  ft;|l  5)nn)crDicf)  cDDertverDicf;,  fo  f)effllu  f;i)r  fi)n  £i;fft)nD  5^(oDt,  i)t5  ^traft 
Deijer  225orDe  fo  tf)o  Dem  5^roDte  tJuDc  ^mt  famcn.  ©oicfe^  mercfe  t)nDe  be(;o(Dc  men 
it)0(,  tvente  t)p  Den  ^IGorDen  jleit  aOe  t)nfe  (5)runDr,  Q5efc()uttin(}e  t)nD  tt>ef;rc  ge(]en  af(c(jr^ 
Dof;me  t)nDe^-5lnfecf;tin()e,  fo  petverfc  .gefamen  fDn,  cDDer  uocf;  famen  m()gcin 

5l(fo  f)ebbc  xo\)  fortficf  \iat  cr(?c  (gtucfc ,  fo  Dat  ^efent  DeffeiJ  (gacramente^  befan* 
gct»  5^u  fii  tDt;Der  ocf  De  5?rafft  »nD  97utticf;eit ,  Dariimme  Dat  (gacramentc  in^cfettet  i;^, 
n)e(cf  ocf  Dat  n6Di(}e|ic  Darinne  p^  ,  Dat  iticn  tvete  mt  m)  \>ixx  focfen  DnD  balen  fci)d(cn. 
'^^i  \)t  nu  f(ar  t)nD  (icf;t  cucn  t)tf)  Den  geDad)ten  '-Il^orDcn,  Datpg  mt;n  £t>ff"miDe  QMoDt 
m  \m  (jccjeuen  DnD  uorciatcn  t^or  QJor^jcuiucje  Der  (cSiinDc,  Dat  i;^  fdrtlicf  fo  t)e(e  (]efecf>t, 
Danimme  ^o^h^  mt)  t^om  @acramente,  Dat  tvi;  Dar  entfan^en  fdfcfcn  (gcf^at ,  Ddrcf)  DnDe 
in  Deme  tvp  QJorgeuin^c  Der  (SiitiDen  aucrfamen,  tvoriimmc  Dat  ?  !t)arummc  Dat  Dc 
SGKorDc  Dar  j]an,  t)nDe  i)n^  fofcfe^^euen,  n^cnte  Dariimme  f;etet  5cmi;  ctf;en  t)nDe  Drincfcn, 
Dat  5e  mt;n  fp  t)nD  mt;  niittc,  aife  m  .geii^iffe  ^atiDt  tJtiD^efen,  ;a  euen  Dat  fiiiuigc  auDt, 
Dat  t)or  mp  (jefettct  i;^  gegcn  mi;nc  <5unDe,  J^^oDt  i)nDc  a((e  ^ngedicfc. 

5:)arummc  f;ctet  t)Dt  tvof  enc  (Spi;fc  Der  (Sefcn ,  DeDenm;cn  ^infcfccn  neret  ^nD  (leiv 
cfet ,  tDcnte  Dorcf;  De  S^dpc  tt>erDc  tt)i;  er(](icf  nt)e  ()cbarcn ,  duerfl  Darneuen ,  a(fe  gefecf)t  t;^  - 
b(ifft  ge(i)fett)0(Dco(De^uDtimSfefcf)et)nD^(oDe,  m  Den9}?infd)cn,  Dari;^fo  t)efe  f)inDer^ 
ni§et)nDanfed)tin()CDanDemS)iiue(i)nD  Der  ^cr(t,  Datn)i)  i)afen  moDe  t)nD  matt  twrDen, 
wiDi)nDertt>i;(enocf(lrucfe(cti,  Darummct;^pDt0e()euen  tf)ocitTer  Da()efi;fcn  ^ei;De  t)nD  'Mi 
tHnge,  DatftcfDe©efouecrf;a(ci)nDe(]ercfe,  Dat f)c in  foffcnjl^ampcnicf^tt^orugcjefafie,  fon^ 
Der  Diimmer  (lcrcf er  t)nDe  (lercf cr  tDcrDc ,  tvente Dat  ni)e  fcucnt  fc()af  affo  j)eDan  ff)n ,  Dat  t;Dt  (le^ 
Dc^  tboncme  DnDe  t)ortfire»  3Dt,mof f)  ouer (1  Dari)e(3en  t)efe  ft;Den,  ttentc  fofcf ein  torn tcf)  <^ient 
t;^De!^uue(,  tt)or  befiitf;Datmenficft)e(]cnenfec()t,  t)nDeDen  o(Den  ?0?infcf;cn  anaript,  Dat 
i)m\^  nicf)t  mef;r  mit  ^acbt  auerpoftcrcn  fan ,  fo  flcit  t)nD  (Iricft  f)c  i)p  af(cn  (gr^Den^^bmnie  ber, 
t)ovfod)tar(ej?un(ie,  t)nDe{etf;nid)taft,  bct5Dathet)n^tf;om(effenmdDemQfe,  Datmenent* 
weDerDen^e^oucnfct^faffen,  cDDev.^anDet)nDQ3dtesan/  t)nDc  tverDt  t)n(uj]id;  eDDcr  t)nDu(^ 


ti^,    ^artf)0\)^  t)e(Ie  ^ro|l  (jesenen,  i\)enner  Dat  Jpeite  folfe^  t)6Ie(,  tat  i;Meme  tvia  f&^ 
ftvav  n?evt)en ,  Dnt  t)i)t  f)t;v  ni;e  jvvafft  t^ntie  l?auinge  i)C\lt 

J&pv  i)ovt)ve!;en  ficf  ouevj]  Dnfe  flocfe  &tHUx  mit  erev  groten  ^unjl  unt)  ^focff;eit,  be 
fcl;ri;cn  i)nb  ba(t)eren ,  wo  fan  ^^vobt  \)nt)e  ^pn  De  (^ihibe  Dor^jeuen ,  et)t)ev  t)en  ©elouen  fler^ 
fcn^  (5ofet)oc&f;tat)nt)meten,  ^ativ);fofenic|)ti)an^vot)emit)2[Ct;nefe(}gen,  alfean 
ltcffulue|l^vot)tt)nt)c^i;ni;^,  fonbevuan folcfem  ^vobe  DnD  233i;ne,  M  €f;vi(lu^M 
tnb  ^(ot)t  i)d ,  t)nt)  t)e  ^ovb^  bi;  jtcf  l)e(ft*  !5)atfului(}e  fec)(]e  tvi;  p^J  i;o  t)e  ^f)at ,  tont)  neiri 
flnt)ev,  t)avt")ovc^fo(feQ}ov5euin<)eevmovueni;^,  9^ui\)evDti;bti)n^r)0  nicf)t  ant)ev^ alfe in beit  .; 
!^6vDcn  ( t)Ov  ;ui\)  gCijeuen  Dn&e  i)ov(]afen  )  c^ebvod^t  DnDe  tf;o(]eei()ent»  SBente  Davinne  f;efp 
pubei;bed,  t)ati;t)t&;vijlu^  ^t)pnD^Iot)ti;d,  Dnbbat  i)Dtb);n  ^g,  alfe  ein  ©cf)atj  Dn^e 
©efcl;encfe*  97u  f an  po  €l^vi(lu^  2\)f\  nicf)t  m  onfvucl)tbav  Dov(]e(fIicf  S^incf  fnn ,  M  nic|)te^ 
fcl;a(fe  nocb  niitte ,  i)oc{)  m  gvotf)  t)e  <Scf;at5  dov  ficf  fulue(l  i;^ ,  fo  motb  C>e  in  t)at  ^ovt)t  gefa^ 
tet ,  Dnt)  DUi^ ^evef et tvevDen ,  fii(j miivDe  it)i)  i)t)t  nid)t  f dnnen  tveten  nocf;  fofen»  ^aviim  i;^ 
i;t)t  ocf  nid;te(^  gevet)et,  t)atfefe(},gen,  €l;vi}]u^^);!fDnbe^Moi)tp^nicf)tint)em5(uentmaIeDOi: 
jjng^ecjeuen,  Dnt)DovJ)aten,  Danimme  fonne  men  in  Dem  ©acvamente  nid;t  Dorgeuinge  t)ei' 
(Siinben  ht^bm ,  mente  e(fte  ret)e  t)at  ^evcf  am  Cviifje  ^efd)en ,  DnDe  be  ^Sor^euin^e  ber  ©lin^ 
t)cn  erworuen  t;^ ,  fo  f an  fe  t)od;  nid;t  ant)cr^ ,  alfe  bord;  t^at  333orl)t  tbo  in\e  f amen ,  ^cnte 
iv>at  VDU(letvi;fiiE^Daruan,  DatfoIfed(}efd;ent\)ere,  et)Dcr  Dn^gefcbencfetfpn  fd;oIt)e,  tvennet: 
men  t)i3t  nic{)tt)ord;De  ^ntiigt  eDDev  tnunDti))fe  '^CovDt  D()rt)vege  ^  2Bovf)ev  mtmft  t;bt ,  ebDcv 
ivo  f onnen  fc  t)e  Q3ovc)eutn()e  Dev  e^iinbcn  ei;oi*i;pe"  /  ^^^^^  tf)o  ftcf  bvlngcn ,  tvo  fe  (tcf  nid;t bol^ 
l)en,  Dni)(}cIouenant)evSd;vifft,  DnDbati^uancieliony  9^ui;^^ot)atgan^e(Suan()cfionDni> 
t)e  2lvtif el  be^  ©elouen^ ,  ^ct  geldue  eine  f;ini^e  €I;vi}]It;f e  <ftevfe ,  Dov^cuin()e  Dev  ® linben  2C» 
Dord;  i)at '^(Jorbt  inb5)t©acramente  (]c|iccfen,  tonbe  Dn^  D6r^eled;t,  tvoriimme  fd;oIbe  \x>t} 
&enn  folfen  @cbatj  Dt^  i)cm  (gacramente  laten  ri;tcn ,  fo  fe  bod)  befenncn  moten ,  t)at  euen  be 
^ori)e  fint),  t)eaIIentf;aIuenint)cm€oan(jcIiof)6rcn,  Dnbe  Dofo-tvet^nid^feiicjcnfonneni^cffe 
SlGorbt  im  ©acramente  (iiit)  nicbt  niitte ,  fo  tvcinid;  fe  bdrucn  fpref en ,  M  Dat  ganiae  ^wangei^ 
lion ,  ebber  2Bort)t  ®M  butm  bcm  ©acvamente  nid;t  niitte  ft;. 

^ilfo  f)tbbt  m)  nu  M  Qa^t  ^acmmntt,  bet;be  tvat  );t)t  c^n  fid'  fiilue(l  i;^*  Q3nt) 
ivat  i;Dt  bvin^et  Dnt)  niittet ,  97u  motl)  mcn  ocf  fccn,  tvelfern  De  ^evfone  fi;  De  folcfe  5tvafft 
t)nt)  ^i\tticl)tit  entfancje.  ^at  t;^  Dpt  f ovtefte ,  alfe  Davbauen  m]  Dev  :^6pe  Dnb  fii(]  t)a# 
len  0efed;t  t;^,  ivolfolcfei!  jielduet,  alfeDe  ^OovDe  luDen,  miD  mit  ftcf  bvin^en,  tvcntefefinD 
nid;t  flenen  eDDev  ^olte  gefcd;t  eDDev  DOif  unDiget ,  fonDev  Den  De  fe  ^dven  ,  tI;o  tvelcfeven  f;e 
fpvicft ,  ^timt  mb  etf;et  il  sBnD  Det\H;Ie  l;e  De  Q}ovgeuin.(3e  Dev  (gunDcn  anbiitf;  t)nD 
tf;ofed;f,  fan  i)Dt  nic{)t  anDev^  alfe  Dovcf;  Den  ©elouen  entfangeri  tvevDcn  ,  fold^cn  (^elouen 
SJorDert  5e  fiiluefi  in  Dem  ^orDe  alfe  f)t  fpricft:  ^cx  /utt>  gegeucn  t)nD  Dor  jutio  DorcjiJ^ 
ten,  alfe  fc^oIDe  fte  it^^tn  ,  Dariimme  Qtm  icf  ^Dt,  onD  f)ete  jww  tti)tn  DnDe  Drincfen,^  Dat 
gi;  t)Dt  im  fc^dlcn  annemcn  DnDe  geneten,  tvon  nu  (tcf  folcfed  lef^  ^efcd)t  f);n  DnDe  (^elouet, 
\)c\t  ))Dt  tDar  ft; ,  De  f;efft  i;Dt ,  tvoll  duev|]  nid)t  «fjelduet,  De  f)efft  );Dt  nid;t,  alfe  De  j;Dt  ftcP 
letl)  Dorgeuej^  D6vDva(3en,  DnD  nicfct  tx^il  fdlcf^  ^eilfamen  ©uDe^  (jenetem 

S)e  ©d)at  );dtvolDp3cDan,DnDe  eineiti  );eDeven  oor  De  !^6re,/a  Dp  Dcn  J^ifcf^elecft, 
SDt()cf)6vet  duev(]  Davt!)0 ,  Dat  Du  fi)ner  anncmejl  t)nD  Qctviflicf  DavDdv{)OlDc}] ,  alfe  Di)  De 
SlCdvDe  seuen» 


V.  X!Cibiv  bie  Qacramcrttirer.  if^ 

^at  i)^  nu  i)e  Qant^z  €l)i'Wih  ^Sembincje ,  Dot  ©acramcnte  roerbicjen  tf)0  cnfait^ 
<)en,  20U,ente  bemi;(e  fold  (gct^att  ^ar  in  ben  ^orDen  i)or(jeIec(;t  ti^erbt,  fan  men  yDtnic^t 
anber^  er(]ri)pen  ,  unDc  t^o  flcf  ncmen  ,  alfe  mit  Dem  ^erten,  ttjcnte  mit  DerQ3u(l  mxt 
men  f6lcfe'©efd;encfe  unD  cmi^en  ^iWt  nic^t  fatcn. 

^atlen  t)nDe  bcDen  2C.  mac(?  ml  cine  t^tbmenDi^e  ^ercDin^c  t)nD  ^inDer  ^uinjjcfDtt, 
tat  ftcf  Dat  2i)ff  tuii)ti^  mh  cerbcDic()  i^e^en  Dcme  ^i)t)e  DnDc  ^^IoDc  C-S^rijli  l)oiDet  t)nDge? 
berDet,  ducr|l/ Dat  Darin  t?nD  Darmit  (jegcuen  tt)crt,  fan  niclH  Dat  iW^aten,  nocf;tf)oOcP 
bringcn.  .T)e(^eIoueduertlDc^^ertenDeit5i;Dtfo  Dar  folfcn  ^cf)attcrfent  DuD  bcgeret.  ^at 
fr)3cnod;fot)e(et6or(3emcincnQ}nDerricbtin(jem5Did;t;^,  m\  De|Ten  ^acramentc,  tvente  tvat 
tvpDcr  Daruan  t(;o  fec)(jenDe  p^,  ge(;ort  tjp  eine  auDer  ^i;Dt. 


Sfrtifcl  t>an  bem  2(iicn&tmale  t)e$  J^Sren  ff  J^nfti/  t>t^  ber  ^er^ 

fen=0i*Den(u3c,  gcftclict  mn  ^emt  ^ljtlipp  9}IeImK&tf;one 

Anno  \SS2,  ^ 

at  tvcrt  im  ^lucntmafe  De^!  J&fen  S^rifli  i)t(3eDeWet  t)nD  cnffan^cjen  ^  Sfnttvort,  W 
tvarc  £i;(f  i)nDe  ^:S(oDt  t)nfe£^  Jg)ercn  3(^fu  €jg)n|]i,  De  (;c(ft  Deffe  netinse  ingefcttct, 
Dat  ht  t>efugc ,  Datfje  tt)arf)a|ft!d)(icf  t)nDmefcnt(icf  b»;  t)n^  t)nD  in  t)n^  fi?n  tT?i(,  t>nD  ttil  in 
Den  QMfcrDen  tvancn,  cn  0>ne  ©uDcr  mcDeDefen/  i)nDc  in  en  fre^ftigfpn,  a(fc  ^e  fpricftjoii. 
I  f  ♦  ^li)uet  in  mi)  DnDe  icf  in  /utv. 

gtcm,  t)nD  t5o  einem  Qtxoi^m  ^ucf;cni|fe  DcjTe^  fi;ne0  i)ntioanDe(baren  QBiffen^,  ()e|fe 
De  .©(Src  CJpriftu^  DcjTc  OrDcnin^e  inQtfttttt,  Dat  ht  t)neJ  mit  Dcffen  t)t()tDenDi9cn  fiG()tba# 
ren  ^ingen,  gcaMfiicf  fi)n-ti)ar5affti(}e  ^t;ff  i)nD  Q5(oDt  ^ifft,  t)nDe  befteDigct  bi)r  mit  fbne 
^f)ofa()c,  Dflt  mi  De  <SunDc  (jcrDiffiff  i)mme  fpned  £i;Den^  tt^iffcn  i)orpeuen n?erDen,  tJuDDat 
be  n)arba|ffid;(icf  bei;  Dn^  fi;n  ,  t)nDe  in  m$  mxUn  tviH ,  a(fe  \)t  fpricfr :  ^cf  bin  m  en, 
t)nDe  icf  (jeue  en  Dat  en?i.()e  ^euent. 

^e(!ufl> 

[•'t  i;d  wi^t  aflene  t)nfe,  fonDer  Der  €5riflcnf;ett  einfofDi^e  t)nD  tt)arf;affti()e  ©efoue,  ^ere 
'  t)nD  Q3efenteni|fc ,  t^an  Dcm  binigen  ^acramente  Dc^^i)t>e^  i^nD  Q5(oDeg  3€*(^ll 
C^cPnl^i/  ^tJmiicf  Dat  in  Dem  ©ebrucfe  De^  (Sacramentg,  a(fe  i;Dt  t)am  JE)^ren  €.g)rifl* 
i)^  gcorDent  i)nDe  incjcfcttct,  ^liat  n)arf)afffige,  tvcfentlpfc,  ^pff  i)nDe  ^(oDt  ^f;ri|]i,  mitcDDcr 
i)nDcr  Dem  ^^r£>De  t)nD  ^i/he  t)tb()eDefct  t>nDe  enfamjcn  werDe,  nid;t  alfeinc  gcilMcf  mitDcm 
©ifouen,  fonDer  ocf  (i;ftlicf  mtt  Deme  9])?unDe,  Dod;  t)nftd;t(i)Per  t)nD  t)nbe0ri)p(icfer  ^pfe, 
DeDe  adene  ®aDe  btfmt  d^,  n)e(fere  ©eloue,  ^ere  t)nD  Q^efcnteniffe  t)^  (icbumet  t)p  Den  w 
llen  i)nben)e(3(ifen  ©runDt  Der  \mxm  -^orDc  t)nfe^  (eucn  .£)^fen  3(Sv^U  ^-^riili :  07e# 
mct  ben  t)nDe  et^et,  Dat  j;d  mi;n  £i;(f  Dat  t)or  /utv  (je^jcucn  mxt  !5)rincfet  alfe  Darutb  Dat 
9^  mi;n  *^(oDt  De^  97pcn  ^cflamentcg,  Dat  i)or  i)e(e  t)orgatcn  mxt,  tbor  Q3or()euinge  Der 
@unDen.  3tem De^  hi^\\<i^^  2(pof^e(d  @t.  Q3atve(^,  Dc  Ddrcb  Den  S^iWi^^ii^  alfo  reDet 
m\  Dem  Q3roDc  i)nDe  ^e(fe  De^  ^2luentma(^,  Dc  (jcfccicnDe  ^e(f,Den  \\>\)  fegncn,  i;^  Datnid;t 
De  @emcinfd;op  De^  ^(oDe^  S^rifli ,  W  $SroDt  Dat  tvp  brecfen ,  i;^  Dat  m^t  De  ©e^ 

^f  meiti? 


-  — • ■ 

meinfcf)op  m  2m^  €^xiftu  3fem  mi  mmt)i§m  m}  Dcffenm  Q5rol)e  efr,  ebber  \>m 
i)em  j?e(fe  ^te  ^'^m  WmM  ,  ^e  i;^  fc|)u(bfcr>  an  t)em  ^i;»e  »nt)  ^lobe  De^  .?)<Sren,  t)e 
SJItnfcOe  pxom  fid  duevft  fulueji ,  »nt)  alfo  efe  $e  Dom  bejfem  5^voi)e,  t)nt)  brincfe  Dan  t)cfis 
fem  5^elfe  /  tvente  tt)o(  DntvevtJi^eti  ett  i)nb  bvincfet ,  De  et(  t)nt)  t)vincfet  jM  fiiiucfl  Dat  ©e^ 
ri^te/  bmmbt  bat  be  nic^t  i)nt)erfd;et)et  t)at  2\}ff[)i6  J^igvem 

^elfe  '20ovt)e,  fint>  afle  fo  f(av  Dnt)  t)ut(icf ,  ^at  fe  mit  cvev  .^larf)eit  aHev  (Sacva^» 
mcntcrev  eve  t)ovfdvifd?c  ©iojfen  (i'd;r(if  tfjo  fc^anben  mb  tf)0  nicf;te  mafen ,  mld^  in  ^m 

^d;viflFtert  Lutheri,  Pomerani,  Philippi,  Rhegii,  iEpini,  Brentzii,  <Sic.   genod^fanr 

mit^avf^eit  iJnDe  (55vunDe  bempfet  i;^,  tont)  n)p  mi^  ocf  tf}0  i;t)ev  ^t^^^t ,  tf)ov  ^Senjpftn^e 

fvbeDen» 

S^avumme  betii^ett  mib  befennen  ivi)  m  ©at)e  i)n&e  affen  (S5viRcn,  /a,  j)ovbev^am 
|en  gemenen  Q03ev(t,  t)at  n)t>  i)an  Dejfem  $ocbtvevt)igen  (gacvaimnte ,  offo  t>nbe  nid;t  m 
t)ev^  ()e(6ueni)n&  (even,  t)nb  t)at  ivi;  f6(cfen  @e(oueiPjnt)e  to  ,  mit  Qxihtt  Confcientie 
cid;ten,  f)o(Den  unbe  njeten  ,  m  t)e  ^nman^e^bmtn  QQSavfjeit  beif  2lflmtc!)ti^en  ©at)ed  M 
mgm  ^at)er^,  t)nt)e  fi;ne(5  (euen  ©in^  3<S^U  ^^vijli  mft^  p^vn,  ^nD  t)e^  njevDisen 

Jg)ifli(jen  ©eijle^. 

!4^emnac^,  t>ovmane  t)nt)  bibbe  wt)  Dpt  flptfgeflf  t)nbe  tviin)fi)fcfle,  a(fe  t))i)  fi5nncrt 
tt  ^f)vi|i(i>fe  ©eitiene  a(5i)v  t^o  Jpambovd;,  t)nt)  ocf  fu§  afle  fvame  ^f^riflen,  t)at  ein  r)t)eriii^ 
DelTen  ^eflen  fov^(t)fen  ^i;t)en  ,  fi;ne^  ©eiouen^  t)n&e  ^a(ld;cit  tvifl  ad^t  bebben ,  i)nt)e  (tcf 
tjovfcn ,  t)nt)e  boDcn  t)at  be  fid  my  t)en  ^et)i)ev^!^6pev^  m\)t  ©acvamcntevev^,  t)nt)eeveti' 
i)0vgiffti9en^d;vifftcn,  nid;t  lcitt  mfbxtn  t)ttt)e  bct)vegcm   ; 

^t  (^xbmn  ^ofltDDfen  9vet)te ,  Dcv  (6|!t.)fen  ^cnbefcb^ni^tebe ,  t)nfe  ©vofc^un* 
pige  (eue  ^^ven,  bebben  affe  €I)vi|t(i;f e ,  @ot)tfali<3e  OucvicbeiDe  cn  cvem  €f)vif[(i;fcn  ^&i^ 
itti  even  3ucv  m  t)c  ^ci*t  t)nb  ^arf)eit  ©aDc^  ,  iie^cn  be  t>erf6vipcn  iMit)  @at)e^  (cfieviffe 
@irevmevbett)t)fct,  t)nt)  bett>i;fcn  Denfiilucn  mit  triitDcn  Dplebenbe  nod?  alfe  ^age,  Dem  Jp^ 
rcn  iS«§)vijlo  tf)on  iScrcn ,  t)nb  t)er  €bri|l(icfen  ©emcine  thom  Q3e|]cn. 

^t)  ^ret)igev  f^ebbtn  ocf  in  mftm  2fmpte  aflc  ^nt)  init  (erent)e,  t)Ovmaneni)C/ tvar^ 
nenDe,  bt;DDcitt)e  DnD  t)pfebenDe  geDaf^n,  fo  j)c(e  m^  Dovd;  be(5)nat)e  Q^abcd,  mojjeficf  ge^ 
rocfen,  ttjifleu  ocf  mit  Qlovienin^c  (^6Dt(pfcv  Jpiilpe  t^ovDan  grvne  Dat  t)nfe  Doen* 

Ouerf],  De  ;^uue(  i;^  feve  bcfecnDe ,  t)nD  focl;t  (i;rtr,qc  m\)  f)emcit)fe  2(nfd;fege,  m  f)C 
f})ne  (5it)cvmerv)e  t)nD  £6gcn  in  ^infein  unD  bemeiifcn  CvDen,m63c  t)tf)bveDm.  Q}nD  t;^ 
^Dt  DO  Dn^  avmen  CO?infcf;en  Dnmogcficf ,  M  m)  t;Dt  in  allen  SSinfefcn  f6nen  it)aven  tjnDe 

:^ev6a(uen  bdve  ein  t)Detr  t)nfe  '?3^*cDipen ,  fefe  Delfe  t)nfc  ^efenfenifle,  fampf  anDeren 
i)crne(t)!en  (8d;vifften ,  De^  falicjen  Lutheri ,  t)nDe  fpnev  tvtimen  0}h'tavbci;Deven ,  DnD  fo  l)t 
loan  Deti  <Stt)evmevcn  t\)evt  anc}efocf)ten,  tmDc  tt)i;Devcn  ^md)t  beaevet ,  f ame  f;e  t^o  tjn^,  tiop 
fijiflen  gevne  na  Den  ®aucn,  De  t)n^  gejjcucn  fpn  ,  cinem  t)Dfren  mit  ©aDe^  2[BovDe  i)nDer^ 
n)t)fcn,  t)nDcvvid;ten ,  mt>  in  Dcr  SlBavf)<it  befefli^en  ,  a(fe  C^vijlu^  befefet :    Confirma 

fratrestuos»  /  ,  ^      . 

3)e  ouevf?  (lcfDO  tvirfcnan  tjnfe  tvutvc  t)tTDe  flptt^e  S}ormainng~e ,  SEavnmcre  enDe 

«BeDc  nid;t  fcvcn,  Dcfulucn  itJcvDen  even  0{icf;tev  tt?o(pnDen,  mi;  tviffm  an  tvev  ^orDomc*' 

i»i|e  neiK  iSd;u(t  f;cbbenr 

!oe 


5il 


2)e  S(flmecl)!(]c ,  (jiieMqc  Dul)  DailKri3i3e  (Boot  mt>  53aocv  t^nfc^  Icucit 
j^ijreu  3i^©a  il^rtrtt/  tvilie  DorcO  ^en  JP)iHiflcn  ®cift,  ft^ne 
^idiiK  C^Dnftlifc  ©euienc/  mtt)c  \)n^  (iHe ,  tn  Dcnttncn  2Bar- 
fceitft)nc^Q23ovt>c^  gncDic^ltcf  ctbolDcn,  mt>  Dor  allcnDorfon^ 
fi^cn  iJrDomcn  miD  Q3nf)cilctt,  fombDcnrutucitcrtvajfcn,  gne^ 
Dtcljltcf  bc^oDen :  amcn. 

Pault/s  von  Eitzen,  Doftor  Ecclefise  Hamburgenfis  Superintcndens, 
Joachmus  Weftphalus  y  Paftor  Ecclefise  Hamburgenfis ,  in  paroehia  divx 

Catharinar. 
^hannes  Hoegelke,  Paflor  EcclefiK  Hamburg.  in  parochia  divi  Petri* 
Theodoricus  Fhri/tm,  Paftor  ad  divum  Nicolaum. 
yohannes  Bcetker ,  Paftor  Ecclefiae  Hamburgenfis  ad  S.  Jacobum. 
^oachimtis  Degenertis ,  Secundarius  Theologix  Lcftor  in  Ecclefia  Ham- 

burgenfi. 
Henrictis  Hartmch ,  Minifler  ad  D.  Petrum  in  Hamborch» 
^ohannis  Flaimne  ,  Minifter  Ecclefise  S.  Jacobi. 
Servatius  Eggerdes,  verbi  Dei  Minifter,  ad  D.  Jacobum* 
-  Matthias  Krcegerm ,  Dei  verbi  Minifler  ad  S.  Spiritum, 
^ohitnnes  Zaritis^  Minifter  verbi  Dei,  ad  D.  Johannem. 
Meynhardtis  Kro^ger,  Minifter  verbi  Dei  ad  S.  Georgium. 
Sebaftiatttis  Frigdach,  verbi  Dei  Minifter,  ad  S.  Catharinam, 
Georgius  Tappius ,  Lunenfis,  Minifter  verbi  Dei,  in  sede  Div£e  Catharinse. 
Conradus  Gerlacm,  in  sede  divse  Catharice  Minifter. 
Alexander  Meppenfts ,  verbi  Dei  Minifter  ad  D.  Nicolaum. 
Heritmnnus  Suavius,  Minifter  Evangelii  m  xde  Divi  Jacobi. 
Joachimtis  Magdehurgitts ,  Ecclefi»  CHrifti  apud  Hamburgenfes  Miniftex 

in  ade  Divi  Petri. 
Joannes  Liibeck,  Snegenfis  ,  Minifter  verbi  Dei  in  sede  Divi  Nicolai. 
lliimoldus  Walter,  Minifter  verbi  Dei  ad  D.  Magdalenam. 

©ebruef t  t[;o  S^oxwW^  hx)  3of)an  ^tcfraDt  t)em  Sun^eren, 
3m3areM.  D.  lvil 

V   ***    *** 

IStl^tc^cr  gc^et  ^48  BcFantnug  unfcr  Sir<^cn.  SBann  nun  t)f jfdhcn  jwcifc^  ©tuc!  toon  JOacht. 
MO  WESTPHALO  tng  Dcutfc^c  ubcrfc^ct/  ttnb  ao.  1549.  ncbji  &cr  ^ifloria  vom  ^lX^tmm 
B4lbc  fluf  bic  &ama^lt9c3citcn  ocDcutct/  Dcraus  gcgebcn  njor&cn  /  ttjoliur^  blc  ©efd)id)tcn 
ticfct;  ilir^en  nid)t  racntg  (frkutcranij  cmpfangcn  /  fo  I)a6c  xC)  ntcbt  uni^in  ocfont  /  Jjicfc  rav» 
flcmorbcnc  ec|)rifft  ptcr  cinjurucfcn  /  nic^t  wcniger  bct:  ^crrcn  5Q3tttcnbcrs?r  2int»ort  (luf  m 
fcrcr  Thcoiogorum  fln  |t(  abgcgcbcnf n  SSricf  anbci  iu  fugciu 


in  Pnef 

rttt  W  Theologen  p  %ittmkw  in  ft?e((l)cm  gc&rttt'' 

bclt  Wtrt>  i£>on  SKittfl&in3cn  /  p  fcicfci:  Scit  fcl;i:  nii^* 

lic^  SU  lcfcn. 

IfefTiy  ^ 

3?om  flfll6ettcn  Idlk  HarDnig , 

rtu^  l>em  XXXII.  Srtpitcl  te^  anbcrn  Bud;^  S^i?|i^/ 

ouf  t)ic  jc^igc  3cit  gcbcutct/ 
M.  JOACHIMUM  WESTPHALUM 

Dei-DeutfcOt* 


Galat,  L 

gent^ol^t/  ber  fe)>  rerfliid;t* 

2.  Corinth.  VL 

XX><;5  ^<tt  baij  >g;tc^t  fiir  (Semetnfc^aflt  mtt  bcm^tnperntp?    lX>te 
Pimmt  Ci§rt(!ii6  mtt  23elmr? 

M.  D.  XLIX. 
S)cnn  CP(irn)urM'gftt,  ©ctfefarchffflMn,  unb  Jjcd^qelnbrfai  .F)crrn,D  Jo- 

haimi  Bugenhagen,  D.  Phihppo  Melanthoni ,  D.  Georgio  Majori, 

famt  auDcrn  Dir  Jpc  Itacn  ea)ri|ft  i^e()rci'n,  in  Dcr  bo&cn  *5cDulc  §u 
®trtcnbcrg,  unfcri]  ^crrn  unt>  Pr^ceptom  in  cSJ^ritto  auf^  t)oa> 
ftc}u«^ren.  .  ... 

Jpeu 


25rief  ber  pnbi^tv  itt  <:^amhmQ*  26  r 

•f)cil  unt)  ©nab  in  3Sfu  S^viPc>  unferm  J^Smn» 
Sl^rmurbige  J^cvrn  Prasccptores. 

SS)^iett>o5I  tttv  befor(}cn ,  t)ad  imj^  jur  Unbcfiteiben^eif  unb  (53robf)ei(  mag  auj?^e(e* 
!^\)M  (let  n?crL)en,  ba^  ivir  in  ^icfcr  /dmmciflid^en  3eit  f  ^oll  CDUibe  uni)  'i^cfd)»ver^ 
)^?^  nid./  aud)  nod>  mcf)r  ?^cfd)»vcrniO  unb  21rbcit  auf?c(jen,  aucf)  euere  J^crecn , 
n?eI4)c  \)>)rf)tn  cine  lanije  3cit  ^cr  mit  '^rauri.ohit  unt)  ©cfahr  umfangcn  ,  unb  bcfd)\\)eret 
fini)/  nocb  mcbr  bcmubcn,  Die  n?tr  bod)  aud)  billioer  troilcn,  unt)  empor  f)cbcn  folten. 

^od)  boffcn  \m,  \f)x  \m\)it  aiid)  Dicfc  unfcre  5?unbcit  jum  bejicn  fcbren,  t)nt)  McfeIbL()e 
ber  unrubfamcnbofcn^cif,  unD(}cmcincr©cfaf)rberJvird|}en,  mebr,  benn  unc^  ju  reci;ncn, 
benn  Durd)  Dtefelbtge  pnD  mir  (jeDrungen  Diefe  (^d^rtffr  an  euc^  5U  fcbreibcn. 

Unfcre  ^mhtit  f<\n  me  aud;  Darumb  ju  Qi\t  Qthalttn  ircrDcn ,  Dafj  Dad  Jpci;I  Der  gan^en 
^ird;en ,  in  Diefcr  (^d)rifft ,  Damit  roir  eud;  anlangen ,  forDert,  Dafi  i^r  eure  ^Oiet^nung ,  flar, 
unterfd;icDIic&  ,  unD  gm^  anjei^et»  2Cie  man  ffcf)  I;alten  foll  in  Der  gtvietrad^t ,  Dic  i^unDt 
erregt  ift  tjon  ?}?itteIDingen. 

Unter  mld)n'  (Scbcin  man  t^t  aflentbalben  v>kl  ^lenDcrungcn  in  Die  \vobIangerid)ten 
il^ircf^cn  etnfiibrt ,  auf Daf^  jcrriittet  unD  umbaef ebret  mcrDe ,  Der  ivebrte  ©tanDt  unferer  reinen 
9veIi,aion.  !^enn  etlid;e  tiicfifd^e ,  bemifcbe^^^cut,  Die  na(i)  Si'#r  ^erren  (^un|l ,  unt^ei^e* 
nem  ^u^  tracbten ,  Damit  fte  Defto  Ieid;ter  Da^  ^aplltbum  liftijilid)  linD  oorbor()cn  allgcmdb^ 
Itd) ,  Durcb  ibrc  ^iicf e  roieDer  einfubren ,  bcfcbonen  jle  ibre  erDtcbtc  03?ittc(Dina ,  riiit  curem  2lm 
fef)en ,  ^Siflen  unD  Q}oIImort,  unD  mit  Dicfcr  ^^e|idnDij)feit ,  Durd}Drin(]en'fte  auf^  f;ffftia(le/ 
unD  brin^cn  ju  gall  Dic  @ott^furd)ti(]en  .^erfien ,  t)eri-Dirren  Die  5lird)cn ,  vvenDen  Die  ^eut^jum 
Sibfall,  fd>n)ed}en  jjclcbrte  gott^furd^tige  9}?enner ,  Da^  fiemeni^er  Dcnnjuoor  t)ermabmen 
jur  ^elldnDic)! eit  unD  Q5ef dntnig  ^t6  ^Dan^jelii  ^^rijli ,  unD  mad;en  fo(d;e  Q3ormaf;nungen 
bei;i)ieIen0art)er()eblid)unDjunid;te 

•  ^oId;e  Adiaphoriften  tt>crDen  tttel  fd)dDIid)er  fei)n  Dcr  5?ird)cn  Cbrifii  /  Denn  Die  faf^ 
fd)en  ^pofleln  unD  fa(fd;cn  ^ropbeten  /e  gcmefen  ftiiD  ,  unD  mcrDcn  fiirnjabr  cinen  grojfcn  greu? 
lidnn  ^cbaDen  in  Der  ^ird)en  tbun ,  \vo  fold)cm  fd)dDIid)em  bofcm  QSorncbmcn  t)on  eud;  ntd)f 
ftorf ommen  wirD.  Q5on  cucb  fa(ien  njtr,  Dtc  ibr Da^  5Infc5en unD ^unfi iDor  aOen  a nDern  f)abt, 
n)eId)er^reuunt)D\cD(id;feit  bei)icDcrmannan}eift)ieIge()oItenf)at,  Dicif)r  ( nad) D.  Marti- 
no^utber,  Dembeiliaem,  tt)arbafftiacm  ^Mnn ,  DemtreuenDnDbePdnDi0en2fnrid)tcr  unD 
03  rfed)ter  Dcrreincn  Jebr  unDnjabrcn^CttcPDicnffcf?)  Die  ^ird)e  ^elebrt  babt ,  mitprcDioen 
unD fd)rcibcn ,  bie  tbr unfcre tt>obI(ieorDf ntc  jtird)en  im  ^anD  ju  @ad)fen Durd; euren  Diabt unD 
glei§  aIfof)abtati^er{d)tet,  Dagin  Dcnfelbcn  bifberallcjeit  groffe(ytntrdd;tti]feit  Der  ^cbre  cr* 
balten,  unDDte  ^Kircbcn^OrDnungcn  orDcntlicbunDjicrltd^allentbalbcnincjuterDvnbejlnDge* 
baIteni\)orDen^  Diefcn  euren  beiliocn  ^-d)a^  baben  n)irf)t|bcr  auf^flctligjie  eern)af)ret,  tt?oI^ 
(cn  if)n  aucb  .nern  bcrnad)mab(d  mit  (30ttte  J^;)u!ffc  oertt>abren. 

!^a§aberfoId)e^De|]o  beffer  unD()(ucflid)er  o!efd;cf)en  m()ae,  fo  muiTct  tbr  Durd)  eucre 
Jpulfje  unD  i!lrbcit  Dcn  ^ircben ,  ( tt^eld)e  ibr  erHIid)  erbauct ,  unD  Durd;  \)oraefd)riebene  ^ird)en« 
OiDnun^,  t?onDe0^ab(l^UnorDnun3,  ^^ienjlbarfeitunD^otflofenSGBanDci,  frei)unD(og 

^  f  5  ^v 


a62  m  t)se  C^eologen  $u  Wittmhct^, 

gemacf)tf)at)  ju  ^;)i]!ff  fommen,  un&cueve  5??cvnung  i?on  5:)?im("t)ingen  ten  JTivc&en  ainei? 
gen ,  auf  t)a§  ficf)  Dat^urd?  fromme  ^cr^en ,  ivelcl;e  in  fo  mand)txkr)  ^ei;nuii()en  nicJX  njilJen, 
tvie  fk  bvan  fjnl) ,  jufrieben  |]eflen ,  rot)  mit  ()utem  ©etuijjen  njibev  t)ad  interimiftifcl;e  ^oxmly^ 
men  lifliciev  £'eut,  ftcf;  fc^u^en  fdnnen. 

^^f)Ut  if)v  Da^  nid^t ,  fo  n?iri)  marfid)  nid)t  5ei)  ivenijjen  t>ie  ^mtxddjtiQhit ,  fo  biCf)ev  itt 
iDof)l(}eovDneten5?ivcl)eni3en3efcn!|l,  jufcf)nitfert,  ein  ;eciiicf)e  ^ivcf;e  iJOliDiottenunbfonDevli* 
©ecten ,  unt)  bev  9}?uff)n?ine  bev  ^einbe  (lf)xi\ii ,  mb  t)urd)  t)iefe  S^ei^un^  ju  unfern  SeinDen 
geme^vet  unt)  (jeffdvcfet  mcr&en ,  roo  nid;t  in  bcv  S^it  eine  §eti?i|Te  £ef)ve  Don  ?r)?fttelDi*i0en ,  un& 
cin  Qmify  3iel ,  m  mit  jlcl)  bie  '2!cnt)erun0€n  in  ^ivd)cn  evjlvecfen  foKcn ,  ^efrecft  mxb. 

^txljalbm  bittenn?ivt)urd).(3VOite£5  ^^^avm^cvfjiijfeit  unt)^avf)eit  (Dabuvcf)  ev  t)ajJ 
Oieic{)(2:f)vi|liauf(jerid)t,  unbbc^^atan^^t^vanncp^eftuvr^tbat,  feine  5?ivd;en  abtx  fd)u^t 
unt)  erf)d(t )  baf?  i^v  eud)  beval)trcf;la(3et,  unt)  ^eife  fud)t,  bat)uvc[)  bev^ivd^en  i;)e^f  unt)  ^of)(^ 
fart  md^e  erf)a(ten  mcrbcn.  ^tiat  aud)  an  mu  (>mi§:  ^etjnun^  \)on  O^^ittelDin^en ,  ml(i)tt 
;eDevman ,  in  biefem  ^ancf unD  &tfaf)x ,  mitjjufcm ©eiDiffen  fo((|en  f onne. 

^ie5^ivd)ef)atnod;a(]entf)a(beni[3ctt5furd;ti^e,  (}e(e5rte  unt)  bef)er^te?D?dnnev,  tvefi' 
d)e,  fofie  t^onbiefcmgancf  reci;tenQ3ei;id;tfrie0en,  Q^ctldnbigfeit,  Dievcine^ebvjuev^affen, 
mk  <55Ctteg  ^iiiffe ,  bemeifen  tt>crDen ,  <bie  mcvben  and)  euvem  ^af;t  au^  Dem  SCovt  ©Dttej?, 
gu  (Sr(;a(tim(3  Dev  5vivcl;en  nu^(ic^  nnt)  nkl)ig ,  folQm- 

'2lGcrt)et3f)v I)ie nid;t gkiii) alH^i  einem oemeinem ^cucv (auffen,  unt) ive^ven ,  fo ti?irb 
tie  ^ixd)  eincn  <Sd;abcn  empfaf)cn ,  ben  fic  nimmcvmc^r  ivivb  DcvVDinben» 

^ivnjifTcn,  35^"f^P'^i^tint)ev93?e!)nun{},  Daf?3f)v(iebcvn?o[t,  (S(enb,  ^(unbevung 
cuevev©utcv,  ©cfdn^nif^,  unba((e?Q?avtev(ei)bcu,  Dcnninbev^c()v,  ite(ci;e  bi^f)ev  rein  gc:f 
fef)vt  ift ,  am\)  ha^  (jcvincijle  dn^ixn ,  obev  Q3trfdlfd)un(}  ber  leinen  ^ef)r  annel)men ,  f)ierin  faf? 
(en  (^ud)  af(e  <53ott^furd;ti(]c  ^cr^en  ju,  e^  fonncn  aucbnic^t  anber^  mei)nen,  biefo€l;vi* 
jlum  befcjmen ,  unb  \)k  ^offnnng  iljxt^  S;)t\)[6  in  Cbrijlo  i)crf)eifcf)en,  bcbaitcn  tvo((en.     ■ 

^on  bev^ebv,  mt  fie  i^ov  itlid)m  3af)rcn  aufbcm  Dieici^dj^a(]e  ju  2(u()fpur3  l>efanbt 
i|! tvorbcn ,  i|i  feinc  3tin'etrac()t uKfer  bcn  Unfern ,  aud)  fein  3iveife{.  ^a^  man  abtx  hk  ^itf 
tc(bin(je  fo(te  annefimen,  bai)onl)d(tcinevbi^,  bcvanbcvba^. 

^ie(met)nen,  3f)v  balreJmitbcnen,  bie  Da  mci)nen,  e^  fct)  bc|Tcv ,  l^ienjlbavfeit  iti 
?!}2itte(bingcn  (et;ben ,  benn  bk  Sxixchm  fo(d)cii ^evingen  ^imjt^  halbm ,  ( irie  jid;^  (dft anfeben) 
i)ev(ajTcn,  miiil)X  Sud;  buncfen  (afTet ,  Daf?  buvd;  bicfe  .^ienfrbarfeit,  t)on  Surjien:' J£)ifen 
aufQtkQt,  \)k  tvof)(an^erid;teten  ^'ird;enerf)a(tcnf6nnena^crben,  tvcnnfi'eabereintnaf)(  m^ 
laffen  voiirben ,  fo  f dmen  |l'e  in  bk  &tmit  be^  -13apfl^ ,  imb  tviirben  ganf^  t)errDUliet» 

^ 5)icfer  Diatf)  f)at  feine  Urjad) ,  \)a^  yer}]el)en  tviv ,  uttb  tt?i((  [)a  ijinaue ,  \)afi  burcf;  ©unfl 
unb  ^ei)t]anb  Dcr  5iir(]en  ?  S^oft ,  \)a^  f (eine  libriije  Jpduflcin  bev  5v ircf)en  bcfc()Uiit  unD  btmfy^ 
xtt  njcrbe»  3f)v  foltet  abtx  \)k  m\)[  unb  fleigig  bef rac()ten ,  iDie  unfic\)tx  e^  ijl ,  ftd;  auf  fo(d;e 
9vof)v(ef)ncn,  unbftc^aufbieguiflen^J^ofe  ol)ne  ©Ottei^iJBorttjerlaiTen. 

^a^  er5ef)(tt\>irb  t)on  J)ien|]barfeit  in  9)?itte(bi!ic|en  ju  (c!;ben ,  i|i  affjut^citfduftti^  unD 
9efdl)v(id;  Qtxt\)t.  ^evl)a!bcn  ifi^  n6tf)ia ,  ^a^  \)k  h[)Xi  Don  ?))?itte(bin()cn  untcrfd)ieb(id;  au^^ 
<\i[to,t,  un^Uutiii) Qt[t\)xt  njcvbe,  n)aln)a()veobev  evbicf)teAdiapliora  ober?<)?itte(bing  f)eifif 
[cn/  unb  tvie tveif  ftd;  Dic  W\ttt[VmQ  erjlvccfen  feKcn-    "kmw  V\t  ©etvifTen  fonnen  in  ber  ©e# 

faf)v 


75tiefbtt  prcbigcr  in  ^mhut^  26^ 


fa\)\:  unD  6Tamp(f  nlcl?t  (t«n^5ciffiti(3  Qmml)t  mM,  t)urcf;  ^eifelf;affti()e  tt^eftevtvent)ifcf;e 

^er(£ureQ)Off^fiird;ti(]feitunb€i'baifcttfenHet,  berleof  (twebjflicj)  €urenDiai)t 
m\  S^ienllbarfeif  in  9??itte(bi!;5en  ju  (e|?Dcn,  jum  beficn  a\,\$ ,  unt)  ^ure  ???er)nun(]  nimmt  if)re 
SDeutun0au^^urcn^iicf;ern,  au£^  Der2(u(}fpur(]ifd;cn  Confeflion,  au^Dcn  ©cI)ma{fa(Di* 
fcf;en  9va()tfd;((iaen ,  m6  Dem  *:i>riefe  l)iert>on  an  Die  ^farr  f  JEDcrren  ju  57urnbcrg  (]cfd)rie(>en  ^ 
mid€urc'5vird;en^OrDnun(3,  unD  anDcrn  2lnjei(]un()en ,  tve(d)e  S'uer^  @emu()tg  uuD  9??ei)j^ 
nimo  Seugcn  ftnD.  21  nDcre  aber  baben  einen  5lr(in>of;n  auf  (Sud; ,  Da^  €uer  Dorige  sD^^ti^nuncj 
i)on  tvcgen  Der  gecjcntvdrtigen  ©efa()r  gcdnDert  p),  unDDa6  36r  if^t  m  ?>??itfe(Din(ien  me()V 


Din()en  (c);Den  fofl.  2)arsu  mi^brauc&en  fie  iguer  5infef;en ,  ^ur  ^^epdtisuns  «H  ¥^^  ^ricijerei) 
WiD@i56^nDicnff.    / 

5iuf Dag  3f;r  aber  aflein  au^  ^idfeben^  fa(fif)en  0\eDen  fo(d)e^  fptiren  mogt  ^  tvcflcn  tvfr 
«n^  nicbt  befd)tverenf;ief)er, ^ufd;reibcn,  tva^  aui^  einemfeiner  ^M-icfe  f)ic  a((entf;a(bcn  aueQi^^ 
bxtittt  tvirb ,  Damit  er  €ure  ^mxm!^  von  Dcr  !Dicnflbarf eif  in  9)?itte(Din(}en  ju  (ei;Den ,  au^^ 
legt.  2)er  ^ube  fd;reibt,  Dic  c^dd;jifcf)en  unD  ^ittenbcrgifd^en  '$f;eo(ogen  f;aben  gan^  ge^ 
tvifli()et  in  Da^  Interim ,  aud^  in  Den  Canon ,  Der  fo  jicm(id>  ( tvie  er  mcpnt )  gereinigt  n?erDciT 
fofl.  !4>arnad;  fd;rcibf  cr  in  feinem  ^rief aud;  Diefe  2i?orf .  ^iJicr  tyon  Dcn  vorncf;mflcn  ^beo? 
l4>(]enju  SiBiftenberg,  bafanfeinergreunDeeinenaifo  gefcfcrieben:  Sd;  ivc^jcr  mid)  m'd;t  Die 
S)ien|lbavfeit  in  O^^iftelbingcn  ju  (epDen ,  tvenn  nur  Dic  5ef;r  unwrrticrt  blnbt.  UnD  auf  Da^- 
er )a mo(){ aud(ecje,  tva^  er unD if;£?0?ittc(Din(3  (;ciffet ,  fo  fef^t  er  jum  Seutjnij] aud  Dev Bulla  De^ 
grieDen^ ,  tve(d;er  inDie(i(}ion^  ^ad;cn  ju  3ilfterbocf  gemad;t  i(i,  Diefe  ^ort.  Un&  in 
tYlittdbin^cn  foll  manaUee  ^altcn,  mae  bie  ^UmV^cv  ge^alten  ^abm,  un^ 
j€nc0  C|Kil  ini^ev  ^titand)  nocfe  ^alt. 

J&tc  beDencff  Dod?  2i<i)tbavc  ^cvun  Pr^ceptores ,  mt  Die  (iOi(|e  ^cuf,  tvefcf>c  b\t 
^apif^ifcf;en  Srrtbumer  tvicDer  Dcncfcn  aufiuric&ten ,  €ure  ^orte,  von  S)icnflbarfeif  in 
5??itfe(Dtngen  ju  (ci;Den ,  auj?(e(]eii.  Item ,  tva^  Die  ^i(fd;en  interimi(lifd)e  3rieD^9??ad;er  im 
^inn  b^bm,  tvic  fte  Suer  2lnfef)en  fd)U>dcf;e«,  unD  t\>ie  {)t^i\\(^  fte €ud;  befd;meiffen  in  aflen  ^cm'^ 
Den ,  bet)  aflen  ©off^fiircOtisen.  Item ,  m^  fiir  @d;aDen ,  Dic  jtveifei^afftige  unD  tvetfer^ 
tvcnDifd;e  9ZBorf  von  !t)ienftbarfeif  ixi  03?']fte(Din,oen  ju  (ei)Den,  in  Der  5tirc{)en  anrid;ten ,  be^^ 
Dcnen ,  Den  ^uere  £ef)r  unD  ©etinitf;  vmi  Diefem  ganc!  nicf;t  gcnugfam  befanDt  ifl. 

Item ,  tva^  fie  m  ein^utl)  mcrcl^cn  unfcrn  fcaliSllarrigen  ^iDerfac^ern ,  Df c  nic^f  ein^- 
J^aro  bxdt  von  i^rem  \0?i§bvaud;  unD  c)ott(ofetn^anDc(  geDcnd^en  ju  tveid)cn ,  unD  ftd)  aflein^ 
Daraufbeflci§i(]en,  Da§fi'eun^mif£i|le,  oDcr  ©en)a(t,  in  i5ret)crfef;rfe©cfinfcf)fl(ft  t^itbmr 
tt)e(c&e  Dod)  @otf gfiird[)f ige  i'eufe  ^ajlen  uuD  i)ermeiDen  muffen ,  t)on  tve^en  De^  gotftofen  SJS^e^ 
fen^ ,  Da^  Darinnen  tveitunD  breif  fic^  au^breitef. 

^a^oltibr  nu  btt)  ^urcr  ^^r ,  unD  Der  ^ix^m €5ri)lt  rcd;f  ^anDefn ,  fo  ijl^ndf f  fg,  Daf 
tftrauf^neu  €uere£e5r  von  ^ifte(Din()cn  Durc^  tin  nm  ?(u^fd)reibcn  publicirt  m'^  m  ^acjr 
gebet^  DaiHnmnDerQ}<vfdffc{)^v£u()e4i  verlest,.  «nDDieS?ird;enred;tunt'ert\)eifettt)erDcn,  vottr 

gancC 


1^4  ^"  ^**«  C^coiog«rt  5»  XOitttnheYQ. 


gan€  t)er  ?>}?!tte(  unt^  ju^elafienen  X)in().  ^^f  font  iijunD  mitfeinem  '^inQ  Dev  ^ircten€t)vi^ 
|]imel;i't)tcnen,  t)enn  mit  einev  folcI)cn  @cr)ri(ft. 

^iv  befennen ,  t)a^  3f)v  unfevn  itivd)en  buvc^  ^ueve  ^Ml)t  ()e[)D((fen  habt ,  ba^  ftc  V\t 
f)!mm(ifc()e ,  veinc,  tva^ve  £c5v  an^e^ommen  f)aben ,  n?e(c^eif)v  aull;  buvcl;  cine  nu6<unD  no* 
t\)i%i  Refbrm<ition^csievcthabt.  ^intemaf)(  Denn  nun  l)ev  fyi^t  ©eiftun^  ju  Siuffe^ern 
^inein  cjefe^tf^at,  fof)fibenn)ivundanejeit  aufi^  f)Oc|)|le  beffilfen ,  taf'  njiv  ^uren  (^cf;a^  bep 
un^  niei?ev()e(e()t  \)evn?af)veten ,  Dad  ift ,  DaJ  miv  t>ie  veine  £ef)v  unD  n?af;ven  (^otte^bienfl  in  Den 
5l:ivd)en ,  bie  und  i)evtvauet  fint) ,  bef)ieitcn. 

9lun  abev ,  \Dci(  ancntf)a(l>en  fd;dt)(id)c  5(ent)evun()en  ^ovfaf(en ,  unb  bic ,  nad;  bev  51po!' 
(lo(ifd;en  njcife ,  ^an^  n)of)(  gcovbncte  5^ivd)en ,  Duvd;  Da^^  Interim  aifc  ftevmanbeft ,  obev  v^ief* 
mef)v  Devjlait  mevben ,  bag  bavau^  gef(i()v(icf;e ,  ev()ev(id;e  ©ejcincf e  untev  ben  vecbten  ^4:f)vevn  unD 
^favv-Jpervcn  entjlef^en,  babuvcb  t)ev  5?ivd;en ,  btceinanbevM-njanbt,  eintvdd;ti()e  Ovbnung , 
m'^  0c(ef)rtcr  ?eut  (^inigf eit ,  gdn^^(id)  m\  einanbev  gefiet ,  mi)  bcn  Q3anb  bev  Cji*' W^cf;en  ^ii 
XWQliit  ^evrijTen  VDerbe. 

(^o  b(tbcn  roir ,  auf baj^  in  biefem  ©tucf  im'c(cv  ^cute  ©ett)i|Tcn  nid)t  5drtev  t)cvnnmbet 
tvurben ,  wn^  ^m\t  miv  nid;t  anbev^  ()iTnbe(n.m6d)ten ,  benn  xii)t,  fiiv  ^ut  an^)efcf)en ,  (^ni) 
t)on  biefcm  Un()lucf  \\x  cvmaf)men ,  unb  (Surcn  'Jvaf)t  f (ar  unb  untevfd;ieb(id?  ^on  iO?itteiDingen, 
m^  an^une()men  obev  ju  ttevmerffen  fei) ,  ju  erfra^en. 

^a^r  ijl^ ,  man  [)<x{ti  bierin  (gure  i)or  augge,()an0encn  ©d^rifften ,  ju  ?Kaf)t  ncf^men 
fonnen,  baraud(3enu()famerfaiint  n>ir^,  n?ag  bci>  ^*ucl)red)te  9?^itte(binge  finb,  t)ii  in  bev 
5tird)en  ju  erf)a(ten ,  item  bie  ju  ici)bcn  finb ,  obcr  au^gcfioffcn  n^erbcn  fo((cn.  3^t  abcr  n?irb 
bie@ad;ea(ro\)ern)irvt,  burd;':^cfe()(bcr@civa(ti,9cn,  buvd)  an(ic,()cnbe  @efa()v,  buvd)man 
mand)ev(ei)^eutungunbgavbenbev(i)li()en,  Item,  baj?  einevbi^  um((,  ba*  anbevDaJ^,  ^(xi 
Wi  ©ottc^fiircbtitje  nid)t  milTcn ,  Vdd^  m\  9}?itrcibin(]cn  c)e\^if?  ju  f)a(ten  fep. 

Uber  "^i^  Un()(ucf  fommt  nod)  ein  anbcrL^,.  baf^  ©otti^furd)ti(ie  ^dnner,  tvefd)e  W 
t\>a()re^ie(iaion(icbbaben,  unbin  n?o5(an()crid)tcten  .5\ird;en  feine  ^eidnberun^)  annef)men 
tvoHen,  ( lieif  fte  fc{)en ,  ba^bie^apiiicnDen,()an(5cn  ^]>dp|]ifd)cn  3rrt()um  tvieberum  einfuf)^ 
ren  mWm,  unb(ld)(ie[>crinDicl)Od)ile(s53cfa()rferjcn,  Dcnn  ^^'Infdnoer  fcmibcr^^^erdnbevung 
m  ibvcn  5\ivc^en ,  obev \)(\i  aort(ofc  Q}ornef)men  Der ^ot t(ofcn  f)c((fen  ftdrcfen ) auf  Da^ iM^\)^ 
Iid))ie()efcbmdbet,  unbiibcr  Da^  fciriDiid;  befcbtvcret  a^eiDen,  bci;  Dencn,  Die  mit  Dem'30Sovt 
?9?ittelDtn()(^((e^3cvingmad)eu,  befcl)6nen,  unb  yenvirren ,  unbbaneben  anDcre,  fo  i()rem 
tvcttev)\)enbi|^d;cnQ}er)wnbnid)tsufa((cn)  fur()robe,  barre,  im()cboriame,  nMberfpcn|ti()e 
Q3er(a|Tcr  bcr  5l"ird;en  5a(ten ,  n?e(d;en  \io.t  gegcnmdrti^e  €(cnb  unb  ©efa(;r  ber  5vivd;en ,  nicf)t 

^"  "^^^WHmmfrieaufber^ben^eiten,  tn*^nnef)mutraber 'D??itteibin(ie,  unb  in  Q5ev(af* 

cn  (3e(icn 
mit  ()utem 

(^evoiffen()efd)c5cnfanunDfo[(.  rrr-m-i, 

5iufDa§n)ivnun  in  Diefev  @ad)cn  un(lva|licf)  fet;n  ,  be()cf)ven  tvtv  ^wxm  ^bvt(}(tcf)en 
9iaf)t,  unD  bitfen  aufdf)'5d))le ,  ibv  \t^o[(et  un.^-Dcut(id;  anjeigen,  tva^^  *^!J"  ^'^"'i  ^^i^^"'.  J"] 
bapwirun|lrd(flict)roauD£iuinDiefenmitf£(DinBifcf;cn  ea4)cn,  auf  ba^J  ^Otte?  Q:f)r  WMm 


Bnef  ^er  pre^tger  in  ^amburg  4^r 


entjogcn ,  Da^^ep(t)er5^ird;enn(c&tt>er^int)cit,  unfercruntJan&erer^ott^furc&ti^en^eroif» 
fennic^t  t)cni)unDetu>ert)cn» 

^ir  njiffen ,  ba§  Dicl  (jreu(ic()cr  i|!,  tvi&er  ben  ^^rrn  fiinbi()Crt ,  t)cnn  in  bcr  ^cnfcf)cti 
^dnt)c  faHen.  !i)cr()a(ben  ruollcn  n)ir  un^  bcflci|?igcn ,  in  a(Icr  i)orfa(Icnt)cr  ©cfaf)r ,  M  mt 
in  unfcrm  5Impt  t)i§  giel  baltcn ,  baf'  tvir  fiir  ©Ott  trcu  crfunt)cn  n?ert)cn ,  unt)  cin  Qut  @cti?ip 
fenbcbaltcn,  i)en2lu(^gan3aberbcr@aci;c,  tvoUenwir^ottc,  mc^cber  ade^  in  fcincr  J^anD 
f;at,  befe()Icn. 

^ir  tvoHcn  un^  aucf)  t>or  adcn  binc^m  htflti&Qm ,  Da^  unfcrc  ^crfjcn  burcl)  i\)x  Unfc()u(l) 
0c(ldrcf ct  tt>ert)cn ,  im£cbcnunD'^oi)t,  unt)  n)o(len  DurcbMc  5^rafft(530ttc^,  t»ic  cr  und  tJcr* 
lci()cn roiiL) burd) fcincn i;)ei(i0en  ®eift ,  (icbcr  bcm  ^Ocncfcr  bcn  Jpa(i^ barflrccfcn ,  ^(enb  unt) 
alle  ^artcr  (cpt)cn ,  bcnn  Da^  njir  in  unfcrm  5lnipt  cttvad  tDiber  unfcr  ©emiflcn  (;anDc(ii 
tr>o(tcn. 

UnfcrcrObri(}fcitDva5tfcI)(ag  fccf)tcn  wtrjiic^f  an,  ba§  bicfc(bi(3cn  €5n'(l(icf)  unl)  rcd)t 
gut  fct;  fiir  @Ott ,  ba  t)crma()ncn  mx  ju ,  unt)  bittcn  t)arum ,  bePcigi^en  un^  aud;  i)brncm(ic&, 
b.ij  n?ir  €l)vift(id}  unt)  xt^t  unfcvm  2lmpt  t)orftcf)cn ,  bap  mir  t)a^  ^ort  ©Otte^  red;t  t^ci^ 
lcn ,  €5vi|ilid)  allcntf^albcn anjiel)en ,  unt)  m^  ®Oitt^  ijt ,  Q50ttc ,  tvad  abcr  be^  ^apfcr^  ijl, 
bcm  ^apftv  (^ebcn ,  unt)  unferm  5lmptc  t)or|lcf)en ,  \m  c^  rccbt  i)l.  2lu|f  t)aC  un^  abcr  (S.  21» 
tl)ren  9{a()t  rtc^ti(}  f onnc  mitt^cKcn ,  t)on  i2rf)a(tun()  Dc^  rccf)tcn  (55ottc6t)icn(]c^ ,  unt)  t)on  ?[)?it* 
eclbingcn  anjuncbmen ,  ober  nicbt  cinjulaiTcn  ,  ^o  tvoHen  njir  (gud)  unferc  ?0?c);nun()  t)ct: 
(Sct)ri(ft  gemdl^  cr^ifncn.  '2Bir  [)altcn  ^Oti  a((cin  fur  cin  (gttffter  aflc^  rcttten  ® ottcdbicn^ 
fle^,  unt)Da5era(Icin  rcc^tunb  ^c^ffam  mit  t)cm  !^icn(i  gccf)rct  n)ert)c,  t)en  cr  fclb(]  gcbcuf, 
l)ag  ^fduben  wir  t>or  gctDig ,  fcincn  !i)icn|l  meffcn  tvir  nad)  bcr  9vC(}c(  ©6tt(icf)c^  2Gort^  a((ci? 
ne,  unDfcf)It.(fenif)n,  al^in  fcincncigcncn  to'§,  inDie(35ebot  bci)t)cr^afe(n  CO?o(l^,  unD 
fcBenDenwa()ren^Ottc^Dien(l,  im@(aubcn,  Q^cfen ,  5lnru(fcn ,  ^rcifcn ,  ^reDiijcn ,  2iu^«s 
lc.(junj)  ©Otfc^  'IBortii ,  unD  im  Oveic()un(3  Dcr  (Sacramentc  nad)  Dcm  ^:^cfef)(  €f)ri(ii ,  in  QJe^ 
bct,  Sob'^0efang,  ^fa(men,  gei(liicbc  SieDcr,  S^iancf fa^unc) ,  ©ottcgfurd)t ,  Slcig,  un* 
fct)u  Di  nic^  unD  crbar  ju  (eben ,  0ef)orfam  (jc(jcn  Dcm  ^ort  ©Ottc^.  QOBir  I)a(tcn  Dag  Dcr  rcd)» 
te(5)Ottc5Dicn|lju  jicrcn  unD  ju  bc()cf)cn  fci)  mitCf)ri(llid5cn  ©ebrducf)cn,  imD  Dag  einegute 
5tird)cn^0rDnun^ju  crl)a(ten,  unD  gortfci^un(j  Dcr  Ovc^tgionunD  ©ottcdDienllce^  t)omiotf)cn 
fcp,  tDirlaffcnundaucl^gefattcn,  Da^  Dic  ^incjc ,  tt)e(d)c  jur  3tcr,  OrDnung,  (grbavfcif, 
3uct)tunD0vuf)c  in  Dcr5tird;en  (jcWrcn,  in  Oicgicruno  De^  ^ottc^Dienilcd  crbaltcn  n)crDcn, 
unDn>ofoId)c(gtucfcctn)a(jcfaIIcnn)drcn,  Dag  man  Dicfclbt'(jc  bcqucmlicb  of)nc  €r(jcrni§  n)ie< 
Dcraufvic&tc,  juSrbauun(jDcr^ird)cn,  ju^u^brcitun^Obtfcg^lBcrt^,  unDju^r^altunji 
jjcmcmcr(2tntracf)tunD9vuf)e,  Dod;alfo,  Dag  Dcr  t)ortvorffcnen  ^papijlifcjcn  (2)0)tte^(df!c* 
run^  unD  ^prannci) ,  Dic  ^f)ur  nid)t  n)crDc  DaDurd;  auf(jctf)att, 

Burgicr,  OrDnim(j,  (yrbarfcif,  Dvu^c  unD  3ucbt  rcd)ncn  tvtr  Dic  9}?ittc(Dtn(j ,  Dad  t(!, 
fo(d)c(55cbrdud)c,  Dic  (550tt  tt)cDcr  (jcbofcn ,  nod)t)erbotcnf)af.  ®onDernf)at(tcDEr^irc()en 
frei)  (jclaffen ,  ju  i\)Xix  fclbjl  (^rbauun^ ,  nacfe  ^cquemlid;f eit  unD  ©clcacn^cit  Dcr  Oerter ,  'i^iit, 
unD  ^crfoncn. 

giir  fo(cDc  &a(tcn  n)ir Dicfc  unD  Dcr^(ctc6cn ,  Dag  Die  ^ird)cn'^:^tcner  Durjc^  ^ctDiflc  OrD* 
itunguntcrfcincDcnmerDcn,  Dagman(Tcnid)tjulaffc,  ficfei)nDDcnn,  wicftd;^  (jcbiif)rct,  cr^ 
n)dl>lct,  unD  rccttfci^affcn  t^cv^orcf,  Da^  Dic  ^dnncr  mit  bfoffcn,  Die  ^cibcr  mit  scDccPtch 

S  f  ^«upt 


2^6  MbUZ^t^l^^m  ^n  WitunUtQ, 


^M^t  bm  m\)  weiffa^cn ,  bag  in  t>er  ^ivcj^en  ^ic  ^dmtv ,  unb  mcl)t  tk  2iGei5ev  lc^ven ,  wtU 
^et)on&er£e5re^auIi,  fot)ic(toflt5«t,  al^einWe^,  t)a§  mau  an  ^emijlen  Qragen  unt> 
^funDen/  bctc,  (e^ve,  ^falmen ftn^e ,  t)uvit  baiJ ©(ocfen?@et^6n  bie  €()ii|liic&e  ©cmeinc 
lufammcn  bmQt ,  t)ic  $vet)i(}t  iu  f)oren ,  unt)  tia^  <Sacvamcnt  ju  empfa[)en.  S)a§  man  €5vf^ 
lict)eSei;evtaget)erovt)nc,  t)avan  man  nuef;tern  fet? ,  unb  ©Otte^  ^ort  ^drc ,  5lucl;  cl)r(icf;e 
^kitiix  im 5vircf;en?2lmpt  gcbraucfec ,  gen^ifle  £c|)re  au^  t)cm  51  Iten  ober  97cuen  ^epamcnt  mci^* 
hcf)  au^trnjdt)(e ,  biefelbigc  nacf;  QSerflant)  Dc^  QDoIcf^  im  ^rebioien  unt)  £efen  toriegc,  unt) 
I5cile,  an  gcvcrta^qcn  t)ic  gcn)dhn(icf;en  ^t^angelia  m\h  €pi|]eln  bef;a(tc ,  Me  I!e5r,  fo  ftd;  auf t)i« 
gcpevtaDc  vcimt ,  ()ant)c(n ,  unfevc  gett)i)5n(icf;c  unt)  lateinifc|)e  (^pvacb  nact)  geroijtev  Ovt^nung 
in^ird;cnjugcbraucf)en,  bafi  man  Or^einfjabc,  ?SiIDer  unt)  @emdf;Ibe,  ba^  ©et)dd;tni|j 
nu^Iic()ev  !$in(jc  ju  ev^alten ,  in  ^ivc|)en  buIDc.  Sf^iemunt)  jur  bciligen  ^ommunion  laffe ,  cj: 
fei)t)cnnsuDorter(;drct,  examiHiret,  unt)  unferrict)fct,  t)on!^ienern  Darju  i)erort)nct,  t)a§ 
j)ieAbrolution  t)om  ^vicjlcr  begef;ret  n)crt)c,  Dajj-im  2ibcnt>maf;(  bed  ^§rrn  anc^gc^altcn 
njcrbe ,  tva^  €f;riff licf;  unt)  c^rlicl;  iff ,  unb  ju  guttx  Crbnun^c  gef^dret ,  t)ag  man  gruf;^  unt) 
S(bent)*©cbet,  aucf;  Leaionesau^  Der  f;eiligen  @cf;rifft  genommen,  ju  ^en^iffen  (StunDcn 
ftngc,  DicaIten€f;ri(lIic&en£icDerunD(jcbrduI(cSe  UbungDerLedtionauoDcr  (fecbrifft,  t)on 
flncm  ^l^i^glauben  unD  ^rrtbum  gcreini()t  erf)a(tc ,  Durcb  (jcbuf)r(ic^e  ordination ,  Die  (txmhU 
itn  unDl^eruffencn  ju  gcifKictcn  5fcmptern  ju  (affen ,  Die  ^oDfen  tl^xiid)  mit  €f;rifflid;cn  ^efdn^ 
genunD  jiemiicf)cn®eldutbe()raben,  Dcr  J£)eili5en  ^eDdd;tnig,  obnc  ^lbgdtterei;  unD  gottlo^ 
fen^al^n,  €5ri|lli(t  crf^afte ,  Den€atecf)i^mumuben,  mdfjigeQDerbdrungDcr^ircfensu^ 
jffdnDig,  ju^rbaltun0j3UtcunDn6ff)i()c3ucbt,  tvelcf)ct)onftd;felbft0efaflen,  tvieDeraufvic5!f 
le,  ^^rduti^am  unD  Q3raut  mit  e(;r(i$cm  €f;Vi!l(id)cm  ^ebraud;  in  Der  ^ircben  sufammen 
gebe,  Canonest>oncf)rIid;cm^ebcnunD20anDef,  Dcrevfoimgeilllic&cfnSlmpt  ftnD,  mac()e 
nnDi)ovfd)veibc ,  mdfjigc  Saffen  of)ne  ^ii^glaubcn ,  orDcnen ,  unD  Dcrgleid[)en  mel^r, 

(§0  Durd;  Diefe  oDer  Dcrgleid;en  ?i}?itteIDing ,  Dic  tin  6ffentlid;en  ^u^  babcn  in  Der  ^ir^ 
4;en,  unDiiurSicr,  OrDnun^,  gucf;t  unD  €rbarfeit  Dienen ,  befldnDigc  gintrad;t,  OJu^e 
wnD  @feid;f Jrmigfeit  in  ^ircf;en ,  tveld;c  in  Dcr  rcincn  £el)v  itbevcinflimmen ,  ^emac|)t  Pdnte  tver? 
i)en,  acbtenttMv,  e^foItcnDie^ird;en,  tveldjcDurd;  UnorDnun^  t)erffaItji'uD,  Durd;Sinfe:f 
^un()  Diefev  «X^ittelDincj  glcicbfdrmijj  scmad;t  tDcrDcn  Dtn  j?ird)cn ,  Dic  beffer  geovDnet  (InD ,  unD 
t)agftc^mitgutcm(5>etviffenfciner  bie  t\^iDer  fe^en  fdntc,  tveil  t)on  n)cgcn  Der  red;ten  s3}?ittef^ 
t)in5DicSintrdd;ti0fcit  Der^irc^cn  nid^tauf^uldfcn,  aud;Die5^ircf;cni^oni(;ren^farr^J&crrn 
iii^tjut)crlaffm,  oDcr  gaiKf,  Der\J}?ttrdDingf;aIbcn,  jucrre(jen,unDsumIe|tenfeine4rcn^ 
aun^inDenen  j?ir([;cn,  Dicincinerlcp^ebre^bripiuberelnfommen,  ju  bebalten  (tnD. 

^rr()aItendaud;t)orfcinc^icn)lbarfcit,  tvenn  foIcf)c  ^inac  mit  frei^cm^ctviffcrt, 
S)C);^ottefurd;tigen^euten,  (Sf)rijlIid;ergini0feitunD  (grbauuncj  5al()en ,  flel;alren  tt)crDen, 
SBena  Der5?ar)fer  Duvd;fold;cn  ^^ebraucf)  Der  0}?ittcIDingc ,  of)nc  07acf)tf)eil  Dcr  ^ef;re,  in  afl 
ttnfern  ^ird^en  ,  of)nc  ?01id^(auben  unD  gurd;t,  Da^  jottlofe  ^apfftf)um  tDicDcr  cinfe^en, 
€intvdd)ti0feitmad;entw(tc,  jtveife(ntt)irnid;t,  Die^irc^^cn  fdntenmit()uten  ©en)iffcni3e^ 

l)orfamfei;, 

4)ie^itfe(Din^eabcr,  Dictt)arf)a(ftij)fo^cnannf  tt)erDcn,  (tnD  ein^cfd;(offcn  tn  ein^c^ 
tt)i§3ie(,  tt)cnn(t'eDaffctbi5ciibertrctcn,  (tnDc^nid;tmcf;r^ittelDin^c,  fonDern Q}evfdlfd;un? 
fie/s^cvunrciniflunae,  Ux^t  M  ^l^mbm^ ,  ©tricfe  Der  iSJewffcn ,  gr^ierniffc  Dcr 

(Sd;tt)a^ 


23rtef  ber  prebtger  in  ^mhnt^,  iCf 


©c&mad)cn ,  (Sc{)wdcf;iin(j  t)cr  mhnn  Olelfcjton ,  unt)  cin  bequcmci*  ^nfm<i  a\kx  altm  ^ot* 
pi(tifd;cn?D?(d()rciucl;c,  unDgomofcn^^iBantidaMebcvcinjuic^en,  DarumiO  not^i^,  txn^ntf 
benDcn9??iffcIi)in(3cn  frei;fcv,  recf)t  unt)  €()ri|]licl?  511  (c^ren,  unb  bicfclbicjcn  ^itfeibincje  ju 
regicrcn  na^  Der  £e()rc  €f)ri|]i ,  Dcr  5lpoflc(n  unD  ^ropf;cfen.  UnD  Dag  fie  nicl^e  Idn^cr  Dor 
59^ffc(DingC()cf;a(tenn)erDcn,  Den  foiancjflcnu^efinD,  unD  jur^rbauung  Diencn» 

3n  DajJ  Dvegiller  Der  ?(}?if teiDinge ,  f onnen  Die  '^mt  mit  ^arf;eit  nicf;t  gefc^t  tverDen, 
ft)e(*cjum@(auben,  ©otf^furcf;ti(}reit,  jur  (^rbauunc)  Der  5?irc{)cn ,  jur  3icrDe,  OrDnuncj, 
^rbarfcitunDgudjt,  nid)tDicnen,  fonDern  Dic  ^5ri(l(icf;e  grci;f)iit  i)erDnicfen ,  Die©eivtf^ 
feni>ermicfe(nunDmiDunDen,  ?Q?i^3(auben  crf)a(tcn ,  mit(5)0ttc(J '^ort  flrcifen,  bkOitf 
^eimniffe  Der  (gacramcnteunD  ivaf)ren  ©OttedDicnlle^  i>erDuncf c(n ,  UnorDnung  unD  QJer^ 
^inDernig  Dc^  tva^ren  ©offc^Dicnfles'  mit  flc^  bringcn,  Die  ^ix^t  »erunel)ren,  Dcn  tDaf)rctt 
©ottegDicnl^  in  ^tm^tunQ  unD  QJertdbnuni)  brin^en ,  Die  n?ef)rtc  ^err(id;fcit  unD976tbiglfcil 
Ut  Sbrijlf ic^en  Diclicjion  cnfmcDcr  t)crnid;ten ,  oDcr  in  M  5Intid;ri|l^  ?>}?i^{)fauben  uerf c^rcn, 
imDcine  Q^cfrdlfriguni}  jinD  Dc^  ^5>apt|]i}cf;en  ©rcue{(J  unD  ?0?i^braud;l  <^o(d;c  erDid)tefe 
^MitMiQtf  finDDicndrrifd)en©ebdf;rDcnDcr^fa(feninif)rcn  Opffcrn,  offentlic^e  Speaa- 
culn,  J£)e?;Dnifcf)e  Speaaculn ,  Dieme()raufDen5)?arcft3ef)dren,  Denn  in  Dcr  ^ircjcn  Cf;ritf 
(!i,  unD  Die  man  mel)r  m  5epDnifcf;c  Slffenfpici,  unD  e^rgei^icje  (iSeprdncjc  f!eifd)fid;cr  £cute 
5a(fenfoil,  Dcnnfur^ircben-Ceremonien,  nid^fi^e  Ceremonien  unD  ©cprdn^e ,  ^aubtvif 
fd;eQ5efc|)mrunc),  ^epfcun^Dcd  Oei^,  Der^auffe,  Deg@a(^c^,  Ded  2Bei)f)^^a(fcr^, 
^a(mcn;  3euer,  unD  anDcrcr  fe&r  me(  !^incje  mcf)r ,  tvelc&e  cinc  t)cr|lucf;te  jauberifd^e  ^e|M 
Oaben,  unD  Dcnman  geilKicf^e  unD^dttiic^e  W-ixdmiQ  unD  ^uscnD  jufc&reibf.  Item,  Da* 
ldd;erlid^e ,  t5or(id;e  Umgcf^en  um  Dcn  ^ird)f)Off ,  mld)t6  affein  Darju  Diencf ,  Dag  man  in  fd)d# 
ncn^fciDcrfcbc,  unDc)efc()cntt)erDc,  Umrrac)un()De(J^:SroDt^,  ^i(Der5iuffe6unc),  unDUm^ 
trapnc)  Dcr^$:oDten^@ebeinc,  Dicc)(eidncrifd;e®afd)unc)Der3u|Te,  Da^  @eprdinc)c Dc(5  (gin^ 
juo^iSWiam^^afm^^^aijc,  Dic  (Sin(cc)ung  Dc^  €reu^;edini5  e%ab,  Die  2Bac{:c,  fomatt 
nid;tof)neUnjud)t()d(tumDa^©rab/  fammfanDern  eifcfn@rab^Speaaculn,  Dad  prdd;ti# 
Qt  Sped^acul  Dcr  anc)ejunDef cn  ^ic^fcr ,  m  ^aQt  Dcr  Dvcini^ung  93?arid ,  Dic  •^Sanfa^rtcn  \>oU 
lcr93?idbraud;dunD£a|ierd,  Dad@pie(an^tri(li  J^immcifa^rf^^^age,  unD  ivie  Die^aube 
5eruntcr|Teud;f am^l^fingil^^age,  mld)t @aucftfei)f(d;be(ferrcimtanOerter,  Damangad? 
nac!)t^^(Spic(  freibt ,  Denn  in  Die  j?ircf;en  &Ottt$. 

:7)iefc  unD Derc)(eid)en (inD nur (cfc ,  cife(c,(af)me,  muSic)c2lrbeitin^ird)en,  DerC!??if; 
tclDinc)  (Sebraud)  unD  ^u^  ^abcn  fte  nii^f,  fonDcrn  mad;en,  Daf  tnan  unfere  dltligion  fiir 
©aucfe(ei)  unD (5)efpdtt f)dit.  (gie t)erf (eincrn Der  j^ird;en^S)icner <^laubtn unD5infef)en ,  ma. 
macf;cnDa§manDer$farr^^errcn(ad;f,  brin^en  ein  ^lrgnjo^naufibrcMrc,  unD  nwcbcn 
(tuj^Dcm  gan^em  2lmptDcd(£oanc]e(ii  cin  ©cfpdff,  bringen  auc&  bk  ^dcbfle  ^m(i)tmQ  Dcr 
£tf)r  unD  ©acramenf  Cbrijli ,  mad;cn  unjdf^Iic^e  €rc)erni|Te ,  c)crcicf;cn  jur  Q3cr|ldf)run() ,  nicfet 
jur  ^rbauunc).  5)enn  Dcr  gemeine  ^Tlann  rid;f ef  Die  nu^(ic|)en  ©ebrdud)e  unD  OrDnuncjen  Dcc 
5virc()ennac5Dicfen?!}?itteIDingen,  unD  mei)nf  e^  fer;n  af(e  Ceremonien  gfeic^  einetDic  bk  an^ 
Dere,  Daraud  nmg  nof)fti)cnDic)  aaejeif  enffpringcn,  cinc  graufamc ,  fd;dD(ic6c  Q}cr<td;fun(t 
DerOveiigion,  cintviille^,  ruc6(ofc^;^cfen,  cinef;e(ilid;eUnorDmm0«nDConfu(ionin  Der 
i^irc^en. 


^  ^%x\)0\hm  wia  fic()^  nictt  ^ejietiKn ,  bag  man  burch  ^rcjernif^  inii)  fd)dt){tc5e  Q^ertvir* 
rung,  t)iett)Dl)I^eorl)neten^irc6en  mit  folc()'cm  ^arrenmercf  befcl)mere,  unD  toerlMe.  !^en 
iie  Ceremonien ,  fo  |te  ben  vecf;fen  ©ebraucb  ber  9}?itte(bin(|e  t)erlief)ren ,  f  jjnnen  jie  feine  ^^\ii 
telbin^ie  me^r  fej)n ,  aud;  mit  ^<Xi\)i\i  nid)t  alfo  genanntnjerben ,  unb  ftnt)  nic^t^  anberi^ ,  t)cn 
^erfd(fd)un() ,  ©amen^  unt)  ©tdrcfung  bei^  ^api(lifd;cn  ^lJ^i^glauben^y  unb  l^eimlic^e  ©dn^ 
ge ,  burd)  tvelcbe  Die  2^iDerfad;er  ftd;  unter|leben  n)ieDer  in  unfere  ^ird)en  \x\  fdj(eid)en ,  biefel* 
bigen  \)on  ©runb  um^uf e^ren ,  t)a!?  (^an^e  ^>ab|]tl)um  n^ieDer  \\x  brin^gen ,  unt)  ein^ufe6en ,  unD 
foid)e^  alle^  ju  t^un  t)urclb  und  felb)l,  unt)  Dnrd[)  bie  erbid;tete  2lnnc5mun(}  ber  ^ittelDinge, 
S^enn  fte  noilTen  rooW ,  Daji  Mg  ber  leicl^tejle  unD  ric{)tic)|}e  ^lGe^  fei) ,  Dag  ^ottlofe  ^apijlif^e 
^efen  t\)ieDer  in  Die  ^irc&e  €l)ri(ii  ein jufe6en. 

QBeil  nun  folc5e  ndrrifd)e  erbid)tete  ^^^ittelbin^e,  Durcj)  ben®|(aubcn,  ber  allein  auf 
©Otte^^^Cortillge^riinbet,  nid)teinciefe6t,  befd)u6t,  obererf)a(fenf6nnenn^erben,  item, 
tveil  (te  ber(^runbfinbbcra(ten2(b3Dtierei;,  aud;  '^<i%  ganljc  ^'}3abflt()um  mit  ftc^  iieben,  fo 
t)ern)al)ren  birl3fanvJE)errnil)r@ei\Miyen  n)o5l,  noeld^e  if)rc  i?ird)en  lieber  t)eiiaf[en ,  unb  in^ 
glcnb  iieben  wollcn ,  bcnnin  \i\^  lofe  fd;dnblicbe  5^arrcn''@piel  i)ertvilligen ,  unb  burd;  biefe 
gdnta?ei;  ben  njabren  ©ottei^bicnjl  beflecfen ,  '^k  Q3ef?dnbi,9f eit  unb  gejligfeit  be^  ©laubend 
fd)ivdd)en ,  "^^i 5l'ird;e drgcrn unb  tt)ancfcnb mad;en ,  bie^apifti fc^en  '^i^rannei; \i'\i V^\x\ auf* 
t^iin/  unbbem  jufiinpgcmf^ircuclein^^Bccibcrciten. 

3n  bicfcmtjall  t\)erben  mancberlep  Q^ebcncfen  unb  sjJ^et^nun^en  ^ctdret ,  etlicbe  fagen , 
man  fofle  fi)Id)c  ©aucf erei)  ww^  ^^arrent^cDbun^  liebcr  annctmen  unb  ^altcn ,  benn  ^iii  5vird)en 
mlaiTcn  etlid)e  balten  '^<x'^  2BiberfpicI ,  \io.%  '^^i  €infe6ung  folcber  ©aucf eret;  ein  2lnfan()  fei; , 
t)a^  nottlofc  'i>ab|}tl)um  tx)icbcr  ein jufu^ren ,  '^W  bicfer  ^:^ebencf en  unb  5>??ei)nuna  flimmt  eln 
arolTer  ibeil  ber^^beologen  itbcrcin,  nemlicl),  \iQ<%  bin*d)  ber  erbic|)ten  £0?itteIbinge  ^infei^ung 
li)li(1Iicl)5)efud;ttt)crbc,  '^o.^  unfcre  £c{)rc  bet)  bem  gemeinen  ^?ann  t)erbac|)t,  unb  bcr  grobjle 
2i3eq  ut  ben  t)ori()en  9}?ieibrdud;en  burd;  un^  fclbfl ,  tioieber  cben  geraacbt  tioerbe.  SBcil  \\m 
|)ierinba^^:Bebcncfenber©cle5rten  fo  mand;erlep ,  iinb  biefe  (^ac^en  fo  n)ic5tigftnb,  \>^^  fte 
bieSuftdbrung  bertT)of)(georbneten5tird;cn,  mitftd)  brin^en,  unbalIe^t?oU  3tvietrad)t  unb 
%tibum,  in  ber  ^ird;enunbim  t\)elt(id;en  Diegiment  mad)en  tverben,  berl)a(bcn  \>\XXix\  tvir 
€  51  ^  auf^f)d(ifl/  umbafjgemeinei;)ct)(ber^ird)en,  unb  bie  (Sbve  iMu  €f)ri)li  unfer^ 
eildfer^/  ba§i5rt)onbcn^inc)cn,  bicbcr9??itte(biti(Ten0iienfd)afrtunb(^cbraud[)  nic^tl^a* 
bctt  unt>banibcrber:^irc5enaucl)fd)abcn,  Suer?D?epnuna  am^a^^ebt,  barau^  man  in 
(ie(tentvdrtigcr@efabr,  bertdnbi(^(ic{)fc()(ieiyen,  tvc(d)e^bieg}?itte(bin5cfinb,  biemit^Otte^ 
£a3ortunb^2Binenubercinfommen,  unbbcv5^ird;en  nufeeftnb. 

ge5  fommt  un^  oor,  '^^ii  ihr  t>icl  finb  ,  t\)e(d)e  ficl)  biincfen  laffen  ,  fte  fet)en  ^e^en 
^Q^iX  \>m\X  aenu9  entfd)ulbi(]et ,  ^io!^  ftc  in  bcr  5^obt ,  au^  smct)en  Q3i)fen  l(xi  5vleinef(t 
tnDchlen,  unb,  "^0.%  '?:i;vannei)  unb  ^ienflbarfeit  (eiben,  nid)t  @iinbe  fci).  Cb  aber  fol* 
d)e  0}i''ittuitg  fiiv  ©Otte^  @erid;t  cjelten  tfcvbe,  '^<x  mdflcn  fte  sufebcn  ;  ^t  iil  nccl)  n!d)t 
m-iinblid;  betviefcn ,  n)eld)ef>  beffcr  fei) ,  bie ^irc()en  MlafTen ,  ober ba^  fd)dblid)e  ©tbid;t  ber 
CO>ttte(binc)  amiel^mcn,  unb  '^iii  abcjctbane  2Ier(}evniu  tt)iebcr  aufvid)tcn  unbbalten. 

^ai^  t)on  ber  ^^ienlibarfcit  \\\  (eiben  (jcfa^t  tvirb ,  bagmod^te  tt?ar  fei)n ,  fo  man^ 
l»cltlid;  oerilunbe.    .'^aj  uian  aber  :^ien(lbarf cit  in  gottlofen  ead;en  unb  evbic!)ten  sD?it^ 


23ncf  bcr  prcbigerjtt  4<tmburg  369 

telMnvien  tn  t)er  ^ircbcn  ^v^rijli  foltc  511  (ajlen  unD  leiDen  ,  ijl  t)er  tlGarbeir  ntcht  acmd^ , 
tvcil  |te  jur  3«i*l^i^fn*un()  nid)t  jur  ^rbauunq  i)er  5vircl)cn  bicnct.  5lc5 ,  wa^  mil  mun  t)fe( 
fagen^  ?^cn)ei(i  bocl)  Die  i]an(5e  @d)ri|ft,  aud)  Me  (5;:empcl  ber  .S)eili(]en  ,  bag  in  berSln** 
d)en,  Jn  (9?ittelt)ingcn,  Peinc9?ii^braud) ,  fcinc  ^lertjcrnif?,  fcin  3n3an(3  DerivircbcnC-^Ori? 
\}i,  feine  :|)ien|]barfcit  De^  ©etviflcn  ju  leiDcn  fcp.  2)ic  .S)cili.gcn  ^aben  nie  leiDcn  milm, 
Da|>'  \)\t  ^m\hn^S;ioft  nad;  ihrem  (^urDiincfen  Dcr  5tird)en  I^ienrtbarfeit  aufli(}tcn. 

^ic  gurjlcn^^ofe  follen  Don  Dcr  5\ird}cit  Durd)  (^Otted  ^ort  rc(}ifret  ruciDen,  Dic 
^ixd)}  abcr  foll  man  Durcb  QSei&bcit  Dcr  j^urfttn  f  ^ofc  in  feincn  '^c^)  rejjicrcn,  fonDern 
niit  i^Ottt^  ^orte.  (g^  follen  aud)  Die  gurjlcn  f  Jg)6fc  ^J£)ri|lo  unD  feiner  5Cird)en  f ein 
^Ottcj^'!^icn)i  \)orfd)reibcn,  ol)ne  ©Ottc^  ^ort,  Dicc5abcrt5un,  Dic  tbun  mc^r,  al^i^n 
bcfoblcn  ij] ,  unD  nehmen  Dc^  2lntid)ri|]^  ^|>crfoI)n  unD  -^crcf  an  fid).  2Gcltl!d)c  Obrig^^ 
fcit  foll  Die  ivoI)ii)eorDcnten  5?ird)cn  forDcrn  l)clffen  ,  unDnid)t  mit  ^^;}?ifjbrdud;en ,  '^crfdl? 
fcl}ungcn  ,  unD  d(}crljd)cn  ©cbrdud)en  »cr|lellcn,  ju  fd;anDcn  macbcn  ,  unD  in  fd;dnDiid)e 
gottlofc  !^ienftbQifeit  bringen.  Cipriflu^  foll  Die  :Kircl?e  regiercn  ,  unD  nid;t  Die  gurpen» 
JE)6fc. 

SDa^  abcr  c(Ii4)c  f;ie  fliipeln,  Dic  ^cbrc  t)on  drgcrlid;cn  Ceremonien  follc  frcp  fei;n, 
unD  man  foac  Dicfclben  ()ffrnt(ic^  jlraffen,  \)q6  ifi  ^i)7arrcntvcrcf.  ^enn,  tvicfan  fingort^? 
fiird;tigcr  Q3farrbcrr  Da^  tbun,  Dariim  ifjn  fein  ©enjijjen  befd)uIDioict  ^  UnD  roic  fan  cr  llct^ 
bultcn ,  Da^  cr  t)or  Der  gan^cn  ©cmcinc  td^lid)  fclbj]  unrcd)t  l)ei)Jcit^  ^cr  njirD  Derer  jjlau? 
ben  fonncn  ,  x^tld)t  Dic  "^iuQt ,  fo  ftc  juDor  fclb)]  ()cfd;oItcn ,  DcrDamtnt  unD  Dcrtvorfcn 
f)aben,  mieDcraufricbten,  unD  alfo  tdgltd)  tviDer-|t'd;,  al^  ti?iDcr  Die  Uubugfcrri^en ,  prcDi* 
^cn  muifcn  ,  tvic  fan  ^intracf;t  unD  Diubc  ein  ^cjlanD  baben  an  Dcn  Ocrtern,  Da  Dic 
^farrbcrrn  in  5lird:)cn  fiir  Dcr  ©emcinc  fd^clrcn  unD  )lraffcn  ,  Die  '^iuQt,  mld)t  Die  ^m 
(len^^pofe  cf;ne  alle  QJerlc^ung  njollen  gcf)alten  hc^btn. 

SLBenn  man  alle^  bci;m  2id)t  bcfc^en  n)ill ,  fo  btmifi  fi<p^  au^  Dcr  ^f)at ,  Da§  Die 
5?trcJ)e  hmd)  Diefe  ?0?ittc(Dingifd)e  ^inDcrun^(]  geblcnDct  tt)irD ,  Dic  ^farr^crren  n?crDcn  betro^ 
fcn,  unDwirD  Dcr  mhxtn  E^cligion  lifliolid;  nad^gcllellct ,  aud;  tDcrDcn  Praaiqucn  gefudyt 
Dcn  ^^>db|]ifd)cn  ©rcucl  ttjicDer  eitjjuful)rcn  ,  rocld^cn  Dic  ^api)lcn  ,qan^  n?oIlcn  angenonv 
mcn  b«ben,  mil  Dcnn  nun  Die  ©ad;cn  alfo  fltf)tn,  \\U  unfcr^  Sracl;ten0  Den  ^farr^erren 
bfltcr  unD  ftd;erer,  Dafj  jic  m\  \l)nm  2lmt  tveicbcn  ,  m\)  i()rc  5lird;en  t)erla||en,  Dcnn  \)a^ 
(ic  ficl)  bcflecfcn  fcltcn  nnt  Den  ^apijfifc^cn  ^crfdlfc()ungen  ,  ml(i>t  Der  ^ircben  @ci)aDcn, 
unD  ju  *3lu|fricbtun(3  De^  ^ab)]bum^,  unter  Dem  falfd>en  97abmen  Der  ^ittcIDin(]e ,  (wifQtf 
k^t  tt?orDcn,  t)on  Dcn  "iOeifcn  Dicfer  '^Bclt ,  Dic  fld)  bcfieijjen  auf  foktc  ^ctje,  t^ncnfelbfl 
utiD  i^rcm  07u$c  unD  nicht  Dcr  ^irdnn  3€fu  €^prif]  ju  Diencn.  ^e  foH  cincr  Itcber  f\t\f 
btn  ,  oDcr  im  (^IcnD  lebcn  ,  mit  (Hitcnt  ©ct))i|fcn  ,  Dcmi  mir  unruf)igem  ©emii^tc  im  i^ir^ 
d)cn''2lmt,  mit  fcincm  cijcnem  @ett)i|fen  fdmpjfcn ,  unDftcl)  fdbj]  t)ci*Dammcn  ,  inDcm  Dag 
er  tf)ut.  Item  foIct)c  ^icn)]barfeit  leiDen,  tt)eIcbcDic3vci)5citDe^@ctt>i|Ten^  t)crbcut.  (8oI( 
mcin  Dcm  ©civiffcn  rccbt  rabfcn,  fomugmancinc(}ett>i(jebcfldnDi^e^e5ret)on9??itteIDtn.qcn, 
i\-)eld)c  o^nc  QScrantnDunj}  Dc^  @ett)ijfcn(?  fijnncn  ^chaltei]  tt)crDcn ,  laffcn  aue^gebcn.  Sie 
SHJunDcn  Der  ©cnjiffcn  finD  ^cfdrlid;,  auf  Daf?  roir  nun  bicrin  unfcrc  (55ett)if|cn  ni(i)t  iHXf 
tt)unDcn,  oDer,  fo  un^  97otb  cm^icn^,  eta^a^  tbun,  Da^  un^  f)crnac^mal)Id  gercuen,  unDDa* 
hjrct  unfeve  ©ctviffcn,  (ivdlflid;  tt)cvDen  mcJci)ten,fo  bcgcf)ven  tt>ir  g«n§  fitifnQ,  Dagt)oneudi) 

^i  3  mxf 


^70  <»tt  tie  C^c^logert  ju  XOitunhcx^, 


ft)uri)iuen  ^Dcrrn  Praeceptoren ,  t>er3ancr  iJCti^O^ittelbuic^en,  Uwtli^,  un&  unferfc()iet)[ic& 
on  ^a&  gSm  tverbc ,  unt)  t)ag  ibr  anjei(}t  au^  ©Otte^  SlBort,  m^  man  fod  nac^gebcn, 
tva^manfoIl(eit)en,  n^ad  nwn  fo(i  mrn?erffen.  ».  v    ^  s        r 

q5ic^f)er5abenn>irunfere?i:)?einungan3ejei(]t,  \)on  bcn!^mgen,  fcaburd;  t)cr  tval)re 
(550tte^^:^ien|T  mxf)affuQ  oejieret ,  unti  au^gf t>vejtet  mirt),  Iteni,  n)e(d;e  \)or  red;tc  5:)|if te(^ 
Dinqc  qchaiten  tverbcn,  un&  Dagcc^cn ,  m6  unter  t)icfem  ^a^men  fa(fc5(ic^  crie&fct  tvirt).  5^un 
t\)o((en  tviv  wciter  t)ont)en3)ingcnf)ant)e(n,  t)ici)onet(id)enuntert)le?a?itfc(t)(n^0escWf,  unt) 
mit  manc^er(ci)  Sarben  unt)  S^cutun^eti  9cmaf;Jt  unt)  scjicrt  njcr^en,  auf t)ag  fte  ein  ®c&ein  f;a^ 

^^"'  '^^l^SlcabcrVftnt)/  bagftetur*  t)ie£e6re€W/  bcv  «prop^efcn  unb  ^pof^efn, 
offenf (id)  Dert)ammt  tvcvt)cn,  xmhmit  gigcnfd;afff  Dc^  ©(atiben^ijlreiten,  auc^  offent(ic& 
gott(og  unt)  t)ert)amm(icf)  ftnt),  f)a(tcn  tvir,  Dap  |te  tvetier  t\)et)evt)Ovsut  su^a(fen  nod;  anju^ 

nc^men^n  ^.  ^^  9ivf  pnt)  a((e  9??ifibrdud;e  unb  crt)id)fe  (5)Offc0bienlle  Daraif,  tvibcr  ©Of* 
fe^  ©ebot ,  t)em  (^uangeiio  i;nt)  Sinfe^sunc)  (S^rifli  cfmad  ju^ctban ,  obev  gcnommcn  tvn-t). 
^tfem,  a((e  fc(bft^ertt)c()ife  @Ottei5^3)ienfte ,  tDc(d;c  a((cseif  t)on2(nfan()  bev  S5>c(f  bev,  mi 
Q^dtern,  03ropf)etcn  (^rijlo,  unt)  t)^n  ^poflefn,  a(d  fur  unntt^ ,  nid;ft0^er^cbiic^ ,  unS) 
imqottiid;  ^ert)amiitf  ftnb.  ^ir  c)((iuben  aud),  t)a6  f ein  ®ebrauc&  unb jSBerrf  t>on  ^:0?cn. 
fdcnert)ad;f ,  Q^Ott  t)amit  ju  0)rcn  unt)  ju  t)crf6()nen,  Dic  (2)nat)e  ©Otfe^  baburd)  ju  er* 
tSrb  n  ,  unt)  ()cnu(j  ^u  ff)un  tor  tie  ^inbc ,  in  ^irc^en  ,  o^ne  Q}er(uff  \)t6  msm  £e. 
be t^  firqutac()a(tcn,  anaenommcn,  oDeran()ev:d)tunt)(]c(ittenfonnen  to^erDcn.  J^tm 
mi  mttil^^lmfi  ifi  2fb(3(|Otteret;,  tDe(d?e  t)on  @0f f «Hejeif  Mm  mbotett,unb  ^rau^ 

(id)  ^^f^^f^^  C0)6nd;cvei)en,  mitif)ren©e(ubtcn,  unb  anbevn  (jofffofcn  5inf)dn* 

nm  bic  ^IGincfeimcffc,  mit  t)em  Canon ,  m  cf)c(ofe  ^cbcn  t?cr  ©eifdid^en,  2{nruff"un3  bev 
S^imn  ,  unt)  beifiqen  :^ienfftv  ©acramente  t)on  ^cnfd)en  ein^cfe^t ,  t^c(d)en  man  gciff^ 
lichc  4l3i  cfungen  hat  ju  9:fd;ricbcn,  f)ei(ig  |u  macf)cn ,  ^eufcf  ju  t)crfreiben  ,  ms^pl  m 
Stmb®ec(e  jubnAven,  Die?^eid;f,  inmk\)ix  crforbcrt  twb ,  bie  Q^etofmp  aHev 
Sunt^e,  a(^  uiv  <;Scv(}ebuit(j  n6f)ti(t, t)ic  gaff^^a^K,  intDe(d;encinUitt^|d)eib  berepcifen 
mbo»tei  mb.  3fcnj,  ti>e(d)e  ^uv  ©cnuqtf)uunq,  <;>}cr0ebunq ,  unt)  e^cdi^rcit  ju  i^evDie. 
H  irSotcn  tt)Or£en,  t)ic  Vigilicn  unt)  ^ccfmeffcn  t)or  t)ie  v^o^tcn ,  bcv  ecefen  ^cgang. 
n  g  lcnuqtbuunc)  dov  bic  ©unt)c,  %'a((fa()rtcn,  Ocr  ^lb(ag  .3al)vmarcff ,  tmbane  an^ 
berc  ©ebrducbc ,  bic  man  ben  ^eutcn  t^orgibt,  ©Oft  bamit  ju  \)cvfo(;ncn,  unt)  t)ie  ^crec&^ 
tiafeit  t)ov  @Otf  t)at)urd)  ju  t)ert)ienetn  ^r  n--..  ^.xir    r    ^      s 

ngteitm  ^  ffvcifcit  a((c  tvMt)cr  bad  (Ei)attgc(ium,  bie  6qcnfd;aff^r  bc^  ©faubcn^,  unt) 

^ret)beit  t)ie  im^  (^^pviffu^  envorbcn  f)at.    !^arum  fan  niemant)  m  Dieje ,  obcv  ber(i(ctd)en 

uitt)  <ber(uff  feinev  @ee(cn  @/?J[Sf^if J.^'^fJj3«"* 
!^iefe  Dvei    '  -  •  -      ^^..r..,.. 

fiffen  COcreiniqer 


>5riefbcrprebigerift  ^rtmbur^  *7i 

DL>n  ©runDc  umfebveii ,  M<^tQtn  aber  bci^  ^ablltfjum^  ^ibgdtfcrei)  tt)ieber  aufrid)fen  ,  uni) 
auf  ba^'  fie  folcI;ej5  liftijjliclKn  jutt»c()c  brincjcn ,  blcnt)cn  fie  DurcbDad@cDicf)tDcrO])?itteI^inge 
t)inac  Die  einfditicjcn  (5)ctvi|Tcn,  unD  liberrcDcn  Den  pcmeincn  9}?ann,  nian  fi5nne  nicI)taUeinc 
bulDcn,  fonDern  aucl;  ivieDcr  aufrid;ten  allc  ©ebrciud;e  ,  Die  im  ^abjlt[;um  Qtm\}  /  unD 

HOd;  finD. 

UnD  cb()[cid;  untcr  Dcnfclbcn  m6d;fe  fepn,  M  offenffid;  njiDer  ©jDtted  ©cbof^  tv6 
re,  fo  fontc  man  Docl;  Darin  ju  Dicfer  ^tit  dKpenliren ,  \m  Denn  Der  Interimift,  roeId;cr 
Durd;  feine  Antinomey  n>of)I  befanDt  \\\,  mQtbtn  foll,  Da^  9}?ofe  in  Der  '28u|^en  ,  Durd; 
fcine  Dirpcnfation  aufge^obcn  f)abc  \)tn  ^^dtftlyl  t)on  Der  $^efd)neiDun^,  unD  ^abc  ju^elaf^ 
fenDcn  ^d^eiDc^-^ricf,  Durd;  tvcld;c^  ©Offe^  fd|]erifd;  ©eDic!)te  er  fldrlid;  mmtt ,  Dag 
feine  &mt)t  |ei) ,  roa^  man  Dcm  (jctDaltigcn  ^heil  nad)  Idji.  3^a^  5eij^  <5)otfC{^furcl)f,unD 
©cf)orfam  ,(]e(jcn  Q30ff  (ef)ren.  3d;  meincja,  fofcf>e@d;mcict)Ier,  follen  und  0\)iII^Q3Otf) 
feine  5vircben  beftcllcn,  unD  Dicfelbigcn  mit  n?af;rem  (^Ott^gefddi^em  C^^Offc^  #  S)ien(i  jie^ 
ren.    ^ebiite  lieber  &Ott,  mld)t  ginjlernijj  fonnen  in  \)erf(f;vte  ^per^en  fommcn? 

^Tlan  fa()t,  Der  5lbfd;icD  ju  Quttevbocf  foll  Die  ?^}?iffeIDin(ic  mit  Diefcn  ^orfcn  au^j' 
(ecjen.  jfn  t\iitu\t>inQm  fi>\\  tnan  aWte  ^a\ten ,  wic  C6  Oic  ^eillgen  altcn  X)atcr 
ge^rtlccn  ^abtn,  unb  jcme  C^etl  ii^iQcv  aud)  nocfe>  ^rtlt.  223a^  i\\  Dad  anDcr^,  Dcnn 
unterDem©d;einDer  OTJitfelDin^e  ftd;  unfcrileben ,  Da^  (}an^e  ^abjitf^um  roieDcrum  in  un? 
fcre  5?irc^cn  ju  fuf)ren,  unD  Die  g^farr^crrn  Derfelbi(}en  betrugen ,  mit  Dem  SGBorfe  MtttU 
Din^ ,  auf  Da^  nad)  Dem  jie  betrogen  |i'nD,  fie  aud;  unmilTenflicf)  (njcil  t)a^  ^^jangelium  ^f)ri# 
Oi,  unD  n>af)rcr  ©Otfe^^^ienfl  au(^^cfd;Iojten  ifl, )  Dcn  ^ottfofen  ^apiftifcf;en  Mibxm 
ii)tn  Dcn^cc)  mad^en,  ju  unfern  rec^t  unD  ©dftlic{)  georDenfen  5Virc()enf 

^enn  Die  ^^>reDi()er  Den  (jemeinen  5)?ann  libcrrcDen,  Da^  man  in  Diefen  neuen  0}?it^ 
teIDin()cn,  Dad  i%  in  allen  ^api(]ifc|)en  ?)^?i§brdud;en/  (tt)eld;e  i^t  ?0?itteIDin,9e  miijlen  beifi^ 
fen,)  !^icn|lbarfeif  leiDen  f6nne ,  unD  Die  ^ifd;6(fc  Die  ©enjalt  ibrcr  Jurisdiaion  votcDcr 
liberfommen,  fo  ifie  if)n  afled  an^^egangen,  m  fit  nur  fclber  n)OfIen,Da  mrDen balD ^off^ 
lofe  ?f}?i|brdud;c  auf|[)crici)f ,  Dic  reine  ^ef;rc  t)erIofd;en,  Der  n?af)ree  @Otfe^^,T)ienft  besra? 
ben  unD  unfcr(]eDrucf f ,  unD  Dic  freuen  red;tfcl)affcnen  ^el^rer  Der  ^ird;en  t)cr|lojTen  tverDem 
5luf  Da§  man  foId;e^  ^un^egc  briiiije,  fd)ieft  man  m^  crDid)te  ?D?itfeIDin()e  auf  Den  S^tal^, 
mnn  Die  angencmmen  (inD ,  fo  tt)irD  man  Darnacf)  tin  Concilium  werfammfen  ,  m\d)t$ 
Dic^ebrc  unferer  ^irc&m  »erDammen,  unD  nad;  feincm  ©ufDiincfcn  allerlci)  ©efe^^e ,  m^ 
if)m  nur  .qefdflt,  Der  5lire^en  njirD  mfiajtn,  €^  bcweif^  fid;aud;  i|unD  mitDer^^baf,  Dag 
fid)  Die  ^ifd;dfjFe  flracf e?  unter(ief;en ,  Dap  Da^  gan^c  ^abfttbum,  mit  aflc  feinen  ^Mibxduf 
ct)en  unD  ^i)rannep  n)ieDcraufgciJc&t ,  unD  Die  rcinc  £cf)rc  Dcrtilflcf  tt)erDc»  ©olcbe^  crfld^ 
ren  fie  aiid)  noeitcr  mif  i^ren  ^anD^'4a(}en,  n^elc^e  fic  anentf)alben  dffentli^  au^breifen ,  unt) 
tarinne  ^efef)!  f^un,  Da§  man  Dic  ^apiflifd;c  ^i;r«nnci;  cinfii5ren/  unD  t)erPud;fc  5Ibgct^ 
terei)  Ded  ^abjld  n)ieDer^in[c^en  folf, 

5^ie  m^)  fe^fe  ^tMt  Dcr  ^api(!ifd;en  ©ebrducjc,  mkpt  jum  ^Jeif  bad  gief  Dtc 
C9?itfeIDinoe  liberfdircitcn  ,  unD  Dcn  ©eDraud)  unD  ^u.^  Der  OJJitfelDingc  Dcrliebren ,  auc^ 
^um  ^{)ti{  *oerbotcn,  unD  t)crt)ammfc  fclbfl^ertt^e^lfc  '^tnU  (inD,  Dic  fonncn  cbne  ^crfe^ 
^uni)  Der  gurd;f  unD  &m  ©Ofte^,  unfer^  Srad;fen,  fc  Dic  2BiDerfacf)er  Drauf  Drin^cn, 
«Id^tan^enommcn  mxUn,    &  fa»  md)  Dic  ^icn|lbmfcit  in  t)enfelbiucn  /  cf;nc  ^cfeiDi* 

flun0 


guna  ^^prij^i,  cf^ne  offentlic^c  COcvfdifd^ung  unt)  Q3ei'til(}unn  ber  wa^rcn  Dicligion  un^ 
€t)angelifd;en  ^ef)re,  i)er  ^ird;en  md)t  aufee(ei)tn)erDen.  '2Bir  j^alten  auc^  e^  fep  beffer^cnt? 
wet^er  jierben ,  ober  md)  Q3er(ajTuncj  t)er  ^irc^en  im  (glent)  Ie[)en ,  unD  alle^  Untjlucf  kihm, 
l)enna>iDerDai5  (55en?iffen  mit  anDern  ^]3api|kn  bk  felb)l;ern)e^lte  slOcrcfe,  unb  crlociene  9}ht* 
telDincje  anne[;men ,  ooer  forberm  33enn  t)ie  feibicje  ert)id?tetc  ^eittelbingc  bicncn  jur  ^cv^ 
)]6run(3 ,  mad)en  M  ^irc^en^^impt  i)erdcbtlic{?»  3tem,  |te  mad)en  unferc  £et)rc  t)crt)dd)t# 
lid)  unb  unbe)]dnt)i0,  bcr  ^2Bit)erfad;er  fa[fd)e  ^e^rc  aber  unb  ?0^i§brauc&  bc^ldtigcn  ftc,  c)c^ 
bd^ven  grdulicbc  Siergerni^,  macf)en  t)en  (^lauben  t)ev  vgcbmacben  ivancfcl^afftig,  fcbrecren 
Qb  alle  (jele^rte  gutfcer^ige  ^cute  Don  ^ird)en^2lemptern ,  unb  bxmgm  jun^c^c^  t)ag  man  Die 
5?ird)en^2iemptev  in  fur^er  gcit  Den  uncielerteflen  ^ftln  unt)  Q5au(|^  5?nec|)ten  ,  tveld;en  bie 
ml)u  Oicligion  gav  nm  ^u  ^er^en  ge^t,  unD  Die  if;rc  eiscne  ^veligion  aflcin  bcj}  ©enieffe^ 
^alben  ad)ten,  befeblcn  mug, 

QlBcil  i)enn  t)ie  er^irf)tefen  ?D?ftfeIbfn(|c ,  m  man  fTe  cfnmabl  ciHnfmmf ,  j)eh3f^ffc& 
Q3er|16run(3e  Der  5lfrcf)en  brinaen  n^evDen,  fo  iDffl  norbi.g  fepn,  t)af  )1d)t)ie(5)0tt^furcbti^aen 
^farrherren  ,  Den  gefdrbfen  Sinfe^ungen  Der  {D^irtelDinge  miDcrfe^en,  unD  in  fbrcm  (^emif* 
fen  befd)ite)Ten,  Dag  c^ be)Ter  fei);  t)om2fmt  mid)m,  Denn ftd;mitDev  fcbdDIicl^en  €infe^un(j 


Dev  cinjufu^ven» 

^IBeil  aucl^  unfeucjbav  f)l,  Dafi  man  affein  Darauf  umbgef^ef ,  Damff  Dad  ^abfltbum 
tvfeDer  aufgerid^tet,  unD  Dic  reine  £ebre  Dc(J  igoan^elii  unD  Oieligion  €^ri)]i ,  t)ertiI(jetunD 
tiergraben  n^evDDen,  fofebentioir  fiirgut  an  ,  Da§  man  (ki)  ijd^iQ  f;ute ,  anfba^  qqx  feiner 
^erdnDerun^i  O^aum  (je()eben  tverDe ,  DaDurd)  Die  r^BiDcrfacber  einen  ^lnfarut  friegen  md> 
(jen,  ibre  falfi)e  Sebre  tvicDcr  aufrid)ten.  ^cim  a>o  Die  .£)er|en ,  einmabl  anfahen  ju  tvan^ 
cfen  unD  iroeilfeln,  fo  twD^  au(5)*es;n,  unD  n)irD  unefeine  adiaphorifd;e  QSerdnDerung,  auc|? 
nicbt  im  gerincjfteti  bellfen.  "^mn  Die  -^BiDerfad^er  n^oflen  Dai^  (janlje  ^abjftf)um  n?iDcr 
eingcfetjt  baben.  ^avum  ttJcrDen  fte  f]'cf)  Durcb  feine  ^illi^feit  oDer  finDerung  ju  un^  jie# 
ben  laffen  ,  fonDern  f^e  njoflen,  DafjtDiraf^Jte^er  unD  Diotten ,  n?icDer  ^u  if)nen,  d^  ju  Dcv 
Cbri)liicf)en  5vird)en  unD  recbfen  >]cf)rern  gefubref  njerben.  '^^a^ifi  if)rQ3ornc5men  aflejeit 
gen?cfcn.  unD  Dabet;  bleibeti  f]e  nocf;»  !^erf)alben  t\)iiD t)ergebeni^  (Jintrdd^tigfcit  bei)  unfern 
^tDerfad)ern  ()efad)t,  Durd;  Diefe  adiapliorifd)eQ}erdnDerun().  ;4)ie  ^;)ofifcbe  2lnfd)Id0et)on 
5lnnef)muu0  Dcr  ?D?itteiDingc  t^un  nid)t$  anDev^,  Denn  Daj^  (t'c  Den  ^ieDerfad)ern  ju  ij^rcm 
^ovnc^men  cin  ^tg  mad;en. 

^isleben  beflagf  ftd)  in  ttUd)m  ^riefen  an  feine  5'  eunbc  ,  c^  fci)  Dcv  un()cfef)rfcn 
^farr^errn  @d)uID,  Da§  feine  ^Oh^ftcIDinge  fcf)njerlicb  augenomnien,  unD  t)or  feine  ^itttU 
bmge  erfaimt  toerDen  ,  tveil  er  DocD  fclbft  n?eig  ,  Datj  er  fte  erDicI^tet  unD  ertrdumt.  ^lod) 
Dennod)  n);II  er  fie  gebaften  i)abm  ,  obgleid)  Die  f)i3d)|le  2lcr^erni0  unD  ()eti>iffe  QSerfforun^ 
Der  ^ircbcn  Darau^  fofgct.  5iber  er  mag  feine  ^lugbeit  bei;  fid)  felb)]  bthaitm  ,  unD  Ia)Te 
un^  Dic  kinfait\0)h\t  unferev  Unfd)ufD  ,  Da§  mx  Der  f)ei(i0en  @d)rifft  unD  rcd^tcn  5vird)cn 
C)}?einung  folaen  mot^en,  Die  Da  fagt,  DagDie  9}?itfclDin(^efre}))]nD,  unDt-oin,  Daf]  Die  ^iv 
cl)c  Duvdl)  Diefeibi^eu  ttbamt ,  unD  ni(^t  jujTort  fofl  n?erDcn  -,  Dag  man  ^ier^crniffen  fofl  abf 

tf)un, 


25ruf  ber  prebfger  itt  i^mhwQ  %y% 

t^uii,  nicl;taufi'h^fcn,  ba^  man  Dic  abcr^fdubifcf^e  ^cJk,  ^crfdffcOun^  unl)  2ll)56mi'C9  aul 
t)er  5?irc(;en  au!^fc(;lic|Tcn  ,  nid;t  f;incin  fut)r<n  foll.  (?^  macbtfJ  nic|/t  au^ ,  t)a£J  bie  £eute 
fplclen  mit  fa(fcf)ein  ©cL)iGt)tc,  un^  un^efcl^icflid?c  ^aucfclcp ,  ^mi)  (jcfdrbtc  ^^eutun^  }^m 
\kly  unD  (ijlij3(icl)  aufgiitc  ^ac(;cn  jicf;cn,  unbeinneu  Agentcn^^uc^  t)cr  ()ci(iscn  OrbnuniJ 
ol^ne  ®Ottc^  ifiort  au^ipintiiiren. 

S)ic  Jvird;c  bebarff  fcine  ncue  (SdDatten  imi!)  gicjuren  ^ufiinfTtigcr  ^inge.  QJo» 
Denfe(bi3en  i(]  jic  Durcf?  CJprillum  gcfrcict ,  unt)  f;at  if^ren  ©OttceJ  ?  :4)icn|l  im  ^tiangcfia 
(SJptijli  befd;rieben  unt)  cfn^^efe^t ,  bemfefben  fo((mcnfd[)(ichc^unf)eif  nicf;t^5u  t5unnod!)ab* 
nc()mcn,  bic  O^Xttc(tinc)e,  fo  n)irerfl(id;  c)efef|t^aben,n)0(tcntvirDiu5c  unD  ^intiad;f  f;a(ben 
gern  mitantKrn^ircbcn,  tve(d)c  bic  ^cf)r  inbm,  ^aftcn.  ^oltcn  aud)  cjcrnc,  t)a^  cine  Qu 
meinc  9(eid;fi5rmi,c]fcit  t)er  ^ird;cn,  mit  fK\\\)t,  of)nc  Slerncrnig,  fontc  0cmad;t  tKrbcn,  af«» 
fo,  t)a§  bic  ^cbrc  aHcntf^afbcn  unan^e^riffcn  bfiebc.  ^cnn  njir  ^aitcn,  t)atj  gfcic^formigc 
^eife  in  bcr  5l)ird;en  ,  (^.m^hit  ju  erf;a(tcit,  fef)r  nu^(icb  iDdre. 

3Benn  Dic  ©etijaiticjen  f)ierin  fo  fleipi^  tvdrcn,  a(^  barin,  ba^  bie  ^ircf)cn,  fo  miteiit^ 
anbev  cin^  ftnb,  burd;Dicerbid;tcn^3}}ittc(bin5e  t)on  einanber  gcjo^en  unb  (jctrennct  tverbcn, 
t^dtcn  \\t  cine  beJTcrc  5lrbeit.  3Bcif  abcr  ba^  J^cil  unb  €*ini^fcit  bcr  ^ircf;eh  nid;t  gcfui^t, 
fonbern  a((ein  m  ^Becj  jucjcrid^tet  n>irb,  <\M  aufjurid;ten  unb  cinjufe^en/  m^  tic^^  Coo^ 
cillum  fd)(iefl"en  tvirb,  fo  tvcrbcn  bicfe  ein^eic  QJcrdnbcrungcn  ,  fo  m  ct(id;cn  Oertcrn  ge; 
fd;cbeny  nid;t  ^e(ffem  Unb  tt>ie  man  aud  t?ic(  5f njei^uitcjcn  mercf cn  f an ,  tvirb  gott^fiircf^tt^crt 
5}5farr()errcn  nid;t^  be|Teri^  ober  (Id^er^  fei)n  fur  <^Ott,  bcnn  ^(\^  fic  mit,  n)cit,  tt>cit  j]nb  t)on 
fold)en  gefdrbtcn ,  bctric9(id)en  9vaf)tfd;(d^cn ,  tt^e(c6c  t)on  Slnnc^muncj  bcr  0}?iftc(bin(|e  un& 
fa(fd)cn  ^iJcrdnberungen  ^c()a(ten  tvcrbcn,  barura,  ^a^  W  adiaphonfcf;e  Dia^tfa)fd0c  baf)itt 
gcrid)tct  jlnb  ,  \iat  be^  cjan^en  ^abjlt^umd  Sib^dttcrei;  -,  unb  ^prannci)  n^icber  eln^cfc^t 
tverbe,  unbbagfcinercc{)tfc^a(fenc^rortcrun5bcrM)re,  aud)feine  rcd)tc  Reformation  ber 
^ird)cn  ju  getvarten  i|i  Item,  tuir  baftcn,  ^a^  \itn  f  irc|)en  nid)td  ftcf;crcr(5  ober  ntj^cr^ 
fiir  @Ottfei)n  trirb,  \>inx\  Qax  fcine  Slenbcrung  mad;cn,  cl)e  ntan  getvig  ti?eifj,  t)(\^  e^  m 
^cjlanb  f;abcn  fdnne ,  ttja^  burd;  hii  ncuc  Slcnberun^  in  rcd;tcn  #>ittc(bin(|cn  tvirb  $age^ 
laifen,  m^^  t)iefe  q[}erf[d)erung ,  foa  man  Oc&  nicl)t^  burd)  5lcttbcrungcn  untcrflc^cn,  tt)c(^ 
c^e  im  gci|^lid|)en  unb  tt)e(t(id)cm  0?C()imcnt  febr  ,^efdf)r(id;  (tnb» 

©0  aber  bic  ^farrf)crren ,  bie  fofcbe  fct)db(icf;c  2fcnbcrunc)cn  |]raffcn,au^  bcr  ^ird)cri 
mMm  tDiirbcn  ,  i}l^  bejTcr ,  jic  (aflcn  (i'cl?  auiJftojTcn ,  bcnn  ^<x^  (k  bem  interimi(lifd;en 
Q^ornef)men  (^c^ffen,  ft'c&  mit  frcmbben  (Siinbcn  beficcfen,  unb  \iii  Religion  bcm  SBiber^ 
fac{>ern  €^?)rifli  i>errabteti. 

S)ietT)ci(  tvir  auc()  ttjijTcn ,  \)(n^  unfcrc  2Bibcrfad)er  tne  ^apt(len ,  t)icf  troi^^icjcr  l[)efftiV 
gcr  uttb  f)a(^|larri()er  (tnb ,  bcnn  \ia^  ftc  fur  frdffticj  f;a(tcn  fo(tcn ,  fo  am^  nti^^ficf)^  bt^ 
fd)(o(Ten  tDiirbe  in  unfern  5l:ird)en,  fo  m^tn  Yoix  \xm  nid;t  tt)C(jern,  gemcincr  ^ini()feitf;af# 
ben  mif  \iin  J^ircben,  bie  un^  tertuanb  ftnb,  anjuncbmcn  \sit  s))?ifte(bin(ie  fo  rcd;t  finb,  un& 
^u  rccf)tem  9^u|  unb  Snbe  ^eveict^cn,  bcrer  3(eid;cn  njirerfKic^  erjef)(ei-  {)o£tn.  5)ie  "iCibcrfa* 
d;er  mogcn  if;rc  ^lb^dttcrc^)  anrtd;ten  ol^neun^-  Cl}?ugman  bariiberQ}erfofgun(}unb^icn(I^ 
barfeit  ki^^tn,  fo  f()u  mand  obne  57acf)t5cil  unb  Q^erffcinerung  ^t^^^^oanQtl^i^^xl^ii^tiCi^ 
bic  i^otf^fiirc{)fi()en  nid;tgedrgcrt,  W  ^ird^e  C»S)riili  nid;t  0cfd;mdbet,  \iit  ^ef)rc  diprifli 
nid;t  i)erfd(fctct/  bcr  ^po(lcln  wnb  ^ropf;efen  reincr  ©otfcg^:^jcnft  4iic!?t  bi\\Mi  trcvbe* 

^  m  Sti 


ii74  ^^  ^^^  C^cdl^Seii  ju  XCitttnhttj^. 


3n  me  ®tfaf)x  W  ^M)t,  unl)  M  mttlid)t  d\tQimtm  if^t  flef^en,  tvilTcn  mmf)lf 
«nt)  tvDlten  unfei:  ^5«n  ^crne  arfo  ricjfen/  ba§  tw  t)er  5?frd[;cn  €^;)viTti  bienefen,  unferunD 
«nDerer  ^cute  C^Jfwiffcn ,  recf)t  tveifeten  ,  unD  unfere  -S^er^en  ju  allen  (gac&en  bereit  mac^^ 
tcm  Ji)erf)a(ben  f)Cibtn  m  fiir  nd^ti^  j)eacf)f ,  cucb  unfern  jjiinRicjcn  ^crrn,  unfcrc  9)?et# 
nung  t^orjulc^cn,  unt)  l)a^e0en  euerc,  V)on  ben  adiaphorifd[)en  Sienbcrungen  ju  f;dren ,  auf 
t)a§  roir  unferc  .5er^en  ,  tn  aller  ©efafer ,  nacf)  eurein  Dva^t  bcjlo  (^etrofler  madben,  ivicber 
atlcrlei;  @cl.)recfni§,  S,itttvn  unD  @efdf)rlicl;feit.  Unb  it)ei(  man  allent()alben  fagt ,  euere 
9]?e!;nunj}  fei;,  baO  man  t)ie  ^ienfibarfeit  in  ?Q?itteIt)inflen  (eiben  foK  ,  aucf)  in  bencn,  bie 
&tbtnf  unb  anberc,  n?e(cf;e  i)on  ©ebancfen  t)cr  5ur(]en?.^dfe  ft-elicf;  untxi)oU  fint),  ?0?it^ 
tc(t)inc)e  nenncn,  unD  n)c(cf;en  cine  ©cjfalt  t)urc&  cinc  fon&cr(icf;e  ^eutunc)  Un  angefchniicret 
n)ert)cn,  a\6  fdnnc  man  |Ie  in  t)er  5?ircf;en  ettva  ju  ()ef)raucf;en.  2f uf  tt)e(c(;e  QBeife  alle^lar^ 
rcntf)eit)un()e  »or  93?ittclbinge  f dnten  eit?^efuf)ret  rocrbcn ,  fl'ntemaf)(  biefe  \vettertvent)ifcf;e 
«);)7cinun(j ,  bag  man  in  ?D?itte(i)in(|en  !ii)ienf(barfe!t  (ciben  folf,  t)ic(  bdferQ3uben  ^ebraui 
^cn.  ."t^erl^a^bcn  bitttn  m  eud;  ^l^rnjiirbigc  PrKceptores ,  burdb  t>it  €6rc  €.&rijii  3S^ 
fu,  unb  J^eii  ber  ^ircben,  ^a^  il)v  eucb  in  bicfem  Scmcf  toon  9}?itte(bingen  ,  beutlicb,  burcp 
tine  d(fcnt(id;e  (^^xifft  erfidbret,  fonft  tvirb  bic  SQ?einun0,  nem(id)  ^a6  man  ^icnjibarfeit 
tn9??ittelbin()en  (ciben  foK,  unje5li(]c  ^rcnnung  tmtcftn,  m\)  tvirbmef;r  j?ircf;eni)ern)ii|]ett, 
bennunferegeinbe,  ^it  ^iberfad;er  felbf!, 

^eberman  fie(;et  mit  2(u()en  m:t)  J^er^en  auf  cud;,  c\n  euretn  diaht  f)dn^tt  tin  gutet: 
^^ei(ber€briflenf)eit,  benn  fte  fllauben  eud)  me^r  benn  anbcrn  ^euten*  ^crbalbcn  foltiI)t 
bic  @ott^fiird;ti^()^tt '"  StDcifefun^  imb  mancf)erlei;  ^yitmung  nicf)t  flecfen  (ajTen.  :^ic  f)dc^^ 
jle  ^^^obt,  bit  €f)rc  &Ottte,  ber  5tirc{)en^S)cif,  erforbert  eine  foId;e  ^rfldrun^  t)on  cucf;. 

^ie  @efedf)r(id;feit,  roe(cf;e  bei;  unferer  ReliglGn  unb  ^efenntni^  ber  2[Baf;rf)eitif?, 
Fan  tDcber  mit  (StiIIfcf)mei()en  mctifcblicbcr  J&iiiffe,  tviebiefelbi3cimmcrl;ci|]enma0,  t)crmic* 
t)tn  t\)evben.  (S^  tf;ut  nic|)t^,  baf]  il^r  ber  ©tfal^x  ju  entta)eic|)en,  cuer  5fmpt,  t)a^  if)x  bcn 
5vircl)en  fd;ulbi() fet;b ,  lieoen  fafTet»  2Gir  |Vi)n)eij)en  ober  rebcn ,  fo  ifl  c^  ben  SBibcrfad)ern 
gleicl;  eitt^.  ^o  m  bic  reine  Sef)re  €.5rffli  nicf)t  Derfdugncn, unb  \)a^  gan|e  ^abflt^uttt 
und  nid;t  oefallen  laffen ,  mb  tnan  un^  a^ber  £^aff  nocf;  d\ul)t  laffcn. 

^tx  ^eufel  if^  ein  txoigtx  geinb  ^S^vifli  unb  fciner  5\ircf)en,  er  gcbet  o^ne  Sfblaffen 
umf)er,  aufbagerbie^irc^c  mberbe,  uitbitreQ5i}rc)erert^ur()e.  S^  ifl  in  (5umma  nid;t^, 
i)a^  man  \>m  if)m  utrb  feinem  51nbangc  cttva^  (25utej?  getDarten  Yoiil 

€^  i|l  uxQtbiid),  ^a^  m  anbere  ii^of^er,  benn  t)oa  (550^^,  3n*ebe  unb  ^c^u^^of'' 
fen.  ^emftlbi()cn  unfcrm  Q)Ott,  milfTcn  x\^iv,  Mxd)  3(^fum  Cpriflum ,  unferj  ^ircl;en, 
und  fclbff,  unb  alle^  m^  m  hi^btn,  befc()Icn.  Unb  unabld|?lid;  ibn  in  biefer  b6d;|len  unD 
Ief|ten  97o5t,  Q5efd;werni5  unb  (glenb  anrujfcn,  aud;  au<5 bninjliiiemJpcr^en  bitttn,  bagber 
|)immlifd)e  ^ater,  bit  ^o()}faf)rt  feincr  5vircben,  \)\t  tx  if)m  mi  2infanc)  ber  "^tlt  unttv 
mand;erIct;93erfoI(tun()  allejeit  gefammlct,  befdjii^et  unberf^alten  f)at,  auc^i^unb  in  bicfci: 


Slmett» 

©tntc^ 


"^vkfbetpnbi^tv^ui^mhmQ  4«  buC^eolOffeHjuVJOittcMbcrg.     27  f 


(gintemaH  if)v  abcr  i^f  init  me&r  ©cfc{)dfften  t^icKeicJt  befaben  fct;l),  t)a§  if)t  balbcii 
ne  i5ffent(id;e  ©cbvifft  font  lalTen  aueQtljm,  mil  bicfelbi^c  ettva  me^v  3cit  ivifl  (yabcn,  fo 
bittcn  n)iv  (janls  flciBta,  il;v  iDOlIct  uniJ  njicberfd^vcibcnunb  fiivrjlid)  anjetgen,  nja^  il>v  m\ 
unfcve  mim\u(i  baltct,  (^Ott  fpal)ve  (g.  2L  m  fvifcb  unb  ^efunb,  in  S^fu  CJ^vipo, 
bcm  eini(3cn  Q3efcl)u^cv  unb  Srlofev  bev  5livd)en,  bev  ba  ba  jlrjt  unb  vccjicvet  juv  D{cd)tcnbei: 
9}?a/e|ldt  ©Ottcj^,  bev  fiiv  fcine  5?ivcl)e  alU^tit  fovgct ,  unb  fov^en  mb  bi^  an  bev  SBcIt 
€nbe  o(;ne  Untcvlap»    ©eben  ju  ^ambuvcj. 

e  %  ^. 

(gupevtntenbenten,  ^fafv^cvven  unb  anbcre 
S)iencv  bcv  5^ivcbcn  ju  ^pambuvg. 


gSom  gfilbenen  &(()e  MamW 

S(ug t)em  xxxil.  Sapttcl  m  anbtxn  ^n(^$  9)?ofc^/ 

auf  unfcr  3e(t  unD  ^rtuDcl  gcbcutcf, 

©uvd; 

M.  JOACHIMUM  WESTPHALUM. 
q^fatr^ciT  5u  Jp)amburg. 

|cv  5(po|]c(  ^^aitlui?  bcufct  bic  ©efcf)icbte  ^om  ^iilbcncn  ^albe  5(avonii?  auf  W  Wtit 
►  geitcn,  bcnn  i  Cor.  lo.  facjt  cv,  |t'e  fep  j)cfd;viebcn,  un^  juv  ^avnung,  auf  tt?cid;t 
\>a^  (gnbe  bev  ^elt  iPommcn  id,  auf  bag  njiv  nid;t  absi)ttifcb  mcvbcn ,  wit  ctlid;c  au^  bem 
giibifc^em  Q}oIcfe  abQottifd)  njovben  (inb*  ^ev^alben  itivb  biefclbicie  @cfd;id)te  vccbt  auf 
unfeve  Sett  (jebeutct. 

3)a(j  Q3oItf ,  mkl)t$  buxd)  eincn^ufvubv  t)on  ^avon  fovbcvtc,  ^a^  cv  eincn  neuc» 
©Ottc^^:i^icn|l  anvid;fct,  btbtnttt  ju  unfev  gcit  tit  ^otflofe  Obvi^feit  unb  Untevtf;ancn, 
\vcIc()cbicReligioii  ntd;f  ad)fcn. 

S)ie  Cbvtgfcif  unb  t>ae  Q3o(cf ,  ba^  vec&t  untcvmcifct  ift ,  unb  bit  ^bvijllicte  M)ve 
unb  veinen  @ottc^?^ien|]  Don  J£)cv^cn  (icb  f)at,  mitt  ni^te  liebcv,  bcnn  ba(TcIbi(je  immer 
bcbaltcn. 

(^ii  bt^ifytn  aud)  feine  5lenbevun^,  fonbevn  tvevbcn  n?ibcv  if)ven  ^illcn  mit  ©e^ 
tvalt ,  t)on  bcm  icinen  ©otfe^?  :4Mcn|]  gevificn ,  unb  jjejn.ntn(}cn ,  t)a$  gulbene  ^alb  an  ju 
betcn. 

3^ie  ®ottIofcn  unb  ©leiprtev  iii  bcv  Cbvi()feit,  unb^emcin,  n)eld;e  afletn  auf  i^vcit 
^f^u^en  febcn,  unb  ibven  ©litevn  i)ov|!cf;cn ,  babcn  ben  5(b^off  bed  ^api(iifc()cn  ©vducl^  tif 
nc^  ^^f)ciB  if)ncn  gcfallcn  (affcn,  eine^  "^ljtile  fvt\)miliQ  an()cnommcin 

^ic  ^pduptev  abevunb  t>ovncf;m(lcn  9??ei|]ev  bc^  (jeso(fencn2ib^otti^  (tnb  t)it  obcvflcri 


2yG  JOACHIM  WESTPHALI 


Svcsentcti ,  unt)  Surflm  ,  tvelcftc  aufru^rifd)  tvitJcr  &ie  ^ircf;c  ^^rifli  ta^  ©d^njerbt  jil^ 
cfcn,  mittejj,  unt)  unrc4>tmdgi.fjer  Slc^t  gemaltiglid)  jmingen  i^ren  ^bgott  anjubctem 

^k  anbern  an  l)iefem  9vei;5en  jtnD  t)ic(e,  welcf^e  t)en  ©emaltigen  5u>@efa(Ien ,  t)ie 
Religion  nac^  Dcrfglbigcn  un&  i5rem  ct()enem  ^utffnjinen  md^igcn,  ctlicjc  au^  teuflifctcr 
^crme(fcn5eit,  etlicftc  ^f)v  unt)  ©ci^c^  &albcn ,  ctlicjc  m^  flcif4^lic|er  gurcfct  unD  aeci^ 
teit. 

S)ie  ?SeiJen  untcr  bm  alten  tn  btefcm  ^pkl,  finb  bem  2(aron  ju  Dercilcicfen. 

S^cr  ©rduel  Der  QSermuftunc),  mli)tx  ju  &icfcr  geit  im  ^empcl  ©Otte^  gefc^fmirt), 
ifl  fiirmaf)r  nid)t^  ant)cr^,  t)enn  cin  sult)cn  5^all>,  ^mn  fef^e  feincn  CfTJeijler,  ot)cr  Dic  ©c* 
{la(t,ot)ert)en  97uf|en  an. 

Unglaubcn  (^tm  ©C^^,  Q3erjn>eiffe(un(j  an  ©Otte^jrpu(jfc,lln0uft&e^Q3c[cf^, 
flottiofe  gurd)t,  menfd)lic!)er  ^cid^citOvc^icrung,  v3erme(fenf)ett,  unt)gott(ofe3uvcrftd;t, 
lahm  5iaroni^  ^alb  gemacl^t» 

S^cnn  al^  *D?ofc  mt  fieine  ^tit  axMtib,  unt)  foba(b  nid)t  miet)er  fam ,  ivart)  M 
Q)o(cP  ubcrfo[d)em  2iu^b(eiben  unmilli^,  unt)  t)cutet  ciJ  jum  dr^eflett ,  tvart)  fcf^njad)  im 
fScrtrauen  ju  (550^^,  Sn?eiffe(t  an  Ci}?ofe '^BieDcrf unfft ,  an  ©Otfc^  vScr^eijtung ,  unt> 
meintc,  ed  itiu|le  fid)  um  ant)ere  ^uiffe  umfef)en,  unt)  ©Otfe  mit  ncucm  ©Oftc^  ( S)ien(l 
jumgre«nt)c  mad)en. 

<So(d)e^  jei^en  ^oft$  ^oxt  f(dr(ic^en  an,  ba  er  fo  fc()rcibt,  t)aaUt  Da^Q5o(cf  fa^ 
^c,  bag  ^ofe  t)crsooJC,  Unt>  ^ic  ^orfe  t>t$  Q[)o(cfe^,  a(^  e^  fagt ,  auf  unt)  mad)t  iin^ 
©t5tter,  \)\t  fur  un^  gefjen,  t)enn  tvir  mijfen  ntc&t ,  m^  t)icfem  ^c^nn  OJilofe  tvicDerfal^rcn 
ifl,  t)er  unjJ  au^  (5gi)^tcn[attD  gefu()ret  f)at» 

Wit  ml  aber  t)ic  'O^eiiler  \>t^  5l()(jott^,  tveicfcr  fn  t)ie  ^irc&c  (S^rfHt  (jcfc^t  t(!,  t>a^ 
a(fert>eflefiirmenDen,  unt)  ftd)  ()dren  (aifen  ,  fte  fei)n  imfd)ult)i5 ,  tvoffen  aud)  i()re(5  g(ei|Te^ 
lKt(btn^(je(obet  fe))n;  (^o  ubertoeifet  ftet)od)t>te  dflFetif^icbc  ^bat,  3fcm  itre  ^anMmQtn, 
S^af>ffcf)[d3e,  *2Bortc  unt)  ^ercfe  uberieu^en  flc,  t)af]  biefen  ^ib^ott  cin()efe|t  f)aben ,  tn^ 
fic^  t)er  Unolaube  gecjen  @Ott ,  t>arnac^  QJerjmeiffeiung  an  ©Offe^  ^iilffe,  unt)  ^rret» 
tuti^e  mx  ©eoenmdrfi^er  @cfal)r,Un(}et)u(t  t)e^  ^uiTcnbleiben^ ,  t)at)urd)  ©Oft  feinc^ie* 
l)erfunfff  iti?t)  ^ulffe  mim^t,  nottlofe  gurd)t,  unt)  f!eifd)(id}er  SOJei^^cit  ^fnfc^Idgc,  tTjef^ 
(f)e  txn  ^eufen  Dorbleuet ,  tvenn  Uttglucf  allent^afbcn  t>cr&ant)en,  unt)  f)eran  gcOct,  fofolle 
man  ettva  einen  @cbu(5  fud)en» 

!^a(5  3iit)ifd;eQ)o[cf  f)aftefetnefbnber(tc5e  Q5erfamm(itn(jen,  fudiet  f)in  unb  l^et 
Dvaf)tfci)[d0e,  mhi)t  fte  fiir  fo  fcl»6tt,  frd|fri(],  unt)  gemij?  f)ie(fen,  unt)  fo  barauf  baueten,  Dag 
pet»iefe(ben  p^  ©efe^  unt)  untiDcnDelbabre  OvOnungcn,  t)em  ^laron  »oybrad)fen ,  unt)  mit 
€rnj]'btfo[)[eit,  er  fi>ffe  mtn  0?.'benH53Otte^^!l>ien|]anrid;ten* 

Sllfo  twir  ^affefbiae  ^iilben ,  nid)t  adetn  t>on  ©o(t)e ,  barau^  c^  gtmad)t  n>ar ,  fom 
to  auc^  t)on  ttjcrsn  t)er  fd)6nen  Slnfd^ld^e,  unt)  foni>er(td)en  ^et^encfen  t)c^  ^olcf^. 

:5|t  fdmm^f  man  cm^  o(ff  jufammen ,  unb  Ult  ^an^^^^aiie,  Doct)  me^r  Der  giirflcn, 
t)enn  ber  ^eitieiHC,  t)a  t^ert)en  ()in  unD  ()er  ,%ibtfd)(d(je  gefitijf,  unt)  oon  DcrReligion  ncut 
^cfeAe  <itm<id)t,  liber  ml:^t  ftd^  t)it  s)}j«j]a-<^  fo  t>ert)>uni)evn  ,  t)iefelbigcn  fo  erl^cben  unt) 
DavauftJvtngen,  t)al5  t)er  ^ibgott ,  fo  it^^tim  ^empel  Q)Otte^  gefeilt  iji,  na*  ^:S??enfcJ)eri 
"dlo^t  ttnt)  ^utt)uncf en ,  m^l  flwl^^n  ifi  Wt>ttt» 

Cere- 


^i(idti4  \^m  ftul5cHefi  :Biit\bi*  277 


Ceremonien  ciiipen ,  DiefelbHicii  Duvcf)  ©ebot ,  unb  ancief)dn0tcr  ©fraflFe  bcn  Unter* 
tf)atienauflc(3en,  item,  fclc()e(5>ebofefur9utad)ten,  unt)au^9}?enfd;((cl;cm^cfef)l  flottlo* 
fc9?^i^brdud;eannef)men,  foni)crlid)t)ont)enen,  biefo(d;eeinfc(2cn,  unDau^cigenemSrei^ef; 
o5nc©0ttc^©cbot,  /aauc()n?iDev  ©Ottc(5^ort,  t?or  ©otte^Dien(t  befef;len  ansuncf;men 
unDsuf;altcn,  ifi  2lb(idtterci>. 

^^ijlaucl;2ib(3dttcrei),  ciijencn  (25eDancf cn  fofcjen ,  aufei5ene5lnfcf;fa(ictrauen,  biircf; 
t)crbottcnc  9)?ittcl,  Dcr  Dvefiijion ,  Dem  gricbe,  Der  '^oI;(faf;rt  De^  ^eibe^  unD  Der  ©utcr, 

f;elffen  wollen. 

2laronf;ataudeigertcmgrci)ef,  f?cifc[;(td;crSuvd;t,  ct^encr  2[Bet|5ei^  iiirf;t  aflein  of)^ 
ne  ©Ottc^  2:6ort ,  fonDern  n?iDer  Den  ()ffent(id)en ^:^^cfef)f  © Otte^,  neuen  (^3ottc^Dien(l eincje^ 
fc^^t ,  utiD Da$5  QJolcf  f)Cit foId;ed \)on  if)m  «efovDert,  Derf;a(()cn  f)at  5(aron |ld;  mit  Dcm  <^o(c^ 
Durc()  5inbetun(3  Ded  ^a\b6 ,  mit  vSDiinDe  Der  ^bgotterci)  bcfuDeit. 

5(ifo  tverDen  iiit  of)m ©Ottc^  ^ort ,  Durcf;  s)}?enfd;(id)en,^efef;f  tioiDer  ^ottc^  ©c* 
bot,  DicoerDammtc,  tertDorffcne,  ^>api|]ifd;e@cbrducf;e,furgut.acl)altcn,  Den ^cuten cin^ 
^ebilDct,  aufgcvid^tet ,  unD  in  Die5vircl)e€f)rifli  ctngelaffen.  S^icnjol  ahtx  unfere  5(aroneg 
Die  £cute  liberreDcn  \DOlIcn ,  Da§ fie  Die  Ceremonienof)nc aUcn s:0?i^c](auben annef)men  unD  f)ab 
ten,  foijlDodboffcnbar,  Da6fofd;eCeremonienanfi'c&fefbflabgottifd;jtttD,  unDim?Sap(t^ 
t^um  Dem  5??ifelauben  Dicnen ,  Denfelbicjcn  auc^  tuicDer  cinfu^ven, 

UbcrDa^fan  ntd;t(jc(du()nct  njcvDen,  Da§  Die  ^iDevfacl)cr  nic{)fanetn  Dfc  Ceremo- 
nien ,  fonDern  aucl)  Dcn  ?07idgfauben  Derfcfbi^cn  njoflcn  ge^alten  ^abcn ,  unDtt>oIfcn  untcr  Dem 
(^d;ctn  Ded  ©otteeDicnfle^  Dic  a(>getf;atien  <5>cbrdud;e ,  tvicDcr  in  unfevc  ^ivc!)cn  fubven, 

'ibit  0}?enfcr;cn  mef)r  furcfttcn  Den  ®Ott/  unD  jf;vctn  ©c(>ot  msf;r  gcf;orfam  fepn ,  Denn 
^Ottcs^ebct,  i)12Ibi3(5ttcre^. 

^mn  i^  au0  gurcfct  cinc(5  ^ufruf^r^ ,  unD  t>on  noecjen  Dcr  ®  efal^r  Dem  Q}ofcfc  senjt  d[)en, 
unD  Dem  gottlofcn  Mandat  gef;orfam  flcn^efen. 

Unfere  ^(arone^  t>ermi(Ii^en  in  cjcttlofenSrforDerwnc^en,  unD  ©ef;orfam  Der  Jurflcn  Q5e^ 
fcM ;  fl"^  Swvc^t  Ded  ^viec}^ unD Q3ertiDU|]un(j,  (So(ci)e^  bejeu^cti  gtmg .if;re  Oiaf;tfd)Id(ic , 
^lag^^Sc^riftcn,  UberreDun^cn,  in  t\5c(c^en  fte  Dic  /eti^e  @cfaf)r  mef)r  Dcn  imtl,  nad;  Det 
;^un|] ,  au^|lrcid;en ,  auf Dag  ftc  Dic  anDcrn  mit  (l'd)  in  gf cid;e  '^m^t  unD  ^ienllbavf eit  fuf)ven. 

511^  5(aron  nac^  '2Bi(Icn  De^  ^ofcf^ ,  Den  neuen  ©ttc^Dienfic^  De^  Mb^  mgtfuit  f;at^ 
te,  n)0(tcertrauntnfeinen^2Ce9Dat)or^ef)altenfe^n,  al^iDertt^idi^jtecr  inSfb^dttevei),  cDer 
mad;te  tin  ^lbgott ,  unD  tvdrc  cin  ^ci|lev  unD  ^rbauer  Der  Slb^otteret^ 

2lIfon)oIIcn  auc^  unfcre  ?D?attimcIucfen ,  ©oficnDiener  unD  2tbtriinni^e  nic&t  f)6ren, 
fonDer  fd)(a,genfon)eitftd;,  afdftcimmerfdnncn,  Dcn^a^menDcr  WQ^ttiW),  unDwoflen^ 
gar  md)t  ^tGort  f)aben ,  Da§  (le  abf runnig  (inD* 

^aron  fi^clfe(tc()fef)r  uberfcinen  neuen  ^otfe^Dfenfl,  fiefl  {Id)  Duncfcn,  af^  f^dtc  cr 
©Oft  einen  'i^iinit,  unD  bnittt  Den  ®otte^Dicn|l  au^,  Denn  cr  bauefc  Dem  ip^rrn  cin  %U 
tox,  unD\)evfun(3etein5efiDc^.S)€rrn,  traumncin,  nic^fDe^^afb^,  oDer  Dcd  ^cufcl^» 

5)]ofc  evf (df)vct  ^favon^  '2Baf)n  fein ,  Denn  cv  n-^df)It ,  Da^  er  Dc^  ^&n  Jefi  ^abc  mie^ 
gcruffcn,  unD5abe  Dai!Q5ofcfl)ubfci)Dar4ugeru(lef,  oDcrjuijevid;tet,  m'^  (foiuvcd;nen)sa 
^em  ©o«e^Dienlii)«f*J^^fi^«^«^f« 

^m  ;  Sad 


278  ^OACfUM  WESTPHALL 


^a^Q}c{cff}ie(t(tcf;auc5,  (n?ic(tcDf5Iieganfel)en3  fe^f  jjeifi^icf? ,  «nD  ani)dc{)tig(fc& , 
tm(gvolTem©epvcin(|e,  in  biefem  neuem  ©oftcsbienfJ. 

(^ie  f amen  De^  9}?crgen^  friij^  jufammen  unb  opfferten ,  fpie(eten  m\>  tan^ttm ,  g(eic& 
({{$  f;dtten  fte  e^  \vof)l  au^geric{;fet ,  unD  af^  jurncte  <330rt  nun  gar  nicf;t  mtf)x\ 

5lbert)on©OttimDcnfteDic(anberdgeric^tct,  2laronunD Da^^oicf,  (te njcrben be^ 
fc6u(bic)t,  a(^bje5(btrunni3enunb2{b06ttifcl)en,  betmOOttfa^et  ju  ?D?ofc,  ba^Q3o(cf  ij] 
fcf;nc((9Ctreten  i>on bem ^iBc^e ,  \)m  icl;if;nDebotenf;abe,  pcl^aben if;n ein ^ecjoffcn  ^a(b  gt^ 
niacl)t,  imbf)abin6at](^tktit,  unbibmgcoffert» 

€rra(}t,  ba(jQ}o(cf5abeif)mfeine©otte^bicnflccin5cfc^ct,  ifjn  nicf^tan^ebefet,  if;n 
«ic[>t  (jcopffert ,  fonDcrn  c^  fei;  a((c^  bem  5tb^ott()cfd;e^cn. 

^eue  ©ottedbicnfie  unb  Ceremonien  einfe^cn  au^  gottfofer3ut)crfict)t,  ®mb  imb 
J&u(|fi)on®Ottbaburcb  ju  crfancjcn,  unbflcf;  (cbig  ^u  macf;en  »on  mmmxtiQtmllnQiM  ^ 
unb  fo(cbc^  afle^  tf)un  of)n^©Ottc^  Q3efef){  unb  Qjcrf^eifltuncj/  ifl  51  b^otterct?. 

©otiiofcSni^srflcIjt  bcdQ} o{cfg  i)i\tc{\vS  bcttt  j3u{bcnem  Jva{bcein5(b^tt  gemacf;t,  fte 
I)Offtcn ,  ®Ott  foit  if;n  biefe^  SBercfd  f)a(bcn  gndbi^  (ei;n ,  unb  fte  bcfd)u^cn ,  unb  gcbacf;ten , 
ftc  \vo(ten  ^Ott  cincn  groffcn  S)icnft  tf;un ,  \)k  gaf)r  abivenben ,  .t)u(ff  «nb  Dicttuuij  t)on  @Ott 
cvfangen. 

^agba^Q5ofcfeinc(|ott(ofe3umf7cf)tbabe5ef;abt,  betvcifct  flc^  barau^,  bajiftefa* 
gcn :  ^llad)t  un^  ©ottcr ,  btc  fur  un^  f^erjjeben. 

^a{f^ci;er  2S5af;n  unb  (]orffofe  3u't)eiftcf;tmacf;en  au^  htn  bcn  abgctf^ancn  ^apijlifd^ctt 
Ceremonien,  bic;e^tn)icberauf()crtd;tetn>erbcn/  aucf;  einen  ^iifbenen  i^ibuott. 

!4^ic9??ci(]crbcj52(b.gott^i)erf;eiffen  giilbenc  ^tit,  ubtvaue  fc[)onc  (gini^fett,  ^rtebc, 
gud)t,  ^i'haltunc\ unb 2f u^brcitum] ber ;ei3incn l'ebre ,  bic Ceremonien  ( fa^en ft'e)_vverbert 
bie  gii^etradif  aufbeben ,  afle  (^efaf;r  abrjcnben  /  uni?  andbigc  J&errcn  mad;en ,  fiir  ^Trieg  btf 
f)uun ,  unDbie  8ie(igion  crhalten.  %\t$^  thut  Diefe  (jCttfofe  §ui>crfid;t ,  unb  cste{c  Jpofnunci) 
n)e(d;c  ftd;  auf ^?enfd;en  SiinDlcin ,  unb  falftcn  ';>Baf;n  Derldll ,  anbenl ,  bcnn  baf^  fte  fjcl)  cfn 
gulbcnen  Sibcjott ^t^  Jper^en^  mad;t  ^  (^ofcbe  ©(ucf fecficjfeit  if)m  feibft  unD  anDcrn  ^cutcn  Dcv* 


ncuen  ^^tin  an}]rcid;en ,  Die  sebictcn  nicbt^  aiiDer^ ,  Dcitn  Dap  man  foU  ©ottcr ,  \ia^  ijl ,  (53(5^ 
tjcn  mad)en. 

iBicmobf  abcr  V\t  Obtxttit  unD  Untcrtl:^ancn ,.  njcfd^c  Da^  (]u(Denc  5va(b  menfc()(id)cr  ®c# 
fcf5CunD@ottc^Dicnfies5(3iejJcn  unDanbcten,  fid;  fcibti  fif^e(cn  i!nD(oben,  cseDcncfcn  aucf;  n[d)t 
cii']ma(;(,  Dagficunrcd;tt{;un,  unDrooKcnungcftraffc  fe|m,  fo  fiinbi^^en  fte  Dcnnod;  aiifba^ 
0rcu(id;fic. 

'^ai  S^Difcbc  Q}o(cf  Dacbt  auf fcine  ©iinDc ,  afi^  c^  W%  ©otter  mad;cn ,  ^ai  jvafb 
mtbctcfcn,  utiDfogrofTe^unbebegicfi^,  aud;©0ttc^3orn  fof;artiiber  fic  crbittcrte,  ^a^ 
erDa^  gan^c^ofcf  n^o{tc  Dcrtiigcn. 

5laron  Dacf;tc  auci;  nid;t ,  Dad  cr  funDtatc ,  unD  funDi(]tc  Docf)  nid;td  Dcfton^cniger  auf^ 
^efftigflc,  unDyic(me{)rbcnnbaJ5^^o(cf.    5laron  funDi(ite  mitfcf;n>ei(}cn,  item  \}mit,  Dag 

er 


^iffon*<t  )om  ^xilbmn  l^albe.  279 


er  tmi)t  wcljrete ,  nki)t  (Ivciffte ,  fon^ern  m^mbt,  iint)  mit  feiner  ?0?el|]erfct)a(ft  DewOfev* 
^en  fii^vfe. 

Svi)erii?ini(|tenlcf;tnl(einm  bic5lb(3dtferet?t)ef?Q}ofcfiJ,  f«>nbcrnf>afffaiicl)t)arsu,  un& 
(lunt)  ber  5lnric^tuncj  t>e^  ncuen  (^ktedbienfled  i^or ,  afi^  tin  9)?eijhr  unD  Q^au  S^itw ,  ^r  f)ief]  ju 
ftd)  brincjen  t)ie  ouf^cnc  Ohv^diingt,  unD  enfiimrf(  t)ie  ©cftaft  tn^  neuen  ^^ibnofts  niit  cinem 
Q}i'iffd,  barumfa^tDcr^^ext/  i)a{j  er  bao\nc()c|fenc  5taf(>semad)tf>abe,  unD  er  bcfennt  fcfbjt 
m  CO^ofc ,  er  habc  Die  Of)rcnf9iin(}e  in^  Jeucr  ^eivorffen ,  unb  hi^ ^Qlb  fet)  ^arauc  ivovt^cn. 

2Hfoaud)i^^unDfuni)i(3cni)ie^:)}?ei(lcr  unb  '^bau^^S^^mcn  be^  guibencn^afb^,  ba^  i)l, 
bic^lngcber,  Oidtf)e  unb^infraijerDerneucnCeremonien,  t)ie(  fd;imer ,  l")cnnDiesott(o|^Ln 
gurllcnjinb  Unfcrt^ancn. 

^iefuni)i(icnmitfd;ivci(]en,  inbem,  Daf  fiei)ie(Sacf;efafrcn5in(|ef)en,  a(^ttdieif)nen 
nfd)f(^barum,  i)a|]fie  fein  ^SBibcrfranbt  ff)un,  fonbcrn  gtbm  nacl),  raff)cn,  (]reicl)en  biefc 
(Sad)canmit^rif()erei;,  unb  fd;mucfen,  ferben,  entmerften Den gur({en  unL)Untert5anen, 
t)ie  ^eliaft  Ocv  ncucn  9Ccfi(}ion  mb  gucl^t. 

Slaron  fiinbiote ,  t)a§  ev  Dad  Q3o(cf  bmd)  (gfifftun^  Der  neucn  Ceremonien  frci;  macf)* 
te ,  benn  fo  fief)ct  in  Dcr  i;)i|]oria ,  Da^  er  ba^  QJofcf  babt  frei)  ober  log  (jemacl;t. 

SD^ofercbct  \)onL)er  f^eifd;fid;cn  5ret)f)cit,  obcr  ?)}?uff)n?iffen,  wefcl;e^  (id)  l>a6  \^oUf 
unt)  2laron  unfcrfhinDcn ,  t)urd)  (ginfe^iun^}  De^  sulDencn  JvdfberDienjle^. 

S:)cnn  5iaron  gab  De^  <;Sofcf^  ^^lBiffen  nad) ,  cjfeid; ,  af^  trdre  e^  frei)  unD  ^ucicfalTen ,  o5* 
ne©Otte^^:aSort,  |aaud;n)ieDer®Offe^^efebf,  neueCpffcrjullifitenunDjubaffen,  unD 
Ijfeid),  afi5tt)drcDa{5 \^ofcf nid;tDerp(]id}tan@Ctte(^^ortjuf)anqcn,  unDfeinen®cbofcn 
jieborfam  ju  fepn.  Wae  ifl  Da^  anDerd ,  ttnn  Da^  QSofcf  t)om  ^3ef)orfam  fo|i;u  mad;cn  ^ 
ipieruber  tvarD  Da^  QJofcf  aud;  ml,  unD  gericbt  in  uberfiu§i(]e  ©d;5\^cf(icrei;.  :^cnn  Da^ 
qSofcf  farstefid^nieDcrsuelfenunDsutrincfen,  unD  (lunDaufjufpicfen,  /auc{)^eten  unD  hieffen 
©'in(jefan^  in  Dem  ^t^  ihvt^  Slbgoff^. 

^beninDiefem(^fucf  fiinDi^cn  auc^unfere^larone^,  Dadq3o(cfmac[)en(]efrei),  febta, 
unDfog.  ^enn  (te  mad)en  Da^  Q}ofcf  log  Dom  ©e^orfam  Q3Ctfed,  tvfld;cr  verbeut,  Da^ 
man(t'cl)aufei(3nen9iatf)m'd)ft)crlaffen,  unDDurd;eicicne^et|]l)eit,  tviDcr  fei)n  ^ort,  Die 
Dcvn)or(fene  unD  DcrDammfe  Ceremonien ,  nicl)t  voieDer  aufrid;tcn  fofl.  ^r  terbeut  aud;, 
man  fod  Die  ©d)it>ad;en  nid)t  drsern ,  noci)feinen57atmcnt)erad;ten,  unDaebeut  Daraeaen, 
man  fofl  Da^  €t»an(}elium  bcfennen* 

l^a^QSofcfttjirDaitfDen^^Batnciebracf)^,  af^n%manin  Dev5?ircJ;en  ffjun,  anf^ 
ricf;fen,  banDefn  unDivanDefn,  ane^nu'teinanDer,item,  Den  ^'^^enfd^enjuc^cfaffenncueCe- 
remonien  annef;men ,  Die  Ovefigion  nac{)  (^unfl  Der  ^enfc|)cn  unD  (Si^en^^^ui^  f rummen ,  mt 
man  tvifl. 

S^ad  <^ofcf  met)nt ,  tvenn  man  Die  «)3api(Iif*en  Ceremonien  tvicDer  annimmf ,  fo  f;a^ 
be  tnan  (tcl)  f einer  (55efa5rme5v  jubeforgen,  fonDern  fei;  leDicj  von  Der  ^efdnnfnifi,  QJcvfol? 
^nn^i ,  unD  l!ei)Den  itn  €reu^, 

€^  Dcncft,  ein  /cDer  mo^e  nun  leNn,  ivie  tvmil ,  t\)m  m^  Dem^cibe  tvoblacfdat , 
fpielen,2c.  '"'     ' 

UnD  folc^e^  1(1  Die  ©cjei.fd^afft  menfcf;(id;er  efl^uncjen,  unb  abodttifc^er  Ccrema. 

nien , 


3,go  ,fOACmM  WESTPHALL 


nien,  tJdgfte&adQjolcf  i)om©e[)Oifam  ^Om  (ogmacI;en,  unt)»ott  0eiftlic()cv  gvevfxit  m 
fieifcl)(ic&er  gvei?heit  brincjen ,  weictje  ifteine  !^ienni)arf eit  tied^euffel^. 

S)urcl>  m'enfcf;(id;c  (Sa^un^en  unt)  Ceremonien  xfi  Da^  ^M  m  Q3ap|ltf>um  famnU 
t)en  Ovejjenten  cjan^  rucbiof^  unD  mi(t)e  tDorben. 

(^ie  mepnten ,  (te  ^dtten  ftcj;  fe^r  m^  unt)  (Sf)rijl(i^  ge[)a(ten ,  unb  mocf)tcn  nun  (f)un^ 
m^  \\i  tvoiten ,  tvami  (te  nur  l)ie  tnenfd;(i(t)en  ©alun^en  unD  abg6tiifc()en  Ceremonien 

*^ienunt)ie?0?ei(ltrbertnenfc[/(id)en@a^un5en,  ^effticierfunbigen,  «nbmttif)rem 
e);empe(unb5infeM9i*oiTern@c[)aDent5unbannanbeve,  a(fofinb(teauc&  einev  t)dvtcrn  unb 
fcI)dv|fevn©tra(fetK[)vt,  bcnnanbeve-  ^     -      ^      ^      ^..  ,/ 

3n  fo(d;ev  n?id>ti(jcn  ^^^n ,  in  fo  gvoffen  ©linben ,  in  fo  ^qvoffev  SviDccfun^  ®ott(t* 
*en3ovn^,  unb(e^t(ic()info0voffemUns(itcr,  fo((manfein2inf6f)enbev3)evfon^abeit.     ^ 

?9]ofe  uevfd;onet  aud;  feineg  (eib(id;en  ^viibcv^  nid;t ,  fonbevn  (^vajft  \\)\\  cvfl ,  unb  ^aiv 

ferbennba^'-Ijo(cf*  ^  ^   .,  ,.,  r«  rc  -^     vfv  - 

(gd  wo(t  bci)  ^ofe  nic[)tge(tenbe^  ^rubcrd  (5:ntfcf)u(bi^un^ ,  t)on  ^ofj^eit  unb  '^Sret^ 
benbc^^oIcf^,t)on©efa^vbc^3lufvu[)vd,  bagev(iebcv5dttett)eic&enmo((cn,  benn  bem  auf^ 
rui^vifci^em^^o^cfen^ibevllvcbcn,  tt)ci(cr|l'd^(ief)bebuncren,  t)<^^<^\xt>  jnjeyen  S)m()cn  gcrin^ey 
\y>m ,  bem  Q3o(cr  Hm^  nac&(ajTen ,  iw  €infc|uns  bcv  Cp(fer ,  benn  bev  5iufvu()v.em  Sovfoang 

^  ?0)ofc  fe[)vt  (Id)  aucf)  nicbt^  an  2f aron^  €ntf*u(bic|U!t^ ,  ba|5  cv  fac|t ,  \ik  cjegentijdvticjcn 
Ceremonien,  bc^neuen@oftesbicn|lcg,  n?dve/a  eingevinges^^m^/  utib  man  foit  um  ein 
foid) f (eine^ 2)in0 \\k\)t fo befftia jancfcn ,  \\r\^ \)\i 'aad)c m bieboc()|lc ©cfabrWctt fc^cn. 

Slffo  cntfd;u(bicjct  unfcve  ^iavoncd  aucl)  nic[)t  if)re  gute  CO?ei)nun(!  unb  gictg,  su  jt![(en 
\>i\\  3ovn  unb  ^m  bcvjeniaen ,  fo  tvibcv  (S^i^vijhmi  miitcn ,  auc|)  mad;t  (te  fo(d;e^  t?on  ©linben 

unbi)cv(Stva|fenid;t  fvei;.  ,  _      ^^  ^       -r     v  ..r  r. -rt   ^  r 

^eJ  (eibet  aui^nict^tinbiefev^lcraitbcvunc}/  tt)c(d)el^o[(  ^vcjernig  unb  Ubcf^  t(t,  uajj 

man^te(dirputireiimil(,  n?ieniant)onneincn^in(3cnnicl)tfo((iat]cfcn> 

^avon  [)ie(tb!e@tva|fc  |eincd  ^:^rubev^  nid)t  fuvunbi((id;,  cv  (leg  ffcf?  auc&  nicpt  butt^^ 

cfett/ ba§0}?ofesubavtunt)gvobti)dvemit|ka(fcit.  r^  ^.-    n   . 

!^evba(bcn  fo(ten  unfere  21avoned  aud)  nici)t  |ovni(3  tticvbcn ,  ttenn  ® ott^furd^ti^e  ^cute 

ftet)evma[)nen  obcvftvaffcn,  (te  foitcni[)ve  Q3cvma()ncv  nid;tvid;tcn  unD  DcvmeiDen,  a(d  un^ 

*"^"  i)icDayviien,*baNan(te'^onit>e^en i5rei597ad;(3cbei]^, gurcbt,  tvibetfnnifcfee^lm 
fcf)[d(3e,  unbt)ie(fd(tise  Ubcvtvctungcn,  t)cvmabnet  obcv  (Ivaffct,  bie  |lnb  bem  Slavonm  m^ 
bavfcifu!ib9\eb(id)feitn^eit,  tt)cit,  nid)t^uM*.aici4)cn. 

^}^ofc  ()attctvar(id)Da^^2-infc[)cn,  al^tDdveevcivob,  unmenfc[)fio)unbgvaufam,  t\)cnn 
manfeine^orteunD^^^bc^tennacbDcmduffevfici^en^cbcin  tviU  a!tfc()cn ,  unbntd;t  nad;  Dcm 
©cf)orfamae(ten@Ott,  unb£tebe,  barau^  ftc  f)erc?cfommen. 

€d  (dft  ftd;  anfehen ,  m xom  er  tt)iitcnb  iniD  vafenb ,  \>a^  cr bie 'tmw ,  i^^e^cbe  er  t)om 
^ergcmitftcb  brad)tc ,  t)onfict)  antftutib  jubrtd;t  t^or sroffer  Umviaicifett,  aldcr fa[;e  \)i\$ 

^''^^'"\fnfbS]k&k  be(loit)cni^cr  \m  ti  Wm  3om ,  cii]  Nfli.acr  ^^)mm\ ,  cin  mm^^ 


^ifi^xia  ^0m  Qnlbmtn  IRalbe.  ag  i 


l4($^  unb gbttM)tx 0}?utf)  unt)  9!Bibern)iiIc  mibcr  be n  ^cuftel ,  unt)  ^ubcnniicf  bcr 5lb(|dtfevcp, 
n?clc^cr3ornunt)  QI3ii)craM(lcf;crfam,  au^^:Setracf;tun()De^3orn^©£)ttccJ/  mt)  Scrt)crb^ 
tiipDe^Q}o(ca 

^dftef)etunnKnfc(;(!cr;uni)graufam,  ba§cr_uberfeincn^5rut)cr,  tt)c(cf)cr  burcf;  una&^ 
laT5(icf)e5tn()a(tungt)c^^:^o(cf^()cDrun()cnrDar.jur  ^ tifftu n()  i)c^  ncucn  ©ottesDicnfle^,  a(f(> 
5crfa>rt  unt)  fcl)i(t*  S^aj]  er  t)ic  £ct)iten  mit  bem  @cf)tt>crt)t  (dll  njiitcn  mibcr  t)a(5  ^old ,  (d(l 
aui  t)cr  nd^ejlcn  grcunbc  ntc()t  i)crfc()onen ,  item ,  bag  er  aucf;  barju  ^^c(of)nun(}  Don  ^}Ott  i\X'^ 
fagt,  t)encn,  t)iei5rean()cbo5rncgreunt)e,  Q5rut)cr  unt)  07dc()|]cn  tdbtcn ,  tt>e(cf;cr  Stoicus 
ijt  /e  fo  ()rot)unt)  unfrcunb(icl;9ctve(l,  a(^5}?ofe^/  tvennman  fcine^(;atcnivi((unrectt  au^^ 
lcgen. 

5i(fof)d(fmani^tct(icf;ci)orf)art,  rauf;,  unfreunbfic^unboraufam,  fo  (te  bocf)  in  fci^ 
nemttjegcfolinb,  n)C((fie  ben  0}?ci|lcrn  \itt  ^'^tmn^i^ib^  ttibcrpef^cn ,  unb  ba(fe(bi()e  nid;t 
tvoHenanbcten,  fonbcrnfcine3uvict)tcr,  sumt>orauj«  bie  cinen  grojjcn  57af;men  f^abcn,  mit 
bcr  2Barf}eit  an^irctfrcn ,  obcr  nur  a((ein  freunb(ic(;  ermaftnen  unb  antaflcm  5(((e0  toirb  auftJ 
drgcjle  an^enommen ,  a(^fdmeci5au^9iafcn()cit,  9?et;b,  unmdfJi(]cr  Unfreunb(ic(;feit,  unl) 
Q5raufamfcit,  tvcil  boc^  fo(cf;e^  affe^  f)crf tJmmt  mi  (536tt(icf)cm  ^*i)fer,  geitcl^tcm  (Scl;mer# 
fecn,  unb^ummernijje,  au^©eborfam,  unb^runbfofcr  ^icbe,  au(j(;bauorgc(;a(tenfo((tver^ 
ben,  unbnic(;tanbcr^(3c(;a(fen  fanmcrben,  tvennman  e^recf)turtbci(entvi(l, 

^ic  Unleib(icl;fcif ,  gorn  unbDvafenbeit,  Unfrcunb(icf;feif ,  unb  ©raufamfeff,  bie 
man  an  9}^ofe  jal;c ,  tvav  ein  ©cborfdm  9C()cn  Qc>Oti ,  cin  fyiiiQtx  ^pfcr ,  ein  ()crec|)ter  (gcf  mer^/ 
^armf;ev^t(}f cif ,  unb  \i\t  f;oc()jte  tiibt  cinc^  ^un|li()cn  unb  gan^  frcunb(icf;cn  Jpcv^cn^* 

^iebennfo(c5ci5fei;n^cbefbcjeu^ef,  barin er ©Ottc^  gorn abbittet,  unbaba^cnbcf, 
unb  \i\i  ^cifuc^unc)  fein  felb|l ,  ba|j  er  ivi((  aue^c}c(dfcf;ct  fcDU  au^  bem  j^ucI;  bc^  ^ebcnd ,  ttnnu 
ber  J^€vr  bcm  Q}c(cfe  nicf;f  rooite  i)crgcben» 

S^ic  Dicbc  bever ,  rDe(d;e  t>on  gan^cn  ^er.^cn  'oit  ^rrenbcn ,  unb  Vm  i)om  rcd;f cm  ^i^t 
abgefrctcn,  t)erma5ncn,  unb  tvicbcr  umruffcn ,  ftnbcine  vonfommene^fnseipAmg,  cincrfon* 
bcrlic5cn<?3unflunb©nabc,  freunbdci^en  ©emiibt^,  tve(c()e^t)orbie€f)re  (530ttc5unb4)ci;l 
bcr  ^ircl)enbifummcrf  ift,  if)v^c0e()renunbn)unfc()en,  bag,  (te^ern  fcibfi  mit  i^rcr  ci^cnert 
©efabvunb(Scf)aben,  tvo[(eninbcr3rreum()cf)cn,  tvenn  mir  bie  5farone^  ber  ^ircl)en  t)om 
3rrtl)um  unb  (5d;u(b  ber  Ubcrtrctung  mod^tcn  frcr)  fei;n ,  unb  ber  ^iri^cn  ju  fonbcr(td|)cm  9?u^ 
m6d)tcnaufrecttem  ^e^cNciben,  bejeu<)efncbenanbern  o^M  aud;t?o((cnfomm(id[)()cnn0/ 
tvieficsefinnctftnb. 

€^fo((cnabcr  a((e  ®otf^furc5fi5e,  tin  /e0(t*er  nac^  feinem  5lmpf,  ^crrt  nad)fo(()ctt 
bcm  &empc(  be^  ^eiiigcn  5??annc^  0?iofe^ ,  mb  fo((en  \iii  SfbgtJfferct)  jlraffcn ,  m"^  umfc^rcn  / 
aud;ai(c  Inftrumentaunb^lnfdn^cbcr  Slbj^otfcrci)  auf^eben,  bar()c()en  abcr  ben  rcincn  unt) 
unbepccftcn  (55otte^bienjl  crf)a(tett. 

0^ofc^f;atba^gu(bene j?a(b  um^efef;rcf,  unb  jumafmef,  auf bap  5evtiac{)ma5(^  Sar 
f  ein  ^lnfanc)  bcr  Slbgdtfcrep  unb  2lcr()crnig  mcf;r  mxt. 

2l(fo  aud)  W  ©ott^furd;ti()cn  foacne  bat)or  6a(fcn ,  \ic^^  t^  (55Ctf  ruf;m(ic& ,  ber  ^tr^ 
d)en  5ct)(fam ,  unb  i5nen  fc(b(l  c5r(id;  fe^ ,  fo  fic  W  ^lbg^^ffcrcr)  unb  aHc  Urfac5en  bcd  m^lm 
bcn^t)ie((icbcrumfc5vcn,  bcnnaufric5fctt,  obcrD\aumgcbentt)o((cn,  benen,  bie  ba^  sofff 0^5 
fc  28efen ,  unb  ^wtterei)  be^  ^ap(lt5um^  tt>icber  ttjoffcn  einfe|en> 

^n  ©ie 


agi  WITTEBERGENSIUM  RESPONSIO 

©i'e  foaen  auc&  OJ^ofe  nacl^folsen ,  mit ftcfftigev  evnfler  D?ebe ,  mtt  Jpefltt^f eit  unt)  Q5e^ 
ffdnDicjfeit,  unbfollen  ftd;  mitt5rem@ebet,  al^  eine  mmtv,  tDtDei*  ben  unme^Itc[)en  3ovn 
eotted ,  mld)tv  burc^  unjd5(tcl)e  2lbgottevei; ,  unb  anbcve  ©unbe  me^r  ben  .^u  t^iel  cehdufet 
imDerbittevtijI,  fe^en,  aufDag|i'et)ien?o6ft)Ovbicnfen^tva|feabmenben,  obevaufDtveniajic 
(inbevn,  buvc()t)en  @IaubenL)erQ}er()eiiTun^^Om<?,  tt)elc^e  aefd^er^eniftinunfermfiOJittUr 
3(gfu€f)villo,5lmen 

CSeOrucp c  jii  magocburg  bcy  Cl)rijliaii  3^PWrigcr/ 

Anno  MDXLIX. 


RESPONSIO    THEOLOGORUM    WITTE- 

BERGENSIUM ,   SIC  IMPRESSA ,    UT  EST  HAM- 

BURGUM  MiSSA. 
S.    D. 

Reverendi  Viri  Sc  amici  chariflTmi ,  non  segre  ferimus  nos  amanter  a  vobis  vel  mo- 
neri  vel reprehendi.  Sunt  enim  <Sc  hjec  officia  in  amicitia ,  praEfertim  in  Eccle- 
fia,  nece/laria.  Sed  tamenoramus  nos,  utinjudicando,  pro  veftra  pruden- 
tia,  gravitate  <5c  erga  nos  bene  volentia,  candorem  adhibeatis,  nec  veteres  ami- 
cos,  quiamplius  20.  annis  magnos  labores  <5c  varia  certamina  fuftinuimus,  6c  adhue 
fuftinemus,  damnetis,  ficut  alii  quidam,  qui  falfis  criminationibus  rabiofe  nos  infe- 
dantur,  quibusideonondumrefpondemus,  netamtriftitempore,  odia & difl^idia ma- 
gisinflammentur. 

Primumautem  vobisfignificamus,  Deibeneficiovocem  dodrinse  eandem,  in 
EeclefiisnoftriscScAcademiis  fonare,  quam  tot  annorum  confenfu  vobifcumprofite- 
mur,  6c  quamnuncin  veftra  confieflione  propugnatis,  cumque  fciamushancdodri- 
namceternumDei  decretumefte  6c  perpetuam  verse  Ecclefiae  (ententiam,  nihil  in  ea 
iimmutaturi  fumus.  Ac  ne  quid  mutaretur in  dodrina 6c  liturgia ,  acerrims  contentio- 
nes  nobis  hoc  ipfoanno,  cum  aliquibus  fuerunt,  qui  ingeniis,  eruditione  &  autori- 
tateinhis,  regionibusexcellunt.  Quod  cum  itafit,  exftant  non  obfcura  teftimonia 
noftrx  confeflionisac  aliquando  majora  odia  6c  pericula  fubimus  in  tali  confefliione, 
quamiili,  quiinter  applaufores  fuos,  in  toto  nobis  convfciantur,  quos  optamus  in- 
tereflreiisdifputationibus,  inquibusargumenta  aftutifllme  excogitata,  magno  labo- 
rerefutamus, 

Edunturapudnos&libriiidemqui  ante  bellumediti  funt.  Necritusaliifuntin 
Ecclefiis  noftris,  quam  vos  vidiftis.  Et  quanquam  non  magna  difllmilitudo  eft,  ta- 
menalibi  plures,  alibi  pauciores  funt,  dequadifllmilitudine,  necantea  rixati  fumus 
nec  nunc  tixamur.     Nam  <Sc  elle  publicos  congrelfus  honeftos ,  <Sc  ritus  non  Barbaricos 


in 


AD  EPISTOLAM  HAMBURGENSIUM.  2%% 

inilliscongrefibus,  immo  <Sc  quEEdamdifciplinae  figna  necefTe  eft,  in  quibus,  fi  nihil 
contra  mandata  Dei  inftitutum  eft ,  de  geftibus  ipfis  non  effe  pugnandum ,  nos  ipfi  fci- 
tis.     Sed  metuitls  in  generali  verbo  infidias ,  cum  dicimus  nos  de  Adiaplioris  non  pu- 
gnvimus.     Veniunt  eademnobisin  mentem,  quJE  nos  prudenter  profpicitis :  Et  vo- 
luntatesmultorum  eo  fpeftant,  utinclinationem  adomnesabufusPontificiosfaciant. 
Sed  tamen  cum  occupati  majoribus  certaminibus  de  rebus  neceftariis ,  omittimus  rixas 
de  adiaphoris,   decet  bonos  viros,  qui  talia  legunt.     adhibere  dexteritatem  in  udi- 
cando.     Vocamus  adiaphora  non  magicas  confecrationes,  non ftatuarum  adorationes, 
non  circumgeftationem  panis  aut  fimilia ,  quas  aperte  damnantur  voce  noftra  6c  fi:riptis-, 
irao  ne  ineptias  quidem  ut  excubias  ad  fepulchrum.     Talia  qui  vel  odiofe  coacervant , 
ut  nos  exagitent,  vel  aftute  colligunt,  ut  paftoribus  duriora  onera  imponant,  inju- 
riam  nobisfaclunt,  (ScfuisafFedibus  morem  gerunt.     Aliamultafuntadiaphora,  quas 
<Sc  antiquiflima  Ecclefia  inftituit  &  ad  concinnum  ordinem,  <5c  ad  docendos  feu  com- 
monefaciendos  rudiores  conducunt ,  utordofeftorum,  le6tionum,  publici  congref- 
fus ,  examina  <Sc  abfolutio  ante  fumptionem  facramenti ,  ritus  aliquis  publicae  peniten- 
tice,  examen  inconfirmatione,  publicaordinatioadminifteriumEvangelicum,  pub- 
licajdefponfationes  <Sc  precationesin  nuptiis,  honefticomitatus  aut  etiam  conciones 
in  funeribus.     Haeccum  pleraqueinfuoufufintapudnos<Sc  bonoconfilio  retenta  fint, 
qua  fronte  nos  dicere  poteramus ,  nos  nulla  adiaphora ,  nihil  ufitatum  admifturos  effe  ? 
Anut  fitin  fadionibus  <Sc  ftudiis  partium,  odio  adverfariorum ,  etiam  iftos  vetuftos 
mores,   congruentes  cum  Ecclefia  Dei  inde  ufque  a  primis  parentibus  abjiceremus? 
SicutCynefiasquidam  Athenis  feftos  diescontrarios  populiconfuetudinecelebrabat: 
Et  Afiatici  fuesmadarunt,  (Sc contrarium  anni  initium  conftifuerunt,  ut  oftenderent 
fe  prorfus  alienos  effe  ab  Ifraelitis.     Scimus ,  ne  nos  quidem  talem  novitatem  probare, 
<Sc  reverenter  tueri  vetuftse  Ecclefise  ordinem ,  qui  bono  confilio  inftitutus  eft»    Ac  prsE- 
cipui  ritus  in  veftris  ac  noftris  Ecclefiis  congruunt  ad  yeterem  formam,    quse  ex- 
ftat  in  Scriptortbus,    qui  ante  Gregorium  fuerunt.      Difciplin^  feveritas  aliquan- 
domajorfuit,  <Sc  exercitia  temperanticE  majora  fuerunt,  quas  duas  res  nunc  quoque 
optamus  cura  effe  gubernatoribus  ,   qui  ceremonias  <Sc  umbras  difciplinae  in  fpeciein 
reftituere  conantur ,  non  res  ipfas*     Sed reprehenfio  veftra ,  non  de  hac  honefta  con- 
fuetudine  Ecclefiarum  noftrarum  loquitur ,  fed  de  quorundam  ineptorum  rituum  inftau- 
ratione,  quasfieriapotentibus  videtur,  utpaulatimreftituanturomnesfuperftitiones» 
Hic  mollities  noftra  accufatur,  quod  non  vehementius  adverfamur,  quod  alicubi  con- 
filium  damus  Paftoribus  ,   ne  Ecclefiam  deferant,   propter  hanc  novam  fervitutem. 
In  ditione  Marchionis  Alberti  aula primum  petivit ;,  ut  Paftores  totum  librum  Augufta- 
num  ampleaerentur  <Sc  fequerentur.     Pioconfenfu  Nobilitatis,  civium  <Sc  Paftorum 
modefte  facta  eft  recufatio.     Decurrit  ergo  aula  ad  aliud  confilium ,  proponit  articu- 
los,  quidodrinam&Iiturgiamnonmutant,  <Scplusrituumimponunt,    quiutcunque 
tolerari  poffunt.     Additurcomminatio,  ut,  quihancnormam  fequi  nolint,difcedant. 
Etfi  multi  Paftores  difcedere  malebant ,  tamen  Ecclefiae  petebant ne-defererentur.  Ta- 
li  tempore  quid  confilii  dandum  fuit  ?  Refpondent  aliqui  vehementiores ,  atroci  fcripto 
perterrefaciendam  fuiffe  aulam  metu  feditionis  ,  ^  hac  Gorgone  reprimendam ,  ne 

57  H  a  quid 


a§4  mTTEBERGENSIUM  RESPONSTO 


quid iri Ecclefiis  mutaret.  Id fi faceremus  magis  irritaren tur  inimici ,  qui  nolunt  libi le- 
gesanobisferri,  dicerent etiam  talia  fcriptaeffeclaflica,  quibusexercitus  CeEfarisat» 
trahatur.  Neceditio  talium  fcriptorumconcederetur  Damus  igitur  confilium  mi- 
nusvehemens,  fedEccIefiisneceffarium,  nedifcedant  Paftores,  utinSuevis  accidit 
ubiinmultistemplisjamprorfusfolitudo  eft,  autlupijam  pra^funt,  quidodrinamim- 
piam  &falfas  invocationes  reftituunt.  Si  tali  tempore  hoc  noftrum  confilium  repre- 
hendit  id  ignofci  nobis  petimus ,  nec  propterea  rios  damnari »  qui  vocem Evangelii ean- 
demvobifcum  fonamus,  &aliquandopropiorcspericuIo  fumus,  quam  vos  qui habe- 
tisauditores  scquiores:  Etcoramplures  graves  caufas  dicere  polfemus ,  curhocmo- 
deratius  confilium  utilius  efl^e  judicemur.  Qux  res  adverfarios  armaverit  ccntra  nos, 
&  audaciamacpotentiamcorum  confirmaverit,  longumeftdicere,  <!knou  eftE;!-t5*a- 
^iKov  ut  Arift.  dicere  folebat.  Et  tamen  Helveticse  diflenfiones  6c  diftimilitudo  Eccle- 
fiarum  videntur  «t(po^|tfca<fuiftegubernatoribus,  ut  novamformam  proponorent.  Ut 
igitur  clare  cerni  poflit ,  nos  non  cupiditate  libertatis ,  non  ftudio  novitatis ,  non  odio 
difHdere  ab  adverfariis  ,  de  magnis  rebus  pugnamus  in  quibus  evidentia  veritatis  con- 
Vincit  faniores etiam  mter  inimicos,  Id  judicamus  utilius  effe ,  quara  de  veftitu  6c  re- 
fimilirixari,  ubifapientesclamitant,  nostantumfliultamorofitate  autcontumaciaad- 
verfari  gubernatoribus ,  alere  difiidia ,  attrahere  peregrinasgentes,  Taiiq,multacum 
audiamus,  opponinonleves  caufas  neceffeeft,  vobis  in  auditorio  veftro  omnia  f aci- 
liorafunt,  6c  veftramlibertatem  vobis  gratulamur.  Semper  autem  aliquaeft  Eccle- 
fiafervitus,  alibimitior,  alibidurior,  ac  leniri  aerumnas  fervitutis  veftra  confolatione 
decet,  nonaugerecondemnatione,  cum  quidem  prorfus  eandemEvangeliivocemfo- 
nemus,  ftudiadodrinEeomniumartium,  qujeEccIefiae  utiiesfunt,  adjuvemus & fcri- 
ptautilia  edamus. 

Coucordiam  igitur  inter  nos  6c  mutuam  benevolentiam  tueamur ,  ne  in vocatib 
in  nobis  aut  in  populo  turbetur,  neve  triftes  &pernieiof£e  dubitationes  oriantur  ex 
quseftionibus  non  neceflariis,  utolim  de  pafchateaccidit.  lHiquibuspoteftas  minus 
expedita  eft,  agant  Deo  gratias,  Sc  pie  utanturea  ad  illuftrandam  do£trinam,  nec 
difciplinsefrenos  magislaxent.  Alii  in  fervituteagnofcant  noscaftigaridivinitus,  Sc 
veram  Dei  inV-ocationem  corrumpi  non  finant ,  ficut  fcriptum  eft.  fec  omnia  vene- 
runt  fupra  nos  nec  obliti.fumus  te.  Nos  non  fumus  fuaforcs  ut Ecclefise  turbentur,  nec 
m  minore  dalore  &:  periculo  fumus  quam  nos.  Sed  ubi  nova  onera  imponuntur ,  pru- 
denterjudicandumeffefentimus,  anrelinquendas  fintEccIefi^  lupis,  aut  facienda  fo- 
lituda,  an  vero  fervitus  tolerandafit.  Nam  neque  nos  impias  ca'remoniasrecipi  vo- 
lumus  ,  neque  fine  graviflimis  caufis  deferi  Ecclefias,  ficut  fcriptum  eft:  Non  defe- 
rentes  congreg  itionem  noftram. 

Hanc  refponfionem  vobis  fatisfafliuram  efTe  fperamus ,  Sc  optamus  ut  aeterna  in- 
ter nos  fit  corcordia  6c  animorum  conjundio  in  Deo ,  ficut  Filius  Dei  in  agone  fuo  pre- 
catur,  utpatermentesomniuminEccleiiacopulet,  utunumlintinDeo.  Bene  vale- 
te.  i6.Aprilis  Anno  .iy49» 


AD  EPISTOLAM  HAMBURGENSIUM,  it^ 


Quid  fit  Ecclefiam  deferere  aut  non  deferere  per  Matth. 

Flacium  Illyricum. 

Dcferere  Ecclefiam  non  efl  ad  tempus  propter  aliquasjuflas  caufas  aUcund^  cede- 
re.  Sed  eft,  vel  impiam  doftrinam  pertinaciter  ampledli,  quarationc  quivi^ 
Chriflianus  Eccleriam  deferere  poteft,  vel  vero,  cum  Doaores  fiuntmuticancs,  fuo- 
que  debito  Patrocinio  Ecclefias  de(tituunt,  aut,  cum  pacis  a  lupis  confequentias  gra- 
tia  aliquid  eis  largiuntur  ,  adeorumque  rapinas  cormivent.  Chriftus  cx  Nazareth 
*vel  ahquo  loco  alio  ob  impiorum  crudelitatem  difcedens  (5c  cogitans  quam  primum 
per  occalionem  reverti,  non  deferit  eam  Ecclefiam  fua  conftanti  confefTione  dcexi- 
lio  cam  xdificat ,  &  inaudita  veritatis  alTertiane  fuperftitionumque  Pharifaicarum 
damnatione  confirmat.  .  . 

Quod  fi  quo  poffet  liberius  tranquilliusque  fuos  coetus  congregare  ,  voIuifTet 
doftrinam  de  juftificatione  timidifttme  &  frigidinimc,  vel,  (ut  jamloquimur)  mode- 
ftiftime  docere,  Pharifa^osvero  molliter  tantum  attingere  ,  eorum  traditiones  fer- 
vare  ,  ac  ita  manifeftorum  veritatis  hoftium  ^ratiam  ambire ,  tum  vcro  <Sc  Eccfefi- 
am  6c  veritatem  deferuiffet.  Sic  Elias  toties  Jam  huc,  jam  illuc  fugitans,  non  de- 
ferit  fuam  Ecclefiam  Baaliticis  lupis,  fed  eam  fua  conftanti  confeflione  ^  trifti  exilro 
in  vera  fententia  confirmat.  (^od  fi  Elias  voluiffet  Baaliticas  aliquas  cDeremonias 
recipere,  eas  pingere  &  excufare  ,  Baalitis  parcere  <Sc  tantum  in  genere,  (ut  Lip. 
Theol.  Epiftola  ad  concionatores  Alb.  Mar.  habet)  abufus  reprehendere  atque  ita 
tempori  fervire  ,  quo  hac  fua  modeftia,  ut  jam  vocatur,  regium  furorem  molliret, 
quo  fic,  fi  non  optimas  ,  at  aliquas  faltem  haberet  Ecclefias,  tum  vero  ille  &  defe- 
ruiftet  dc  prodidiffet  Ecclefias  Dei  impiis.  Cogitafi^cnt  eni  n  pleriq.  en  ifte  fum- 
mus  Vir  in  noftra  Ecclefia  videtur  pacis  gratia  in  utrumque  latus  claudicare  ,  nc 
oftendat  Regem  ,  id  mihi  prote^to,  qui  nulla  ex  parte  ei  comparandus  fum,  mul- 
to  magis  licet.  Quare  ita  languefadti  cefliffent  &:  conrennffcnt,  Nec  habuifTet  E- 
zabel  multos  duros  ,  ftoicos  &  horridos  fui  regni  turbatore«,  quorum  fanguinem 
funderet,  ficut  jam  noftrum  foium  non  multos  martyres  fert. 

Sic  Paulus  cedens  Ephelb  ob  impiorum  f^evitiam,  ac  cogitans  porroEphefios 
vel  coram  voce  per  occafionem,  uel  ahfens  fcripto  confirmare,  non  deferit  Eccle- 
fiam,  fed  fua  conffanti  confeflione  &:  afBidione  eam  confirmat.  Verum  C\  publi- 
coe  transquillitatis  gratia  Ephefiae  Dianae,  veftes,  ntusimaginis&  alias  ceremoniasin 
Ecclefiam  inducere  aut  Pharifaicas  obfervationes  reftituere  &:  ad  multa  connivere 
voluiftet,  tum  vero  &  eam  &  alias  infinitas  Ecclefias  a  fe  iedificatas,  &pland  totam 
pofteritatem  deferuiffet,  vel  potius  prodidiffet. 

Sic  Athanafius  toties  malens  difcedere  a  fua  Eccfefia,  quam  Arrianis  aliquld 
concedere,  aut  in  compofitione  caufce,  generalitatibus  &  ambiguitatibus  uti,  (ficut 
jam  in  Lipfiacolnterim  fad^tumeft)  non  deferit  fuam  Ecclefiam ,  fed  eam  fua  oratio- 
ne,  conftanti  confeflione  &  trifti  exilio  ,  multiplicique  fua  cruce  confirmat,  ^  us- 

3^n  5  4ue 


18^  WnTEBEBGENS.  kESPONSIO  AD  EPIST\  HAMBURG. 


que  in  hodiernam  diem  Ecclefiam  CHrifti  docet  &  corroborat.     Satius  eftfortunas, 
corpora  &  coetus  piorum  turbari ,  quam  confcientias  <5c  Spiritum  Sandtum. 

Spiritualis  ille  lupus  ,  i.e.  Diabolus  autfalfus  Dodor  non  prius  devorat  ovem 
CHrifti,  quam  in  animo  ei  airenfaeft,  facilius  autem  aft^entitur  ovis  lupo,  cum  vi- 
det  proprium  Paftorem  jam  facere  amicitiam  cum  lupo,  6c  canes  latrandoeumnon 
amplius  accufare  ,  quamfi  vidiftet  &c  Paftorem  5c  canes  ferio  Inpo  refiftentes  aliquid 
pati. 

Verifllmus  igitur  eft,  qUod  illi  Ecclefias  deferant,  qui  vel  impia  dogmata  per- 
tinaciter  feqvuntur,  velcum  poftint,  aut  etiam  ofticio  debeant  ferio  lupis  refiftere; 
muti  canes  fiunt,  aut  prae  metu  cum  lupis  pacem  faciunt. 

Qui  vero  lupis  etiam  aliquas  feneftras  *&  januas  aperiunt  ii  ovile  Dominipr©- 
dunt ,  etiam  fi  omnes  ifti  in  medio  gregis  Domini  magnam  cafam  haberent,&nun- 
quam.  inde  recederent* 

E  contra  ilii  non  deferunt  Ecclefiam  ,  fed  Ecclefise  adfunt ,  qui  pia  dogmata 
feqvuntur,  <Sc  Eclefiam  6c  reiigionem  tum  orando,  tum  docendo,  tum  exilium,  pau- 
pertatem,  ignominiam  &  qucecunque  mala  acciderunt ,  patiendo,  tum  <5c  quacun- 
que  alia  ratione  pofi^unt  defendunt,  ab  omnibusque  erroribiis  6c  errorum  confpicuis 
occafionibus  tuentur  etiamfi  fingulis  annis  aiiquoties  ab  Ecclefia  6cex  fuis  laribus 
usque  in  mediam  Turciam  in  exilium  pellerentur  &  relegarentur. 

Imprcftijm  Magdeburgi  per  Michaelem  Lottherum 

if49. 


/ 


mt 


siattiDciftt 

2)cr 


^ClVj  ivotts  ^lboidffcrei)  377 

S^     DOtl)  iTalbc  M.  Joach.Weflphalus 

160  fqq. 

Sibcnbm^!  (^aebcil.)  Mn^f  nictjt  am2l[* 

tar,  nod;  am  ]3ricj]cv,  nod;  an  ^ercmo* 

nien  6f 

i|l  fcin  Opffer  89 

nuijet  niir  Dcm,  ^cr  t^  empfdncjt        1 1  r 

t>cj]clbcrt  ipalfuncjunb  21uerbeilun(j  loj 

511  t>cf\dbcn  (^ebrauci)  fo(  niemanD  triDcr 

©emiilen  gcjmun()cn  it^erDcn  12  j 

bei  &em|elbcfi  finO  ©obrciucj^e  126 

wdd^i  abcr  ein  9}?ittclDin^  140 

im)  beiDe  ©cjlalt  1 5  5 

t)on  (ocm)  65 

^cfcnntnig  Dcr  ^rcDi^er  m  J^^^mburg 

an.   iff7.  2f0.rqq. 

2(bgocc  Der  ^13apillifct)cn  Q5rduc(^  27 s 
.ctulDcncr  276 

2(bgdftercY  (t>it)  t>cr  i^etbett  ncnnct  Da^ 
"  Interim  cineDieligion  80 

ifi  fcuicn  eidncn  ©eDandfcn  folc^en  277 
tcr  papijtcrt  in  Slnbctun^  Dc^  (^acra* 
mcnti^  67 

tn  5inru(fun(}  Der  J^cifKjCrt  69 

in  Der  lc^fen  Oclung  68 

in  Dem  Q}ertrauen  auf  cianc^ercfe  199 

abgottifcbc  u.  ^vipi)lifd)cCcremonien  277 

abUg  (pabfilicfecr)  ifl  nid;t  ju  DulDen 

H5 
2(bra^am  t)on  feiner  O?cd;tfcrti0uncj    i  f  9 

179*  »96 

Ahfolutton  (bic)  ftd)  toon  Dem  ^rieOer  fpre^ 

^tn  ju  lailcn,  ij]  cin  OJ^ittclDing    140 


ADIAPHOR A  (t>k)  fdnncn  fcine  opera  fu. 

pererogationis  fein  24 

tcr  Btrcitubcr  bic)  fcl)ien  anfano^  gc* 

rincj ,  nad;maf)l^  abcr  [)0X  pd;^  anDcref 

gctDicfen  228 

2tt>iflp(?ori|lctt  (ilifj  ber)  1 3  6 

iEPINUS(Johann)untcrf(^rcibet  an.  ifn 

Dcv  Q3cfcnnnu^  a^iDcv  A.  Oliandrum 

20f 

tvirD  \)on  Ge.  Majore  fciner  ^cinunci  ju 
fein  fdlfd)lic()  auf^geruffcn  21 1 

fci)reibet  an  Dic  ^-llJirfenDeracr  tjon  Dencn 
?D?iftcfDjucjen  ^^a^mend  ber  ^ird;cn  ju 
J£)ambur^  218 

fein  ^cfcntni^  tviDer  D.  Ge.  Majorem 

2U 

2(ffenrpicl(eiit)  finDct  ficf)  tn  Dcm  ^t^f 

Cpffcr  128 

2{Iber6  (/^cittricfo)  ^rcDicjcr  in  l!ubecf  m^^ 

tcrfcl^reibct  an.  ijfj.  Der  Q5cfdntn!g 

WiDer  Majorem  259 

2Jlbcrt  i;)crl?o()  V)on  ^reuJTen  fc&rcibet  an. 

1  f  f  i.  a\}  Die  t)on  ipamburg  unD  Cuucjj 

bm^  miyiw  Oiianders  ^ebrc  1 48 

tvirD  Wcjjcn  fcincr  (^orgfalt   j)eruf)mct 

MO 

ZWmadM  ( AMf  (B($:itti6)  grunDct  fid)  Die 

5vra(fr  Dcr>  i5;t>an,aelii  J78 

2tlrct>c  fiir  bereit^,  fcbon  4 

2lltar  (bcr)  bilfft  nid;ti?  jurfrafff  Dcjf^a- 

cramcnti?  6f 

tcti)  haben  €5ri{]u^  unDDic2Ipo|]e(nic[)t 

J3ebraud)t  6f 

2tlter  5)?cnfcj)  1  §9 

Af7jhro- 


m 


^egifier. 


119 


Amhrofiits  de  excefTu  fratris 
ad  Fauftum  e.  p. 

in  ep.  adGalatas  i^f 

Ej-  oratio  pro  Imp.  Theod.  119 

Ej.  oratio  funebris  Valentini  jun.  e.  p, 

2(m0t>orf  (wiber  N/V.)  fd^veibet  D.  Georg. 

Major  an.  1  f $"2.  214.25^ 

2(rtbecung  be^  ©acramcnfd  tfl  unvedf^t  66, 

'?? 

2(rtbaci)t  (cigcrte)  oftne  ^rjfeffuncj  t)c^  @a# 

cranient^  t|]unju(d§i(}  98 

2(rtr»ffrtrt5  (t)er  ^eiligert)  fan  nicf)t  al^ 

em  9??ittcli)ing  angenommcn  tvevDcn 

69, 104. 141 

2<rttidbvifl  (t)er)  tjl  bcv  "^^xhSli  78 

tt>ivD  bev  Hydrse  t?evglic[;c«  209 

»011  ^erti)  ju  Dvom  1^2 

fd;eucn  fic^  cini()c  ju  ncnnen  2  m 

Apoflata  voaven  in  t)ev  cvjlen  JvtvcOcDonbem 

2lbent>ttial  au^,gefcl;Ioffeit  1 1 4 

2(rmmb  (mut^iviUigc)  Dc  fcf;am(ofc  ^c; 

belface  24 

2(rttcFcl  (Oee  (BlmUm^  fan  fem  ^abj] 

macf^en  66 

macf^en  Die  ^apijTen  oon  ^f^rifam,  ©al^, 

M^ti  ^peifc,  ^pembtien  unb  S^mbtn 

I2f 

ATHANASU  2Bol)Ioerba(tcn  hi\  Q3erfoI^ 
gun^cn  t)cv  5^ivcten  28 r 

2(uerertOc^  iReinerus)  ^ret)i()cv  tti  ^iibecf 
untcvfc!)vcibet  an.  i  f  f  5.  i)ev  Q5efdntt]ig 

t^)ibcv  Majorem  259 

2(aflegjmg  (ber  i^art^e)  bci  €i!iiiDeif)un() 

t)cv  ^viellev  69 

^twgrpwrgttfcbe  (bie)  ConfeflTon  ttJivt)  in 

DevSefdntni§  tt)it)ev basllnterim  t)eut* 

licf)  unb  au^f%(idKvf(dvet         237 

Auguflinus  de  catecliizandis  rudibus     f  i 

fuper  Johannem  4f'70'87 

de  civitate  Dei  90.  1 16 

de  baptifmo  parvulorum  99 

de  dodrina  Ciiaftiana  48.  100 


contra  Maximin.  10 1 

contra  Fauftum  Manich.  10  f 

de  verareligione  11 1 

in  Genefin  115 
Liberconfeflionum           1if.116.119 

de  Symbolo  ad  catechum  1 17 
in  Pfalmos  e.  p. 
Epiflola  ad  Hieronymum  e.p. 

debaptifmo  contraDonatiflas  4J.117 

de  quteftionibus  Dulcitii  117 

feine  sv)?einun^  mw  Sc^^feuev  120 

contra  Pelagium  e.  p. 

Epiftola  ad  Cafulanura  124 

Januarium  241 

de  natura  &  gratia.  I2f 

de  ecclefiafticis  dogmatibus  48 

contra  Crefcentium  48 

fein  fc|)onev  ©pvucf; :  Accedat  verbum 

ad  elementum  25*4 

2(ligrpurgifcfec  Confeffion  utlt)  t()VC  Apo- 

logie  i(i  niemal^  0vunt)fic!;tt?it)evfc3tt  j 

2^<?rtrt  oon  beflefben  ©ebvauc5  unb  ?)}?t§* 

bvaucl)  3  9 

beijen  ©en^aft  ijl  evbid;tet  70 

^Aitn^^urtcPer  e.  p. 

2^<»0c  ObAxt\)^\t»  ^vebi^CV  JU  St.  Jacobi 
\n  Zixhid  untevf{};veibet  an.  j  y  n-  "^^^ 
7.  Apr.  bev  Jpambuvsev  Q5ef dntnip  tvii' 

.  bev  Majorem  259 

2&4ert   (  Georg  )    ^^rebigev  St.  Marien 

in  ^iibccf  untevfdjieibct  an.  if  H'  ^^^ 

Q5efdntni§  rotbcv  Majorem         2  j  9 

2^4r(inmrtrt  (^Nico/aus)  untevfc|)vcibet  an. 

iff2.  "t)ev  ^Scfdntnifj  tt^ibev  Ofian- 

drum  206 

unt)  an.  I  n'^  t)cv  Q5cfdntt]i^  tvibcv  Ma- 

jorem  25  S 

^aim  (em  guter)  brincjt  ^ntt  5riid;te 

226 

25numgMtert  (Jo^^nn)  «)3vei)tp*  sum 

Jpeil.  Q5ei|^  inO:)?a0t)ebuv(j/Untevfc!;i*ieb 

t)ev 


2^egif!er. 


199 


bcr  Q5efdntnif  ttjibcr  Majorem  anno  J^ifcbofF  (^oti  bcm  (bbctfitn)  mt>  bcti 
iff5,  249  anbcrn  Q5ifcf)6(fen  4»rqq. 

25egangrtifle  (^»c)  im  ^'}3a5ilt5um  l^aben   25lut  €^rifli  im  Sibentmtal  i?f 


feincn  (^runi)  in  bcr  @c(;ri(fc  unt)  flnD 

Dollcr  ^etru^  121 

25egrrtbm^  (oae)  €6vi|ii'^pic(  im  ^abfl^ 

tf)um  ij]  (dc[)erlicl)  unt)  un(cii)(ic&  1 4 ' 
©ebrduc(?c  bei  ^cncn  25cgrrtbmflert  in 

^er  crjien  5lird;e  1 1  s 

®cf)6ren  unter  bie^^^itteibin^c  140 


Dcr  Q3erfu5nun0  i6i 

^cm)  ^^ri|]i  fpricf;tA.Ofiander  bie  Qtf 
rcc^tmac(;cnl)c  5?rafft  a(\  1 60 

Bo^n  Oortcfoim)  ^rcDi^cr  in  ^T^a^beburg 
unterfc(?rcibct  an.  15-^5.  t)er  Jpanibar^ 
0ifcf;cn   ^efdntnig  noiDcr  Majorera 

24^ 


Oblation  unt)  donarla  bci    t)Cncnfc(bcn>    ^Mcv  00^4«)  Paftor  JU  St.  Jacobi  itt 

Jg^amburj;  2^-9 

untcrfc(;rcibcr  an.  ifp»   ber^cfdntnig 

iviDcr  A.  Ofiandrum  20 y 

An.  1  f  fj.  G.  Majorem  256 

An.  iff7.  t)er  ^cfdntniig  t)cm5lbcn&^ 
ma(  2f9 

Brentim  {^ohmtnes)  (e^rct  ©cf^rifftmd^ig 
t?OHt)cr  9^ccf;tferti(]im^  15-9 


25ei4)te  (»Ort  t)er(l>^rertO  T^ 

i£r$i:t>^«"g  ^er  Qi5nOert  m  ^ev)  tvii^ 

fdifc(;(ic(;  unter  Die  ?»}?ittei&in()e  an^cgcj' 

hiW  144 

25clol)mmg  5at  ©0^^  ci^ncn  unt)  nic{)t 
fremt)en  ^Bcrcfcn  ^ucjefa^t  1 1 2 

BERENGARIUS  ein  (^acramentircr    2^2 


25efcbtieibung  (t>ie)  nennct  Da^  Interim  23ret  (txie  «tt^cr)  in  t)er  @unt)flut5  nad^ 

tprannifd)  unt)  t)cr  O^atur  ju  tviDer  81  bcr  ^auffe  nenncn  Die  Q)apif^cn  t)ie 

ijl  im  97.  ^cf(.  nicf;t(^  nii|e             184  •  Q5u(Te                                     ^7 

23cfct)tverei:  (Oie)  ^ebortcn  im  ^abflt^um  25runnert  (rcfe^ne)  bcim  Jerem.IL    i ;  f 

ad  feptem  ordines                     7 1  25r«no  (Qimort )  tin  ^reglaucr  unt)  Q3re^ 


25cfcfctvcriirtgcn  t)er  Creaturcn  im  ^abft 

tbum  3 1 

Sc^oren  nid;t  untcrbic9}?itte(bingc    141 

23ctcnbcbc(fe  unt)  unbebecFt  ein  ^Hinib 

i)in(3  1 40 

]3elrug  (im  pabfit^uitt)  mi  bcm  Ssjjfcu^ 

cr,  t)enen  <Sec(;:5J?e(fcn,  Q^e^dn^niltcn, 

3a(;r^3citen  121 

23ilanb  (Jluhe.rtns)  ein  ^rcbi^cr  in  J^am^ 
bur(3  untcrfd;reibct  an.  iff2.  DcrQ5c^ 

fdntni^  roiber  Ofiandrum  20^ 

Ao.  ifn»  eincr  ani)cr  tviebcr  Majorem  ^^uUinger  ein  (Sacramcntirer 

2  3  ^  23u(re  (^ie )  ift  f cin  ©acramcnt 

Silber  tt)c(c&c  abjufci^affcn ,  unb  tDc(c{)c  ju  tvirb  ba^  anbcr  ^ret  nacb  t^er  ^auffe  iit 

t)uIDen                                  150  bcr  ©liniJflu^f  gcnant                 f7 

ni5G(id;c)  \x\  bencn  Sfircjcn  Jii  ^abcn  m  tas  )PC)ort  ^er)  nac!)  Ofiandri  (Simt 

Q^?itte(Ding   .     .                   140  171 


bi^crin^ilncburg,  untcrfc()rieban.i  f  f  2 
bcr  ^efdntnup  triDcr  Ofiandrum. 

20^ 

bcrgtctc^cn  {\)^i  cr  an.  i  f  f  ^  mit  bemQ5e^ 

bcncfcn  tt)il)er  D.  Ge.  Majorem    247 

25ucfebrucFcr  ju  ^ambur^  an.  i  f  f  7. 30^ 

[)an  ^Oicfratf;  289 

ju  9??a3bcbur0  an.  1^49,  unb  iffj. 

Michael  Lother  206.  286 

€(;iMfr  Otobingcriu  Wa^bcbur^  an.  i  f  49* 

2g2 
2f2 


Dd 


CAL- 


CALVINUS  tin ©acvamentlvei'         i^z 
Camn  Mifljejfl  um'ecl;tunt)nicf;t$u  h\\i\Qix\ 

IGf.   127 

Crtrf(i4^em  ©acvamentfvev  2^2 

Catechiimm  tvic  ev  in  Dev  jvftcn  5?ivcf>en  ge^ 

tvicben  tt)ovl)en  \  f  o 

Ubw«0cn)  ge^oven  ju  ^cn  C):);ittelt)insen 

140 

Ccrcmortiett  fonnen  unt)  muffcn  sumeilcn 
gcdnt)evt  voevben  12? 


inun(5  161 

foH  aKcin  gef)6vet  tvevben  99 

iit  3^m,  muffen  bic  ^afuvent\)lei)evi)ev# 

m\\%tx  nocl;  getvcnnet  n^evben  1 69 
Chryfiflo7?im  {Sohanms^  t{]  t)CV  ^dbjlifdjen 

Cbven^^eidjte  ent.9ejjen  60 

feine  Homilice  in  ep.  ad  HebrjEos      94 

Clemens  L  [K.^.  fo(6o.3al^V  nacf)  €.^vi? 

fti  Jg)immelfaf)v(  Dic  givmung  Dcvovt)^ 

net  5abcn  f  2 

fol  man  nicf^tju  Q5(aubcn^#2(rticfcln  ma?  C(S»c/^/  {Reimar.)  ^vebicjev  ju  StPctri  in 


c^en  150 

t)eim  2tbent)mal  126 

bci  Dev  ^ouffe  laf 

iJOrt  (B>l€i<*>^cicbcr)  in  9feicf;(e&ventctt 

^ivd)en  14  f 

Prafflicbc )  f onnen  mft  gtiten  ©cttjijfcn 

nici)t  angenommen  vvevDcn  142 

neue  unb  fclb|l:^cvt>ad;tc  277 

mjf!f5Ci)run3cne  ibid. 

^aptftffc!}c  unDSlb^ttifcOe  279 

€i?ri{i»m  (Ocr)  i(l  nid;t  i)on  C^viflo  tevj? 

ovbnet  f  i 


^ubecf  untevfdbve4bet  an.  i  j  y  j,  DerQ3e^ 
fdntnu§  tvibev  Majorem  239 

Cochm  XJohan^  ^vebi^CV  JU  St.  Jacob  irt 
^ubecf/  untevfd)cibet  an.  ifn»  ben^» 
5lpvi(  t)ev  ©ambuv^cv  ^^cfdntni^  tt>i^ 

t>ev  Ge.  Majorem  1 59 

(tom<^OKii  (ci»i)  (^picl  fint)ct  ftc&  in  t)er 
^dbjlifd;en  ^effe  12» 

ConcUia  fint)  untev  t)cr  J^,  (^cfevifft  99,10© 
t)a()ev  f  an  i^ncn  t)ie  Ccf;ve  nid;t  untevn?ov|fett 
.  njcvbcn  i?z 

CONCILIUM  juCcfini^  2^ 


fol  bte  i!n)?enbt(jc  (Saibung  t)c^  ^cif.  ©ct?  CONON  (y-y/?^/;/)  ^vcDi^ev  In  ^3t)ebuv0 
Pe^  bebeutcn  fi  ........r.a....:t...  ._  *....  f^...,t..... 

tvsivt)  t)en  benen  ^apijlcn  jum  ©(aubcn^^^ 

$[vnfe(  .(icmad^t  i2f 

fijf}vct  2lbg6tteve9  mit  fic^  61 

lan  nid;t  alis  cinii^BittclDin^  anaenonp 

men  wcvben  141 


untevfd;vcibet  an.  iff5,  Dev.5}ambuv^ 
Sifd;en  ^efdntnwg  tviDer  Majorem 

249 

Conftantinm  {Magmis)  befie5(ct  imConci- 

lio  Niceno  Dic  ©tvcit^gvagcn  nad)Dcr 

<gc!)vi|ft  ya  beuvt^eiicn  1  g  i 


€briilett  (i>c»IUtt5ottimcfte)  nannte  man  Controverfien  njcvDen  Dnvcf>  ©tveitcn  nicjt 
i)ic  Confirmatos  in  Dcr  cvjien  ^ivcfte.         ^%iX^m  i  f o 

fo  Copulationes  (t>eriS^c^2»e»te)geJdvcnutu 

CHRISTIANUS  {Alberttis')  ^vcticjev  ju  tev  t)ie  C0?ittc(binc)e  140 

CD^acjbebuva  ajpprobivet  an.  I  f  f }, ba^  Corinr^ieu  ( L  ^n ?>ie)  Cap. I.  €f;vi(!u^  i(l 

^ofr>buro{jcf;e  ^^efdntnufctvibev  Ma-  ifl  un^  9cmad)t  204 

jorerp     "  249  Cort  ( Valentinm)  ^vcbitjCV  in  ^ubccf  untev^ 

CHRISTUS  i)a^  m%%  SlBovt  be^  QSatcv^         fcf)veibet  bcr  ^cfdntmigj nolbev  Majo- 

176  rem  an.  iff;.  239 

tA^  tnnjcnbiae  ^ovt  nad^^OfiandrisX^eiV  Coflni^  {ConcUium  jw)  2f  j 

tiung  i7i  Crc<Jt«r  (Oie  rtctte)  189 

Wei&e 


XVcil^c  Der )  im  ^abiltf)um  1 5 1 

Crejcnuiiwt  {contra)  Auguftinus  48 

CreuB(C<5)r!(lO  i/4 

i>er  C^rijtcn)  ivariim  e^  ©Otf  fc!)icfe  1 

(Curtirarieri  ivuiDen  im  ^})ab(ltf;um  ju^vie^ 

jicrti  (jeweifKt  75 

Cyprianm  citntui:  45*^^ 

Epiftol^  9i.ii6 

Ep.  ad  Magd.  87 

Sermones  94 

de  hsrcticis  baptizandts  ^     99 

ad  Porapon.  contra  Ep.  Stephanie.p. 

de  lapfis  10 1 

Cyrillm  ad  Reginas  •Xi/ 

jDecjener  (^drtc^im)  ^"Preblcjer  in  ^ambur^ 
tmterfcf>reibet  an.  iffi»  Der  Q3efdnt^ 
ni§  roiDer  A.  Ofiandrum  lof 

unt)  an.  ifn*  einerant)ernn)it)er  Majo- 

rem  23^ 

War  an.  I  ffy.  Le(3:or  Secundarius  l)a 

er  Der  ^efdntnig  i)om  .S)ei(,  5lt>cnDmal 


unterfd)rief> 

ay9 

©cutfcbe  (alte)  *206rter 

2JIIre^e/bereit.^,  fc(;ori 

4 

^rboni,  3rt^um 

S9 

2(r({e,  ^lri^ 

f9 

2lr(|el>ve,  ^r|ertei; 

6f 

<mermaten ,  uberma'§t(| 

97 

rtiierpoUcrti,  libertciubeti 

ifr 

baloereri/  fd^reven,  poitern,  ©erdufcf;  ma? 

c^en 

2f6 

25ebrocb,  ^etrucj 

41 

bebooe^e,  bef)drte,  ^e^iemte 

9f 

befctoarmen,  befd)irmen 

II I 

betajeri,  umgcjogen,  umfd;(o|Ten 

50 

beiialleii,  gefallen 

8J 

bltanOc 

190 

bvioueti,  Q^eiafaiibc,  Stber^faubt 

125 

bectbcr,  adnfjlicj^ 

67 

2)oe(f ,  toc^l 

^^ 

.  ■      ■■     ■  — — ^— — — —  1. 

2)oreti,  Durfen  gi 

bu!id?er,  Duncfel  ie> 

eimf olWcfe,  einfac^,  ein^efrt  12; 

CEmpte,  2lemtev  61 

pecn,  flie^en  6 

StUX>cn,  freteten,  f>euratf}ef etl  152 

(Sema^ela,  ©emdc^tc  f  f 

geru)ii>et,  gcrafer,  getobct  f  ; 

gc(iofr<^rOe ,  j)efcf?mucfte  S 

gejWpet  ^5 

getanjet,  gj" 

gctemmet,  bc^dmef  150 

<8ficbtrerc ,  ©icf;tbvucf;iijct  60 

<0<5^e,  ©dttej:  1 1 ; 

^ele,  (lan^e  S* 

^upfof  crt,  f)etmfuc6ett  1 1  a 

jetverlc,  iemaf^  12; 

trtOkt>mg:ert,  erpin^ert  4f 

tnercf c,  ^:0?ercfmaf  47 

milcbclbicfete,  Of;ren^ci$te  €9 

tnucf  crt,  mud[)fen  s 

mummelrt,  murmeltl  27 

tnuttert,  9?lotten  f  8 

iiee,  nicmaf^  ^ 

Mocb^erts ,  Dcm^oc&  10, 60 

«Vwerle,  niemiil^  7r 

ol^ert^,  t)on  ^liter^  f;ei;  -       icf 

orterert,  erdrteren  37 

^uerfi ,  libey  24 

piaferey,  116 

plumertfiriPcu  9 

raoert,  rat^eti  7 

KeDc  r 

Sap,@a(ft  ayz 

eprofe,  ©pric^wort  ^ 

Btete ,  ^Sticf)  a* 

poffert,  au^jejierct  17 

fumtioee,  bijweiieo  af 

(u|1e.fon|i  90 

fv,e^fei  at 

Cartc^  112 


19* 


Kegfpcr 


iC^ogcfcttcbcu ,  f^iHfenan^efei^fen      22 
t^0^ut>eri,  ftcl;  in  eine  Jjpaut  elntvi«fe(n, 


8f 
87 
8f 
60 


bemumlen, 
t^ofiPc,  ju5(eic& 
trumpcii, 

Dcrhf  eii ,  gefd5WicI)ert 
iiMvorbvgcnglit,  unum^dnctfic^ 
DOrbettefl  in  genere  mafculino 
X^ogc,  gug, 
iJOrDupcrt/  «creiefTert 
i?crfoOcrt,  (jefortievt 
rorgifitc,  ©i(ft 
Dorlefett,  Derlieren 
rorlopttgc,  €r(6fun0e 
X^orttufe,  Qiernunft 
itpgcitiuQct>c,  aufgebIafeneQ[Govfe 
up^creppet 

i^ppicb,  ambigud  utit)  i)evit)Ovven 
3Ponis>erctt ,  t^ertuirren 
ut^rabeit/  au^votten 
tveti,  al^  Si 

hi§ 
)a?rcuel,5ret)el 
ttjrcuelicP,  freioentlicb 
^e  yetittcti ,  t)ie  /enigen 
Vctverlc,  eini(ier(ep 
SDcutfcblant)  (Oic  i£t?4iigchTcl)c  j^ir^e 
itt)  ^attcDon  anno  1^46«  bi$  iSSh 
\)ie(e  S)van(3fa(e  219 

Dicrter  bcv  5?ird)en  40 

^icrt|l  (ain  ^i:K)artgeIio)  ijlfrdjftig    17^ 
,  Dionyfim  {Areopagiia)  jeU()et  iT?iDcr  bie  ^a^ 
^jiltm  9r.ii4.  iif» 


unt)an.  1^7.  ber^efdntnug^om^peil. 

21bent)mab(  2^9 

Cgi^ertbcrgiecFertbcrg  (^artttjig)  ^re*» 

t)iger  in  ^uneburgunterfdxieban.  if  fa 

bev  ^Sefdntnu^  tvibev  Ofiandrum  20G 

unt)  an.  if  f 5.  Dem^eDencfeti  n>it)evMa- 

jorem  247 

124  <£yer^  (XPci^e)  im  ^abjltbum  i ;  i 

17  igirtigteit  ob  (?e  ein  jtennjeicf^en  bev^ir^ 

cben  fei  9 1 

i|!  in  Dev  ^el^re,  unt)  nicjt  in  €eremonien 

126 
biifft  i\)iber  bie  geinbe  ifj 

tt>a()reun^fa(fcbe  112 

igmreo^rturtg  ( cBOttce)  fn  ben  JE)er^en 
ber  ©(dubiaen  179 

fo(5ct  aufbie  Siccbtferticjun^  i8f 

in  t>cr)  bejlebet  bie  !Ke5;tferfii)ut]<j  nid^t 

if5.  18} 

(gigle&ctt  al.  Ifenderus,  mipbeutetbev  ^iU 

tenberger  ^SBorte  256 

iJ^iQcn  {Faulm  ijort)  unteefcbrieban.  i  f  f  2 

Dev  Q3efdntnup  iviber  A.  Ofiandrum 

20  f 
unt)  an.  I  f  f  j.  bem  S^ebencfen  tvibev  Ge. 

Majorem  25  f 

Unt)  an.  iff7.  a(d  Superintendens  bet 

Q3efdntniip  Dctn  J;)ei(.  51benbma(  2^9 
ELIAS  ^ifev  bci  ber  Q:lerfo(^ung  iga 

iSItertt  ^aben  j)r6ffcre@eiva(tubevi^ve^im 

bev  o\t>  bev  ^ab|l  79 

o^ncDcr)  Suflimmung  foKen  (icf;  bie 

.^ini)er  nicbt  t^erbeurat^eii  78 

{Ertgel  fint)  f eine  gurbittev  1 09 


41 

75 

y9 
f 

26.104 

8 
20 

4 
II? 

27 
10 

f 

77 

f^ 
4 
6 

8 

4 


Difciplin  (EircfccfiO  \)0^i  feinen  O^lulen.  fjentfi5t)rurt3  i)et3ungtrauem  79 

^^  i^rttjd^ult^igurtgert  (art)  matt(je(t  e^  ber 

Donatifi^n  (wibcr  bic)  Auguftinus     4?  ^ii^eit  nid}r,  Dieaber  nic!)t^0e(ten.28o 

CgggerOes  {Servatius')  ^rct)ij3er  JU  St.  Ja-  Epphaniits  adverfus  htEreles         92»  116 

€ob  unterfcbreibet  an.  iffa.  Der  %v^  f^rbe  (cttjigcs)  191 

fdntnug  n?ii)er  Ofiandrum         20  f  (grb|i^rtOe  (Oic)  foU  €f;vifiu^  aflein  (jcbuf» 

imo(eid)en  an.  i  f  f  3,  bem  ^ebencfeii  tt>i*  fet  \)(}^i\\  6 j 

tev  Majorfm  23  f 

roti 


2^cgf(!€r. 


19J 


rortbcc)  (c^retDad  Interim  falfcl)      lo  (en  in  Nn  Patribus  anjutreffen        119 

^ErfuIlutig  t)ed©efe6e^burc{)€f)rj|]um  i6r  5c(?c  (ttuiBlicfec)  anricfeten  ili  m  ^itttU 

tgrc^rciffung  €fH iRi                          181  Mn()                                         140 

iJivUnntmS  (Oic)  i(]  eine  ©iJttlic&e  ^eip*  ^«"«'^e  C  ^"^«  ^«« )  "ti  ^abpt&um   1 5 1 

^eit                                       164  tvirt)unrec(;taI^ein?D?ittelt)ni()an(je3el>en 

^£rlo(utig(»onbcr)t)urcf;€f)rinum     n  ,                        H» 

f>errtcucrung(M€)  iihinet)cnt)erDiccf)tfcr^  5mc)  ^rebi()erju5ubecruntcrfc5rcibetAnn. 

^i3un()unterfcf;ieDene'BoItf;at©Otteg  i  f  n»  tier  ^efcinntnig  mtDer  Majorem 

if^  eine  &abt  Q!)Ottt^                     1 8  5  5irmiin_g  ( Wc )  f)Cit  f eine  Sufaije  unM^^Jer^ 


fJ&r^^X?«tcr  (uort  t>cr)  Q}ie(<^eiberei  74 
(i£r3e|^lung  (DcrSunbcn)  in  Dn*  Q5cici)te 

i\i  nic^t  n6rf)i()  nud)  nic&t  mu(}licf)  r8 
fan  nid;t  a(d  ein  O^^ittelDina  aufgct)run()en 

n)ert)en  145 

(Evangclicrt  (^ic)  un&  €pipe(n  in  t)cnen 

(^emeinen  erfidren  i|l  ein  9}?itteiDing 


f)ciffun(3t)on  Cbrifio  ji_ 

i(lt)ont)enen  5ipo{lc(n  nic^t  ^ebraucf  t  e.  a. 
wirb  oon  Denen  ^]3api|]en  (}6f)er  al^  Die  ^au? 

fegebalten  n 

n)irDiDon  i()nen  jum^ffen^JaPnac&t^unt) 

^inber^^pie(()emi^braud;et     fo.  n 
bcr)  recf)fer  ©ebrauc^  yo 


EVANGELii  (txisroort  t^ce)  nad;  O 

fiandri  ^rfldrun^  171 

bicprcOigt  Oce)  ijl  fein  feerer  ©d)(»n 

172 

EUCHARISTIA  bei  q5ec|rdbniften  Der  ^ir^ 

fiorbenen  1 1  f 

EUSEBIUS  de  demonflratioire  evangelica 

92 


140   FLACII  (  Matth.)  Unterricf?t  mt  i)a (')ci{Tc 

i)ie  5?ird)e  t)er(a(yen  ?  1 8  f .  fqq. 

FLACCIUS  C7W^/W;/>/)fd)rcibet  mitNic. 

Gallo  m  bie  ^rcDiger  ju  ^iibecf ,  ^am^ 

burg  unt)  £unebur.(3  2  r  2,  208 

ber  ^ambur()ev  5inttt)ort  auf  Demfeiben 

^rief  21^ 

fein  £ob  uni)  Q5ert)ien(!  e.  p. 

Jla^cft^^eibe  im  ^ab|]t()um  1 5 1 


HiftoriaEccIefiaftica                        62  Jliimmc  Oo^rtnit)  ^rebicjer  in  J£)«ni* 

Exawimtun^  Derer  t)ic  jum  f)eif.  5lbenDmabf  bur^  ju  S.  Jac.  unterfcl?reibet  A.  i  y  f  2. 

gebenroonen                             140  l)cv^efdnntni§tDiDer  Ofiandrum  ^j* 

EXULORUM  cin  5Sei?57a5mC  Laurentii  iffj         Majorem                         25; 

g};oergfen  ai6      1^7       ijom  f)ei(.  2f  bent)ma&f       2^9 

5lcifcbunb?^(ut5CHRlSTl  i6f 

S«^ncrt  (voti)tra(iett  129  ^r^gcrt  (lofc)  t)cr  Interimiffen  67 

Sajlcrt  ij]  ein  ?>}?itte(Din(» 140  ^rctJcrt  (  ^ertrtirtg )  ^rebi^er  ju  S.  Catha- 

rinen  in  9}?agt)eburg  A.  1  f  f  5.  t)aerDcr 
^ePdnntnup  tToiDev  Majorem  unter^ 


abernicf)t,  tvie  ed  Die  ^dbflfer  furfc&reiben 

uom)  i;o 

Sajinadbfs^Qpicl  (cwt)  trcibcn  bic^api^ 

flen  mit  t)er  girmung  f  i 

*33riefferi2Beibc  7? 

Jcgfcwcr  Cvom)  (tnt)untcrfc&icD(ic5c©tcf<i 


fd)rieben  249 

Jfcicr?^i((e  lu  20 

^rciwiUige^ercFc)  22 

^ricOact).  5'^*5^''<^-  S^^^^^^  (  ^cba? 

pwn)  ^rcDiijer  ju  S.Cath.  in^awbur^ 


294 


l^t^iflcr. 


-      unterfd[)reibet  &cr  ^efdnnf nu§  n)ii)er  O-  ju  Dionyfii  Arcopagitce  geiten         1 1  f 

fiaiidrum  A.  i  y  f  2. 2©f .  wiber  Majo-  iH/eberjeittiolIer  gjJij^bmud)  0e\T?efe'n  1 14 

rem  A.  iffj»  23^»  m  Dem  f;ei(i()en  (Set>att(feii(cjgcrtcrt)fol(jenfu&ret$ur2ib^ 

2(bent)ma5le                            2f9  (lotterei                                   277 

5rict>c  (:&ircl)«rt)                         215  ®<Dtt€6)  liberun^                       197 

FKIDEIUCUS    iClnlianm)  ^xiVm  i»  CB^egentt?4rt  ( l^u  )  ©Otf  m  ben  ©(dubicictt 

CD?agt)ebur.(3  unterfc^reibet  A.  i  f  n  •  t^^ J-'  1 8  f 

^efdnntnup  \t>ii)er  Majorcm        249  (Be^c«  ( jum  ^ater )                      196 

Srymcrs^eyn  (petrus)  Paftor  ju  S.  Ja-  (Beljjorfam  (^er)  CHRISTIilt  wnfere  ©e* 

cobi  in  £ubecf  untcrfc|)reibct  A»  ijn»  red;ti<}feit                         161.  165 

ber  Q5ef dnntnii^  tvi&er  Majorem  2  5  9  (Sefa^r  ( t>ie )  hjirt)  i)on  t)er  20ar|)eit  nic^t 

Jnrbirtf  Der  JOei(i(ien)                       107  gcacjjtet                                    i4f 

^urcfet  (  gottlofe )                         27^  (Bti^  ( ter  ^eiligc )  if!  nic!?t  miif i^j  U\  feinen 

<iuo)  ri)eid>ei!i|l()ott[o^                  277  ©idubigen                                226 

5»]i»^^r«^c"  (^ae)  im  ^abfltf)um  fan  (Berecfofm<?<^en,f;eiffetinber©c{)rifftfrotn 

nid;c  ai^  ein  9}?itfeIDi()  gered;nct  tverDen  mac{)en                                  1 9  r 

141  (B>erecfecigfcjt  (We)^bra!)am^)        19^ 


GALLUS  CNico/am)  |te6e  Matthias  Fla. 
cius* 
tvar  •IJajlor  s  U(r!d;in^a(]Dcbur9  Ann. 
i  f  n .  ba  er  Der  .^ambur^cr  (Sd;rifft  voif 

DerMajorem  approbirtc  249 

^erligcs  ftehe  (Serlacb. 
(Bauifd^pul  ( m )  ijaltm  bie  ^fajfen  in 

ber?!)?e|Te  128 

<04ijcf  elCafcbe  U^  ^abj^cd  65 

CSebct^  ( K>a6 )  fiir  Dic  s^or|lovbene      1 1 7 

Dat)on  fol(  De^'2ipo|]e(^3acobi^prucf;  f)an^ 

De(n  121 


CHRISTI)  16  i 

einaecjebene)  12.  if2 

crb(icOe)  10 

frembDe )  1 94 

De^@!aubcn^)  iff 

tt)irD  Die@erec|;tisfeit®Ctte.^  (|?nannt  170 
f)immlifc^e )  227 

lrrDifd)e ),  ibid. 

unfere)  ijl  nid;t^  anber^  Un  &er  ^lciiibt 

170 
be!]cf;et  (n  nic&t  5ured;nen  unt)  jurcc&neti 

191 

in  Q}er9ebunj3  Det  (^unDen 


ber  aber  ^on  ^api(iifd;er  QJerDrc^uncj  ge^  <BcvUd),  ^erkci.  (SailiQ€6(€^mat>} 

rcttet  n?irD                               ibid.  ^reDiger  ju  S.  Cathar.  in  ^antbur^  um 

M$  CSebct^ea  ^xunb                   u ;  terfd;reibet  An.  w  j 7.  Der  J^efdnmnufj 

^rajft                       67  t)om f)ei(.  5ibenDmQ()(                  2^9 

(^ebraucbe(t>erPijpi(Iert)betDer?0?cffe  GELASiUS  ipabfi)  mbeut  Dic  ©acra* 

(auffcn  auf^linDer^  ComoEdien-©au*  mentc>  lliimmdei                          87 

cfeiamD^jfen.'  ©piclbinaud        128  (0ema^lt>e  (bie)  fonneninDen  5?ird'cn  qc^ 


<B»ebflcl)trtw(5  (Oer  ^eiUgew)  in  Der  crflen 

5\ird}e  icf 

tn^abfUbum  106 

^vX^evporbewerf  114 


DulDet,  muilcn  aber  nid;t  an^ebttf^ct 

iverDen  150 

<|ef)6renunfer  Die^iftcfDincjc  143 

^ef4rtSc  C  ^ie  a\tm)  i\)  Der  ilir^^cn    1 40 


3^cgrfier* 


^95* 


CBcfegtumgcti  ( ^U  )  {vrt)ifcf;ev  S^in^c  im 

^]5abflrf)iim  141 

<B>«fcQ  (t><i9)  mugmitt)em  S^atiijefio  nicj[)t 

»crmcn0et\vnt)eii  216 

niacl?et  nicl)t  (]crecl;t  194 

fan  ntcl)t  lebenDic)  macjen  227 

mbammet  226 

^cflelberi  (grfiiflimcjburcJC^rillum  i6i 

^affclbc  hm  fein^O^fenfcI;  erfuHcn       244 

room  )  ^o^i^  8  5 

(Bcwjircrt  ( Orte )  ge^et  liber  ba^  ^eben  1 5  S. 

M9 
(BicttJOrt^cit  rau§  bev  ^cferifff  tt)eicl;en  99 
CSlaubc  ( ^cr )  mirb  t)on  Dem  Interim  m  t)ev 

^eyre  t)cn  bev  Dvecl;tfevt)ic)un0  auo^etaf? 

fen  1  ? 

fidesfola,  non  fola  %%G 

ttt  3ercd;tmacf;ent)e  179 

f  ommt  au^  t)em  ^uancjeffo  1 8  r 

Sef)t  mit  ©Otte^  "IBort  um  ibid. 

Srunt)et  (td;  nicf;t  auf  eine  tvefe«ffid;e  ©e? 

red^tfgfeitinun^  ibid. 

faffet  Q50f  te^  "^erfeeifllm^  1 97 

niad;et  allein  gevecbt  198 

ev(angtt)a^eiv)i(}e^ebeit  181 

tc6  eUubcrts  5(rticfef  fait  ber  q^abft 

nid;tmad;en/  baju  mad;en  bie  ^apiflen 

€5vifam ,  ^q\^  ,  ^icjjt,  (5peife,  .^emDc, 

43auben  i2f 

^£6  (Slaubens  )  @eved)ti(j!eit         i  f  f 

tcrt  C0laubcn,  unt)  ba^  2Govt  t)evbint)rt 

t)ie  (Sd;rifft  1 8  f 

turcfe  Dcii  (SUubcti)  noivt)  txr  S!}?enfc6 

j)ered;t  1 8 1 

^&iie  ^emcSUubcfi)  j(ll)ie  Saufe  nie&t^ 

t)ie$Su|Teunnu§  f6 

DOrt  bem  (SUubeti  ^7*fqq- 

na^m  (Biaubcfi  22 

Glwbigcn  c^ie )  finD  ®0«(^  ^empef  1 8 ; 


(Dl0cPcrt(bie)(jef)tountevbie9)?itrcl^!n(3e 

140 

(Bttabz  (bie)  nimmtba^  Intetim  fiiv  tim 

©abe  10 

^rt4t)ert(Ju^I(t)er)i(lCHRISTUS  igj 

©migt^uurtg  (Dw)  i)hin  ©tiicfbev^^up 

febeiben^}>db|l(evn  6t 

crticfctcte )  bei  bm  ^apiflen  1 1 9 

(S(l>ct)in  iToefd^em  sSerftanDeev^crcc^tferti^ 

get\Dert)e  if6 

(eirtc©et)ancfenubevung  197 

^erbeitTunqen  ibid. 

GRATly\NUS  citatiir  ^s 

GREGORIUS  VII.  fonfl  ^i!&c|>rartb  f;at 

bie  Transfubftantiation  eingieflibret  6G 

'  Magnus  i|^ix>it)ert)en^db}l(icbenPnmat. 

46 
GUILIELMUS  (^Andreas  )  ^paftor  im  :^om 
ju^iibecf  An.  ifn^baerber^efdnnt^ 
nu{j  miber  Majorem  unterfcj^reibet  25  9 
gdlbcrtcr  2{b()ott  276.  276 

galbcrte  3eit  .    27  g 

(0«te  ( Wercfe)  fonnen  nid;f  feefi^  macSen 

22  f 

fint)  ntcjt  tto[)ftt)ent»i(j  \\x  €rfanpn<)  ber 
©ee(i(3feit  207 

i)en  (^a^:  5Dag fie nof;tt\)ent)iD , fonfeLu- 
therusnid;tfe!t)en  210 

pnD  Q<hix  l)avum  nid!)t  sut^ertverffen     22  j 

^amburg  (PreWgcr  3«)  fcf)veiben  tt)i&etr 

t)a0lnterim  i,  fqq. 

An.  I  f  49.  an  Die  2Crtfenberger  t)on  ^\U 
feibin^en  ,  159 

An.  I  f  f  2  m\iix  A.  Ofiandrum  1 47 

tvefc&e  fed&vifft  ^on  einem  /eDen  tm  Mini- 
fterio  unterfd^rieben  ivir         20  j ,  fq; 

tToic  auc&  tjon  Dem  ^reDio>'^uipfc  m  ^iine^ 
buv0  34} 

An.  I  f  f  3,  tvi&er  G.  Majorem  207 


19^ 


l^cQiftcv* 


1    mld)t  ©cf;nfit  viritim  unfcifd;vi'eben  mb 
m  aud;  i)cn  t)enen  ^rcbigern  in  Cubccf 

in  £unebur0  247 

inCI}?a()i)ebur(|  249 

An.  iff7.  t)on  bcmf^eili^cn  ^lbenbmQbl 

ifo.  fqq 

'  <>i)bfeprctiiger$u)fc5rcibcnFlaciusunt) 

Gallus  An,  if  f  5.  212 

i^re2lnti\?ovt  228 

2^rt^t  ju)  an  benfelben  fcf;retbet  feer  Jper^ 

(jo(3  Don^reulfcnOfiandri  l!el^re  betref* 

^   fcnt)  148 

^ant^aiiflcgimg  (t)cr2fpc>pcl)  f6 

beit>erConfirmation  fi 

Ordinivun0t)£r^riefler  69 

^artivic^*  ^crttDici?  (^cmridb)  ^3ret)iV 

gcrjuS.PetriinJpambur^j  2^9 

^at  Denen  «^iambur^ifd^en  ^efdnntnujTen 

unterfd;ricben : 
An.  if  f  z.VoibcrOliandrum  20  f 

An.  iff  ?.mt)er  Majorem  25  f 

An.iff7.Dombci(.  Sibenbmaf)!       2^9 

^afcrtburtif  (^cmtcb )  ^rebiger  am  S^om 

in  ^ubccf  An.  I  f  f  3 .  Da  er  t)er  ^^cf  dnnt^ 

nu6  v\)it)cr  Majorem  mit  untcrfd;ricb 

239 

^rtubcit  (t)ic)  acf)tcnbic^api|lcnno5ttvcn# 

Di()bei  t)er^au(fc  2f 

^ciKt>a6)  ^eiJTct  i)  Q}cr^cbung  ber  ®un? 

t)cn  unt)  2)  crDi(]e  ^'celi()f  eit  2 1  f 

^ciiiscn  ( Oie )  ftnb  i)on  97atur  fc^tvacl)  unt) 

feunt)cr()cmefen  104 

fiibien  f)ic  t)cn  af  ten  ?l}^enfc^cn  191 

^cr)  $inruffun()  143 

j^cfc^id;t  bn  t)cr  lc^tcn  Ccf)[un^  6 1 

Q3ebdc|btnug  106 

Q]crt>ienfl  112 

^cnnwg^s  (  S^^«^*^'^)  Superintendens 


in  Siincbur^  untcrfc^rcibet  An.  if  f2* 
t)er  ^amburger  Q$efdnntnuf  ivit)cr  O- 

fiandrum  206 

un&  An*  i  f  f  3 .  bcr  tvibcr  Majorem     247 

^crbcrbmg  ( (Ber^art> )  «Prcbigcr  in  tmtf 

bur^  An.  iff2,<Sciff3.       206.247 

^ertlicbf cic  ( cnjige )  191 

bcr^in&cr^Cftc^)  192 

HIER-ONYMUS  S.)  in  ep.  ad  Corinthios 

46 
Galatas  10 1 

adEugenium  43 

de  abfolutione  Fabiolic  62 

contra  Luciferianos  fi 

quEBftiones  117 

/:)immclf4^rt  (bci:)  CHRISTI  ©pic(  im 
^ab|]t(;um  ifl  Idd;cr(id;  unt)  funt)(id; 

141 
^irttJcrnuncit  M  ©ottfic^en  ^ortc^  1 7  3 
^itfelb  C  Amhrofim  )  ^rcbi^cr  JU„S.  Petri 

in  >}}?a()t)ebur^  An.  i  f  f  3 .  t)a  cr  t)cr  ^^e* 
fdnntniifj  voiberMajorem  feinen  ^^^a^^ 
mcn  unterfc^ct  249 

^Ot%t\U  (3o^4t1rt)  ^aflor  JuS.Petriin 

.£)ambur^  unterfd;ricb  An.  iff2.  t)er 

^^cfdnntnu^  mibcr  Ofiandrum      20  f 

An.  I  f  f  3.  t>er  VoiDcv Majorem  2 3  f 

An.  iff7.t)cvi)omf)ei(.2lben&maf)I    2^9 

^Ol^^aufcrt  {^Bartholoiimm^  Q3ret)i()er  '\\\ 
?))?a(]bcbur5  An.  i  f  f  3 .  249 

^oitirtg  (^crmart)  ^rct^i^cr  in^iineburg 
An.  i  f  f  2.  6c  I  f  f  3 .  Xio.  cr  Dcncn  ^c^ 
fdnntnujfcnvDit)erOfiandrumun&  Ma- 
jorem  refpe6tive  unterfd;ricb    206» 

247. 

;3acob(t>cr2(po(l.)ilrcitetmitS.PauIonid;t 

in  Dcr  ^e()re  oon  DcrDied^tfcrtiguncf     i  f 

fcin  @prud;  Dom  ©ebct^  n)ir&  tt^iDcr  t)ic 

^apijlcn  t)ertf}dbi(jet  1 2 1 

t>c6  patriarcl^ert  ©ecijcn  liber  tic  j\int)er 

113 

JERE- 


Kegi(!<r, 


a^r 


fcve@erec!?ti^eitil],  ivivl)»ii)evOfian-  28 1 

drumgeretfct  169  ^iclcfe  (ber)  in beil. 5i6cnDmaf>I  ivirblDenctt 


INNOCENTIUS III.  KoiJi.  p^bfi  f)dl^ f»»         ^^»^'^"  """*^  ent^ogen 
Conciliumim^atevan  SS  ^enjcidbeti t)er  <^trc!?eii 


INTERIM  (bad)  fuc&eC  Dai^  ^ab(ltf;um  wi^ 
t)er  einjufu^ren  4 

»erurfactjet  unfd;u(t)i(3cn  Q5(ut^  QJcrcjtcf^ 
fun()  ibid. 

t)ergi(fet  i)c^  ©(aubcn^  in  t)er  IKecj^tferti^ 
gun^  1 5 

fiibrct  befric()(icf;e  SOBorfc  1 6 


86 

29.  fq. 

if4 

149 

IfO 


Der  ivaf)ren  £ef)re 
^icijereieri  pnb  notbweni)t(| 

tjcrbdncict  ©Ott  jur  ^riifuncj 

^ilberg  Oo^anti)  t)on@oe(t,  Q3ret)t^r 

juS  Marienin  ^ubecF  An.  i  f  f  3.  Da  cr 

bcn  7.  April.  ber  ^ef  enntniiji  wiDer  Ma- 

joremunterfc&rieb  259 


brin()etInteritumunDUnttt'3att0  45»  8^  2imbert)cr©(dubt0cnuni)Un()(dubi()en  76 


115 
219 
190 

T4 
F25 


Iterum  utlt)  Stbfad.  .  ff*  86 

nennet  Dtc  ^ciDnifcfie  ^b^otterei  eine  Ove(i* 
gion  80 

ifIDerhydr2e()Icic5  209 

ijt  5runD(tcb  Durcl;  Da^  Drei(IdDtifc6e  Mini- 
fterium  TOieDerlcgct  218 

fcbicnanfan9$Jgcvin(j  228 

Uffm)  2lnneH""3  vici^tet  (^cOaDen an 

S 

(SiiDjmecP  67 

25eCatinttii3^  wiber  bae  )  ifi  eine  (Srf (d^ 

vung  unD  \muxt  5lusfuf)rung  Dev  2lu(j^ 

fpuraifcbcn  Confedion  2  5  9 

JOANNIS  (tvicDaiJ  VI.  CapitulS.)  }u  m^ 

fleben  6r 

ubcr  Die  ^orte )  wciDc  mcine  ^dmmcr  44 

liber  Da^  ^oan^eiium )  Auguftinus      4  j 

JOANNES  Der  ^duffer  ift  nicjt  auf  ^db: 

flifc^C^Beifeordinirettt^orDen  71 

IRENiEUS  contra  hserefes  94 

ISENDERUSal.©§(ebcn      210.  138*144 

3ii[mttifcb;©e(crDen  )  1 9 

^unoffraufcfe^iff t  ( bie )  int  Fcinen  Q3or jug 

oor  ©Ott  fur  Dcm  (^(jjlanD ,  aucj?  nid;tg  l&lciber  ( ^eilige)  beim  ©ottcdDienll   140 
»crDtenrr(icbe^  24  2;io<feti  (mit  beti)  trciben^iDie  Q)api(lcti 

2!l5terbccp(Ilecers}u)  143  ^inDerfpiel  7» 

^^tiig0berg(bof)e(gcbu(eju)    148*  ifo 

2^<;lbe  (v^ii^em)  Aaroni*  1^0  2;raffe  (Oie)  De^  ^ott(i(Jen  aSortc^  ^n^ 


l^aben  einerlei  Dvec&tferttijuncjmitDenalteit 

226 

2^in^erfpic!  ( ber  p<ipi(len)  mit  Dem^ef  * 
Opffev  128 

Dev  (e^ten  Oe^un^  60 

^vieftcr^^eibe  65 

Siircbe  ((Svangelifcfee)  f)att)on  An.  i  f  48. 
bi^  if  f^^tyie^au^^jellanDen 

infonDcrbcit  Die  ju  \>}?a^()Debur0 

tvarum  (le  (^ejlj^  ()ei|yc  ^ 

tvavum  cine  ^dule  unD  ^Pfeifer 

Der  2^ircfecn  5ltitt 

Ceremonien 

Confenfus  bcru^ct  nicbtauf^?enj' 
fc&cn-^fouDevn  aufQ)Otte^2Gore 

fDfcner  40 

^inighit  12^ 

^(ciDerein^itteiDing  140 

OvDnung  41 

t)on  Dev  Kird^e  27.  40 

DieBircbcnoevlaffcrt,  tva^  Da^  eigcntlicb 

beifTe^  28  f 


/ 


*^« 


Kijgiffer* 


Mt  an  ben  Wikn  (30tM           1 7  f  ^ w )  mact?en  t)ie  ^apiM  su  @/aubend^2(r^ 

bcfle^ef  auf  ©ottlic^e  ^av^cK  unb  5m^  ficfeln              ^                   12^. 

mac^t                                    178  mit  Oencnfclbcit  treibet  ba^  «)3ab|]t()um 

Broeger  (tnatt^MS)  ^ajlov  jum  JgieiL  5?inbevfpie(                                71 

Q5ei|l  in  Jg)ambur(3  An.  1  f  y  2,  i  f  f  5  ilicbt^ tncfle  ( We )  i(i  tim  funt)(icf;e  Cere- 

I  n  7^  l^^J  cv  benen  SefdnntnujTcn  miber  monie                                   1 4 1 

Ofiandrum ,  Majorem  unD  Die  ©acra^  Itc&t^Craser  ( ^te )  (^ef^drtcn  ju  ben  fteben 

mcntirer  unterfct)rieb    20f.  25^.2^9  jDrt)nun(]enim^ab|]tl)um             71 

tneirt^^r^)  Paftorju  S.Georgii  ju(](ci#  Si^inbemann  (  (Ccnrab)  ^PreDigcv  in  itt 

cl;ev  gfit                                 ibid.  9?eu|]abt  ju  IMnebur^  an.  i  f  n»  t)a  cv 

2;iicl?ett  *  Qcfereibertt  ( au9 )  tvei^etc  maii  i)cv  ^cf dnntnu^  njiber  Majorem  untev^ 

^riefiev  im  ^abfltbum                 75  fd)veibet                                   247 

Buppcife  iil  fd;n>eve  <©unt>e                79  LINUS  (/<//?.)  ^Vebidcv  in  £uneburg  an. 


]R«[el  {Zl)Cma&)  Paftor  ju  S.Marien  in 
£ubccf  An.  I  f  f }/  ba  er Der ^efdnntniig 


I  ff 2.  Daer  Die  ^^^efdnntnu^  tvicDcr  O- 

^ , , ,, ^  (iandrumgenebm ()d!t  2c6 

tDiDcrMajoremmitunterfc|)rteb     259   ilott^er  (tnicfcaci)  cin  ^uc()Dtucfer  511 

?f}?agDcbur5an.  Jf49.  1S6 

itampc  ( ^c^attrt )  ^'J3reDi(?er  tn  £iincbur0       unD  an.  1  f  n  ♦  ^06 

An»  I  f  f  2.  unD  I  f  f  ^  Da  cr  fid)  ju  Der   SLubecP  (pret>iger  $u)  unterfcbreiben  an 


^amburgifd^en  ^c^riffr  n^iDer  Ofian 
drumuuDMajoremmitbefannte  2o6. 

247 

il4nb'<E5ge(?0?i6braucb  Der)  276 

LASCO  cin  ©acvamentivcv  2  s  2 

LATERANENSE  Concilium  untcr  Inno- 

centio  III.  f  8 

ILebett  ( Dus  eivi^e )  cvianflt  ntan  Duvct)  Den 
©lauben  185 

ifl  Dev(!nDjn)ecf  Der  Died)tfertt(!un(|     1 9 1 


I  f  f  ?.  Der  ^ambur()ifd)en  ^^efdnntmig 
tviDerG.  Majorem  2^9 

berfefbett )  ei^nc^  j^eDencfcn  iviDer  DcnfcU 
htn  207 

an  bicfelbert  fcbvciben  an.  if f  j.  Flacius 

unDGallus  21,2 

ilitbccf  c  3o^attii )  Snegenfis  ^rcDiger  ju 
S.  Nicolai  in  J^ambiircj  an.  I  f  f  7.  Da  cr 
Dev  ^^cfdnntniig  »om  (;ei(.  SibenDmabt 
unterfd)rci(et  2^9 


|Lebcnt>ige  (bie)  fdnncn  Dencn  Q[}crflorbej   iluncburg  (Ofeprebigerju)  fd;rcibcn  wi* 


nen  mit  ibrem  ©ebetbe  nicbt^  ()eiffen  1 20 
He^r  ( t)cr  wa^ren )  Seugnijfe  1  f 4 

^ejWcr  ( tnartin)  ^reDigcr  in  ^iy?a(jDcbur|j 

*n.  I  f  f  ?.  Da  cv fid.)  Dev Q^efdnntniifj  mi# 

Der  Majorem  juflimmig  crfldrct  249 
ieucbter  Damit  trcibt  man  \m  ^abflt^um 

^inDcrfpiel  7 » 

jLiebe<  Ocr  papi(icn  )  ^cfict  aufDie  '^oDten 

unDn!c|)taufDic^ebenDtae  121 

vort  ber  )  unD  (^uten  26ercfen      1 7.  2 1 . 

licfeterCWcij^urtgOer^  im  ^abfit|um 

'3» 


DevOfiandrum  148.  206. 

t\)iDer  Majorem  207 

approbiren  Dev  J£)^mbuv(jev  Q5e* 

fdnntmi^  njiDev  Denfelben    24  5 

unterfd)rcibcn  c(^  an.  i  f  f  ^      247 

antitjorfen  auf  Flacii  unD  Galli 

Q5ricf  259 

^nbert  ^a\)t^vi )  fd^reibet  J^cr60(j  5l(bcrt 

t)on  ^veuffen  n^e^en  Ofiandri  l'ebre  1 48 

LUTHERUS(  J//^r//>?.)  Dcr  (c^tc (gda^  249 

^at  Die  l^cbre  t?on  Dcv  ^ecf;tfcvtifiun0  in^ 

Cic&tsepeUt  209 


^^egifier. 


*99 


mmfft  \>k  Diet)cn(J^2lvt:  ^ute  23Bcvcfe   MEPPENSIS  (^/^.vjw^^r)  «Prebiijcr  juS 

fmt)n6tl)it3juv(geeli()pcjt  210 

fcMc  Q^ibel  Ubevfei^uns  tvivD  wiber  Ofian- 

drum^erettet  170 


ni<i3bcburgC25ucbt>ru(fcr  ju)  ^idl^ad 

4^0ttl?a*an.  if49.  i86 

Cottra^  Kobmger  i  r  n •    28 i 
tic  Jvtrcbe)  litte  an.  1^48.  bi^  iSU- 


CTi 


erfolciun^j 


21} 


Devfelben  ^efdnntnuf  tviber  Majorem 

207 


Nicolai  in  J£)ambur5  an.  I  ff2.  if  f  j. 
if  f7»  206.  256.  2f9 

tYieffi,  me^^pffcv,  tvc(>ev  m  2Cort 
Mifla  ent|]anDcn  ilhingetvi|]  loz 

ie  be  grote  ©ott  bi)  Den  ^apijlcn  82 

ijl  VDiber  C()ri  jli  ^^efef)!  102 

t)or  Gregorii  3citen  nicf;t  bef  ant  e.  p. 
nic&fjubulben  141 

ter)fereue(  87 

^inber  ©aucfel'  unb5((fen^©pie(  128 
i)Ort&er)  79.  fqq. 

MICRON  ein  (gacramentirer 


2f2 

prebiger  ju)  approbivenber^amburger  MINISTERIUM  (brcijiaOtiTdje^)  fd)vei# 

^rfldvun(jtviberbenfelben             247  btt  tviber  ba^  Interim  fe(;r  flviinblid) 

tllagbeburg  ( "J^adbim )  au^  ®arbeleben  2 1 8 

Q)vebi(jev  ju  S.  Petri  in  Jg)ambuv(3  an.  tnir<tcFe!(inb5of)C^evcfe(i50fted       26 

iff2.iff5.an.iff7.  ao6. 2;6. 2f9.  tllittelOtrtgett  (  vott  beueit )  fc()veibcn  ^it 

MAJOR  ( D.  Georg.)tmt^a Unvu()e in ber  ^vebigev  in  J&ambuv^  an  Ut  Theolo 


5livd)e  209 

unbbetvubet(te  .   257 

fct)veibet  an.  if  f2.  tviber  Nic  ^lm^bovf 

214.  2  5  f 
t)cvfuf)vet  Laur.  ?0?oev|;f  ett  258 

fd}vecPetbic  bloben  ©ctuijfen  244 

rid;tet2ievgcvnu^ane.p. 
roivb  tii)ibevle()et  107.  fqq. 


gosju^lBittenbevg  156 

tt>a()ve  imb  fa{fd;e  i?7.fq. 

m\)xt  140 

falfc()e  1 4 1 

tnutler  ^  2roipt  (CHRISTI)  bat)on  ivvet 

Ofiander  147 

tlliPgeburtl?  ju  ^uneburg)  an.  1^49.  unb 

issh  149 


tllausfclo  (auf  bcr  prebiger  ju)  gu*  MOLITOR  (Petrm)  ^vebicjer  ju  S.  Jac- 

Oimmuns  beruffet ficl)  Major  t>erijeblicf;  in  Subecf  an.  i  f  f  5.  ba  cr  bcr  j^efdnnf* 

211  niil? ttiibcr Majorem unterfd;rcibct  259 

MARCUS  (S  )  tvivb^um  Q5eiveigbcr(e^ten  tnonct)crt}lafi;>  (t>er)tvirbfdlfd;(id)uuter 

Oe()Iun(3t)cvgeblid)an()e5ogen          68  bie9)?itte(bin()e(3eved;net               14} 

^cier  ( 3o^arttt )  ^vttii^ix  $u  \»^a9bcbur()  f)at  aMki  ^anb  unb  ^vbic^fun(j        2  j 

an.  j  f  f  ?.                               249  tnortfiratiQ  (Oic)  i)l  dvgcv(i(^  unb funbiic^ 

MELANTHON  (  PhU. )  Loci  Theologici  135 

2 1  o  tnocrpeit  (Laurentm)  ju  l^ubecf       2 1 6 

MEMORIEN(Oie)  im^TJabjTfbumdnbOoi^  tnofeeigifevtvibevben^dlberj^ienft    281 

(er  ^^)?ipbraud; unb 2(bi)5tterci         1 1 1 

tnettfd?  ( Oer  altc )                        189  na^tite  (gottlicfeer)  t\M'rb  in  ben  horis  Ca- 

^crneue)                                     190  nonicis  (}emi^braud)t                   129 

^iv )  m  unb  nac[)  bem  gatl              i  o  naturctt  (Oic)  in  €l)vi|]i)  mulfcn  tvebcr  gc^ 


II6 

92 


500  3^egifietr* 

tmmtmi^mmtt\Qttmi1)m       169      inTobiam 

tTTcue  (t)cr)  ^D?enfc&  190        inep.adRom. 

tie)€i'eatur  189        Sermones  loi 

VtiiWunfl^  (gcipli^e)  (Ihnfii  1 6 f    OSIANDER  {D.Andreoi)  x\<^tit  Unrufee m 

^ic)iTtnet5n?enbi5im®acrament      97  22g 

t)evt)ref)etbie(gc!?rifft  ^04. 25; 

MiWetfeimn^rrt^um  184 

feirH  ?i}?einun(j  m\  Der  ^fec^tferti^ung 

179 

tvorauf  fetn  ^'frcif  anf  omme  >  1 6s 

iviOer  i^n)t)ie  ^^efdnntnug  ber  ^rebiger 

ju^pamburc)  147,  ifi 

PAbp  (|iuic&ti)on©Ote  fonbern  "om^m 

fc[)en  45 

f  an  feine  ^auben^^^lrticu!  madfjen      66 

fan  nid;t  difpenfiren  iviDer  ber  ^ltern^Gi^ 

len  in  f;eimlic!)en  ^erlobungcn  Derj^in* 


,  ,        .         ^  97 

n^ert^orit((S>cr^4rl>)^13ret)i()er  ju  S.iEgy- 
dii in  ^iibecf  uiiferfc|)rieb  an.  i  f  n*  ^- 7- 
Apr.  i)cr  ^pamburflifcl;en  $^efdnntnug 
tt)it)erMajorem  259 

NORDANUS  (i5r«a«^)  ^rcM^er  ju  S.  ^- 

gydii  in  ^iibecf  c  a.  &  d.  259 

number3(pre&iget:5u)  ijs 

OBL  ATION  hvi  ben  Q5egrdbntflttt       1 1  $• 
CDbrigtcit  (wcltlicbe)  ob  unD  vuie  tveit  fte 
^peifen  ttcrbietben  fan  \  151 

OCHINUS  cin  <gacramentirer  2^2 

OECOLAMPADILIS  cin  ©acramentirer 

2f2 

iD^nies  CP^ilip)  ^ret)i^r  jn  CO?a^^Deburg( 


bcr 

f  an  t)en  ^bflanb  nic()t  loerbict^en 
tft  bcr  2inticf?rill 
PAbp.tugcti 


79 

152 

78 

141 


M  f  5.  Da  er  Der  Q3ef dnntmi^  iviDer  pAlmen ?  ^PCei^ung  bei t)en  Q3apiflcn 

Majorem  unterfciH'eibct                249  .  ^ . 

Ow;f^i-ein  ?[)?i§?^apeim^dbfIifcf;enQ5er*  palm^Qomtt^ig  (dcf)erlicf)e  Ceremonien 

jlanDe                                     77  anDemfelbcn  im^abflt^um         141 

ONIAS  t)c^J^o^enpricper^^raum       log  p^piflifcfce  ©rducl   .                     27^ 

O^^r^  o/^r^^^  t)cr  ^dbjKcr                       si  Ceremonien                    279 

fuperorogationis\\x  (c^rcn  ift  ©OttCJJldfie^  PAULUS  Dcr  Slpoftel  i|]  nicf;t  mit  Ceremo 


rung  62 

C>pfpr  (pM  VOm)  m  it  bie  J^ir^-QSdtcr 


90 

«3 


gcbrflucf;t 
Die)  ftnb  nicf;t  legis  naturae 
ciiiffer(icl;ee.p. 
macf;ten  an  ftcf;  nid;t  0erecl;t 
^er^cyOeu) 

«)0m)  ^cffe  unb  Communion 
ORDINATION  (Oer  prebiger)  cin  ^\U 
tcit)!n,o  14^ 


nien  ordiniret  71 

jlrcitet  nicl;t  mit  S.  Jacob  in  t)cr  £ef;re  t)on 

Der  Ovecf)tfcrti()un,cj  i  f 

tt)iDcrfpricf)t  &cr  ?)}?einun3  t?on  Dcm  innerli<5 

cl;en  unD  du|lcrltcl;cm  ^ovt  1 77 

195       fcin^fer  28  f 

8 1    pfaffcrt  (urtti)ct>f ige)  im  ^J^abfit^um     7 1 

79   Ppusfieri  (tm)  f)abcn  t)ie^apt|]en  eine  fd* 

cl;crlicl;e  Ceremonien  mit  Dcr  ff  ieaenDcrt 


CN 


aube 


i>on^cr)Der^VeM^er 


141 


(Drgclrt  (beiiiK^ottcs^icnfl)  (]c^dren  m^ 
ter  Me  OMtcIDmge  140 

OKIGINES  in  Leviticum  1 3  4 


63    PHRISIUS,  5refe,  Georgii,  ^iirgette 


yA\ms(7^ heodorkm')  Paftor  ju  S.  Nic. 

in^pmnburij  an.i;f2.  tfn-  iff7 

20;. 236.2^9 


pilgrime  #  ©tdbe  i  ^ci7;e  bei  Den  ^api|if ii  Ocr)  Si'uc^t                                 i  ^ 

151  wiivcfeHbe  Uifac&e  167 
pra^t  («tcre)  in  ^enen  ^ivc&enjCeiemo-  ^eife                                  17 

nient)ev'T3dbnicr                           141  \>OnO€r)njtt)evOfiandrum                147 

PKiETORIUS  {Jacoh) ^ret)l()ev fn07cu|labt  Oie  a.e^re  von  t>er)  ifl nicl;t  neu            1 98 

\\x 9?4agt)ebuv(j  an.  i  f  f  5.  Da  er  Dev Q3e^  tvirbnjii^ev  D.Majoremt)evtI)eiMaet    207 

f dnntniip  iviDev  Majorem  untevfcl;veibct  REFORMATION  (cim)  t)ev  ©eijllicOen  im 

249  Q3abllt5uni  njav  not^i^  nacf)  t)em  geug^ 

preOtSer  (Ocr)  ordination  i|]  ein  Sl}?ittelt)in^  niig  t)ed  Interims                       i  ^  4 

1 40  J^egieruiig  (menfd;Itcf;ev  20eip6cit)  l^at  ba^ 

preOigt  (^ie)  t)c^(Si)an()eIii  ijl  fein  leevevJpad  jiiilben  5?a(b  gemac&t                  276 

1 72.  1 79  REX  (  '^ohann.)  $ret)igev  JU  S.  Sebaftian  IR 

tvavum fte^auluj^ einc  tf;6vic{)tcncnne  1 82  ^agt^ebuvg an.  i  f  f  5,               249 

t)crfelbcn5trafft                             177  ^^^Oitiger  (C^rijlian)  ^ud;t)v«cfer  \\\ 

i(;r  (Jnbjmecf  e.  p.  5i}^agi)ebur^  an.  i  f  49.                282 

preufjert  (iti)  vic&tet  A.  Ofiander  UuvuOe  m  ^oeme0^a$eti  (Cafpar)  ])vct)i0ev  inl^unc* 

228  buv()  untevfc|)reibet  an.  i  f  f^,  t)er  ^c* 

pricfier  (bie  bofett)  i^aben  cinevlel  2lmt  mit  fdnntnu§  n?ibev  Ofiandrum         20^ 

Dcnguten                                    2ff  «nt)t)evtt)iDcvMajoreman.  iff  5»      247 

iC^e  i|]  in  ©otte^  2[Bovt  nivgenD^  mh^tm  2^0lcf  (^eiririct))  ^l^veN^ev  ju  S.  Marien  tn 

152  ^iibecf  untevfcl>reibet  an.  iff;.  d.  7. 
t)evfe(bcn^evbotf)  tflf  eln  ^ittclbing  AprilDev  Q5efdnntnugt\?lt)ejrMajorem 

149  239 

Wei^c                                      69  Kofettt^al  (ilucrta)  ^veM^ev  ju  S.  Joh.  m 

Pricflert^um (()ei(l(icf;e(!)             69.  84  ^acjDcbuv^ an.  if fj.DaevDev^efdnt^ 

PRIMATbespabffeijlevDlcbtef          4f  nii^i\)iDev  Majoremuntevfc()veibct  249 

PROCESSION  Dev  ^')3apil]en  tl^  fiinDIicf)  1 29  RUDOLPHUS  {Matth<eiis) ^rcDi^cv  '\t\  ^u^ 

1 33/141  ncbuv()untcvfd;veibet  an.  if  f2«Dev5^c^ 

fdnntnii^  tox^tx  Ofiandrum  206 

2^e<^tfertigeti  mlvD  \n  ()utcn  unD  bofcn  ^eViJ  unD  an.  1  f  f  3 » Dev  tviDev  Majorem     247 

ftanDegcnommen                              if6  2^umere^agcii|te5e^ceme6^agett 
2^ccfetfertigutig  (t>ie)  ()cfcf;lc^et  hivd)  Den 

©lauben  an  €bviflum           1 8  m  62  ©«cr^mcftt  (bao)  Ijl  ntdbt  jum  Umtraiiett 

i|l  nid)t  Die  (gvneuevung                   i  f  3  nod;  ansubet()cn  ein^efc^ct             1 3  3 

cin  ^paupt?5lvticut  Dcv  €^vl(}Iic!)en5e^r  i  f  4  Dc^  2iltav^                                   63 

24 1  tiefclbeti)  jlnD  ©Otte^  SBevcf  o^tx  nld)t 

tjlclnevlcj  mit  Dcr  ^ev^jebun^  Dev  <5unDen  ©Ctt  fclb|]                            134 

I  f  8  $c(ten  nicbtfJ  auffcv  Den  ©ebvaud;  e.  p. 

Stbro^rtms                               179  ^te)  i)on^:»)?cnfd)cn  cinflcfc^etc  ftuD  \M)i  ctn^ 

tt>orin fte nac{)  Ofiandri  ???einun()  be(ief;en  maf)I  ?»J?ittcIDin()e                      143 

folle.p.  .|5rc  Sublhntialia                               67 

Q3p  3  vcti 


^voitbcneacramenren                     47  Becl  mcflcnge^dren  nfcl;r  ju  tua^ren  CO^if' 

Qacramem^Scb»\jernicr(tt?tbcrt>ie)laff  telDinaen                                    145 

fen  Die  2BenDifci;e  (E^tciDte  cin  Mandat  Bcgnung  Der  ^reatmr  hd  Den  ^apiflen  15» 

au^gcben                                 2^8  Bcilcrt  (511)  gebraucf^t  Dag^Pablltl^um^a* 

fcfcveibcn  Die  ^rthi^iv  in  J^amburc}  an.  cramente                                  71 

iff7«                                 2fo.  fq.  ©tdbcr^eit(fleifct)licfee)                     27 

Bate  Cb<»0)  ft)irb  t)on  Den  '5>api|ien  juni  SlONDieiviri^c       ..                       18  j 

^3(aubcn^-5lrticul^emacl)t           izf  Spcife  (Cne)  tvirD*t)on  Den  ^c^piflen  jum 

t>cffclbcn)  Q5efcl;m£i-un3en  bei3l)ncn  131*  ©laubenj^^5lrticu(  (jemacbt            1 2f 

141  berfelbcrt  UnterfcbeiD               129.  145 

64lburtg(bcr2rpoPcI)fommtmitDev^a^  SPORTULiE  hiejfen  Die  ©aben ,  f<)man  bd 

piflenOehlungnicbtiiberein            67  Denen  ^^e^rdbnujlen  braci>tc          116 

CbnjliunD  Dcr®/dubi^en               187  Spracfecrt  (Ocr)  ©ebraud;  beim  (SotU6i 

SANTIHURDIUS  (G///7//>/w//^)  ^rcDiger  Dienft                                         140 

in^iineburgan.  15-^2.  unD  i  f  f  ?.  Da  er  Stabte  (bie  brci)  M>ccf ,  ^amburcj  unD 

relpedtive  Dcncn  Q5efdnrttnujjen  rDiDer  ^iineburc} fd;reiben  tt>iDev  Dad  Interim  i 

Oriantlrum  unD  Majorem  fid)  JUJlim*  |TnD  m  Der  ^e{)reunD  Denen  Ceremonien  ei# 

tnig  erfldrtc                      206.  247  ni^                                              ? 

Sa^ungcrt  (mcrtfcfelicfee)  mac[)en  vud)lo^  &t<i\l^m^en6Yodf)tU  man  im  ^abptf^um 

280  ju^rieliern                                 75 

Scfc4iJ'SpieIe  in  Dem  ©otte^Dicnpc  Dcv  ^a*  Strciiigteitert  in  DevDveli^ion  finD  gcfd^rlic^ 

pijlen                                      141  if5 

Sd)cin  Dcr  ®ottc^furd)t                      277  SUAVIUS  (Hermarmm)  QJrcDi^CV  JU  S.  Ja- 

ScbincFert(tCci^eOim^abflt5um    151  cob  in  J&amburg  an.  iffi.  \ssi* 

ScblufielDer5vird)en                          f6  i  f  ^7.  Da  er  Den  ^efdnntniijlcn  tviDev 

\\\  Dcn  Scfeluflclrt  C|ebvauc[)t  ^(^i  ^ob^i  Ofiandrum ,    Majorem  unD  i)Om  I)eil. 

thum(gacramcntc                      71  5IbcnDmaf)I  untcvfd)r(ibct    206»  256. 

6d)lu(]clburg8  (D.Conrnb)  Catalogus  2^9 

hsereticorum                               i ;  6  Simbe  ( cinc  yc^kU^lt)  3cv.  2»              1 5  f 

Scfetiffc  (bie  ^eiligc)  gef^ct  liber  allc^  Sunbcn  (bct)  (grjehlung  fan  nic!)t  ald  ein 

?Q?enfd)Iict)c  2lnfef)en                    99  ?0?itteIDing  an(}efe!)en  tverDcn          145 

if^  liber  Dic  ^lt^Q^dter                      1 1 7  Q3er(jcbuu()  ti>irD  nicbt  Duvd)  €vief)# 

iO  5a^eifcl^fd)Iid)ter  m  ©trcitfvagen     i  o  i  lun^  Der  (SiinDen  \x\  Dcv  01)ven* 

bcrrclbcn©otrlid;ei5  2infcf)en             34  ^eid;te  evlanget                 f8 

Q}evDvef)un(3  im  Imterim      9 1  aud)  \\k\)t  Duvd)  Dic  lefjtc  Oef)Iun(|         (>^ 

tirtd)  bcr)  ift  am  |t'd)evj]en  ju  ichven     1 70  Sunbigen  unD  e^  Dod;  nid:t  meinen      278 

ScfeueniArtrt  {Dionyjm)  ^^rcDi(jer  ju  S.  Ja-  ?Cappe ,  Tappius  (Georg.)  au^  ^iincn ,  ^re* 

cob  in  ^libccf  an.  if  f  5.Dafein^af)m  Di(]evjU  S. Catharinae in .S)ambuv()  an. 

untcv  Dcv  j^ef dnntniip  tviDer  xMaj»rem  i  f  f  2.  i  f  f  5 .  i  f  f 7,  Da  er  Den  Q3ef dnnt^ 

l^ehet                                            2?9  niiffen   WiDcv  Ofiandrum,   Majorem 

6eclij5t<it(btc)  ifl  Dcv  SnDjtvecf  DevSvcc^t^  unD  Dcv  Dom  ^cil.  5IbenDmaf;I  unfcv^c* 

fevtifluii^                                i6£  fct)viebcn  ^at               ^of ♦  236.  ^f  9 


l^cQifier* 


50J 


•^ — — ~~ 

Caube(flcgcriO€)im  Q^fiuflllcn  bei  Dcn^Jdbl}? 

Icin  141 

Cotiffe  (^ic)  €5vi|it  unb  unfei-  1 6 1 

Der  Jl'lnDer ,  griinDet  (td;  auf  C^rijli  ^efebl 

tcO^rnfft  21.189 

bei  t>it)  Ceremonien  1 2  5 

»Ori^cr)hat  AuguftinusmlDerDic  Dona- 

tijlenoefcbrieben  4? 

£cOc  (3o^artrt)  '•^rcDi(jcr  im  ^om  ju£ubecf 

unterfcbrieb  an.  in?.  d.  7.  Apr.  Der 

Jg)ambur()ifc()en    Q3cfdnntnuJ  tvicDer 

Majorem  239 

THEOPHYLACTUS  citatur.  4f 

in  Matthaeum  70 

<C^<5rict)te  ^reDipt  1  ga 

2:o0cC^er)^bvi(ii  161 


t)ic  le^rc  tJOft )  n)irD  Don  Dem  Concllio 

ju^rientoerfiucOet  ih 

t^cr^cifiiirigen  (auf  ^ic)  Q!>0tU6  (^riitiDet 

ftd)  Dcr  ©i'aube  179.197 

t?crmc(]cn^cit  ijat  Da?  aulDen  5talb  i}imd)t 

274 

l^cr(iorbencrt  (bcrtcn)  f an  Dcr  uberlebcnDcn 

®ebcfbnicf)rf>e!|ffn  120 

t>er5n?cife(ung  f)at  M^  cjuIDen  Jvalb  (]cmacl)t 

276 

VIGILIEN  ^ge^orcn  ju  Dcr  ^apijlen  ^abr* 

^mxH  [21 

nja^  inDererflen  5tird;en  Darunterrerftan* 

Dentt)orDcn^  122 

fonnen  Den  ^oan(jefif:b?n/afd  mn  fk  ^^W 

tefDin()e  n?dren,  nic|?r  aufcjeDruncjcn  a>er^ 

Den  "     145 


TRANSSUBSTANTIATION  (t)On  bcr)    Umgang  (t)er)  auf  Dcm  5tircl)f)of  gd)bnt 


6f.  r^q. 

Cribentincr  (PU)  Q5dter  5aben  Dic  '23SiDer=i 

lc(jun(j  Dercinge()ebene®ered;tiflfett  un^ 

an(}efod)ten  laffen  miijfen  1  y 2 

t)crflucf)en  Dic  mabre  £ebrc  i  s  5 

Curott)  (£i^<?/<^7/^)^reDi3erin£unebur()  an. 


nid?t  unter  Die  i\)af)re^?J?itreIDinge     1 4 1 

Umtr<igun3(t>i€)  De^  iSacramcntiJ  ift  mv 

red)t  66 

fiinDfid)  unD  ab()oftifd>  1 3  ? 

Un3c^uIt(Oic)l)atDa^()iifDen5?afbgcmacr)t 

276 


n)iDer  Oliandrum  unD  Majorem  feinen 
57a()ncm  untcrfe|te  206. 247 


I  f  f  2,unD  r  f  f  5.  Da  erDcr  Q5efdnntnug   Ungcrcd^tigtcit  unD  Q}erDammnug  ffcbet 

Der  Q5crec|)ti(}f  eit  unD  @ecfigf  cit  cnt^e^eti 

16? 

Unglrtube  f  bcr)  binDert  Die  ^tafft  Dc^  &6tt^^ 

Iid)en  "^^Borte^  174 

5atDa^(]ufDen^afbqemacbt  276 

Unterfc^eit>Der  @peife  im  ^abflt^um  i  ^o 

VOR.DIS  (;M.)  ^PreDiacrm  J^ambtircr  an. 

I  f  f  2,  Da  er  Dcr  ^^efdnntniig  n>iDer  O- 

fiandrum  beijlimmet  206 

26 

lyo  XVabnCf A\fd)et)  27? 

1 94   XP^It^er  (Fwm/dus^  Paft.  ju  S.Mar.Magd. 

ifS  '"  S;)ambu\(^  an.  iff^.  Da  er  feinerr 

97abmen  unter  Der  ^efdnntniig  mn 


X)ater  (jum)  ae()en  197 

X}crOrtmmnog^CC>i«)  flc5ctDcr  Diccl)tferti* 
gun^  ent^egen  ij7 

X)crt)icnff  Der  fyiligm  ifi  nic5ti(j  1 1 1 

X)crfolgung  (bW)  fan  jnjar  bofe^  fliffren 
aber  Die  ^axhtit  ni^t  au^rotten  1 1 8 
>^crgebung  Der  ^iinDcn 

i(t  eincrfei  mit  Der  Oved^rferticjung 

©ered)tigfeit  unD  (geef  i^jfet^t 

Der  (jan^jcn  bcif.  ®d)rifff  ^n^aft 

grtinDet  ficf)  auf  CbriPa  QVfef)! 


-   ,  ,-  ?f 

«>irD  Dcr  fc6ten  Oef)f un^  toon  Dcnen  ^dbfl^  2lbenDmaf)f  fc6et  2  f  9 

Itrn  jugefc^ricben  67  W^r^cie  (auf  ©^ttce)  (jriinDet  |td;Dit 

^rafft 


504 


^cQifltv. 


^xafft  t>e^  ^cprebigfcn  ^orfe^       1 78 
X0afi€X6  (pi^)  ^e|ci;a^erun3  tm  ^abjlf^um 

XOdben  bie  ©c5affe  €f)vi|^i  4  r 

XX^ci^c)  bcr  Q5ifc!)6ffeim  ^abflffnmi       72 

l)er  ^'Prtejler  im  ^abpf()um  e.  p. 

tflein  gapnacf)f^>0pie(  7? 

XOiin  (t>cri)  ^alfen  i)ie  ^>api(len  nof  ^i^  J«  if)* 

retn9??e^^Cpffer;  tx>arumt)an  ntc!)f  im 

f)ett  5ibent)mabf^  m; 

XCei^b^t  ((S^ctlicfee)  ij]  bie  €rfdnnfnii§ 

€()rini  164 

XOeifi^iQm  (;ei|Tet  bic  l^ei(»  (Sc&rifff  au^fe^en 

64 

JODclc  C5immfifcl)eun&  trrbifc[;e)  227 

^crticr  (QcbaPiart)  ^rebi^er  in  ^M^^tf 

bmg  an.  I  j-  f  5 .  ba  er  ber  Confeflion  mi^ 

berMajoremunferfc()rieb  249 

5P0crtbiTci?crC^cr)  ©fdDfe  Mandat  tviDer 

Die@acramenfirer  2^8 

XVix^tn  i^imn)  tjerfrauen  i(^  ^lb^dfferei 

198 

XCifip^(d(JOA<^im)  Paftor  JU  S.  Cath. 
tn  ^amburg  liberfc^ef  an.  i  f 49*  beti 
^rief  t)er  ^amburaifcben  ^rebiger  an 
i)ie  Theologen  ju^iffenber^in^feuf^ 
fcf)e ,  uni)  0tebef  i()n  mif  Der  ^iftoxk  \>om 
giilt)en5vafbe6eraug  260 

an.  I  f  f  2.  unf erfc(;reibcf  cr  ber^cf dnnf tiu§ 

tt)it)er  Ofiandrum  20  f 

unb  an*  I  f  n  ♦  t^Cl*  t^lt)er  Majorem       2  5  6 

unD  an.  I  f  f  7.  t)ev  uom  (;eif.  ^lbenbmaf  2^9 

^COiifrabfi  Oc^rtttit)  ^uc(;Drucfer  ju 

Jpambur^  an.  iff7.  2^9 

XCicbcrgcburt  (do«  ^cr)  unt)  (^rneuer.  1 8  8 

XOippixmann  (Antonim')  ^rebi^er  in  ^u^ 

neburg  an.  i  y  5-2*  ba  er  i)er  ^efdnnfnii^ 

wlber  Ofiandrum  beiflimmef        206 

unferfc()reibef  an.  ifn*t)er  ^efdnnfnup 

iviber  Majorem  247 

f(^reibef  e.  a.  an  Flacium  249 

^ittcnbcr^cr  Theologen  tioolfen  in  t»er  in- 


terims-@ac(;e  nicf;f  beijyen  2 1 8 

anftDorfen ben ^l^reDi^cKrn in ^amburg  i^x 
^ct)  Slnfeben  unt)  Q[.iert)ien|!c  1 57 

tvad  il^ncn  Die  5?ircl;e  ju  Jpambur^  ju  banis 

cf  en  1 5  9 

an  ^ii  fcf;reiben  t)ie  ^rcbi(jev  in  ^atnburg 

an.  If49  ijG.fqq. 

Wolterflorp  Oc^cbtm)  ^rebi^er  ju  S.ja- 

cob in  S5}?a,9i)ebur9  an.  i f  n»  t)a  cr  Der 

^ambur3i((J;en  Confedion  ttiDerMa- 

jorem  beifrif  249 

XOw  (048)  Cbvifli  ijl  Dic  Uvfac()e  cinc^  ©a^ 

cramcnti?  Mj 

©Offe^  ifl  f  ein  fecrer  ^ad  1 79 

dufferficbe^  unD  \mixM)ii  nac^  Ofiandri 

Cintbeifuncj  171 

iDeId)er  aber  S.  Paulus  cnf  (jejen  177 

Der  ^^ujTe  unD  Ded  ^»an(jef ii  1 7 1 

i)erfd;tDinDeitDeiS  /  fenneti  iDir  nic^f  e.  p. 

tj^  Der  Q5orn?urf  De^  ©fauben^  1 79 

Oce)  nepreDigten  S?rafff  bdngef  nid;f  an  Den 

Q5udE)f!aben  fonDern  m  Den  ^iffen 

©Ofte^  i7y 

htxvihit  auf  ©offf.  Q[Bar5»  unD  5((fm.  178 

^40)  unD  Den  ©fauben  mbinDcf  Die 

©cbvifff  1 8 1 

cirt)unD  Docb  unf erfcbieDf.  ^xxdmQ  1 7  j 

XC>ortflrcitiflforgfd!ti()iu  tueiDen        171 

XX)ilrbig^cit  im  2lbcnDmaf)t  64 

§ac^ari49  Ux  propl^cttwD  Dcrgebfic^  Dic 

giirbif  f  c  Der^n.(]ef  belreff  angcjogen  1 1  o 

ZARIUS(y(>/j.)  Paftor  ju  S.  Joh.  tn  ^am^ 

burjj  unferfcbreibef  an.  lyr^.  Der  ^c^ 

fdnnftiugt)omf)eif.  ^benDmabf      2^9 

Saubcrci  becjeben  Die  ^apifien  in  if;rcm  t>er^ 

meinfen  (^cegen*fpred;en  1 5 1 

ScugnjflTc  Der  tvaf^tcn  5\ird;c  1  r4 

5orrt(ciii)  JQeili^er  280 

Sofasc  (t)ie)  eOtfe^  wivD  Durd[)  Dic9}ief* 

fung  Ded  ©acramenti^  jugeeigncf      97 

5m?cr(icl;t  (gottlofc)  ^7^ 

Swifigcl  cin  i^acramentircv  a;  2 


c    /r  .^c*:- 


^4, 


oot  ^i  idis